Vấn đề thay đổi, bổ sung yêu cầu của đương sự ở tòa án cấp sơ thẩm, phúc thẩm

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI BÀI TẬP HỌC KỲ MÔN LUẬT TỐ TỤNG DÂN SỰ ĐỀ BÀI SỐ 22 “Vấn đề thay đổi, bổ sung yêu cầu của đương sự ở tòa án cấp sơ thẩm, phúc thẩm và thực tiễn thực hiện” Hà Nội,.

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

BÀI TẬP HỌC KỲ

MÔN:

LUẬT TỐ TỤNG DÂN SỰ

ĐỀ BÀI: SỐ 22

“Vấn đề thay đổi, bổ sung yêu cầu của đương sự ở tòa án cấp sơ

thẩm, phúc thẩm và thực tiễn thực hiện”

Hà Nội, 2020

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 3 NỘI DUNG 4

I Một số vấn đề lý luận về thay đổi, bổ sung yêu cầu của đương sự ở tòa án cấp sơ thẩm, phúc thẩm 4

1 Khái niệm 4

2 Cơ sở của quy định về việc thay đổi, bổ sung yêu cầu của đương sự ở tòa án cấp sơ thẩm, phúc thẩm 5

II Quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về vấn đề thay đổi, bổ sung yêu cầu của đương sự ở tòa án cấp sơ thẩm, phúc thẩm 6

1 Quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về vấn đề thay đổi, bổ sung yêu cầu của đương sự ở tòa án cấp sơ thẩm 6

2 Quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về vấn đề thay đổi, bổ sung yêu cầu của đương sự ở tòa án cấp phúc thẩm 7

III Thực tiễn thực hiện việc thay đổi, bổ sung yêu cầu của đương sự ở tòa

án cấp sơ thẩm, phúc thẩm 8

IV Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật điều chỉnh vấn đề thay đổi,

bổ sung yêu cầu của đương sự ở tòa án cấp sơ thẩm, phúc thẩm 9 KẾT LUẬN 12 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 12

MỞ ĐẦU

Trong tố tụng dân sự, quyền tự định đoạt biểu hiện ở khả năng khi tham gia tố tụng, các đương sự tự do định đoạt các quyền, phương tiện tố tụng nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình trước các xâm hại Trong Bộ luật

Tố tụng Dân sự đã khái quát về việc đương sự có quyền quyết định việc khởi kiện, yêu cầu toà án có thẩm quyền giải quyết vụ việc dân sự khi có đơn khởi kiện, đơn yêu cầu giải quyết vụ việc của đương sự và chỉ giải quyết trong phạm vi đơn khởi kiện, đơn yêu cầu đó Trong quá trình giải quyết vụ việc dân sự, các đương sự có quyền chấm dứt, thay đổi yêu cầu của mình hoặc thoả thuận với nhau một cách tự nguyện, không trái pháp luật và đạo đức xã hội Mặc dù đã xác lập một nguyên tắc cơ bản và quan trọng như vậy nhưng xem xét các quy định khác của Luật tố tụng dân sự Việt Nam cũng như trong thực tế xét xử thì vẫn còn tồn tại một số điểm bất cập cần phải được hoàn

thiện Chính vì vậy, em xin lựa chọn đề tài số 22: “Vấn đề thay đổi, bổ sung yêu cầu của đương sự ở tòa án cấp sơ thẩm, phúc thẩm và thực tiễn thực hiện” để tìm hiểu và nghiên cứu

NỘI DUNG

I Một số vấn đề lý luận về thay đổi, bổ sung yêu cầu của đương sự ở tòa

án cấp sơ thẩm, phúc thẩm

1 Khái niệm

Đương sự trong vụ việc dân sự là người tham gia tố tụng để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình hoặc để bảo vệ lợi ích công cộng, lợi ích của Nhà nước thuộc lĩnh vực mình phụ trách do có quyền, nghĩa vụ liên quan đến vụ việc dân sự

Điều 68 Bộ luật tố tụng dân sự 2015 định nghĩa về đương sự như sau:

“ Đương sự trong vụ án dân sự là cơ quan, tổ chức, cá nhân bao gồm nguyên đơn, bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan Đương sự trong việc dân

sự là cơ quan, tổ chức, cá nhân bao gồm người yêu cầu giải quyết việc dân sự

và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.”

Nguyên đơn trong vụ án dân sự là người khởi kiện, người được cơ quan,

tổ chức, cá nhân khác do Bộ luật này quy định khởi kiện để yêu cầu Tòa án giải quyết vụ án dân sự khi cho rằng quyền và lợi ích hợp pháp của người đó

bị xâm phạm

Bị đơn trong vụ án dân sự là người bị nguyên đơn khởi kiện hoặc bị cơ quan, tổ chức, cá nhân khác do Bộ luật này quy định khởi kiện để yêu cầu Tòa

án giải quyết vụ án dân sự khi cho rằng quyền và lợi ích hợp pháp của nguyên đơn bị người đó xâm phạm

Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án dân sự là người tuy không khởi kiện, không bị kiện, nhưng việc giải quyết vụ án dân sự có liên quan đến quyền lợi, nghĩa vụ của họ nên họ được tự mình đề nghị hoặc các đương sự khác đề nghị và được Tòa án chấp nhận đưa họ vào tham gia tố tụng với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan

Người yêu cầu giải quyết việc dân sự là người yêu cầu Tòa án công nhận hoặc không công nhận một sự kiện pháp lý làm căn cứ phát sinh quyền, nghĩa

vụ về dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động của mình hoặc của cơ quan, tổ chức, cá nhân khác; yêu cầu Tòa án công nhận cho mình quyền về dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động

Thay đổi yêu cầu là việc sửa đổi yêu cầu mà đương sự đã đưa ra ban đầu còn bổ sung là việc đương sự thêm các yếu tố cần thiết để yêu cầu ban đầu trở nên đầy đủ Việc thay đổi, bổ sung yêu cầu là sự thể hiện của quyền tự định đoạt của đương sự được pháp luật ghi nhận và đảm bảo thực hiện đối với cá nhân, cơ quan, tổ chức, cho phép họ được sửa đổi, thêm bớt các đề nghị, đòi hỏi đó trong quá trình tố tụng dân sự theo quy định của pháp luật tố tụng dân

sự

2 Cơ sở của quy định về việc thay đổi, bổ sung yêu cầu của đương sự ở tòa án cấp sơ thẩm, phúc thẩm

Cơ sở pháp lý của quy định về việc thay đổi, bổ sung yêu cầu của đương

sự ở tòa án sơ thẩm, phúc thẩm là nguyên tắc quyền tự định đoạt của đương

sự được quy định tại Điều 5 Bộ luật TTDS 2015:

“ 1 Đương sự có quyền quyết định việc khởi kiện, yêu cầu Tòa án có thẩm quyền giải quyết vụ việc dân sự Tòa án chỉ thụ lý giải quyết vụ việc dân

sự khi có đơn khởi kiện, đơn yêu cầu của đương sự và chỉ giải quyết trong phạm vi đơn khởi kiện, đơn yêu cầu đó

2 Trong quá trình giải quyết vụ việc dân sự, đương sự có quyền chấm dứt, thay đổi yêu cầu của mình hoặc thỏa thuận với nhau một cách tự nguyện, không vi phạm điều cấm của luật và không trái đạo đức xã hội”

Quyền tự định đoạt của đương sự là quyền của đương sự trong việc tự quyết định về quyền, lợi ích của họ và lựa chọn biện pháp pháp luật cần thiết

để bảo vệ quyền, lợi ích đó Nội dung của nguyên tắc quyền tự định đoạt của đương sự xác định quyền của đương sự tự quyết định về việc tham gia tố tụng dân sự, tự quyết định về việc tham gia tố tụng dân sự, tự quyết định quyền và lợi ích của họ trong tố tụng dân sự theo quy định của pháp luật và trách nhiệm

của tòa án giải quyết trong phạm vi yêu cầu của đương sự, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác

Cơ sở thực tiễn của quy định về việc thay đổi, bổ sung yêu cầu của đương

sự ở tòa án sơ thẩm, phúc thẩm là trong quá trình Tòa án xem xét, giải quyết tranh chấp phát sinh trong đời sống xã hội thì các đương sự yêu cầu thì có thể

có nhiều nguyên nhân khác nhau như sự việc có biến chuyển, các bên thỏa thuận được với nhau một số hoặc toàn bộ vấn đề tranh chấp hoặc có các tác động khác dẫn đến việc thay đổi mong muốn của người đã yêu cầu và họ đưa

ra yêu cầu thay đổi, bổ sung các yêu cầu đó

II Quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về vấn đề thay đổi, bổ

sung yêu cầu của đương sự ở tòa án cấp sơ thẩm, phúc thẩm

1 Quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về vấn đề thay đổi, bổ sung yêu cầu của đương sự ở tòa án cấp sơ thẩm

Việc thay đổi, bổ sung yêu cầu cho phép các đương sự có thể thay đổi yêu

cầu của mình theo hướng thêm, bớt yêu cầu, sửa đổi yêu cầu hay thay bằng một yêu cầu khác với yêu cầu ban đầu Không những vậy, đương sự còn có

thể thực hiện việc này ở bất cứ thời điểm nào của quá trình tố tụng dân sự

Khoản 2 Điều 5 BLTTDS 2015 quy định: “Trong quá trình giải quyết vụ việc dân sự, đương sự có quyền chấm dứt, thay đổi yêu cầu của mình hoặc thỏa thuận với nhau một cách tự nguyện, không vi phạm điều cấm của luật và không trái đạo đức xã hội”

Theo đó, đương sự là người đã khởi kiện, đưa ra yêu cầu phản tố, yêu cầu độc lập đối với các đương sự khác hay yêu cầu Tòa án giải quyết đều có thể thay đổi, bổ sung yêu cầu đó Việc thay đổi, bổ sung yêu cầu của đương sự chỉ được chấp nhận khi điều đó thể hiện ý chí tự nguyện của các đương sự, việc thay đổi, bổ sung yêu cầu đó là không trái với pháp luật, đạo đức xã hội

và không vượt quá phạm vi được cho phép theo quy định của pháp luật

Việc thay đổi, bổ sung yêu cầu của đương sự tại phiên tòa xét xử sơ thẩm được quy định tại Điều 243 Bộ luật TTDS 2015

“Thủ tục hỏi đương sự về việc thay đổi, bổ sung, rút yêu cầu được bắt đầu bằng việc chủ tọa phiên tòa hỏi đương sự về các vấn đề sau đây:

1 Hỏi nguyên đơn có thay đổi, bổ sung, rút một phần hoặc toàn bộ yêu cầu khởi kiện hay không

2 Hỏi bị đơn có thay đổi, bổ sung, rút một phần hoặc toàn bộ yêu cầu phản tố hay không

3 Hỏi người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có yêu cầu độc lập có thay đổi, bổ sung, rút một phần hoặc toàn bộ yêu cầu độc lập hay không”

Để đảm bảo một mặt tôn trọng quyền tự định đoạt của đương sự nhưng mặt khác không gây khó khăn cho việc giải quyết vụ việc dân sự của Tòa án, Điều 244 BLTTDS 2015 quy định cụ thể như sau:

“1 Hội đồng xét xử chấp nhận việc thay đổi, bổ sung yêu cầu của đương

sự nếu việc thay đổi, bổ sung yêu cầu của họ không vượt quá phạm vi yêu cầu khởi kiện, yêu cầu phản tố hoặc yêu cầu độc lập ban đầu

2 Trường hợp có đương sự rút một phần hoặc toàn bộ yêu cầu của mình

và việc rút yêu cầu của họ là tự nguyện thì Hội đồng xét xử chấp nhận và đình chỉ xét xử đối với phần yêu cầu hoặc toàn bộ yêu cầu đương sự đã rút”

Quy định này là hợp lý và cần thiết vì để xem xét một yêu cầu mới phát sinh thì Tòa án cần có thời gian chuẩn bị, chuẩn bị những vấn đề liên quan liên quan đến yêu cầu mới tại phiên tòa; đồng thời không gây ra sự bất lợi cho các đương sự khác nhằm đảm bảo quyền tranh tụng giữa các đương sự trong

tố tụng dân sự Do đó, quy định hạn chế như vậy để tránh việc đương sự lạm dụng quyền thay đổi yêu cầu gây ra khó khăn, rắc rối cho Tòa án trong việc giải quyết vụ việc dân sự

2 Quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về vấn đề thay đổi, bổ sung yêu cầu của đương sự ở tòa án cấp phúc thẩm

Việc thay đổi, bổ sung yêu cầu của đương sự ở tòa án cấp phúc thẩm được quy định như sau:

“1 Trường hợp chưa hết thời hạn kháng cáo theo quy định tại Điều 273 của Bộ luật này thì người đã kháng cáo có quyền thay đổi, bổ sung kháng cáo

mà không bị giới hạn bởi phạm vi kháng cáo ban đầu

Trường hợp chưa hết thời hạn kháng nghị theo quy định tại Điều 280 của Bộ luật này thì Viện kiểm sát đã kháng nghị có quyền thay đổi, bổ sung kháng nghị mà không bị giới hạn bởi phạm vi kháng nghị ban đầu

2 Trước khi bắt đầu phiên tòa hoặc tại phiên tòa phúc thẩm, người kháng cáo có quyền thay đổi, bổ sung kháng cáo, Viện kiểm sát đã kháng nghị

có quyền thay đổi, bổ sung kháng nghị, nhưng không được vượt quá phạm vi kháng cáo, kháng nghị ban đầu, nếu thời hạn kháng cáo, kháng nghị đã hết”

Vì kháng cáo là người có quyền kháng cáo làm đơn yêu cầu Tòa án cấp trên trực tiếp trực tiếp xét xử lại theo thủ tục phúc thẩm vụ án mà bản án, quyết định của Tòa án chưa có hiệu lực pháp luật nên trước hết có thể nhận thấy rằng việc thay đổi kháng cáo trong phiên tòa phúc thẩm chỉ được giới hạn trong phạm vi bản án, quyết định đó và giới hạn trong phạm vi kháng cáo ban đầu Như vậy, quyền thay đổi yêu cầu của đương sự trước khi mở phiên tòa sơ thẩm rộng hơn quyền thay đổi kháng cáo trước khi mở phiên tòa phúc thẩm

Về thủ tục, việc thay đổi, bổ sung kháng cáo trước khi mở phiên tòa phải được lập thành văn bản và gửi cho Tòa án cấp phúc thẩm Tòa án cấp phúc thẩm phải thông báo cho các đương sự về việc thay đổi, bổ sung, kháng cáo, thông báo cho Viện kiểm sát cùng cấp về việc thay đổi, bổ sung kháng cáo Việc thay đổi, bổ sung kháng cáo tại phiên tòa phải được ghi vào biên bản phiên tòa

III Thực tiễn thực hiện việc thay đổi, bổ sung yêu cầu của đương sự ở tòa án cấp sơ thẩm, phúc thẩm

Thứ nhất, về khái niệm thay đổi, bổ sung yêu cầu Tại khoản 2 Điều 5

Bộ luật TTDS 2015 quy định trong quá trình giải quyết vụ việc dân sự các

đương sự có quyền thay đổi các yêu cầu của mình Tuy nhiên, chưa có giải thích rõ ràng về thế nào là thay đổi, bổ sung yêu cầu Bộ luật TTDS 2015 cần giải thích rõ thế nào là thay đổi, bổ sung yêu cầu để có sự áp dụng pháp luật thống nhất trong các trường hợp đương sự có sự thay đổi, bổ sung yêu cầu của mình

Thứ hai, hiện nay, Tòa án địa phương chưa thống nhất về cách hiểu vượt

quá phạm vi khởi kiện ban đầu, ví dụ trong vụ án tranh chấp hợp đồng vay tài sản, đương sự chỉ yêu cẩu giải quyết buộc bị đơn trả nợ gốc, nhưng tại phiên tòa yêu cầu bổ sung thêm tiền lãi chậm trả của số nợ gốc đã yêu cầu trong đơn khởi kiện, như vậy, yêu cầu về tiền lãi có xem là vượt quá phạm vi yêu cầu khởi kiện ban đầu không? Theo quy định của Khoản 1 Điều 244 Bộ luật TTDS 2015 tại phiên toà sơ thẩm, Hội đồng xét xử chấp nhận việc thay đổi,

bổ sung yêu cầu của đương sự nếu việc thay đổi, bổ sung yêu cầu của họ không vượt quá phạm vi yêu cầu khởi kiện, yêu cầu phản tố hoặc yêu cầu độc lập ban đầu Nhận thức về cụm từ “vượt quá” có nhiều quan điểm khác nhau Theo quy định tại Điều 218 Bộ luật TTDS 2015 thì quyền thay đổi, bổ sung yêu cầu của đương sự tại phiên toà bị hạn chế theo hướng rút bớt yêu cầu thì được còn theo hướng thêm thì không được Bên cạnh đó lại có ý kiến cho rằng không được vượt quá yêu cầu khởi kiện, yêu cầu phản tố, yêu cầu độc lập ban đầu là không được đưa thêm yêu cầu mới đồng thời không được tăng giá trị yêu cầu, có nghĩa không được gây bất lợi cho các đương sự khác Điều này dẫn đến sự lúng túng, không thống nhất trong áp dụng pháp luật

Thứ ba, thủ tục thực hiện việc thay đổi, bổ sung yêu cầu của đương sự

trong giai đoạn chuẩn bị xét xử Việc thay đổi, bổ sung yêu cầu của đương sự trước khi mở phiên tòa không được pháp luật tố tụng dân sự hiện hành quy định cụ thể và chỉ được ghi nhận trong đơn trình bày của đương sự hoặc biên bản lấy lời khai Trong khi đó, tại giai đoạn chuẩn bị xét xử phúc thẩm, việc đương sự sửa đổi, bổ sung kháng cáo phải được lập thành văn bản và gửi tới Tòa án cấp phúc thẩm Quy định như vậy là chưa thống nhất và dễ dẫn tới sự

tùy tiện của Tòa án, gây ảnh hưởng đến việc thực hiện quyền tố tụng hợp pháp của đương sự

IV Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật điều chỉnh vấn đề thay đổi, bổ sung yêu cầu của đương sự ở tòa án cấp sơ thẩm, phúc thẩm

Thứ nhất, cần phải bổ sung các quy định về quyền thay đổi, bổ sung yêu

cầu của đương sự trước phiên tòa sơ thẩm; việc thay đổi này phải được báo trước cho các đương sự khác trước khi mở phiên tòa sơ thẩm để đảm bảo cho

họ có thời gian chuẩn bị tài liệu, chứng cứ bảo vệ cho các quyền, lợi ích hợp pháp của mình trước Tòa án

Thứ hai, để tránh được sự tùy tiện từ phía Tòa án khi xem xét việc thay

đổi, bổ sung yêu cầu của đương sự trong giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm, BLTTDS nên quy định việc thay đổi, bổ sung yêu cầu của đương sự trong giai đoạn này cần được thể hiện dưới hình thức văn bản là đơn yêu cầu

Thứ ba, nếu giữ nguyên quy định về việc đương sự có quyền cung cấp

chứng cứ trong suốt quá trình tố tụng thì cần sửa khoản 1 Điều 244 BLTTDS

theo hướng: “Tại phiên toà sơ thẩm, đương sự có quyền thay đổi, bổ sung nếu không làm xuất hiện thêm đương sự mới, không làm phát sinh thêm quan hệ pháp luật mới cần giải quyết”

Thứ tư, không nên hạn chế phạm vi thay đổi yêu cầu một cách triệt để

mà nên linh hoạt quy định những yêu cầu đơn giản được bổ sung không được chấp nhận tại phiên tòa sơ thẩm thì Tòa án phải giải quyết các yêu cầu của đương sự ở các vụ việc khác nhau mặc dù chúng liên quan đến nhau Điều này sẽ khiến cho vụ việc giải quyết vụ việc gặp khó khăn, lãng phí thời gian, tiền bạc của cả người tiến hành và người tham gia tố tụng