TIỂU LUẬN môn NGÔN NGỮ báo CHÍ đề tài CHUẨN mực NGÔN NGỮ báo CHÍ

Năm mươi năm trước, giữa lúc chính quyền của Tổng thống Johnson tăng cường leo thang chiến tranh phá hoại ra miền bắc nước ta, từ 7 đến 10-2-1966, Hội nghị toàn quốc về giữ gìn sự trong

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TUYỀN KHOA PHÁT

THANH-TRUYỀN HÌNH

-

TIỂU LUẬN

MÔN NGÔN NGỮ BÁO CHÍ

ĐỀ TÀI: CHUẨN MỰC NGÔN NGỮ BÁO CHÍ

Sinh viên thực hiện : Nguyễn Thị Thảo Tâm

Lớp hành chính : Báo Phát Thanh k41

HÀ NỘI,Tháng 10 năm 2022

MỤC LỤC

Mở Đầu……… 3

1.Lý do lựa chọn đề tài:………3

2.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:………5

3.Phương pháp ngiên cứu:………5

Nội dung……….6

I- Chuẩn mực ngôn ngữ báo chí:……….6

1.Thế nào là chuẩn mực ngôn ngữ báo chí:………6

2.Vấn đề chệch chuẩn trong ngôn ngữ báo chí:……… 7

3 Sự phát triển của ngôn ngữ báo chí:………9

II- Lỗi trong ngôn ngữ báo chí:……… 10

1.Các lỗi thường gặp trong ngôn ngữ báo chí:……… 10

2 Hệ quả của việc lỗi xuất hiện trong ngôn từ báo chí:……… 10

III- Trách nhiệm của nhà báo trong việc giữ gìn sự trong sáng của tiếng việt:……… 11

1.Nhà báo cần nắm chắc các tri thức cơ bản liên quan tới việc sử dụng tiếng Việt thuộc 4 phương diện chính là ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp và phong cách:……… 12

2.Nhà báo nên hạn chế tối đa việc vay mượn từ ngữ nước ngoài: ………….13

3 Nhà báo cần có một trình độ ngoại ngữ nhất định :……….14

Kết Luận……… 15

Tài liệu tham khảo……… 16

MỞ ĐẦU

1 Lý do lựa chọn đề tài:

Trong thời đại bùng nổ thông tin như hiện nay, báo chí là phương tiện

thông tin đại chúng nhanh nhất, hiệu quả nhất và có nhiều công chúng nhất Báo chí tác động đến mọi mặt của đời sống, là động lực quan trọng cho sự phát triển của xã hội Vài trò của động lực này không chỉ nhắm tới khía cạnh đời sống - xã hội mà việc sử dụng ngôn ngữ, từ ngữ trên báo chí cũng tác động rất lớn đến cách

sử dụng ngôn ngữ của nhiều độc giả Có rất nhiều người vẫn còn thắc mắc: Liệu ngôn từ được sử dụng trên báo chí có phải là chuẩn? Và chuẩn hay không chuẩn

từ vựng ảnh hưởng ra sao đến khả năng truyền đạt tư tưởng và giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt đối với người làm báo?

Năm mươi năm trước, giữa lúc chính quyền của Tổng thống Johnson tăng cường leo thang chiến tranh phá hoại ra miền bắc nước ta, từ 7 đến 10-2-1966, Hội nghị toàn quốc về giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt được tổ chức tại Hà Nội với sự tham gia của nhiều nhà nghiên cứu văn hóa, ngôn ngữ, nhà báo, nhà văn Thủ tướng Phạm Văn Đồng chủ trì hội nghị và có bài phát biểu về tiếng Việt và xác định nhiệm vụ giữ gìn, phát triển tiếng Việt Mười ba năm sau, chỉ bảy tháng sau khi chúng ta vừa ra khỏi khói lửa của hai cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới Tây Nam và biên giới phía bắc của Tổ quốc, ngày 29-10-1979, Hội nghị toàn quốc lần thứ hai về giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt lại được tổ chức tại thủ đô Hà Nội dưới sự chủ trì của Thủ tướng Phạm Văn Đồng

Tôi còn nhớ câu chuyện vào thời kỳ Mỹ ném bom đánh phá Hà Nội, khi có kẻng báo động, máy bay gầm thét trên đầu nhưng có nhà văn đã không chịu xuống hầm chỉ vì người ta viết sai “Hầm trú ẩn” thành “Hầm chú ẩn” Nói vậy để thấy rằng, với tiếng Việt từ lời ăn tiếng nói đến chữ viết, ông cha đặt ra những tiêu chuẩn rất cao Nhưng trong thời kinh tế thị trường, đặc biệt là mở cửa hội nhập thì lời ăn tiếng nói của ông cha cũng bị mai một, bị lệch chuẩn

Trong đó, các cơ quan báo chí, bên cạnh công truyền bá, sáng tạo phát triển của tiếng Việt thì có những khuyết điểm như nhiều khi vẫn chạy theo sự thiếu chọn

lọc trong ngôn ngữ của xã hội Trên báo chí đầy rẫy lỗi lệch chuẩn tiếng Việt Sự lệch chuẩn tiếng Việt trên truyền thông đã đến mức báo động Cho nên việc tổ chức cuộc hội thảo: “Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt trên các phương tiện thông tin đại chúng” là việc làm rất cần thiết Cuộc hội thảo nhân dịp kỷ niệm 50 năm Thủ tướng Phạm Văn Đồng phát động phong trào “Giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt” (1966-2016)

Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt là công việc lâu dài, phải kiên trì, làm từng bước với tất cả ý thức trách nhiệm của mỗi người chúng ta, với lòng tự hào về tiếng nói của dân tộc Các cơ quan báo chí và các nhà báo phải coi trọng việc sử dụng tiếng Việt, giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt trên các loại hình, phương tiện truyền thông của cơ quan báo chí mình Mỗi cơ quan báo chí nên có một bộ phận thường xuyên chăm lo trau dồi ngôn ngữ, giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt trên các ấn phẩm, chương trình, kênh sóng, trang báo của mình Tổ chức các cuộc hội thảo, tọa đàm, trao đổi, sinh hoạt nghiệp vụ về vấn đề này

Ngày 5-11-2016, Đài Tiếng nói Việt Nam phối hợp Hội Ngôn ngữ học Việt Nam

và Hội Nhà báo Việt Nam tổ chức Hội thảo khoa học Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt trên các phương tiện thông tin đại chúng Thông qua hội thảo này, chúng tôi mong muốn lãnh đạo Đảng, Nhà nước, trực tiếp là Ban Tuyên giáo Trung ương, Bộ Thông tin và Truyền thông, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Hội Nhà báo Việt Nam, Hội Ngôn ngữ học Việt Nam và các cơ quan liên quan cần chăm lo công tác chỉ đạo, quản lý, tư vấn việc sử dụng tiếng Việt, việc giữ gìn

sự trong sáng của tiếng Việt trên các phương tiện thông tin đại chúng; hoàn thiện luật pháp, chính sách về ngôn ngữ, về tiếng Việt, tiến tới xây dựng bộ luật tiếng Việt; khen thưởng những tập thể, cá nhân có nỗ lực và thành tích trong công tác này chấn chỉnh, xử phạt nghiêm minh các hành vi sai trái, lệch lạc

Chính vì vậy tôi đã lựa chọn đề tài này để làm rõ hơn thế nào là chuẩn mực ngôn ngữ khi làm báo

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

- Đối tượng nghiên cứu của đề tài là những vấn đề về từ vựng còn tồn tại trên báo

chí hiện nay và những bài báo có ngôn từ chưa đạt chuẩn mực ngôn ngữ trong báo chí

- Phạm vi nghiên cứu: các bài sử dụng ngôn từ lệch chuẩn và đưa ra các giải pháp khắc phục

3 Phương pháp nghiên cứu:

- Những phương pháp chủ yếu được sử dụng trong bài là: Thống kê, phân tích, so

sánh

NỘI DUNG

I – CHUẨN MỰC NGÔN NGỮ BÁO CHÍ:

1 Thế nào là chuẩn mực ngôn ngữ báo chí:

* Chuẩn mực ngôn ngữ là gì:

- Chuẩn mực ngôn ngữ được hình thành một cách từ từ, lâu dài trong quá trình hoạt động và phát triển của ngôn ngữ dưới tác động của những thay đổi trong cấu trúc xã hội Nắm được chuẩn mực ngôn ngữ cũng là một quá trình lĩnh hội, thấm nhuần những nguyên tắc sử dụng các đơn vị ngôn ngữ phù hợp với từng hình thức, lĩnh vực giao tiếp cụ thể Điều cốt yếu nhất trong quá trình này là phải luôn

ý thức được sự cần thiết phải tuân thủ chuẩn mực ngôn ngữ để đạt được mục đích giao tiếp Nắm vững và sử dụng thành thạo những kỹ năng cơ bản của các dạng hoạt động giao tiếp ngôn ngữ (nói, nghe, đọc, viết) có quan hệ mật thiết với chuẩn mực ngôn ngữ, với văn hoá ngôn từ và với việc nâng cao hiệu quả giao tiếp ngôn ngữ

- Một hiện tượng ngôn ngữ được coi là chuẩn mực, nếu như nó đáp ứng các yêu cầu:

a) phù hợp với cấu trúc ngôn ngữ;

b) được sử dụng thường xuyên, rộng rãi trong quá trình giao tiếp

c) được xã hội thừa nhận

- Quá trình hình thành chuẩn mực ngôn ngữ bao gồm cả quá trình tự phát và quá trình có ý thức Quá trình tự phát bao gồm những hiện tượng ngôn ngữ thường gặp trong ngôn từ của đông đảo các thành viên trong một cộng đồng dân tộc ngôn ngữ nhất định Trong quá trình có ý thức những hiện tượng ngôn ngữ thường gặp trong giao tiếp, đôi khi là cả những hiện tượng tự phát được các nhà ngôn ngữ xem xét theo những tiêu chí nhất định, được mọi người thừa nhận và đưa vào sử dụng Chuẩn mực có mặt ở tất cả các cấp độ ngôn ngữ, các lĩnh vực giao tiếp và các loại hình văn phong khác nhau Dễ nhận thấy hơn cả là những chuẩn mực về ngữ pháp - những quy tắc viết chính tả và quy tắc dùng các dấu ngắt câu Trong khẩu ngữ thì chính âm lại có vai trò đặc biệt quan trọng Phát âm chính xác, chuẩn mực giúp mọi người hiểu nhau nhanh hơn, dễ dàng hơn, góp phần nâng cao hiệu quả giao tiếp

* Ngôn ngữ báo chí là gì :

- Ngôn ngữ báo chí là việc dùng ngôn từ để đưa thông tin các sự kiện, tin tức báo chí tới độc giả Ngôn ngữ này thường được viết bằng ngữ câu từ đanh thép, có tính chất báo chí, lời văn nghiêm túc, lý luận sắc bén để truyền tải thông tin một cách trung thực, lập luận sắc bén nhất đến bạn đọc

*Các đặc trưng của ngôn ngữ báo chí:

- Tính thông tin sự kiện: Thông tin phải cập nhật, chính xác và đầy đủ; vừa đảm bảo tính khách quan, vừa có tác dụng hướng dẫn dư luận

- Tính ngắn gọn: Diễn đạt ngắn gọn nhưng vẫn chứa đựng lượng thông tin cao nhất

- Tính sinh động, hấp dẫn: Ngôn ngữ báo chí phải kích thích sự tò mò hiểu biết của người đọc qua cách dùng từ, đặt câu, đặc biệt là ở tiêu đề bài báo

*Các Phương tiện diễn đạt trong ngôn ngữ báo chí:

- Từ vựng phong phú, ở mỗi phạm vi phản ánh, mỗi thể loại báo chí có lớp từ vựng đặc trưng

- Câu văn ngắn gọn, sáng sủa, mạch lạc để bảo đảm thông tin chính xác

- Có thể viết câu ngắn trong tin vắn, câu dài trong phóng sự hay câu gần với lời nói hàng ngày trong tiểu phẩm

- Ngôn ngữ báo chí không hạn chế các biện pháp tu từ từ vựng và cú pháp

- Có thể ví von, so sánh, ẩn dụ, hoán dụ, đảo ngữ… nhằm mục đích diễn đạt chính xác, có hình ảnh và nhạc điệu thích hợp với từng nội dung và thể loại

- Ngôn ngữ báo nói phải phát âm rõ ràng, khúc chiết, ở báo viết cần chú ý đến khổ chữ, kiểu chữ phối hợp màu sắc, hình ảnh… để tạo điểm nhấn trong thông tin

2 Vấn đề lệch chuẩn trong ngôn ngữ báo chí:

- Ông cha ta vốn rất coi trọng lời ăn tiếng nói, ngay trong tứ đức của người phụ

nữ yêu cầu phải có “ngôn hạnh” Rất nhiều câu ca dao tục ngữ đề cao vai trò sử dụng ngôn ngữ như “Lời nói chẳng mất tiền mua/ Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau” Đề cương Văn hóa Việt Nam (1943) của Đảng nhấn mạnh phải coi trọng

“tranh đấu về tiếng nói, chữ viết”, bao gồm “thống nhất và làm giàu thêm tiếng nói; ấn định mẹo văn ta; cải cách chữ quốc ngữ”, v.v Trên báo chí đầy rẫy lỗi lệch chuẩn tiếng Việt Sự lệch chuẩn tiếng Việt trên truyền thông đã đến mức báo động Cho nên việc tổ chức cuộc hội thảo: “Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt trên các phương tiện thông tin đại chúng” là việc làm rất cần thiết Cuộc hội thảo

nhân dịp kỷ niệm 50 năm Thủ tướng Phạm Văn Đồng phát động phong trào “Giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt” (1966-2016) Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt là công việc lâu dài, phải kiên trì, làm từng bước với tất cả ý thức trách nhiệm của mỗi người chúng ta, với lòng tự hào về tiếng nói của dân tộc Các cơ quan báo chí và các nhà báo phải coi trọng việc sử dụng tiếng Việt, giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt trên các loại hình, phương tiện truyền thông của cơ quan báo chí mình Mỗi cơ quan báo chí nên có một bộ phận thường xuyên chăm lo trau dồi ngôn ngữ, giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt trên các ấn phẩm, chương trình, kênh sóng, trang báo của mình Tổ chức các cuộc hội thảo, tọa đàm, trao đổi, sinh hoạt nghiệp vụ về vấn đề này

Cũng như các ngôn ngữ khác, tiếng Việt của chúng ta đang chịu sự tác động mạnh mẽ của tiếng Anh từ trong cấu trúc-hệ thống đến chức năng giao tiếp

Trước thực trạng này, tiếng Việt không thể chọn một giải pháp cực đoan: không thể “be bờ”, “đóng cửa” nhưng cũng không thể để cho “vỡ đê” hay “mở toang cánh cửa” Hơn lúc nào hết, chúng ta lại càng thấm thía lời Bác dạy, khi ứng xử với từ ngữ nước ngoài phải chống hai khuynh hướng cực đoan hoặc “hẹp hòi” hoặc “lạm dụng” Một cách thẳng thắn mà nói rằng, truyền thông đang lạm dụng các yếu tố tiếng Anh đến mức tha hóa Cần một giải pháp phù hợp đối với hiện tượng này để tiếng Việt vẫn phát triển mà vẫn giữ được bản sắc “tiếng Việt là tiếng Việt” Chính sách ngôn ngữ thái quá trong việc nâng cao vị thế của tiếng Anh làm suy yếu ngôn ngữ quốc gia (theo kiểu “phát triển nóng”) mà một số nước đang phải điều chỉnh lại là bài học tốt cho chúng ta tham khảo

Truyền thông có vai trò định hướng thông tin, trong đó có cả sự định hướng về sử dụng ngôn ngữ Nói cách khác, phải coi việc định hướng sử dụng ngôn ngữ là một nhiệm vụ hàng đầu của phương tiện truyền thông, vì thế, truyền thông cần giữ gìn

sự trong sáng của tiếng Việt trong sử dụng để lan tỏa ra toàn xã hội Và muốn chuẩn hóa tiếng Việt trên các phương tiện truyền thông thì chuẩn hóa tiếng Việt nói chung phải đi trước một bước Bởi một nội dung của tiếng Việt được chuẩn hóa sẽ được các phương tiện truyền thông tuân thủ, sử dụng thống nhất, định hướng cho toàn xã hội theo đó sử dụng Báo chí, ngoài vị thế và những ảnh hưởng

đặc biệt của nó, còn có một vai trò quan trọng nữa: làm chuẩn mực ngôn ngữ cho toàn xã hội Nhưng vai trò này đang không được thể hiện tốt Tệ hơn, là một sự đi xuống của ngôn ngữ truyền thông

3 Sự phát triển của ngôn ngữ báo chí:

- Lĩnh vực thông tin đại chúng là một lĩnh vực mà tiếng Việt được sử dụng với nhiều dung lượng, mức độ cũng như sắc thái khác nhau Và điều quan trọng hơn,

nó tác động mạnh mẽ, liên tục, sâu sắc tới đông đảo công chúng Nói ngôn ngữ báo chí, truyền thông là nói tới những sản phẩm ngôn ngữ được thể hiện qua các kênh như báo in, phát thanh, truyền hình, báo điện tử Bên cạnh những yêu cầu chung thì ngôn ngữ truyền thông cũng chứa đựng trong đó những đặc trưng riêng như chính xác, nhanh nhạy và hấp dẫn Ngôn ngữ báo chí vì vậy luôn vận động, phát triển sinh động, tươi mới nhưng không xa lạ với con người Thậm chí nếu không muốn nói, vì sự ảnh hưởng sâu rộng của nó, một yêu cầu đặt ra với ngôn ngữ truyền thông đại chúng phải thông dụng, chuẩn mực và mang tính văn hóa.Sự phát triển của đời sống, công nghệ thông tin đã kéo theo sự phát triển như vũ bão của các phương tiện truyền thông đại chúng Có thể thấy mặt trận truyền thông ngày càng đa dạng về chủng loại: báo in, báo nói, báo hình, báo điện tử, trang thông tin điện tử

- Thông tin vì thế cũng đến với người đọc, người nghe và người xem nhanh hơn,

đa chiều và sâu hơn Qua báo chí và qua sự phát triển của các loại hình, các cơ quan báo chí chúng ta có thể thấy sự thay đổi, mạnh mẽ, sinh động của ngôn ngữ tiếng Việt.Các cơ quan báo chí luôn chú ý đổi mới, nâng cao chất lượng nội dung thông tin, đặt tiêu đề độc đáo, sử dụng ngôn ngữ ngắn gọn, dễ đọc, dễ hiểu Tuy nhiên, cùng với sự phát triển như vũ bão của các phương tiện truyền thông ấy cũng đặt ra một yêu cầu cấp bách về việc sử dụng ngôn ngữ của những nhà báo

- Thời gian gần đây, có khá nhiều vấn đề nổi cộm liên quan đến ngôn ngữ báo chí đang được dư luận quan tâm, lo lắng Có thể tóm lược ở những vấn đề như việc dùng từ, câu văn tùy tiện, cẩu thả, cách đặt tiêu đề, rút tít vì ham "hấp dẫn" mà thiếu cân nhắc, sai thực tế, thậm chí sa vào tình trạng giật gân câu khách Một số bài viết của phóng viên trẻ sử dụng tiếng nước ngoài vô tội vạ, thiếu nhất quán (khi nào thì dịch nghĩa, phiên âm hay để nguyên dạng).Tâm lý sính chữ, chuộng ngoại vẫn còn khá phổ biến, ngôn ngữ và cách trình bày của không ít phát thanh viên trên Đài phát thanh, truyền hình chưa có sự trau dồi, chưa hướng tới sự chuẩn mực cần thiết Điều đáng lo ngại là những sai sót, lệch chuẩn về ngôn

ngữ, về sử dụng tiếng Việt trên báo chí, truyền thông sẽ tác động tiêu cực, nhanh chóng và rộng khắp đến đông đảo giới trẻ, trở thành những hiệu ứng lan truyền

- Như bất kỳ sự vật, hiện tượng nào, tiếng Việt đổi mới, phát triển là tất yếu

nhưng làm sao đảm bảo sự phát triển này diễn ra một cách vững chắc trên cơ sở vốn cũ, làm cho tiếng Việt ngày càng giàu có nhưng vẫn giữ được phong cách, tinh hoa và bản sắc của nó là điều cần thiết.Truyền thông và báo chí là một lĩnh vực tác động mạnh mẽ tới xã hội và việc sử dụng ngôn ngữ Báo chí vừa là nơi thực hành ngôn ngữ, vừa giữ vai trò tiên phong trong định hướng sử dụng ngôn ngữ, báo chí với văn học và giáo dục góp phần làm giàu có, phong phú, nâng cao ngôn ngữ quốc gia Đồng thời các cơ quan báo chí, các nhà báo phải tích cực, chủ động, đấu tranh phê phán những hành vi sử dụng tiếng Việt không đúng, lệch lạc, yếu kém, làm hỏng tiếng Việt

II- Lỗi trong ngôn ngữ báo chí:

1.Các lỗi thường gặp trong ngôn ngữ báo chí:

- Sai sót về ngôn ngữ trên truyền thông rơi vào nhiều khía cạnh: lỗi ngữ âm -chính tả, lỗi từ vựng, lỗi ngữ pháp, lỗi phong cách Cùng với sự phát triển của mạng xã hội, các lỗi này ngày càng nhiều trên truyền thông, ảnh hưởng đến nỗ lực giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt.Sau đây sẽ là một số các lỗi trường gặp trong ngôn ngữ báo chí:

+ Lỗi lặp từ, thừa từ

+ Lỗi dùng từ không chính xác

+ Lỗi thiếu từ

+ Lỗi dùng từ sai phong cách

+ Lỗi về cách kết hợp từ

+ Lỗi dùng từ địa phương

+ Lỗi khi sáng tạo từ mới

2 Hệ quả của việc lỗi xuất hiện trong ngôn từ báo chí:

- Báo chí với vai trò là người đưa thông tin bằng ngôn từ thì việc sử dụng cần phải cẩn trọng Vì thế, báo chí cần đi đầu trong chuẩn hóa ngôn ngữ, giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc Ngôn từ báo chí cần những tiêu chí chuẩn mực (không thể phóng khoáng, bay bổng như văn chương, không thể suồng sã như văn nói) Người viết báo cần ý thức được việc rèn luyện ngôn