Phân tích thiết kế hệ thống hướng đối tượng bằng UML - Chượng 5: Mô hình hóa nghiệp vụ doc

Nhân viên bán hàng Ng i nh p các thông tin trong h th ng.

Ch ng 5

MÔ HÌNH HOÁ NGHI P V (BUSINESS MODELING)

M c tiêu

H c xong phân này sinh viên có th hi u:

- Nh th nào là mô hình hoá nghi p v , m c tiêu và quy trình c a mô hình hoá

nghi p v

- Các ho t đ ng trong phân tích, thi t k qui trình nghi p v

- Áp d ng UML vào mô hình hoá nghi p v c bi t, s d ng s đ use case

bi u di n n i dung c a h th ng nghi p v trong giai đo n phân tích S d ng

s đ đ i t ng trong vi c thi t k hi n th c hoá nghi p v

- Chuy n d ch các yêu c u t đ ng hoá t h th ng nghi p v sang h th ng

ph n m m t đ ng hoá

Gi i thi u

Mô hình hóa nghi p v là m t k thu t đ tìm hi u quy trình nghi p v c a m t t ch c Mô

hình nghi p v xác đ nh các quy trình nghi p v nào đ c h tr b i h th ng Tóm l i, song

song v i quá trình kh o sát tìm hi u v v n đ h th ng thì cách ti p c n nghi p v là ph ng

pháp có h th ng nh t đ n m b t các yêu c u c a các ng d ng nghi p v

Khi nh ng h th ng ngày càng ph c t p, vi c mô hình hóa tr c quan và cách v n d ng các k

thu t mô hình hóa ngày càng tr nên quan tr ng h n Có nhi u nhân t b sung cho s thành

công c a m t d án, nh ng vi c có m t tiêu chu n ngôn ng mô hình hóa ch t ch là nhân t

quan tr ng nh t M t trong nh ng m c đích đ u tiên c a mô hình hoá nghi p v là t o ra các

“đ i t ng” (mô hình) nh m đ d hi u h n và d có th thi t k nh ng ch ng trình máy

tính b ng cách thông qua hi n t ng th gi i th c nh : ng i, nguyên li u làm vi c và cách

th c chúng th c hi n nh ng nhi m v c a h Nh v y, vi c mô hình hóa nghi p v là l p

mô hình nh ng t ch c th gi i th c

Ph m vi nh h ng c a vi c mô hình hóa nghi p v có th bi n đ i tu theo nhu c u và h

th ng nghi p v c th Có th đ n gi n chúng ta ch nh m vào vi c t ng n ng su t b ng cách

c i ti n nh ng quy trình đã t n t i, ho c là đang t o ra nh ng s c i ti n có nh h ng l n

b ng cách thay đ i đáng k nh ng qui trình nghi p v d a trên s phân tích k l ng các

m c tiêu và các khách hàng c a t ch c Cho dù là b t k tr ng h p nào, nh ng h th ng

thông tin h tr cho h th ng nghi p v đ u b nh h ng

T i sao ph i mô hình hoá nghi p v ?

Trong quá trình phát tri n h th ng ph n m m m t v n đ t n t i r t l n là đ i ng phát tri n

h th ng th ng hi m khi có m t ki n th c hi u bi t đ y đ v nghi p v c a t ch c mà

chính h là ng i xây d ng h th ng ph m m m th c hi n trong môi tr ng nghi p v đó

Trong khi đó, ng i s d ng ph n m m chính là các đ i t ng x lý nghi p v th ng không

am hi u t ng t n v các công ngh và các k thu t c a ph n m m nh m ch n l a và áp d ng

nó m t cách phù h p và hi u qu v i nhu c u c a mình Kho ng cách này là m t v n đ r t

l n d n đ n nhi u s th t b i c a quá trình tin h c hoá h th ng Do đó, làm th nào đ các

đ i t ng này có th hi u và th ng nh t đ c t t nh t v cách gi i quy t h th ng trong quá

trình tin h c hoá Nh ng mô hình nghi p v đ a ra các cách th c di n t nh ng qui trình

nghi p v d i d ng nh ng đ i t ng và hành đ ng t ng tác gi a chúng N u không mô

hình hóa nghi p v thì ta có th g p nhi u r i ro do nh ng ng i phát tri n không có thông

tin đ y đ v cách th c mà nghi p v đ c th c hi n H ch làm nh ng gì mà h hi u rõ,

nh là thi t k và t o ra ph n m m, mà không quan tâm đ n nh ng qui trình nghi p v i u

này gây ra m t s lãng phí do tr c đó đã xây d ng các qui trình nghi p v t n kém R i ro

do nh ng h th ng đ c xây d ng không h tr các nhu c u th c s c a t ch c c ng có th

x y ra r t cao

Vi c hi u rõ nh ng qui trình nghi p v là quan tr ng đ có th xây d ng nh ng h th ng

đúng Vi c mô hình hóa nghi p v có th có m c tiêu chính là s phát tri n h th ng, trong

đó công vi c th c s là xác đ nh đúng các yêu c u h th ng

C s đ xây d ng h th ng là s d ng nh ng vai trò và trách nhi m c a con ng i c ng nh

đ nh ngh a nh ng gì đ c x lý b i nghi p v i u này đ c th hi n trong m t mô hình đ i

t ng nghi p v , mà qua đó có th th y rõ các vai trò đ i t ng s đ c làm rõ

V i s xu t hi n c a e-business, mô hình hóa nghi p v c ng tr nên quan tr ng h n Các

ng d ng e-business đ c xây d ng đ t đ ng hóa nh ng qui trình nghi p v

M t khi xác đ nh đ c các mô hình nghi p v , chúng ta c n ph i thi t l p nh ng m i quan h

gi a các use case h th ng và nh ng mô hình nghi p v i u này s cho phép các nhà phân

tích đ c thông báo khi có nh ng thay đ i trong h th ng

Tóm l i, m c đích c a mô hình hóa nghi p v là:

đ t đ c nh ng m c đích trên, lu ng công vi c mô hình hóa nghi p v mô t m t b c

tranh t ng quát v t ch c, t đó xác đ nh các qui trình (process), các vai trò (role), và các

trách nhi m c a t ch c này trong mô hình use-case nghi p v (business use-case model) và

mô hình đ i t ng nghi p v (business object model)

Lu ng công vi c trong mô hình hoá nghi p v

H th ng nghi p v là m t lo i h th ng do đó quá trình ti p c n mô hình hoá c ng tuân theo

quy trình chung qua nhi u giai đo n Tài li u này s gi i thi u hai giai đo n mô hình hoá

̇ Thi t k quy trình nghi p v : đây là giai đo n đ c t chi ti t m t b ph n c a t ch c

b ng cách mô t lu ng công vi c c a m t hay nhi u nghi p v , xác đ nh các d i t ng

làm vi c và các th c th nghi p v trong bi u di n hi n th c hóa nghi p v và s p x p

các hành vi c a nghi p v đ ng th i xác đ nh các trách nhi m, thao tác, thu c tính và

m i quan h gi a các ng i làm vi c và các th c th trong nghi p v

Phân tích quy trình nghi p v

Các công vi c c a quy trình phân tích nghi p v bao g m:

̇ ánh giá và n m b t thông tin v t ch c

̇ Xác đ nh các đ i t ng liên quan (stakeholder) và khách hàng c a h th ng

̇ nh ngh a ph m vi c a vi c mô hình hóa nghi p v

̇ Tán thành nh ng ti m n ng c i ti n và các m c tiêu m i c a t ch c

̇ Mô t nh ng m c tiêu chính c a t ch c

N m b t thông tin v t ch c

thi t k h th ng phù h p v i nhu c u c a khách hàng thì vi c hi u rõ thông tin v c u

trúc t ch c s đ c tri n khai h th ng là đi u quan tr ng T t c các thành viên trong d án

đ u c n ph i n m b t rõ ràng các thông tin này Chúng ta có th mô t ng n g n các b ph n

c u thành t ch c và m i quan h gi a các b ph n này thông qua các s đ t ch c và trình

bày ng n g n các thông tin liên quan

Ví d :

S đ t ch c c a siêu th Co-Op Mart C ng Qu nh

T v n phòng: G m 1 Giám c và 2 phó Giám c có nhi m v đi u ph i toàn b ho t

đ ng c a siêu th T ph i n m đ c tình hình mua bán, doanh thu c a siêu th đ báo cáo

l i cho ban giám đ c h p tác xã Sài Gòn Co-Op Vi c báo cáo đ c th c hi n hàng tháng,

hàng quý ho c c ng có khi báo cáo đ t xu t theo yêu c u

T b o v : Ki m tra, b o v an ninh c a Siêu Th , ghi nh n Hàng Hóa đ i l i c a khách

hàng

T thu ngân: Th c hi n vi c bán hàng và l p hóa đ n cho khách hàng đ ng th i ghi nh n l i

s hàng hoá bán đ c c a m i lo i đ báo cáo cho t qu n lý sau m i ca làm vi c

T m t hàng: Nhi m v c a t là ki m tra ch t l ng hàng hoá và n m tình tr ng hàng hoá

c a siêu th , đ m b o hàng hoá luôn trong tình tr ng t t nh t khi đ n tay khách hàng Khi

phát hi n hàng h h ng ph i k p th i báo ngay cho t v n phòng đ có bi n pháp gi i quy t

và đi u ph i hàng Ngoài ra, th ng xuyên th ng kê s l ng hàng t n trên qu y, báo cáo

Nh ng thay đ i quan tr ng phát sinh t vi c thi t k h th ng thông tin, ch y u t p trung

vào vi c tin h c hóa, n u không bi t th c hi n d n d n s có nguy c l n ch m đ n con ng i

trong t ch c d n đ n th t b i ngay t đ u B n thân công vi c thi t k h th ng thông tin đã

đ c th c hi n d i nhi u góc đ khác nhau, th m chí k c tâm lý, v i nh ng đ c thù riêng

bi t và có đ ph c t p cao Chính vì th , c n ph i tìm hi u nh ng đ i t ng có liên quan và

khách hàng c a h th ng là ai, đ ng th i n m b t đ c nhu c u c a h

N u đánh giá tình tr ng c a t ch c, ta nên xác đ nh nh ng đ i t ng có liên quan trong

nghi p v Nh ng khi xác đ nh các m c tiêu c a h th ng thì c n xác đ nh nh ng đ i t ng

liên quan trong ph m vi d án và đi u đó c ng ph thu c vào ph m vi mô hình hóa nghi p

v , c ng nh nh ng ph m vi nào c n xác đ nh đ i v i vi c mô hình hóa

T v n phòng

T b o v T thu ngân T m t hàng T tin h c

Ví d : th hi n thông tin các đ i t ng liên quan và ng i dùng h th ng qua b ng sau trong

Theo dõi ti n trình phát tri n c a d án và theo dõi tình hình ho t đ ng c a siêu th Nhân viên

bán hàng

Ng i nh p các thông tin trong h th ng

Ch u trách nhi m trong khâu bán hàng siêu

Khách hàng áp ng nhu c u tra c u thông tin v hàng

hóa có trong siêu th

N m b t nhu c u c a các đ i t ng liên quan

Nhi m v trao cho h là nh ng công vi c th c s nh là x lý thông tin, ch không ch đ n

thu n là thao tác v i máy tính và các thi t b , vì v y ta không đ c phép b qua các ý ki n,

nhu c u c a h đ i v i h th ng tin h c t ng lai Hãy li t kê danh sách các nhu c u chính

b ng cách đi n đ thông tin vào b ng sau:

Tên đ i t ng liên

quan/ khách hàng

u tiên

Nhu

c u

Gi i pháp hi n hành

Báo cáo

th ng kê doanh thu

Hi n th báo cáo theo nhi u tiêu chí khác nhau, thông tin b trí

d nhìn và đ n gi n

nh ng đ y đ

Gi i h n h th ng phát tri n

C n ph i đ t đ c s th a thu n v nh ng th c th chính n m ngoài h th ng v i các đ i

t ng liên quan và v i nhau Trong tr ng h p mô hình hóa nghi p v đ xác đ nh các yêu

c u cho m t h th ng c th , có th có nh ng ph n trong t ch c s không b nh h ng b i

h th ng này, nh ng ph n đó có th đ c xem nh các th c th n m bên ngoài

Nh ng ranh gi i đ t ra cho h th ng có th khác r t nhi u so v i nh ng gì có th đ c xem là

ranh gi i c a t ch c

N u m c đích là xây d ng m t h th ng m i đ h tr bán hàng, ta không c n quan tâm đ n

b t c vi c gì trong kho hàng, nh ng c n xem nó nh là m t tác nhân b i vì chúng ta c n

ph i làm rõ ranh gi i gi a chúng Trong ví d này, các th c th bên trong t ch c đ c xem

nh là bên ngoài h th ng đang xét và đ c mô hình hóa thành tác nhân nghi p v

N u m c tiêu xây d ng h th ng là nh m nâng cao kh n ng trao đ i thông tin v i các đ i tác

hay các nhà cung c p ( ng d ng business-to-business) nh qu n lý đ t hàng thì các đ i tác

hay các nhà cung c p này c a t ch c đ c mô hình hóa c n ph i đ c quan tâm Trong

tr ng h p này, các th c th bên ngoài t ch c s n m trong t ch c i u này ch x y ra khi

s c ng tác gi a các bên nh h ng sâu s c đ n ph ng th c ho t đ ng c a nhau Nh ng n u

s nh h ng này không quá l n hay nghiêm tr ng thì các đ i tác đ c xem nh là các th c

th bên ngoài và đ c mô hình hóa thành tác nhân nghi p v

N u m c đích là xây d ng các ng d ng chung, tùy bi n (nh là ng d ng k toán tài chính)

thì chúng ta c n trình bày cách th c khách hàng s s d ng s n ph m cu i nh th nào và nó

là m t th c th tr u t ng

Xác đ nh và trình bày các v n đ c a h th ng

Trong quá trình kh o sát h th ng, có th thu th p r t nhi u nhu c u c n thay đ i c a khách

hàng ây đ c xem là các v n đ c a khách hàng c n chúng ta gi i quy t trong h th ng

t ng lai Vì th ta c n ph i hi u và trình bày rõ ràng các v n đ này đ m i thành viên trong

Nhân viên có th s d ng chung m t account c p cho m i khách hàng

đ c dùng t t c siêu th thu c h th ng Co-Op Nâng cao kh n ng

ch m sóc khách hàng c a siêu th t t h n t đó thu hút đ c khách hàng nhi u h n, t ng doanh thu c a siêu th Giúp ng i qu n lý có th làm

t t công tác qu n lý khách hàng, theo dõi tình hình ph c v khách hàng

m t cách d dàng

Xác đ nh nh ng lãnh v c c n u tiên

C n ph i th o lu n và đ t đ c s nh t trí v nh ng lãnh v c c n đ c u tiên trong mô hình

hóa nghi p v S th o lu n này có th theo nhi u h ng khác nhau, tùy vào ph m vi c a mô

hình hóa nghi p v

N u m c đích mô hình hóa nghi p v là t o m t mô hình hay đ th c hi n s c i ti n đ n

gi n, thì ch c n mô t nghi p v hi n t i Khi đó, nh ng l nh v c nào c n c i ti n ph i xác

đ nh rõ

N u m c đích là t o m t nghi p v m i hay thay đ i hoàn toàn nghi p v hi n t i, thì ph m

vi mô hình hóa s l n h n Lúc này, công vi c tái c u trúc các use case nghi p v c a m t

nghi p v đã t n t i hay thêm các use case nghi p v m i - đ tái thi t k nghi p v (business

reengineering) hay thi t k m i nghi p v (business creation) là c n thi t

Ví d : Trong H th ng qu n lý nghi p v bán hàng t i siêu th Co-Op Mart, vi c mô hình hóa

nghi p v nh m m c đích đ c i ti n nghi p v nên chúng ta ch c n xác đ nh nh ng nghi p

v c n c i ti n

c i ti n nghi p v , m t s câu h i đ c đ t ra nh sau:

̇ C u trúc c a t ch c có th đ c c i ti n không? ó là cách th c t ch c nhân viên

làm vi c trong các qui trình nghi p v Ta có th xây d ng các nhóm nhân viên có

nhi u n ng l c khác nhau đ th c hi n nh ng công vi c chính, gi m s l ng ng i

gi vai trò m t công vi c d n đ n gi m chi phí, gi m các sai sót và đ cho các nhân

viên có nhi u trách nhi m h n, khi đó h không ph i ch ng i khác quy t đ nh

̇ Có công vi c nào không c n thi t không? Xác đ nh nh ng công vi c không c n thi t

trong t ch c nh : vi t báo cáo mà không có ai đ c, l u tr nh ng thông tin không

bao gi đ c s d ng

̇ Có công vi c nào gi ng ho c t ng t nhau đ c th c hi n nh ng n i khác nhau

không? Nh công vi c đ c làm l i, do ng i ta không tin t ng vào k t qu ho c

không bi t tr c đó đã làm gì hay các k t qu đ c ki m tra và ch p thu n nhi u

l n

̇ Có v n đ nào v th i gian và chi phí không? Th i gian th c hi n có th là m t v n

đ th m chí n u m i th đ u ho t đ ng t t xác đ nh công vi c nào có th i gian

quá c p bách, hãy phân tích m i use case nghi p v s d ng th i gian Xác đ nh m i

quan h gi a th i gian s n xu t, th i gian ch , và th i gian truy n

K t qu chính c a ho t đ ng này là m t b n mô t t m nhìn nghi p v (Business Vision),

trong đó mô t t m nhìn (vision) c a h th ng t ng lai

Business Vision xác đ nh m t t p h p các m c tiêu c a công vi c mô hình hóa nghi p v ,

cung c p đ u vào cho qui trình ki m ch ng d án, có liên quan m t thi t v i tr ng h p

nghi p v (Business Case), c ng nh tài li u Vision c a công ngh ph n m m Nó đ c s

d ng b i các nhà qu n lý, nh ng ng i có th m quy n v ngân qu , nh ng ng i làm vi c

trong mô hình hóa nghi p v , và các nhà phát tri n nói chung

S u li u này ph i b o đ m r ng:

̇ Nó ph i đ c c p nh t và đ c phân ph i

̇ Nó ph i gi i quy t đ c đ u vào t t t c các đ i t ng có liên quan

Xác đ nh và mô t các thu t ng nghi p v

M t trong nh ng khó kh n c a d án ph n m m qu n lý h th ng thông tin là s b t đ ng

ngôn ng di n đ t v n đ gi a khách hàng và qu n tr d án hay gi a các thành viên tham gia

trong d án i u này gây ra các khó kh n trong vi c tìm hi u hay hi u l m các quy trình

nghi p v trong t ch c c a các thành viên trong d án Nh m tránh nh ng r i ro này, chúng

ta c n ph i xác đ nh và th ng nh t nh ng thu t ng trong các quy trình nghi p v c a t

ch c

S u li u thu t ng này ch th c s h u ích khi c n phân bi t rõ nh ng t chuyên môn c a

nghi p v đ c dùng trong vi c mô hình hóa nghi p v v i các t chuyên môn c a nghi p v

đ c dùng trong quá trình phát tri n ph n m m

Thông th ng, m i thu t ng đ c mô t nh m t danh t v i đ nh ngh a c a nó T t c các

bên tham gia ph i th ng nh t v i nhau v đ nh ngh a c a các thu t ng này

Ví d : B ng thu t ng c a h th ng qu n lý siêu th nh sau

Ng i qu n lý Ng i qu n lý siêu th và c ng là ng i qu n tr h th ng

Nguoiquanly đ c g i chung cho nh ng ng i đ c c p quy n là

"Qu n lý", có th bao g m giám đ c, phó giám đ c, k toán, nhân viên tin h c, …

Nhân viên bán

hàng

Là nhân viên làm vi c trong siêu th Nhân viên bán hàng, đ ng qu y thu ti n và tính ti n cho khách hàng Thông qua các mã v ch qu n lý trên t ng m t hàng đ c nhân viên bán hàng nh p vào h th ng thông qua m t đ u đ c mã v ch

Tên đ ng nh p Tên đ ng nh p c a ng i s d ng h th ng M i nhân viên khi vào làm

trong siêu th s đ c đ ng ký m t tên đ ng nh p nh m đ qu n lý Khi

đ ng nh p vào h th ng, nhân viên đó s s d ng tên này đ đ ng nh p

Ng i qu n lý ch u trách nhi m qu n lý tên đ ng nh p c a nhân viên

Quy n đ ng nh p vào h th ng Tùy theo quy n và ch c v trong công

ty, nhân viên có quy n đ ng nh p t ng ng

Khách hàng

thân thi t

Khách hàng thân thi t c a siêu th hay khách hàng đ ng ký tham gia

ch ng trình khách hàng thân thi t c a siêu th

i m th ng S đi m c a khách hàng thân thi t trong siêu th đ c th ng do mua

v t m c thanh toán c a siêu th Ngày c p th Ngày c p th khách hàng thân thi t cho khách hàng khi h đ ng ký

ch ng trình khách hàng thân thi t c a siêu th Hóa đ n thanh

toán Hóa đ n tính ti n c a siêu th khi khách hàng mua hàng t i siêu th

Hàng hóa Hàng hóa đ c bày bán trong siêu th

Hàng t n S l ng hàng hóa còn l i trong siêu th ch a bán đ c cho khách hàng

M c gi m T l ph n tr m gi m đ i v i khách hàng thân thi t

Th ng kê doanh

thu

Báo cáo th ng kê tình hình kinh doanh c a siêu th theo tiêu chí nào đó

nh : hàng hóa, quý, kho ng th i gian

Th ng kê hàng

hóa

Báo cáo th ng kê s l ng hàng hóa c a siêu th theo tiêu chí nào đó

nh : hàng hóa, quý, kho ng th i gian

Xác đ nh actor và use case nghi p v

M c đích:

̇ Phác th o các qui trình trong nghi p v

̇ Xác đ nh ranh gi i c a nghi p v c n đ c mô hình hóa

̇ Xác đ nh nh ng gì s t ng tác v i nghi p v

̇ T o ra các l c đ c a mô hình use-case nghi p v

Tác nhân (actor) trong môi tr ng nghi p v

hi u rõ đ c m c tiêu c a nghi p v , c n ph i bi t nghi p v t ng tác v i nh ng ai;

ngh a là ai đang yêu c u hay quan tâm đ n đ u ra c a nó Nh ng ai đó này đ c bi u di n

nh là các business actor

Thu t ng actor (tác nhân) ám ch vai trò mà m t ng i hay m t th gì đó n m gi trong khi

t ng tác v i nghi p v Nh ng lo i ng i dùng nghi p v sau đây có kh n ng đ c xem là

nh ng tác nhân nghi p v : khách hàng, nhà cung c p, đ i tác, đ ng nghi p nh ng nghi p

v không đ c mô hình hóa

Nh v y, m t tác nhân th ng t ng ng v i m t ng i s d ng Tuy nhiên, có nh ng tình

hu ng, ch ng h n nh m t h th ng thông tin đóng vai trò c a m t tác nhân Ví d , ngân

hàng có th qu n lý h u h t các giao d ch tr c tuy n t m t máy tính thì các use case c a h

th ng s t ng tác v i ngân hàng, khi đó ngân hàng đ c xem là m t tác nhân, đi u đó có

ngh a tác nhân lúc này là m t h th ng thông tin

M t actor bi u di n m t lo i ng i dùng c th h n là m t ng i dùng th c t Nhi u ng i

dùng th c t c a m t nghi p v có th ch gi m t vai trò c a tác nhân; ngh a là, h đ c

xem nh là các th hi n c a cùng m t tác nhân Ho c m t ng i dùng có th gi nhi u vai trò

tác nhân khác nhau; ngh a là cùng m t ng i có th là th hi n c a các tác nhân khác nhau

Cách th c đ t tên các tác nhân nghi p v : Tên c a m t tác nhân nghi p v c n ph n ánh vai

trò nghi p v c a nó đ ng th i nó có th áp d ng đ c v i b t c ai - hay b t c h th ng

thông tin nào - đóng vai trò y

Tiêu chí đánh giá nh ng th a tác viên chu n:

M i th t ng tác trong môi tr ng nghi p v - c con ng i và máy móc - đ u đ c mô

hình hóa b i các tác nhân Không th ch c ch n tìm th y t t c tac nhân cho đ n khi t t c use

case đ c tìm ra và đ c mô t đ y đ

M i tác nhân "ng i" di n t m t vai trò, ch không ph i m t ng i c th Chúng ta ph i

ch rõ ít nh t hai ng i có th có vai trò c a m i tác nhân N u không, ta có th đang mô hình

hóa m t ng i, ch không ph i m t vai trò D nhiên là có nh ng tình hu ng ch tìm th y m t

ng i có th đóng m t vai trò

M i tác nhân mô hình hóa m t th gì đó bên ngoài nghi p v

M i tác nhân có liên quan đ n ít nh t m t use case N u m t tác nhân không t ng tác v i ít

nh t m t use case, thì nên lo i b nó đi

M t tác nhân c th không t ng tác v i nghi p v theo nhi u cách khác nhau hoàn toàn

N u m t tác nhân t ng tác theo nhi u cách khác nhau hoàn toàn, thì m t tác nhân có th có

nhi u vai trò khác nhau Trong tr ng h p đó, tác nhân đó đ c chia thành nhi u actor, m i

cái bi u di n cho m t vai trò khác nhau

M i tác nhân có m t cái tên và mô t rõ ràng Tên c a tác nhân c n trình bày vai trò nghi p

v c a nó, tên này ph i d hi u cho nh ng ng i không n m trong nhóm mô hình hóa nghi p

v

Xác đ nh use case nghi p v

Các qui trình c a m t nghi p v đ c xác đ nh thành m t s các use case nghi p v khác

nhau, m i cái bi u di n m t lu ng công vi c c th trong nghi p v M t use case nghi p v

xác đ nh nh ng gì x y ra trong nghi p v khi nó đ c th c hi n; nó mô t s th c thi m t

chu i các hành đ ng nh m t o ra m t k t qu có giá tr cho m t tác nhân c th

Tên c a use case c n di n t nh ng gì x y ra khi m t th hi n use case đ c th c hi n Do

đó, tên c n d ng ch đ ng, thông th ng là m t đ ng t k t h p v i m t danh t

Tên có th mô t các ho t đ ng trong use case t góc nhìn bên ngoài ho c bên trong, ví d :

đ t hàng hay nh n đ t hàng Cho dù m t use case mô t nh ng gì x y ra bên trong nghi p v ,

cách t nhiên nh t v n là đ t tên use case t góc nhìn c a tác nhân ch ch t trong use case

đó M t khi đã quy t đ nh theo phong cách nào, ta nên áp d ng cùng m t quy t c cho t t c

use case trong mô hình nghi p v

Ví d :

M t hành khách ho c có th đi du l ch riêng l ho c cùng v i m t nhóm Khi đi du l ch

cùng v i m t nhóm, s có m t h ng d n viên du l ch cùng đi và vi c check-in có th

đ c th c hi n cho m t đoàn b i h ng d n viên ho c b i m t hành khách đ i di n

Phân lo i use case nghi p v

Khi nhìn vào các ho t đ ng trong m t nghi p v , ta có th xác đ nh t i thi u ba lo i công vi c

t ng ng v i ba lo i use case sau:

- Các ho t đ ng liên quan đ n công vi c c a t ch c, th ng đ c g i là các qui trình

nghi p v

- Nhi u ho t đ ng không liên quan đ n công vi c c a t ch c, nh ng ph i đ c th c

hi n theo m t cách nào đó đ làm cho nghi p v ho t đ ng Ví d nh qu n tr h

th ng, d n d p, an ninh Các use case này mang đ c đi m h tr

- Công vi c qu n lý Các use case có đ c đi m qu n lý cho th y nh ng lo i công vi c

nh h ng đ n cách th c qu n lý các use case khác và các m i quan h c a nghi p

v v i nh ng ch nhân c a nó

Thông th ng, m t use case qu n lý mô t t ng quan v các m i quan h gi a nhà qu n lý

v i nh ng nhân viên làm vi c trong các use case Nó c ng mô t cách th c phát tri n và kh i

t o các use case

Ví d : các lo i use case nghi p v c a m t t ch c nhà hàng

L u ý r ng m t use case nghi p v quan tr ng đôi khi có th là m t use case nghi p v h tr

trong m t nghi p v khác Ví d : phát tri n ph n m m là m t use case nghi p v quan tr ng

c a m t công ty phát tri n ph n m m, trong khi đó nó đ c phân lo i thành m t use case

nghi p v h tr trong m t ngân hàng hay m t công ty b o hi m

Qui mô c a m t use case nghi p v

ôi khi khó quy t đ nh đ c m t d ch v là m t, hay nhi u use case nghi p v Áp d ng đ nh

ngh a c a m t use case nghi p v cho qui trình đ ng ký chuy n bay M t hành khách đ a vé

và hành lý cho nhân viên đ ng ký, nhân viên này s tìm m t ch ng i cho hành khách, in ra

th lên máy bay và b t đ u x lý hành lý N u hành khách có m t hành lý thông th ng, nhân

viên đ ng ký s in ra th đánh d u hành lý và th ki m soát hành khách, cu i cùng k t thúc

use case nghi p v b ng cách g n th đánh d u cho hành lý, đ a th ki m soát cùng v i th

lên máy bay cho hành khách N u hành lý là m t d ng đ c bi t hay ch a nh ng th đ c bi t

không th v n chuy n m t cách bình th ng, hành khách ph i mang nó đ n m t qu y hành lý

đ c bi t N u hành lý quá n ng, hành khách ph i ti p t c đ n v n phòng vé máy bay đ tr

ti n, b i vì các nhân viên đ ng ký không x lý vi c đóng ti n

Câu h i đ t ra là có c n m t use case nghi p v t i qu y đ ng ký, m t use case nghi p v

khác t i qu y hành lý đ c bi t và cái th ba v n phòng vé? Hay là ch c n m t use case

nghi p v duy nh t? Ch c ch n là s giao d ch này có liên quan đ n ba lo i hành đ ng khác

nhau Nh ng câu h i đây là có m t hành đ ng nào đó s có ý ngh a đ i v i hành khách

mang hành lý đ c bi t n u hành khách này không th c hi n nh ng hành đ ng còn l i? Câu tr

l i là không có, nó ch là m t th t c hoàn ch nh - t lúc hành khách đ n qu y đ ng ký đ n

khi ông ta tr thêm phí ph thu (ch có giá tr hay có ý ngh a đ i v i hành khách) Nh v y,

th t c hoàn ch nh có liên quan đ n ba qu y khác nhau chính là m t tr ng h p s d ng hoàn

ch nh, t c là m t use case nghi p v

Ngoài tiêu chí này, đi u quan tr ng là c n gi mô t c a các d ch v có liên quan m t thi t

này cùng v i nhau, đ sau này có th xem l i chúng cùng m t lúc, đi u ch nh, ki m tra và vi t

h ng d n cho chúng, và nói chung là qu n lý chúng nh m t đ n v

K t qu c a quá trình ti p c n phân tích nghi p v là (các) s đ use case nghi p v và các

mô t c a use case

Ví d : mô hình use case mô t nghi p v c a siêu th Co-op Mart nh sau:

Bài t p

1.1 Cho m t h th ng đ c mô t nh sau:

Government Solutions Company (GSC) là công ty chuyên bán các trang thi t b cho các c

quan chính ph liên ban Khi m t c quan c n mua trang thi t b t GSC, c quan này s phát

sinh m t đ n đ t hàng d a trên m t h p đ ng chu n tr c đó đã đ c tho thu n v i v i

công ty GSC qu n lý các h p đ ng v i các c quan liên bang Khi m t đ n đ t hàng g i t i

nhân viên qu n lý h p đ ng c a GSC, nhân viên này xem xét l i các thông tin v các đi u

kho n và đi u ki n c a h p đ ng đã ký v i c quan b ng cách s d ng mã s h p đ ng đ c

tham kh o trong đ n đ t hàng đ tìm ki m trong c s d li u c a GSC r i so v i thông tin

c a đ n đ t hàng đ xác đ nh đ n đ t hàng có h p l hay không n đ t hàng l p l n u h p

đ ng ch a h t h n, danh sách trang thi t b ph i thu c các thi t b c a h p đ ng, và t ng chi

phí ph i không v t quá gi i h n xác đ nh tr c N u đ n đ t hàng không h p l , nhân viên

qu n lý h p đ ng s g i tr l i đ n đ t hàng cho c quan kèm theo m t lá th di n gi i lý do

đ n đ t hàng không h p l và l u l i m t b n sao c a lá th

N u đ n đ t hàng h p l , nhân viên qu n lý h p đ ng l u vào c s d li u đ n đ t hàng đó

cùng v i tr ng thái là “ch a gi i quy t” Sau đó, đ n đ t hàng s đ c g i đ n b ph n đáp

ng đ n hàng, b ph n này s ki m tra t n kho cho m i thi t b d a trên thông tin t n kho l y

t c s d li u N u có b t k m t thi t b nào không đ s giao, b ph n này s t o ra m t

báo cáo li t kê t t c các m t hàng không đ giao cùng v i s l ng thi u

T t c các đ n đ t hàng s đ c chuy n t i kho đ th c hi n vi c giao hàng cho c quan Sau

khi giao hàng, t i đây s l p m t hoá đ n giao hàng ghi nh n các thi t b đ c giao g i cho

c quan, và đính kèm m t b n sao hóa đ n này v i đ n đ t hàng g i tr l i cho nhân viên

qu n lý h p đ ng Nhân viên này s ki m tra n u đ n đ t hàng đã đ c giao h t thì c p nh t

l i tr ng thái đ n đ t hàng là “hoàn t t” và l u thông tin hoá đ n giao hàng vào c s d li u

Hàng tháng, nhân viên qu n lý h p đ ng s l p các báo cáo các thi t b đ c đ t hàng trong

tháng, các thi t b đã đ c giao, các đ n đ t hàng đang “ch a gi i quy t”, các h p đ ng đã

h t h n g i cho giám đ c đ giúp cho giám đ c n m đ c tình hình ho t đ ng c a công ty

- Hãy xác đ nh các tác nhân nghi p v c a h th ng

đ nh t t c các use case nghi p v

- Xây d ng s đ use case nghi p v

1.2 Mô t h th ng “Qu n lý cho thuê v n phòng cao c” nh sau:

M t công ty đ a c mu n tin h c hóa ho t đ ng cho thuê cao c c a mình cho các công ty

làm v n phòng ho t đ ng kinh doanh Công ty có nhi u cao c trong thành ph , m i cao c

đ c qu n lý b i m t tên, có m t đ a ch , mô t đ c đi m và t ng di n tích s d ng M t cao

c s có nhi u t ng, m i t ng có nhi u phòng, m i phòng có các thông tin c n qu n lý là: mã

phòng, di n tích s d ng, s ch làm vi c (theo tính toán c a công ty), mô t v trí, giá cho

thuê

Ho t đ ng thuê phòng

Khách hàng mu n thuê phòng thì ph i đ n n i qu n lý tòa nhà đ tham kh o v trí, di n tích

phòng, và t i đây khách hàng đ c nhân viên ti p tân cung c p thông tin tình tr ng giá c c a

phòng Giá c m i phòng đ c n đ nh tùy theo đ cao, di n tích s d ng,…

Khách hàng sau khi đ ng ý thuê thì đ n g i và trình bày yêu c u làm h p đ ng v i b ph n

qu n lý nhà, b ph n này so n th o h p đ ng d a trên yêu c u thuê m n đ c cung c p b i

khách hàng, r i tính toán giá thuê và l p h p đ ng H p đ ng sau khi đ c ký nh n b i

khách hàng và tr ng b ph n qu n lý nhà s đ c l u l i m t b n, và m t b n s g i cho

khách hàng Khách có th làm h p đ ng thuê cùng lúc nhi u phòng N i dung c a h p đ ng

bao g m: s h p đ ng, ngày hi u l c h p đ ng, ngày thanh toán đ u tiên, khách hàng, th i

gian thuê và chi ti t g m các phòng c n thuê, giá thuê Th i gian c a đ t thuê ít nh t 6 tháng

và sau đó có th gia h n thêm Khách ph i tr tr c ti n thuê c a 6 tháng đ u tiên, t tháng

th 7 n u có thì ph i tr vào đ u m i tháng Giá thuê phòng không k chi phí đi n trong đó,

do đó cu i tháng khách c ng ph i thanh toán các chi phí đi n

u m i tu n, phòng k toán ki m tra l i t t c h p đ ng đ n h n ph i thanh toán trong tu n

Sau đó l p thông báo g i t i các khách hàng đ chu n b thanh toán M i l n thanh toán,

khách hàng ph i đ n phòng k toán c a công ty đ đ ngh thanh toán T i đây, phòng k toán

s tìm ki m h p đ ng t h s l u, ki m tra thông tin đ t thanh toán c a khách hàng Sau đó

l p hoá đ n thanh toán và l u l i m t b n, m t b n g i cho khách hàng Các thông tin trên

hoá đ n s là: s phi u, ngày thanh toán, lý do thanh toán (ti n phòng hay ti n đi n n c),

thanh toán cho h p đ ng nào và t ng s ti n thanh toán

Gia h n h p đ ng

Khi g n h t h n h p đ ng, khách hàng mu n gia h n thêm thi ph i đ n yêu c u b ph n qu n

lý xin gia h n h p đ ng B ph n này s ki m tra xem th c s đã h n h n ch a, đã thanh toán

đ y đ ch a N u các đi u ki n trên đ c đáp ng thì s l p m t b n h p đ ng gia h n N i

dung b n gia h n g m có: s h p đ ng c n gia h n, ngày ký gia h n, mô t và chi ti t gia h n

g m các phòng gia h n (các phòng này ph i đ c thuê b i h p đ ng) và th i gian gia h n

Vi c thanh toán gia h n c ng s đ c l p theo t ng tháng và m t h p đ ng có th đ c gia

h n nhi u l n

Ho t đ ng truy xu t

Các báo cáo h ng ngày đ c b ph n qu n lý l p:

- Danh sách phòng đang đ c thuê

- Danh sàch phòng đang tr ng

- Danh sách nhân viên đang làm vi c

- Danh sách công ty h t h n thuê trong tháng

Yêu c u

- Hãy xác đ nh các tác nhân nghi p v c a h th ng

- Xác đ nh t t c các use case nghi p v

- Xây d ng s đ use case nghi p v