SKKN Một số giải pháp tạo hứng thú cho học sinh khi dạy học trực tuyến đọc hiểu văn bản Người lái đò sông Đà (Nguyễn Tuân) ở trường THPT Nguyễn Trường Tộ Hưng Nguyên

Và quy định rõ đối với phương pháp giáo dục phổ thông tại điều 30 mục 3: “Phương pháp giáo dục phổ thông phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh phù hợp với đặc

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN

2021 - 2022

Số điện thoại: 0948247459

M ỤC LỤC

PHẦN 1 ĐẶT VẤN ĐỀ 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Tính mới của đề tài 3

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

5 Cấu trúc của sáng kiến kinh nghiệm 3

PH ẦN 2: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 4

1 Cơ sở lí luận 4

1.1 Những vấn đề về dạy học trực tuyến 4

1.2 Những vấn đề về tạo hứng thú học tập cho học sinh 6

1.3 Học sinh trung học phổ thông 7

2 Cơ sở thực tiễn 8

2.1 Thực trạng về việc tạo hứng thú cho học sinh khi dạy học trực tuyến văn bản Người lái đò sông Đà ở các trường trung học phổ thông 8

2.2 Thực trạng về việc tạo hứng thú cho học sinh khi dạy học trực tuyến văn bản Người lái đò sông Đà ở trường THPT Nguyễn Trường Tộ - Hưng Nguyên 10

2.3 Khảo sát về thái độ của học sinh khi học trực tuyến bài Người lái đò sông Đà 11

3 Một số giải pháp tạo hứng thú cho học sinh khi dạy trực tuyến đọc - hiểu văn bản Người lái đò sông Đà ở Trường trung học phổ thông Nguyễn Trường Tộ - Hưng Nguyên 12

3.1 Sử dụng kho dữ liệu, học liệu số 12

3.1.1 Sử dụng phần mềm Powerpoint để xây dựng bài giảng điện tử tích hợp đa phương tiện 12

3.1.2 Sử dụng một số phần mềm trong tiến trình dạy học 13

3.2 Vận dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực 21

4 Giáo án thực nghiệm 31

5 Kết quả thực nghiệm 38

PH ẦN 3: KẾT LUẬN 45

1 Tính hiệu quả của đề tài 45

2 Tính khoa học 45

3 Những kiến nghị, đề xuất 45

3.1 Về phía quản lí 45

3.2 Về phía giáo viên 46

3.3 Về phía học sinh 46

DANH M ỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 47

PH Ụ LỤC

PH ẦN 1 ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Lí do ch ọn đề tài

Nhà văn nổi tiếng Victor Hugo đã từng nói: "Không có gì, kể cả quân đội trên toàn thế giới có thể ngăn cản được một ý tưởng khi thời đại của nó đã tới" Liên hệ tới yêu cầu đổi mới giáo dục, đào tạo thì chính thời đại mà sự phát triển mọi lĩnh vực phải hướng tới vì con người và dựa vào con người đã đến nên Nhà nước cần nhận rõ: vấn đề chất lượng nguồn lực lao động và quản lý là khâu trung tâm có ý nghĩa đột phá của công cuộc đổi mới hiện nay Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đào tạo trở thành một yêu cầu cấp thiết nhằm đáp ứng nhu cầu của thời đại mới Luật Giáo dục số 43/2019/QH14, Điều 7, mục 2 chỉ rõ yêu cầu về

phương pháp giáo dục hiện nay: “Phương pháp giáo dục phải khoa học, phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học; bồi dưỡng cho người học năng lực tự học và hợp tác, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và

ý chí vươn lên” Và quy định rõ đối với phương pháp giáo dục phổ thông tại điều

30 mục 3: “Phương pháp giáo dục phổ thông phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh phù hợp với đặc trưng từng môn học, lớp học và đặc điểm đối tượng học sinh; bồi dưỡng phương pháp tự học, hứng thú học tập, kỹ năng hợp tác, khả năng tư duy độc lập; phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực của người học; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông vào quá trình giáo dục” Như vậy theo yêu cầu của Luật Giáo dục, các môn học trong nhà

trường nói chung và môn Ngữ văn nói riêng đều phải sử dụng phương pháp dạy học tích cực để tạo hứng thú học tập cho học sinh

Hiện nay, trên thế giới, dạy học trực tuyến đã trở thành một giải pháp của giáo dục nhằm nâng cao chất lượng đào tạo nguồn lực cho xã hội, phù hợp với bối cảnh hội nhập và xu thế phát triển của thời đại công nghệ thông tin và khoa học kĩ thuật Ở nước ta, dạy học trực tuyến còn là một hình thức tiến hành công nghiệp hoá giáo dục theo hướng phát triển Trong Đề án "Xây dựng xã hội học tập giai đoạn 2012 - 2020", theo Quyết định số 89/QĐ-TTg, ngày 09 tháng 01 năm 2013, Thủ tướng Chính phủ chỉ rõ: "Tăng cường xây dựng cơ sở vật chất và hạ tầng công nghệ thông tin phục vụ cho việc đào tạo từ xa, đào tạo trực tuyến (E-Learning; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong việc cung ứng các chương trình học tập suốt đời cho mọi người" Có thể nói, hình thức đào tạo trực tuyến hay dạy học trực tuyến được nhắc đến như một phương thức đào tạo của tương lai, hỗ trợ đổi mới nội dung cũng như phương pháp dạy và học Từ đó chúng

ta nhận thấy rằng yêu cầu pháp lý và định hướng cơ bản của đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) là: Chủ trương phát triển hình thức dạy học trực tuyến, hướng tới hoạt động học tập chủ động, đề cao năng lực tự học và vai trò của người thầy về khả năng dạy cho người học cách học hiệu quả nhất Đặc biệt dạy học trực tuyến

có ưu điểm khi áp dụng để ứng phó với hoàn cảnh xảy ra khủng hoảng của hệ thống y tế cộng đồng như Covid nói riêng và dịch bệnh nói chung trong trường hợp học sinh không thể đến trường, bị cách ly hoặc giãn cách xã hội

Bên cạnh đó, Ngữ văn không chỉ là một môn học nghệ thuật, có tính thẩm

mĩ mà còn là môn công cụ Với chức năng quan trọng là bồi đắp tâm hồn, nhân cách con người, "văn học là nhân học" (M Gor ki), môn Ngữ văn còn có vai trò quan trọng trong việc rèn luyện khả năng sử dụng ngôn ngữ, diễn đạt, cách thức tạo lập các loại văn bản phục vụ quá trình giao tiếp trên mọi lĩnh vực của mỗi con người tron cuộc sống Mặc dù có vị trí, chức năng quan trọng như vậy nhưng hiện nay đang xuất hiện tình trạng nhiều học sinh không mấy hứng thú khi học bộ môn này Lại thêm dạy học Ngữ văn bằng hình thức trực tuyến gặp phải những khó khăn riêng như khó truyền cảm hứng cho học sinh qua ánh mắt, nụ cười, ngữ điệu lời giảng, bài giảng có thể bị ngắt quãng do học sinh (đôi khi cả giáo viên) bị mất kết nối khiến thầy và trò giảm hứng thú đối với bài học Đặc biệt do đặc thù là môn

tự luận, giáo viên không thể sử dụng công cụ kiểm tra, đánh giá trực tuyến như các môn thi trắc nghiệm, khó giao bài và chấm bài kiểm tra trên các trang trực tuyến

Hơn thế, khi dạy học văn bản tuỳ bút Người lái đò Sông Đà (Nguyễn Tuân)

qua trực tuyến gặp trở ngại lớn Bởi thể loại kí có những đặc trưng riêng của nó Nếu các tác phẩm là truyện ngắn, tiểu thuyết, thơ thì việc truyền đạt tương đối

thuận lợi bởi trong những thể loại này chất văn, chất thơ đậm đà, phong phú, nổi

bật Còn tác phẩm kí, do đặc trưng của nó là tính xác thực, thường không hư cấu

mà tác giả chỉ lựa chọn ngay những sự việc, con người vốn có giá trị điển hình trong cuộc sống để phản ánh Nếu giáo viên chỉ thỏa mạn với những kiến thức có

sẵn trong bài thì khó mà giảng hay được, dẫn đến giờ học diễn ra rất khô khan, học

sinh không hứng thú, khó tiếp nhận được tác phẩm

Học sinh lớp 12 với những áp lực thi cử căng thẳng, nặng nề thì việc tạo hứng thú cho các em trong giờ học Văn nói chung trong giờ đọc hiểu văn bản Tuỳ bút Người lái đò sông Đà (Nguyễn Tuân) nói riêng là cần thiết Bởi chỉ có tạo

được hứng thú mới có thể khơi dậy niềm đam mê, sự chủ động, sự sáng tạo của học sinh trong giờ học Hứng thú và chủ động trong học tập là khởi đầu tốt cho việc nắm bắt kiến thức, hình thành kĩ năng và phát triển năng lực, nhân cách của học sinh qua môn Văn để có thể trở thành một người học suốt đời, tiếp tục hành trình chinh phục đỉnh cao tri thức của nhân loại, chinh phục ước mơ và vươn tới thành công trong tương lai

Xuất phát từ những chỉ đạo mang tính chiến lược, nhu cầu thực tiễn của hoạt động dạy học, đặc điểm của bài học và đặc điểm tâm lí học sinh chúng tôi đã chọn:

Một số giải pháp tạo hứng thú cho học sinh khi dạy học trực tuyến đọc hiểu văn bản Người lái đò sông Đà (Nguyễn Tuân) ở trường THPT Nguyễn Trường Tộ - Hưng Nguyên làm hướng nghiên cứu của đề tài với mong muốn góp phần vào

việc đổi mới cách dạy và học bài Tuỳ bút nói riêng và bộ môn Ngữ Văn nói chung theo hướng hiện đại hoá đáp ứng yêu cầu của xã hội

2 M ục đích nghiên cứu

- Đề tài đặt ra mục đích tìm hiểu, đánh giá thực trạng dạy học trực tuyến đọc

ểu văn bản bài tuỳ bút Người lái đò Sông Đà

- Từ đó, đề xuất một số giải pháp tạo hứng thú cho học sinh khi dạy học trực tuyến đọc - hiểu tác phẩm này

3 Tính m ới của đề tài

Dạy học trực tuyến không còn là mới mẻ, việc ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy trực tuyến cũng không phải xa lạ với nhiều người Cái mới của đề tài này chính là những giải pháp mà tôi áp dụng để tạo hứng thú cho học sinh qua đọc hiểu

một văn bản cụ thể và áp dụng tại trường chúng tôi - Trường THPT Nguyễn Trường Tộ - Hưng Nguyên nhằm góp phần nâng cao hiệu quả dạy học của nhà trường, phù hợp giáo dục hiện đại và tiệm cận chương trình giáo dục phổ thông

mới 2018

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

- Nghiên cứu ở bộ môn Ngữ văn, bài Người lái đò sông Đà (Nguyễn Tuân)

trong chương trình lớp 12

- Thực nghiệm tại trường THPT Nguyễn Trường Tộ - Hưng Nguyên, một số trường lân cận trong huyện Hưng Nguyên và Nghi Lộc

5 Cấu trúc của sáng kiến kinh nghiệm

Ngoài phần đặt vấn đề và kết luận sáng kiến có các phần:

- Cơ sở lí luận

- Cơ sở thực tiễn

- Một số giải pháp tạo hứng thú cho học sinh khi dạy trực tuyến đọc - hiểu

văn bản Người lái đò sông Đà

- Kết quả thực nghiệm

PH ẦN 2: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

1 Cơ sở lí luận

1.1 Nh ững vấn đề về dạy học trực tuyến

Dạy học trực tuyến (E-learning) là hình thức giảng dạy và học tập ở các lớp học trên internet Người dạy và người học sẽ sử dụng phần mềm nền tảng học trực tuyến, ứng dụng truyền âm thanh; hình ảnh, các thiết bị thông minh (laptop, smartphone, máy tính bảng) Các bài giảng tài liệu (dưới dạng văn bản, hình ảnh, video ) được đưa lên các nền tảng và giúp người dùng có thể dễ dàng truy cập và học mọi lúc mọi nơi Bên cạnh đó còn có các khoá học cùng thời gian thực hiện có

sự tham gia và tương tác giữa giáo viên và học sinh

Dạy học trực tuyến đã, đang và sẽ trở thành xu hướng được tăng cường, củng cố và dần dần trở thành xu thế tất yếu, nhiệm vụ chính trong các nhiệm vụ triển khai năm học nhằm thích ứng với tình hình mới

Dạy học trực tuyến có những ưu điểm và hạn chế:

 Những ưu điểm:

- Mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục cho học sinh: Trong Thông tư 09 của Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chỉ rõ mục đích của dạy học trực tuyến là để mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục cho học sinh, đặc biệt là khi các em không thể đến trường vì những lí do khách quan Phương thức này còn bổ trợ cho việc dạy học trực tiếp trên lớp, giúp nâng cao hiệu quả công tác dạy học, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục, khuyến khích sự sáng tạo của giáo viên, học sinh

- Dạy học trực tuyến cũng tạo cơ hội cho giáo viên, học sinh được chủ động tiếp cận nguồn học liệu hữu ích trên internet để phục vụ việc dạy và học Thông qua dạy học trực tuyến, giáo viên và học sinh được nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học, góp phần đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá

- Dạy học trực tuyến tạo điều kiện cho học sinh và giáo viên có cơ hội hình thành và phát triển nhiều năng lực như Tự chủ và tự học, năng lực tin học, năng lực công nghệ, giải quyết vấn đề và sáng tạo Đây là 4 trong sô 10 năng lực cốt lõi

mà chương trình giáo dục phổ thông mới 2018 đặt mục tiêu hình thành và phát triển cho người học

lúng túng hoặc không tự tin khi triển khai bài giảng, khó thu hút được sự chú ý của học sinh

- Một thách thức quan trọng khác của lớp học trực tuyến là kết nối internet

dù sự thâm nhập của internet đã tăng trưởng nhảy vọt trong vài năm qua, nhưng ở các vùng nông thôn nhất là vùng Hưng Trung, Hưng Yên là vùng sâu, vùng xa nhiều khó khăn của huyện Hưng Nguyên, không phải nhà nào cũng trang bị được đầy đủ mạng internet, điện thoại thông minh, máy tính bảng để con học tập Nhiều phụ huynh không có khả năng ứng dụng công nghệ thông tin để trợ giúp con em mình Hơn thế địa bàn vùng giáo, nhiều gia đình đông con, các em học nhiều lớp, nhiều cấp học khác nhau, việc để có đủ phương tiện học trực tuyến là một vấn đề không nhỏ Vì vậy, nhà trường, giáo viên triển khai dạy học trực tuyến, nếu không xây dựng kế hoạch cụ thể thì chắc chắn học sinh sẽ rơi vào tình trạng chồng chéo giữa các môn học, dẫn đến hiệu quả môn học không cao

- Đối với nhiều học sinh, một trong những thách thức lớn nhất của việc học trực tuyến là phải vật lộn với việc tập trung vào màn hình trong thời gian dài Với việc học trực tuyến, học sinh cũng có cơ hội dễ dàng bị phân tâm bởi mạng xã hội hoặc các trang Web khác Vì vậy giáo viên bắt buộc phải giữ cho các lớp học trực tuyến của họ rõ ràng, hấp dẫn và tương tác để học sinh tập trung vào bài học

- Trong một lớp học trực tuyến, có rất ít sự tương tác vật lí giữa học sinh và giáo viên Điều này thường dẫn đến cảm giác bị cô lập cho học sinh

Trong Thông tư 09/2021/TT-BGDĐT Quy định về quản lí và tổ chức dạy học trực tuyến trong cơ sở giáo dục phổ thông và cơ sở giáo dục thường xuyên ngày 30/3/2021 đã chỉ rõ ba hình thức dạy học trực tuyến:

+ Dạy học trực tuyến hỗ trợ dạy học trực tiếp: Theo đó giáo viên có thể cung cấp tài liệu, học liệu, giao nhiệm vụ giám sát, hướng dẫn học sinh tự học, chuẩn bị cho các hoạt động dạy học trực tiếp

+ Dạy học trực tuyến thay thế một phần quá trình dạy học trực tiếp: Giáo viên giao cho HS một số nội dung tự học ở nhà để tăng thời gian luyện tập, thực hành, trải nghiệm làm việc nhóm, thảo luận khi học sinh ở trường

+ Dạy học trực tuyến thay thế hoàn toàn quá trình dạy học trực tiếp: Theo đó các hoạt động của tiến trình dạy học được tổ chức thực hiện hoàn toàn thông qua môi trường internet Hình thức này chỉ áp dụng khi học sinh không thể đến trường

Văn bản Người lái đò sông Đà (Nguyễn Tuân) được dạy theo hình thức thứ

ba, hoàn toàn trực tuyến

 Nhận xét chung:

Từ những kết quả nghiên cứu, đề tài tiếp tục bổ sung làm rõ một số vấn đề lí

luận về khái niệm, đặc điểm, những ưu điểm, khó khăn, các hình thức dạy học trực tuyến Từ đó khái quát đặc điểm của mô hình dạy học trực tuyến đồng thời chỉ rõ những khó khăn, thách thức mà mỗi giáo viên cần phải nhận thức được để xây dựng mô hình dạy học trực tuyến tạo môi trường học tập phù hợp với người học và

xu thế của thời đại

1.2 Nh ững vấn đề về tạo hứng thú học tập cho học sinh

Các nhà tâm lí học Việt Nam có những quan niệm riêng về hứng thú Theo

Từ điển Tiếng Việt: Hứng thú được hiểu là sự ham thích (danh từ), là cảm thấy hào hứng, thích thú (tính từ) Theo đó, có thể hiểu hứng thú là một thuộc tính tâm lí của con người, đó là trạng thái thích thú, hứng khởi, vui sướng, ham muốn thực hiện một việc nào đó Hứng thú do đó trở thành nguồn động lực, sức mạnh thôi thúc con người khao khát chiếm lĩnh tri thức, tự giác trong mọi hoàn cảnh Nguyễn Xuân Đức cũng cho rằng: hứng thú là thái độ đặc biệt của cá nhân đối với đối tượng nào

đó vừa có ý nghĩa trong đời sống vừa có khả năng mang lại khoái cảm cho con

người Còn Nguyễn Quang Uẩn trong Tâm lí học đại cương cho rằng: hứng thú là

thái độ đặc biệt của cá nhân đối với đối tượng nào đó, vừa có ý nghĩa đối với cuộc sống, vừa có khả năng đem lại khoái cảm cho cá nhân trong quá trình hoạt động Khái niệm này vừa nêu được bản chất của hứng thú vừa gắn hứng thú với hoạt động của cá nhân

Như vậy, có thể hiểu rằng hứng thú là thái độ đặc biệt của cá nhân đối với đối tượng nào đó, vừa có ý nghĩa đối với cuộc sống, vừa có khả năng đem lại khoái cảm cho cá nhân trong qua trình hoạt động, và tạo ra động lực thôi thúc chúng ta hoạt động để chiếm lĩnh nó Đối với hoạt động nói chung, hứng thú kích thích hoạt động làm con người say mê, đem lại kết quả cao trong hoạt động của mình Đối với nhận thức, hứng thú tạo động lực giúp con người tiến hành hoạt động nhận thức đạt hiệu quả, hứng thú tạo động cơ quan trọng của hoạt động, hình thành phát triển lí tưởng Đối với năng lực, hứng thú là nguyên nhân cơ bản hình thành và phát triển năng lực Một sự việc, hiện tượng chỉ có thể trở thành đối tượng của hứng thú khi nó phải thoả mãn hai điều kiện Thứ nhất, sự vật hiện tượng đó phải

có ý nghĩa đối với cá nhân và cá nhân đó phải nhận thức được ý nghĩa của sự vật, hiện tượng đối với cuộc sống của mình Nhận thức càng sâu sắc và đầy đủ thì càng đặt nền móng vững chắc cho sự hình thành và phát triển hứng thú Thứ hai, khi nhận thức và thực hiện sự vật hiện tượng đó phải mang lại khoái cảm cho chủ thể

Hứng thú có ý nghĩa rất quan trọng trong đời sống và hoạt động của con người, có ý nghĩa đặc biệt đến sự hình thành phát triển nhân cách cá nhân, nếu không có hứng thú đa dạng thì không thể phát triển nhân cách toàn diện Vì vậy, một nhiệm vụ quan trọng của giáo dục là đánh thức và phát triển hứng thú của người học Cùng với tự giác, hứng thú làm nên tính tích cực nhận thức, giúp học sinh học tập đạt kết quả cao, có khả năng khơi dậy mạch nguồn của sự sáng tạo Với môn Ngữ văn, không chỉ những tác phẩm hình tượng hay những văn bản mang

tính lí thuyết những tác phẩm đậm chất thơ bay bổng, lãng mạn hay những văn bản khô khan như bài kí cũng cần sự hứng thú học tập Bản chất của văn chương, được

xác định đặc thù ở tình cảm con người L.Tônxtôi từng trả lời câu hỏi nghệ thuật là

gì đã khẳng định: “Khi người xem, người nghe cùng được truyền lan một thứ tình cảm mà người viết đã cảm thấy, thì đó chính là nghệ thuật”

1.3 Học sinh trung học phổ thông

Học sinh THPT là thời kì từ 14, 15 - 17, 18 tuổi còn gọi là thanh niên mới lớn Ở lứa tuổi này, các em có những đặc điểm về thể chất, tâm sinh lí khác so với các học sinh THCS:

- Về thể chất: Học sinh THPT đã hoàn thiện căn bản sự phát triển thể chất

của con người, thế lực sung mãn “bẻ gãy sừng trâu”, trưởng thành về chiều cao, hoàn thiện về vóc dáng…

- Về đặc điểm hoạt động học tập và nhận thức:

+ Học sinh THPT đã có hứng thú học tập sâu sắc hơn so các lứa tuổi trước,

thậm chí trở thành niềm đam mê ở nhiều em Mặt khác, hứng thú học tập của các

em có sự phân hoá rất rõ Một số học sinh quan tâm nhiều đến các môn khoa học

tự nhiên, số khác lại hướng đến các môn khoa học xã hội Sự phân hoá hứng thú học tập của học sinh đến các môn học khác nhau chủ yếu liên quan tới việc lựa chọn các môn học mà các em sẽ phải thi vào đại học hoặc vào trường dạy nghề tương ứng

+ Thái độ học tập của học sinh trung học phổ thông có nhiều điểm đáng chú

ý Một mặt các em có tính tự giác cao hơn, tích cực hơn so với các lứa tuổi trước

do các em ý thức được tầm quan trọng của việc học tập đối với nghề nghiệp trong tương lai, mặt khác thái độ học tập của các em đã có sự phân hoá cao

+ Động cơ học tập của học sinh trung học phổ thông có tính hiện thực, gắn

liền với nhu cầu và xu hướng nghề nghiệp Các động cơ khác như động cơ xã hội (như học vì danh dự, vì lời khen) không còn chiếm ưu thế như đối với học sinh các lớp dưới

+ Có sự phân hoá rất rõ giữa các học sinh trung học phổ thông trong học tập Ở lứa tuổi này xuất hiện nhiều nhóm học sinh, trong đó có hai nhóm cần được

chú ý nhiều: nhóm học sinh có năng khiếu trong lĩnh vực nào đó (khoa học tự nhiên, công nghệ, nghệ thuật, thể thao ) được tuyển chọn và được học tập trong các trường lớp, chuyên từ nhỏ Đây là những học sinh có năng lực tốt và có hứng thú cao với các môn học nhất định, có động cơ nhận thức tích cực và tự giác, say

mê học tập Nhóm học sinh chưa ngoan, không có động cơ học tập tốt, thường không tập trung, lười nhác…

+ Có sự phát triển nhận thức và trí tuệ:

Phạm vi đối tượng nhận thức của đa số học sinh trung học phổ thông rất rộng, các em quan tâm tìm hiểu nhiều lĩnh vực, kể các các lĩnh vực bên ngoài nội

dung học tập Do vị thế xã hội, sự phát triển tâm lí, tác động của bối cảnh xã hội mới và những yêu cầu, tính chất của hoạt động học tập trong giai đoạn chuẩn bị lựa

chọn nghề nghiệp tương lai nên tính độc lập, chủ động, sáng tạo trong nhận thức thể hiện rõ nét và là phẩm chất tâm lí đặc trưng của học sinh trung học phổ thông

Các phẩm chất nhận thức này ở học sinh phụ thuộc rất nhiều vào nội dung và phương pháp dạy học của nhà trường

Năng lực nhận thức của học sinh trung học phổ thông cũng phát triển ở mức

độ cao và đa dạng Nhiều em đã bộc lộ tài năng thực sự về lĩnh vực nào đó, nhất là các em được học trong hệ thống trường, lớp năng khiếu Tính chủ định ngày càng chiếm ưu thế trong các quá trình nhận thức cảm tính Óc quan sát phát triển mạnh Quá trình quan sát có mục đích rõ ràng và mang tính hệ thống Trí nhớ logic - từ ngữ trừu tượng phát triển mạnh Năng lực di chuyển và phân phối chú ý được phát triển và hoàn thiện một cách rõ rệt Các em có thể vừa nghe giảng bài, vừa ghi chép và vừa có thể theo dõi nội dung suy nghĩ của mình Nhiều em có khả năng ứng phó có hiệu quả những kích thích làm phân tán chú ý Nhìn chung trí tuệ của học sinh trung học phổ thông đã đạt đến mức độ trưởng thành

Với những đặc điểm tâm sinh lí, nhận thức của HS THPT như trên, nhiệm

vụ của giáo viên là đánh thức và phát triển niềm hứng thú học tập trong các em Học sinh THPT hoàn toàn có khả năng sử dụng được các phần mềm công nghệ cũng như các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực dưới sự dẫn dắt của giáo viên, đó là một trong những cơ sở tạo hứng thú học tập cho học sinh khi dạy trực tuyến văn bản Người lái đò sông Đà

Kết quả thu được như sau:

+ Về mức độ sử dụng các kho học liệu số, phần mềm Powerpoint, Quizizz, Breakout Rooms, Padlet khi dạy học trực tuyến bài Người lái đò sông Đà: Tỉ lệ

% giữa các mức độ chênh lệch lớn Số GV thường xuyên sử dụng chỉ đạt 11,8% Trong khi số GV chưa sử dụng 17.6%, còn thỉnh thoảng dùng đạt 70,6%

+ Về mức độ quan tâm của GV đối với việc vận dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực vào dạy học trực tuyến bài Người lái đò sông Đà: Số giáo

viên rất quan tâm và quan tâm chỉ đạt 19,6 % trong khi mức bình thường tỉ lệ rất cao (56,9), còn lại không quan tâm đạt tỉ lệ 23.5%

+ Về những khó khăn mà GV gặp phải khi vận dụng các phương pháp dạy học tích cực vào bài học gồm các yếu tố như hạn chế hiểu biết của bản thân, sự

không hợp tác của học sinh và điều kiện cơ sở vật chất có tỉ lệ tương đương nhau Đây là một số nguyên nhân khiến GV e ngại khi vận dụng PPKTDH tích cực vào bài giảng của mình

+ Về mức độ tạo hứng thú cho học sinh trong bài giảng: tỉ lệ mức độ chưa tạo

được và bình thường chiếm chủ yếu 86.2% Điều đó chứng tỏ hầu hết các GV chưa

tạo được sự hứng thú cho HS trong giờ dạy trực tuyến bài Người lái đò sông Đà

Qua kết quả khảo sát, chúng tôi thấy rằng đa số giáo viên ở các trường THPT khi dạy học trực tuyến bài Người lái đò sông Đà chưa chú ý đến việc tạo hứng thú học tập cho học sinh Mặc dù hầu hết giáo viên đã biết sử dụng bài giảng Powerpoint để dạy trực tuyến song các slide chưa có sự đầu tư, chưa có sự sáng tạo nên chủ yếu trình chiếu màn hình dày kín chữ cho học sinh chép Đặc biệt chưa chú ý tạo các hoạt động học tập cho học sinh khiến thiếu sự tương tác giữa thầy và trò Nhiều giáo viên chưa hiểu bản chất và cách tiến hành các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực qua trực tuyến nên dạy chỉ qua loa, chiếu lệ, thuyết giảng thụ động, một chiều khiến cho giờ học nặng nề kém hiệu quả

2.2 Thực trạng về việc tạo hứng thú cho học sinh khi dạy học trực tuyến văn bản Người lái đò sông Đà ở trường THPT Nguyễn Trường Tộ - Hưng Nguyên

* Thuận lợi:

Trường THPT Nguyễn Trường Tộ - Hưng Nguyên tuy mới thành lập được

16 năm nhưng lãnh đạo nhà trường đặc biệt chú trọng đầu tư phát triển chuyên môn, không ngừng nâng cao chất lượng dạy và học Bên cạnh đề ra các giải pháp như đổi mới phương pháp dạy học, thực hiện cam kết chất lượng giữa giáo viên với Hiệu trưởng, tổ chức các hoạt động chuyên môn (thao giảng 8/3, 26/3, các hội thi ), tạo mọi điều kiện thuận lợi để giáo viên thể hiện năng lực của bản thân trong giảng dạy Nhà trường còn quan tâm đầu tư trang bị thêm các cơ sở vật chất phục

vụ việc dạy và học đạt hiệu quả như lắp đặt hệ thống ti vi, bảng trượt cho các khối lớp học

Đối với cá nhân, trong quá trình công tác tại trường, tôi cùng tổ / nhóm chuyên môn tham gia các buổi học tập các chuyên đề đổi mới phương pháp, kiểm tra đánh giá, về dạy học trực tuyến môn Ngữ văn, về chuyển đổi số trong giáo dục

bộ môn của Sở giáo dục tỉnh nhà một cách bài bản, khoa học, có chất lượng Các thành viên trong nhóm chuyên môn góp ý, đánh giá giờ dạy thẳng thắn, chân thành, cầu tiến Đồng nghiệp luôn có trao đổi bổ ích về chuyên môn trực tiếp hoặc trên các trang Facebook, Zalo riêng của tổ, nhóm

Tất cả những điều đó, giúp cho bản thân tôi nói riêng và các đồng nghiệp nói chung có tư tưởng, tình cảm ổn định, phấn chấn, nhiệt tình, hăng say hơn trong việc trau dồi chuyên môn, nghiệp vụ, nỗ lực không ngừng vượt qua những trở ngại

thời Covid để hoàn thành tốt sự nghiệp trồng người

* Khó khăn:

Khi làm đề tài này tôi gặp một số khó khăn:

- Nhà trường còn non trẻ mới thành lập 16 năm chưa tạo được bề dày truyền

thống Cơ sở vật chất phục vụ cho việc ứng dụng công nghệ vào dạy học vẫn còn

hạn chế, đặc biệt khi vận dụng các KTDH mới cần không gian rộng và di chuyển nhiều (Kỹ thuật phòng tranh; kỹ thuật công đoạn; kỹ thuật bể cá; )

- Đội ngũ cán bộ giáo viên có chất lượng cao của nhà trường chưa nhiều, giáo viên dạy bộ môn Ngữ văn khả năng ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy

học chưa thuần thục, áp dụng các kĩ thuật dạy học mới chưa nhuần nhuyễn và linh

hoạt Đặc biệt ở bài tuỳ bút Người lái đò sông Đà, kiến thức nhiều, giáo viên sa

vào thuyết giảng một chiều, truyền thụ kiến thức kiểu “nhồi nhét” hoặc dạy “chiếu

lệ” khiến học sinh mệt mỏi, nhàm chán, giờ giảng chưa tạo được sự hứng thú

- Hơn thế, học sinh trường THPT Nguyễn Trường Tộ có tới 70% công giáo, hoàn

cảnh học tập còn hạn chế Các em ít có thiên hướng vào đại học, luôn quan niệm

học môn xã hội khó kiếm việc làm nên chỉ đặt mục tiêu tốt nghiệp THPT để đi nước ngoài, dẫn tới hời hợt với bộ môn văn Khi giao nhiệm vụ học tập như chuẩn

bị nội dung, ý tưởng cho bài học nhiều em chưa cố gắng, chưa nhiệt tình,trốn tránh công việc, thiếu tính tự giác… Ngoài ra, một số học sinh đầu vào rất thấp nên việc

sử dụng các thiết bị công nghệ để học trực tuyến còn lúng túng, tiếp cận các phương pháp, kỹ thuật dạy học mới mất khá nhiều thời gian

2.3 Khảo sát về thái độ của học sinh khi học trực tuyến bài Người lái đò sông Đà

Tôi đã khảo sát số lượng 124 học sinh của khối 12 qua Google form được chia sẻ trên nhóm Facebook học tập của các lớp về thái độ của học sinh khi học

trực tuyến bài Người lái đò sông Đà

Kết quả thu về được như sau:

+ Quan sát biểu đồ, ta thấy số lượng học sinh hứng thú với giờ học trực tuyến chưa đến một nửa, còn lại hơn 50% các em thấy bình thường và nhàm chán

+ Từ đó, điều học sinh mong muốn ở GV trong giờ học trực tuyến là được

hoạt động nhiều hơn, được hợp tác chia sẻ, bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ cá nhân với các bạn, với GV được nhiều hơn, tỉ lệ lên đến 96,8%

Từ những thuận lợi cũng như khó khăn thực tiễn đặt ra và trên nền móng

chắc chắn của cơ sở lí luận, cùng với kinh nghiệm giảng dạy nhiều năm ở các lớp

12, chúng tôi mạnh dạn đề xuất một số giải pháp vào dạy trực tuyến văn bản Người lái đò sông Đà (Nguyễn Tuân) nhằm tăng hứng thú cho học sinh

3 Một số giải pháp tạo hứng thú cho học sinh khi dạy trực tuyến đọc - hiểu văn bản Người lái đò sông Đà ở Trường trung học phổ thông Nguyễn Trường Tộ - Hưng Nguyên

3.1 Sử dụng kho dữ liệu, học liệu số

CNTT trong dạy học, giáo dục thường chỉ ba phương diện:

+ Kho dữ liệu, học liệu số, phục vụ cho dạy học, giáo dục;

+ Các phương tiện, công cụ kĩ thuật hiện đại như máy tính, mạng truyền thông, thiết bị công nghệ với đặc điểm chung là cần nguồn điện năng để vận hành

và có thể sử dụng trong dạy học, giáo dục;

+ Phương pháp khoa học, công nghệ, cách thức tổ chức, khai thác, sử dụng, ứng dụng nguồn học liệu số, thiết bị công nghệ trong dạy học, giáo dục

Trong phạm vi của đề tài này, tôi chỉ đề cập đến phương diện ứng dụng kho dữ liệu, học liệu số nhằm nâng cao hứng thú cho học sinh trong một văn bản đọc hiểu cụ thể từ đó góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả của các hoạt động dạy học, giáo dục Tôi đã khai thác các kho dữ liệu số, học liệu số như: Violet, E-learning, Google, các phần mềm… để phục vụ cho việc dạy học trực tuyến của mình

3.1.1 Sử dụng phần mềm Powerpoint để xây dựng bài giảng điện tử tích hợp đa phương tiện

Các ứng dụng giúp xây dựng bài giảng phổ biến hiện nay là: Powerpoint, Canva, myViewBoard Tôi sử dụng phần mềm Microsoft Powerpoint để thiết kế

bài giảng điện tử tích hợp đa phương tiện văn bản Người lái đò sông Đà Bởi vì:

phần mềm này cho phép soạn các bài trình chiếu hấp dẫn để làm bài giảng điện tử Powerpoint có thể sử dụng được các tư liệu ảnh phim, cho phép tạo được các hiệu ứng chuyển động khá hấp dẫn và chọn các mẫu giao diện đẹp Hơn nữa, phần mềm Microsoft Powerpoint đơn giản, dễ thiết kế trình chiếu và có tác dụng tích cực, rõ nét nhất Khi giới thiệu, trình bày và khái quát nội dung bài học, mỗi slide được coi

là một bộ phận cũng là một hệ thống con trong hệ thống các nội dung mà bài học cần thể hiện Ở mỗi slide, giáo viên có thể chọn hiệu ứng, đưa các tư liệu (phim, ảnh, nhạc, bài đọc, tác phẩm…) làm cho bài giảng sinh động lôi cuốn hơn, thu hút được sự chú ý của học sinh cũng là để học sinh phát huy tính độc lập, sáng tạo, tích cực học tập

Hình ảnh bài giảng điện tử tích hợp đa phương tiện

3.1.2 Sử dụng một số phần mềm trong tiến trình dạy học

* Chuẩn bị trước giờ học: Sử dụng phần mềm Google form để giao bài

- Google Form là một công cụ tạo và quản lý biểu mẫu khảo sát cho mục đích thu thập dữ liệu được phát triển bởi Google Có thể sử dụng Google Form để thực hiện khảo sát hay phiếu đăng ký sự kiện,… Biểu mẫu có thể được chia sẻ dễ

dàng thông qua gửi liên kết, gửi Email, nhúng vào trang Web hoặc bài đăng trên Blog Dữ liệu được thu thập bằng cách sử dụng biểu mẫu thường được lưu trữ trong một bảng tính Mặc dù hiện nay có rất nhiều ứng dụng khảo sát trực tuyến nhưng Google Form vẫn là một lựa chọn tuyệt vời bởi khả năng sử dụng dễ dàng

và hoàn toàn miễn phí

- Tôi đã sử dụng phầm mềm này trong việc tạo phiếu học tập cho học sinh chuẩn bị trước giờ học:

Tôi thiết kế mẫu phiếu học tập với các câu hỏi yêu cầu học sinh thực hiện Sau đó gửi liên kết vào zalo nhóm học tập của lớp

Hình ảnh phiếu học tập của Đặng Hà Châu - học sinh lớp 12B4

* Hình thành kiến thức: Sử dụng công cụ Breakout Rooms để tạo phòng thảo luận nhóm

Có nhiều phần mềm hiệu quả để lựa chọn khi dạy học trực tuyến hiện nay như Zoom Cloud Meeting, Microsoft Teams, Google Classroom, Skype, TrueConf, Google Hangout, Vsee… Mỗi phần mềm lại có cách sử dụng Breakout Rooms khác nhau Trường THPT Nguyễn Trường Tộ - Hưng Nguyên đã sử dụng phần mềm Zoom Cloud Meeting để dạy học trực tuyến trên nền tảng LMS Do đó tôi đã áp dụng công cụ Breakout Rooms trong Zoom

Tính năng chia nhỏ phòng họp của Zoom là tính năng giúp phân chia, tách số người tham dự cuộc họp thành các nhóm nhỏ để thảo luận riêng trong cuộc họp Người chủ trì (host) có quyền sắp xếp từng người tham gia cuộc họp, phòng học ngẫu nhiên hoặc theo ý muốn Tính năng này có thể bật tắt bất cứ lúc nào theo ý người chủ trì muốn Trong dạy học trực tuyến môn Ngữ văn có thể sử dụng Breakout Rooms để chia lớp thành nhóm nhỏ để thảo luận một vấn đề trong bài học

- Tôi đã sử dụng tính năng này khi dạy trực tuyến bài Người lái đò sông Đà

ở mục Hình thành kiến thức bài học:

Hình ảnh số học sinh được chia nhóm

của lớp 12B3 Hình ảnh giáo viên tham gia vào 1 nhóm thảo luận của lớp 12B3

- Kết quả đạt được:

+ Đây là một tính năng rất hiện đại và dễ sử dụng khi dạy học trực tuyến để cho giờ học sinh động, kích thích được sự hoạt động tích cực của học sinh, tránh việc giáo viên thuyết giảng một chiều nhàm chán, đơn điệu Tất cả học sinh đều được tham gia vào hoạt động học tập, không ai bị bỏ quên

+ Học sinh rất hứng thú khi được trở thành 1 thành viên của phòng thảo luận nhỏ Ở đây các bạn được thoải mái tranh luận, bày tỏ ý kiến, phản đối hoặc đồng tình với ý kiến của bạn

+ Tính năng Breakout Rooms hiện đại giúp học sinh làm quen và sử dụng

thành thạo công nghệ trong học trực tuyến để việc học này không còn cảm giác bị

cô lập nữa Bạn Nguyễn Thị Trang, học sinh lớp 12B3 đã chia sẻ: “Em vừa được

đi du lịch với mấy bạn trong một phòng riêng, rất thú vị Cô ạ”

* Phần Củng cố bài học: Sử dụng phần mềm Quizizz trong tổ chức trò chơi

- Quizizz là một trong những công cụ hỗ trợ kiểm tra, đánh giá trong dạy học khá nổi tiếng và được nhiều thầy cô sử dụng rất hiệu quả

- Tôi sử dụng Quizizz ở phần Củng cố bài học bởi vì:

+ Tôi có thể tạo ra các câu hỏi trắc nghiệm nhằm kiểm tra kiến thức vừa học xong của học sinh ở bài học ngay lập tức

+ Học sinh trong cùng một lớp có thể tham gia trả lời câu hỏi trên Quizizz vào cùng một thời điểm do tôi quy định

+ Dễ dàng thông báo ngay kết quả và thứ hạng của những người tham gia trả lời câu hỏi nhằm gia tăng hứng thú học tập cho học sinh

- Cách thức tiến hành:

+ Bước 1: Truy cập https://quizizz.com/ đăng nhập bằng tài khoản Google + Bước 2: Chọn Tạo mới để thêm câu hỏi

+ Bước 3: Hoàn thành và tổ chức chơi

+ Bước 4: Hướng dẫn học sinh truy cập joinmyquiz.com và điền mã để chơi

Một số hình ảnh học sinh lớp 12B3 tham gia Quizizz

- Kết quả đạt được:

Phần mềm Quizizz tạo được một sân chơi thú vị cho học sinh sau tiết học căng thẳng Nó hấp dẫn, lôi cuốn học sinh giống như Games vậy Nhưng nó bổ ích hơn Games bởi ở đây học sinh chơi mà học, vừa xả stress vừa củng cố kiến thức bài học Giáo viên có thể kiểm tra được bạn nào tham gia, bạn nào không, bạn nào trả lời đúng bao nhiêu câu hỏi… Giáo viên có thể kiểm soát được tình hình nắm được bài học của học sinh qua trò chơi hiện đại này

* Tổng kết bài học: Sử dụng phần mềm Padlet tạo lập hồ sơ học tập

- Padlet là bức tường ảo cho phép người dùng ý tưởng, suy nghĩ chủ đề nào

đó một cách dễ dàng Người dùng có thể tải lên, sắp xếp và chia sẻ hình ảnh, video, tài liệu, văn bản, link trang web… lên các bảng thông báo ảo này

- Khi dạy bài Người lái đò sông Đà, tôi đã sử dụng phần mềm Padlet để tạo

hồ sơ học tập cho học sinh các lớp 12A2, 12B3, 12B4 ở phần Tổng kết bài học và kiểm tra, đánh giá sau khi học xong bài:

+ Phần tổng kết bài học, tôi cho học sinh vẽ sơ đồ tư duy, sản phẩm của học sinh sẽ được gửi vào padlet của lớp

+ Phần kiểm tra, đánh giá sau khi học, sản phẩm viết tích cực của học sinh

sau khi học bài Một số sẽ đọc ngay trước lớp Các bài còn lại sẽ yêu cầu gửi vào padlet để giáo viên đánh giá sau

+ Các bước tiến hành:

Bước 1: Truy cập https://vi.padlet.com/ đăng ký tài khoản và tạo một padlet mới:

Bước 2: Chọn định dạng bức tường:

Bước 3: Đặt tiêu đề bài học:

Bước 4: Thêm hạng mục (yêu cầu) cho bài học:

Bước 5: Chia sẻ link (CHÉP VÀO CLIPBOARD) vào zalo nhóm lớp để

thực hiện nhiệm vụ

- Kết quả đạt được:

Tất cả học sinh hiểu rất nhanh và sử dụng hiệu quả phần mềm Padlet Học sinh các lớp 12A2, 12B3, 12B4 đều có sản phẩm trên padlet kịp thời, nhanh chóng Giáo viên kiểm soát được số lượng học sinh đã gửi bài, phân loại được chất lượng sản phẩm Học sinh có thể xem được bài của nhau, có khả năng đánh giá và tự đánh giá Từ đó đã tạo nên một phong trào thi đua học tập rất sôi động

Vì học sinh nào cũng muốn sản phẩm của mình độc đáo nhất, hay nhất, được nhiều người khen nhất

Hình ảnh Padlet của lớp 12A2

Hình ảnh Padlet của lớp 12B3

Hình ảnh Padlet của lớp 12B4

Việc sử dụng kho dữ liệu, học liệu số và phầm mềm công nghệ vào dạy học nói chung và dạy môn Ngữ văn nói riêng là yêu cầu, đòi hỏi tất yếu trong thời đại Cách mạng công nghệ 4.0 Đây là bước chuẩn bị để tiến tới việc chuyển đổi số quốc gia đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt vào tháng 6/2020 Giáo dục là

một trong 8 lĩnh vực được ưu tiên hàng đầu trong triển khai thực hiện Chuyển đổi

số trong giáo dục mở ra một môi trường học tập mang tính kết nối Đây được xem

là hệ sinh thái tích hợp giữa công nghệ, dịch vụ, bảo mật nhằm thu hẹp khoảng cách kỹ thuật số Nhờ đó, người dạy và người học được trải nghiệm quá trình hợp

tác, tương tác và cá nhân hóa Qua bài giảng, giáo viên sẽ hình thành cho học sinh năng lực số để giúp học sinh tiếp cận với thời đại công nghệ kĩ thuật số hiện nay một cách kịp thời, nhanh chóng và hiệu quả

3.2 V ận dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực

Có rất nhiều phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực hiện nay được áp dụng trong dạy học môn Ngữ văn như: phương pháp thảo luận nhóm, dạy học theo dự

án, nghiên cứu tình huống, đóng vai; các kĩ thuật như công đoạn, khăn trải bàn, KWL, bản đồ tư duy, trình bày một vấn đề, động não… Căn cứ vào đặc trưng bộ môn, dung lượng kiến thức bài học và hoàn cảnh dạy học trực tuyến, tôi đã chọn

một số phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực sau đây để tạo hứng thú học tập cho

học sinh trong tiến trình dạy học

*Ph ần Khởi động bài học: Sử dụng phương pháp trò chơi

- Bản chất của phương pháp trò chơi là dạy học thông qua việc tổ chức hoạt động cho học sinh Dưới sự hướng dẫn của GV, HS được hoạt động bằng cách tự chơi trò chơi trong đó mục đích của trò chơi chuyển tải mục tiêu của bài

- Áp dụng phương pháp trò chơi trong bài Người lái đò sông Đà: tôi đã sử dụng trò chơi Vòng quay may mắn ở Phần khởi động bài học để giới thiệu vào

bài mới:

Bước 1: Tôi phổ biến trò chơi:

+ Luật chơi như sau: Tổ chức lớp thành 2 đội thi: Đà giang và Hương giang

Mỗi đội sẽ cử thành viên của mình tham gia vòng quay, mỗi lần quay sẽ chọn câu

hỏi nếu trả lời đúng số điểm đã quay sẽ được tính cho đội của mình Nếu không có câu trả lời hoặc trả lời sai, cơ hội sẽ dành cho đội bạn Kết thúc cuộc chơi, đội nhiều điểm hơn sẽ là đội chiến thắng

+ Trò chơi gồm 8 câu hỏi xoay quanh những hiểu biết về những dòng sông:

1 Dòng sông góp phần rất lớn vào việc hình thành nền văn minh Ai Cập cổ đại với những kim tự tháp kì vĩ?

2 Dòng sông được coi là dài nhất trên thế giới?

3 Những hình ảnh sau đây gợi cho em điều gì?

4 Tìm từ tiếng Việt cho từ tiếng Anh: Red river?

5 Là một trong những con sông lớn nhất trên thế giới, bắt nguồn từ cao nguyên Thanh Tạng nơi sông bắt nguồn thuộc tỉnh Thanh Hải, chảy qua Vân Nam Trung Quốc, qua các nước Lào, Myanma, Thái Lan, Campuchia và đổ ra biển Đông ở Việt Nam?

6 Nhìn hình đoán chữ: Hình ảnh sau gợi cho em đến câu thơ nào đã học?

7 Tìm từ điền vào chỗ trống trong câu thơ sau: Bao giờ Hồng Lĩnh hết cây/ Sông… hết nước đó đây mới hết tình?

8 Nghe đoạn nhạc nhắc đến từ nào sau đây (con sông Đà, Đà giang, dòng sông Đà, sông Đà)?

Bước 2: Học sinh thực hiện trò chơi:

+ Các em thảo luận với nhau về việc thực hiện trò chơi

+ Thực hiện trò chơi

Bước 3: GV tổng kết, đánh giá

Từ việc tìm hiểu các dòng sông nổi tiếng trong nước và thế giới, tôi dẫn dắt vào bài mới

- Kết quả đạt được:

+ Hầu hết học sinh hứng thú, sôi nổi tham gia trò chơi

+ Cách vận dụng đó, vừa kiểm tra được kiến thức bài cũ để giải quyết trò chơi, đồng thời bước đầu nhận ra nội dung kiến thức bài học mà các em sắp được học Bên cạnh đó, tạo được sự mong muốn, chờ đợi, khao khát, cuốn hút… vào bài giảng

Hình ảnh lớp 12B3 tham gia trò chơi Hình ảnh lớp 12A2 tham gia trò chơi

* Ph ần Hình thành kiến thức bài học: sử dụng phương pháp thảo luận nhóm

- Phương pháp thảo luận nhóm là một trong những phương pháp có sự tham

gia tích cực của học sinh Thảo luận nhóm còn là phương tiện học hỏi có tính cách dân chủ, mọi cá nhân được tự do trình bày quan điểm, tạo thói quen sinh hoạt bình đẳng, biết đón nhận quan điểm bất đồng, hình thành quan điểm cá nhân giúp học sinh rèn luyện kĩ năng giải quyết vấn đề khó khăn

- C ụ thể: Khi đọc hiểu văn bản Người lái đò sông Đà, tôi tổ chức cho học

sinh thảo luận nhóm khi phân tích hình tượng nghệ thuật trong tác phẩm để thấy được ngòi bút miêu tả đặc sắc của nhà văn Sở dĩ tôi chọn phương pháp thảo luận nhóm ở đây bởi những lí do sau:

+ Thứ nhất, dạy học trực tuyến trên phần mềm Zoom đã có sẵn tính năng chia nhóm thảo luận Breakout Rooms Rất thuận tiện khi tôi sử dụng nó phục vụ cho mục đích dạy học của mình

+ Thứ hai: Trong bài Người lái đò Sông Đà, kiến thức rất phong phú, không chỉ có hình tượng sông Đà, hình tượng người lái đò mà còn có cái tôi trữ tình của nhà văn, mỗi nội dung đều có khối lượng kiến thức không nhỏ, nhiều vấn đề cần

có sự tham gia thảo luận của học sinh, trong khi thời gian (3 tiết) thì có hạn, nếu chỉ thuyết trình một chiều thì tiết học rất nặng nề và nhàm chán, học sinh sẽ không thể tiếp thu được khối lượng kiến thức ấy một cách hiệu quả Tôi chia nhóm thảo luận khi tìm hiểu các hình tượng nghệ thuật sẽ kích thích được các học sinh tham gia tích cực vào việc khám phá kiến thức bài học Khuyến khích các tìm tòi cá nhân, các hướng tư duy và lập luận theo góc độ khác nhau trong việc tự kiến tạo kiến thức cho mình của mỗi học sinh

Bước 1: Giao nhiệm vụ:

Tôi chia lớp thành 4 nhóm với các câu hỏi cụ thể như sau:

Nhóm 1: Phân tích ngòi bút tài hoa của Nguyễn Tuân khi miêu tả Sông Đà hung bạo ở các phương diện: Đá ở bờ sông, các hút nước, ghềnh sông?

Nhóm 2: Phân tích ngòi bút tài hoa của Nguyễn Tuân khi miêu tả Sông Đà hung bạo ở các phương diện: Đá và thác nước sông Đà?

Nhóm 3: Phân tích ngòi bút tài hoa của Nguyễn Tuân khi miêu tả vẻ đẹp trữ tình của sông Đà?

Nhóm 4: Phân tích ngòi bút tài hoa của Nguyễn Tuân khi miêu tả cuộc chiến trên sông Đà của người lái đò?

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:

Các nhóm sẽ thảo luận trong phòng thảo luận Breakout Rooms, sau đó đại diện các nhóm sẽ trình bày sản phẩm của nhóm mình

Bước 3: Trình bày kết quả:

+ Đại diện nhóm trình bày kết quả thảo luận, các thành viên của nhóm có thể

bổ sung thêm

+ Các nhóm khác nhận xét, bổ sung, hỏi thêm…

+ Giáo viên đúc kết, bổ sung ý kiến, nhấn mạnh nội dung quan trọng, tóm tắt (kết luận)…

- Kết quả đạt được:

+ Đây là một kỹ thuật dạy học thú vị, HS vừa đề xuất ý kiến cá nhân vừa điều chỉnh được ý kiến, vừa phát huy trách nhiệm cá nhân vừa phát huy tính cộng tác Học sinh hợp tác hỗ trợ lẫn nhau trong quá trình học tập: tự đánh giá, tự điều

chỉnh vốn tri thức của bản thân bằng phương pháp tự học và khám phá thêm những

kiến thức liên quan từ thực tiễn

+ HS hứng thú vì bản thân các em được thể hiện mình, rèn được kĩ năng hợp tác, giao tiếp, giải quyết vấn đề trong học tập cũng như trong cuộc sống, kích thích lòng ham mê học tập của học sinh

* Ph ần Tổng kết bài học: Vận dụng kĩ thuật bản đồ tư duy

- Bản đồ tư duy (còn được gọi là sơ đồ tư duy mindmap) là một sơ đồ nhằm

trình bày một cách rõ ràng những ý tưởng mang tính kế hoạch hay kết quả làm việc của cá nhân hay nhóm về một chủ đề Là một phương pháp ghi chép giúp tận dụng được khả năng ghi nhớ của trí não, giúp người tư duy nắm bắt được vấn đề, nội dung và liên kết được những đối tượng đơn lẻ lại với nhau Đây có thể coi là một trong những cách trình bày ý tưởng, nhưng được người tư duy vận dụng sáng tạo

và làm độc đáo lên những thông tin giúp bộ não ghi nhớ tốt hơn Bản đồ tư duy có thể được viết trên giấy, trên bảng hay thực hiện trên máy tính

Bản đồ tư duy có thể ứng dụng trong nhiều tình huống khác nhau như: Tóm

tắt nội dung, ôn tập một chủ đề; Trình bày tổng quan một chủ đề; Chuẩn bị ý tưởng cho một báo cáo hay buổi nói chuyện, bài giảng; Thu thập, sắp xếp các ý tưởng; Ghi chép khi nghe bài giảng

Cách thức tiến hành dạy học bằng bản đồ tư duy:

1) Viết tên chủ đề ở trung tâm, hay vẽ một hình ảnh phản ánh chủ đề Từ chủ đề trung tâm, vẽ các nhánh chính

2) Trên mỗi nhánh chính viết một khái niệm, phản ánh một nội dung lớn của chủ đề, viết bằng CHỮ IN HOA Nhánh và chữ viết trên đó được vẽ và viết cùng một màu

3) Nhánh chính đó được nối với chủ đề trung tâm Chỉ sử dụng các thuật ngữ quan trọng để viết trên các nhánh

4) Từ mỗi nhánh chính vẽ tiếp các nhánh phụ để viết tiếp những nội dung thuộc nhánh chính đó Các chữ trên nhánh phụ được viết bằng chữ in thường Tiếp tục như vậy ở các tầng phụ tiếp theo

Ưu điểm của kỹ thuật dạy học này: Tăng hứng thú cho học sinh vì các

hướng tư duy để mở ngay từ đầu, các em lên ý tưởng và sắp xếp ý theo ý tưởng của mình KTDH này thường gắn liền những hình ảnh sáng tạo, độc đáo của lứa tuổi

các em nên tạo sự kích thích, hưng phấn trước bài học Sử dụng kỹ thuật bản đồ tư duy tạo tính trực quan sinh động phù hợp với tư duy học sinh từ trực quan, cụ thể đến khái quát

- Sau khi học xong bài Người lái đò sông Đà, ở phần Tổng kết, tôi yêu cầu

học sinh vẽ sơ đồ tư duy bài học bằng hai cách:

Cách 1: Tôi áp dụng với các lớp 12A2, 12B4, tôi yêu cầu mỗi cá nhân tự vẽ

sơ đồ tư duy theo trí nhớ của bản thân Sản phẩm được gửi lên Padlet của lớp

Cách 2: Tôi áp dụng ở lớp 12B3, yêu cầu học sinh vẽ sơ đồ tư duy theo nhóm và sử dụng phần mềm XMind Tôi gửi cho các nhóm mẫu sơ đồ mà các nhóm sẽ thực hiện:

+ Nhóm 3: + Nhóm 4:

- Kết quả đạt được:

+ Đây là kỹ thuật dạy học tăng hứng thú cho HS rất hiệu quả Vì mọi học sinh có thể làm việc, thể hiện vai trò của mình đối với sản phẩm: ý tưởng, màu sắc, hình ảnh, trình bày Tùy vào khả năng tưởng tượng và năng lực riêng HS đều hoàn thành lược đồ theo mức độ khác nhau nên không có HS bị “bỏ quên”

+ Giáo viên có thể đánh giá HS đồng thời hình thành kỹ năng cho các em áp dụng vào nhiều bài/môn học khác nhau Sau khi tổ chức tại lớp một phần/mục, tôi

đã yêu cầu HS hệ thống lại toàn bài bằng bản đồ tư duy Đa số các em rất hứng thú, tích cực nạp bài tập, khác hẳn kiểu ra bài truyền thống yêu cầu học sinh học thuộc bài học

+ Mỗi cách có ưu điểm riêng khi thực hiện:

Cách 1: Học sinh hứng thú vì được học thông qua sản phẩm trực quan do chính các em thể hiện chứ không phải bị áp đặt theo ý tưởng của GV Rất nhiều sản phẩm có sự sáng tạo, hấp dẫn, lôi cuốn

S ơ đồ tư duy - Học sinh Nguyễn Ngọc Lý, lớp 12B4

S ơ đồ tư duy - Học sinh Nguyễn Minh Ánh, lớp 12A2

Cách 2: Các em được hình thành năng lực số khi sử dụng phần mềm Xmind

để vẽ sơ đồ tư duy Ngay trên sản phẩm của các em, giáo viên có thể chỉnh sửa, bổ sung cho phù hợp với yêu cầu của bài

S ơ đồ tư duy của lớp 12B3

* Ph ần Luyện tập bài học: vận dụng phương pháp “đóng vai”

- Đóng vai là phương pháp tổ chức cho học sinh thực hành để trình bày

những suy nghĩ, cảm nhận và ứng xử theo một vai giả định Đây là phương pháp giảng dạy nhằm giúp học sinh suy nghĩ sâu sắc một vấn đề bằng cách đứng từ chỗ đứng, góc nhìn của người trong cuộc, tập trung vào một sự kiện mà các em quan sát được từ vai của mình

- Áp d ụng cụ thể: Nếu ở các tác phẩm là truyện ngắn và kịch, việc đóng vai

của học sinh sẽ là sân khấu hoá một đoạn văn bản nào đó Còn trong bài Người lái

đò sông Đà, là thể tuỳ bút, đối tượng phản ánh là sự vật, hiện tượng có trong thực

tế, tôi chọn tình huống để các em vào vai hướng dẫn viên du lịch giới thiệu vẻ đẹp

của sông Đà với du khách Tôi thấy đây là phương pháp phù hợp dùng trong phần Luy ện tập sau khi tìm hiểu xong hình tượng sông Đà Bởi vì sông Đà vốn dĩ rất có

tiềm năng về kinh tế Từ trước đến nay, tiềm năng thuỷ điện đã được khai thác hiệu

quả Giờ đây khi nghành du lịch phát triển mạnh thì vẻ đẹp hùng vĩ, thơ mộng của sông Đà cũng là một tiềm năng Cho học sinh vào vai hướng dẫn viên du lịch là

một cách gắn văn học với thực tiễn cuộc sống, để học sinh hiểu rằng văn học rất

gần, rất cần cho cuộc đời Từ việc thấy được ý nghĩa thiết thực ấy, học sinh sẽ có

hứng thú, hơn thế sẽ là đam mê đối với không chỉ bài học cụ thể này mà còn là với

bộ môn Văn

- Kết quả đạt được:

+ Học sinh rất hứng thú với phần đóng vai này Các em được trải nghiệm sáng tạo với tình huống trong thực tiễn đời sống Từ đó có thể phát hiện tài năng cũng như bồi đắp ước mơ nghề nghiệp tương lai cho học sinh

+ Hình thành cho các em kĩ năng giao tiếp, có cơ hội bộc lộ cảm xúc Tạo điều kiện phát triển óc sáng tạo của học sinh Khích lệ sự thay đổi thái độ, hành vi của học sinh theo hướng tích cực Đặc biệt, khi tôi động viên, khích lệ một số học sinh nhút nhát, thiếu tự tin khi đứng trước tập thể, vốn từ ít thực hiện tình huống cũng đã khắc phục được hạn chế của bản thân, tự tin mạnh dạn hơn trong giao tiếp

HS Nguy ễn Minh Ánh lớp 12A2 đóng vai hướng dẫn viên du lịch