Sự tham gia tố tụng của viện kiểm sát tại tòa án cấp sơ thẩm, phúc thẩm và thực tiễn thực hiện

I MỤC LỤC MỞ ĐẦU 3 NỘI DUNG 3 I Một số vấn đề lý luận về sự tham gia của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự 3 1 1 Khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa về sự tham gia tố tụng của VKSND trong TTDS 3.

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 3

NỘI DUNG 3

I Một số vấn đề lý luận về sự tham gia của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự 3

1.1 Khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa về sự tham gia tố tụng của VKSND trong TTDS 3

1.1.1 Khái niệm sự tham gia tố tụng của VKSND trong TTDS 3

1.1.2 Đặc điểm sự tham gia tố tụng của VKSND trong TTDS 4

1.1.3 Ý nghĩa sự tham gia tố tụng của VKSND trong TTDS 7

II Quy định của pháp luật hiện hành về sự tham gia của VKSND trong tố tụng dân sự 8

2.1 Quy định về sự tham gia của VKSND trong thủ tục giải quyết vụ án tại Tòa án cấp sơ thẩm 8

2.1.1 Quy định về kiểm sát việc trả lại đơn khởi kiện, đơn yêu cầu giải quyết việc dân sự 8

2.1.2 Quy định về kiểm sát việc thụ lý vụ việc dân sự 9

2.1.3 Quy định về kiểm sát bản án, quyết định của Tòa án 9

2.1.4 Viện kiểm sát nhân dân tham gia phiên tòa sơ thẩm 10

2.2 Quy định về sự tham gia của VKSND trong thủ tục giải quyết vụ án tại Tòa án cấp phúc thẩm 12

2.2.1 Kháng nghị bản án, quyết định chưa có hiệu lực pháp luật 12

2.2.2 Kiểm sát thông báo thụ lý vụ án tại Tòa án cấp phúc thẩm 13

2.2.4 Sự tham gia của VKSND trong phiên tòa phúc thẩm dân sự 13

III Thực tiễn thực hiện các quy định về sự tham gia của viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự tại huyện Đan Phượng 14

KẾT LUẬN 16

MỞ ĐẦU

Viện kiểm sát là cơ quan tiến hành tố tụng thực hiện kiểm sát các hoạt động tố tụng dân sự theo quy định của Hiến pháp và pháp luật Viện kiểm sát chỉ kiểm sát tuân theo pháp luật trong việc giải quyết các vụ việc dân sự

và thi hành án để đảm bảo cho việc giải quyết các vụ việc dân sự và thi hành

án dân sự kịp thời, đúng pháp luật Để tìm hiểu rõ hơn về chức năng, nhiệm

vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát trong tố tụng dân sự, em xin lựa chọn đề

tài: “Sự tham gia tố tụng của Viện kiểm sát tại tòa án cấp sơ thẩm, phúc thẩm và thực tiễn thực hiện” Trong phạm vi bài tập lớn, em sẽ chỉ nghiên

cứu về sự tham gia tố tụng của Viện kiểm sát tại hai cấp xét xử là cấp sơ thẩm và cấp phúc thẩm

Do kiến thức lí luận và tầm nhìn thực tế còn hạn chế nên bài làm không tránh khỏi những thiếu sót, em rất mong nhận được sự chỉ bảo, giúp đỡ của các thầy, các cô để bài làm của em được hoàn thiện hơn Em xin chân thành cảm ơn!

NỘI DUNG

I Một số vấn đề lý luận về sự tham gia của Viện kiểm sát nhân dân trong

tố tụng dân sự

1 Khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa về sự tham gia tố tụng của VKSND trong TTDS

1.1 Khái niệm sự tham gia tố tụng của VKSND trong TTDS

Theo quy định khoản 1 Điều 107 Hiến pháp năm 2013 và được cụ thể, chi tiết hóa tại Khoản 1 Điều 2 Luật Tổ chức VKSND năm 2014 thì

“VKSND là cơ quan thực hành quyền công tố, kiểm sát các hoạt động tư

pháp của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam” Như vậy, ở nước ta

VKS có hai chức năng cơ bản là thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân 2014 đã quy định

về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân khi kiểm sát việc giải quyết vụ việc dân sự Theo đó, VKS không có chức năng khởi tố vụ án trong

tố tụng dân sự

Ta có thể đưa ra một định nghĩa khái quát về sự tham gia TTDS của

VKSND như sau: “VKSND tham gia TTDS với tư cách là cơ quan tiến hành

tố tụng, có chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật nhằm đảm bảo cho pháp luật được thi hành nghiêm chỉnh, thống nhất trong quá trình giải quyết

vụ việc dân sự tại Tòa án” 1

1.2 Đặc điểm sự tham gia tố tụng của VKSND trong TTDS

- Thứ nhất, VKSND là cơ quan duy nhất có quyền kiểm sát việc tuân

thủ pháp luật trong tố tụng dân sự Quyền năng này của VKSND được ghi nhận trong các Hiến pháp, BLTTDS, Luật Tổ chức VKSND Khi thực hiện chức năng kiểm sát việc tuân thủ pháp luật trong hoạt động giải quyết vụ việc dân sự của Tòa án nhân dân, VKSND được trao cho các nhiệm vụ, quyền hạn cần thiết để có thể kiểm sát toàn bộ các hoạt động tố tụng của Tòa

án, trong đó có kiểm sát việc ban hành các văn bản tố tụng, bảo đảm thực hiện các quyền và nghĩa vụ tố tụng của đương sự theo đúng quy định của pháp luật

- Thứ hai, sự tham gia của VKSND trong các hoạt động TTDS phải

tuân theo trình tự, thủ tục do luật định Sự tham gia tố tụng của VKSND trong TTDS nhằm mục đích bảo đảm hoạt động của Tòa án, hoạt động của đương sự và những người tham gia tố tụng khác phải tuân thủ theo đúng quy

1 Luận văn Thạc sỹ Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, Bùi Thị Phượng, Sự tham gia của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự Việt Nam và thực tiễn thực hiện tại Thành phố Hải Phòng, Hà Nội, 2015

định của pháp luật, bảo đảm cho pháp chế xã hội chủ nghĩa nên sự tham gia

tố tụng của VKS không nằm ngoài pháp luật, phải tuân thủ đúng theo quy định của pháp luật

- Thứ ba, VKSND thực hiện sự tham gia TTDS của mình thông qua

hoạt động của Kiểm sát viên và viện trưởng VKS Viện trưởng VKS là người chịu trách nhiệm về việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của VKSND

về việc kiểm sát việc tuân theo pháp luật của các hoạt động tố tụng Kiểm sát viên là người tiến hành tố tụng thực hiện nhiệm vụ kiểm sát việc tuân theo pháp luật của Tòa án trong việc giải quyết vụ việc dân Hoạt động của Kiểm sát viên có ý nghĩa bảo đảm việc giải quyết đúng các vụ việc dân sự

Để phân tích và có cái nhìn bao quát hơn về sự có mặt của VKS trong TTDS thì chúng ta có thể xem xét trên hai khía cạnh:

Thứ nhất, là sự có mặt của VKSND ở Việt Nam và một số nước khác

trên thế giới

Khác với ở Việt Nam, ở Pháp không có Viện Kiểm Sát mà có cơ quan gọi là Viện Công tố Theo quy định của Bộ Luật Tổ chức Tòa án Pháp năm

1958, BLDS và BLTTDS Pháp thì Viện Công tố Pháp có thể tham gia vào giải quyết các vụ việc dân sự với tư cách là đại diện cho lợi ích chung, bảo đảm cho sự tuân thủ pháp luật và bảo vệ trật tự công Bên cạnh đó, Điều 422 BLTTDS Pháp quy định “Viện Công tố chủ động tham gia tố tụng trong những trường hợp do pháp luật quy định” và “Ngoài những trường hợp đó, Viện Công tố có quyền can thiệp để bảo vệ trật tự công cộng và khi có những hành vi xâm phạm trật tự công”

Hoặc VKS của Nga tham gia TTDS với hai hình thức: một là kiểm sát viên tham gia với tư cách là người “châm ngòi”, người khởi động các thủ tục xét xử sơ thẩm, chống án, phúc thẩm, GĐT, TT bằng việc đệ đơn kiện, đơn kháng kiện đối với các quyết định không có căn cứ của Tòa án

Điểm này khác VKS ở Việt Nam, bởi trong quan hệ dân sự, việc khởi kiện là phát sinh từ các đương sự, VKS không thể khởi động thủ tục xét xử

mà phải do các đương sự khởi kiện

Hai là, KSV ở Nga tham gia vào tiến trình tố tụng và phát biểu kết luận đối với những vụ án liên quan đến việc buộc yêu cầu bồi thường thiệt hại do xâm phạm tính mạng hoặc sức khỏe

Thứ hai, sự khác biệt giữa sự có mặt của VKS trong TTDS và TTHS

Nếu trong TTHS sự có mặt của VKS là bắt buộc và không thể thiếu thì

ở trong TTDS sự có mặt của VKS là không phải đều bắt buộc Bởi trong quan hệ pháp luật Hình sự, VKS đại diện cho cơ quan nhà nước thực hiện quyền công tố, tham gia giữa một bên là người bị buộc tội (bị can, bị cáo) và một bên là đại diện VKS mang quyền lực của Nhà nước tham gia tố tụng Còn trong quan hệ dân sự, “việc dân sự cốt ở hai bên” vai trò chủ yếu vẫn là ở hai bên đương sự, trong đó Tòa án và đương sự là những chủ thể bắt buộc, không thể thiếu VKS chỉ có vai trò trong việc thực hiện, đảm bảo lợi ích công của nhà nước Ngoài ra, VKS đóng vai trò đảm bảo cho việc thực thi quyền tư pháp được đúng pháp luật

Ngoài ra, trong TTHS thì VKS là người “châm ngòi” “khởi động” cho thủ tục tố tụng được diễn ra, còn trong TTDS thì việc khởi kiện phát sinh từ các bên đương sự Khi có các bên đương sự tham gia tranh tụng, VKS không thể đại diện bên nào để thực hiện quyền tranh tụng được

Nhìn chung, sự có mặt và vai trò của VKS trong TTDS và TTHS là khác nhau Rõ ràng trong quan hệ dân sự, sự có mặt và vai trò của VKS không thực sự quan trọng và bắt buộc như trong TTHS

1.3 Ý nghĩa sự tham gia tố tụng của VKSND trong TTDS

Trước hết, phải khẳng định sự tham gia tố tụng của VKSND trong TTDS đảm bảo tính thượng tôn pháp luật Đây là mục đích được xác định ngay từ ngày đầu khi thành lập cơ quan kiểm sát và vai trò này luôn được khẳng định qua các lần sửa đổi, bổ sung luật

Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật và VKS có nhiệm vụ giám sát việc thực thi pháp luật của cơ quan tư pháp, đảm bảo pháp luật được tôn trọng trong các hoạt động của cơ quan tiến hành tố tụng và của những người

tham gia tố tụng “Viện kiểm sát nhân dân kiểm sát việc tuân theo pháp luật

trong tố tụng dân sự, thực hiện các quyền yêu cầu, kiến nghị, kháng nghị theo quy định của pháp luật nhằm đảm bảo cho việc giải quyết vụ việc dân

sự kịp thời, đúng pháp luật”2

Ngoài ra, sự tham gia TTDS còn góp phần phát hiện, hạn chế những tiêu cực, sai sót trong lĩnh vực này, nâng cao tinh thần trách nhiệm của những người tiến hành tố tụng khi giải quyết các vụ việc dân sự3

2 Khoản 1 Điều 21 Bộ Luật Tố tụng dân sự 2015

3 Luận văn Thạc sỹ Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, Mã Lan Hương, Việc tham gia tố tụng dân sự của Viện kiểm sát nhân dân và thực tiễn thực hiện tại Viện kiểm sát nhân dân huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn, Hà Nội, 2018

II Quy định của pháp luật hiện hành về sự tham gia của VKSND trong tố tụng dân sự

2.1 Quy định về sự tham gia của VKSND trong thủ tục giải quyết vụ án tại Tòa án cấp sơ thẩm

2.1.1 Quy định về kiểm sát việc trả lại đơn khởi kiện, đơn yêu cầu giải quyết việc dân sự

Để đảm bảo việc trả lại đơn khởi kiện, đơn yêu cầu giải quyết việc dân sự của Tòa án được khách quan, đúng đắn, không làm tổn hại đến quyền

cơ bản của đương sự, pháp luật quy định VKSND có nhiệm vụ kiểm sát việc Tòa án trả lại đơn khởi kiện, đơn yêu cầu của đương sự

BLTTDS năm 2015 quy định việc kiểm sát trả lại đơn khởi kiện, đơn yêu cầu giải quyết vụ việc dân sự tại Điều 192, Điều 364 Khoản 2 Điều 192

BLTTDS năm 2015 quy định: “Khi trả lại đơn khởi kiện và tài liệu, chứng

cứ kèm theo cho người khởi kiện, Thẩm phán phải có văn bản nêu rõ lý do trả lại đơn khởi kiện, đồng thời gửi cho Viện kiểm sát cùng cấp Đơn khởi kiện và tài liệu, chứng cứ mà Thẩm phán trả lại cho người khởi kiện phải được sao chụp và lưu tại Tòa án để làm cơ sở giải quyết khiếu nại, kiến nghị khi có yêu cầu.” Sự ghi nhận này là điều hợp lý nhằm bảo đảm cho việc giải

quyết vụ việc dân sự của Tòa án được chặt chẽ ngay từ khâu đầu tiên, tránh

sự lạm quyền của Tòa án có thể xâm phạm đến lợi ích của các cá nhân, tổ chức

Theo quy định tại Điều 194 BLTTDS 2015, trong thời hạn 10 ngày,

kể từ ngày nhận được văn bản trả lại đơn khởi kiện, VKS có quyền kiến nghị với Tòa án đã trả lại đơn khởi kiện đơn yêu cầu giải quyết vụ việc dân sự; trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày được phân công, Thẩm phán phải

mở phiên họp xem xét giải quyết kiến nghị về việc trả lại đơn khởi kiện, đơn

yêu cầu và phải có sự tham gia của KSV và đương sự có khiếu nại Kết thúc phiên họp xem xét, giải quyết khiếu nại hoặc kiến nghị, nếu không đồng ý với kết quả giải quyết của Thẩm phán thì trong 10 ngày kể từ ngày nhận được quyết định giải quyết, VKS có quyền kiến nghị lên Chánh án Tòa án cấp trên một cấp trực tiếp xem xét, giải quyết

2.1.2 Quy định về kiểm sát việc thụ lý vụ việc dân sự

Để tránh các sai sót của Tòa án trong việc thụ lý VADS, góp phần đảm bảo cho quá trình thụ lý giải quyết vụ án của Tòa án được chính xác ngay từ đầu, tạo quan hệ tích cực, chặt chẽ giữa VKSND và Tòa án trong quá trình giải quyết vụ việc dân sự, pháp luật TTDS đã quy định VKSND thực hiển kiểm sát việc thụ lý VADS Điều này được khẳng định trong Luật

Tổ chức VKSND năm 2014 VKSND “Kiểm sát việc thụ lý, giải quyết vụ án,

vụ việc” (Khoản 2 Điều 27)

Điều 196 và Điều 361 BLTTDS 2015 thì mọi trường hợp thụ lý vụ việc dân sự, Tòa án phải thông báo cho VKSND cùng cấp để kiểm sát việc thụ lý Nhiệm vụ của VKSND trong giai đoạn tố tụng này là kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động thụ lý vụ việc dân sự của Tòa án, nắm bắt kịp thời nội dung, tình tiết, chứng cứ ban đầu của vụ án dân sự; kịp thời phát hiện những vi phạm, sai sót có thể xảy ra, bảo đảm việc thụ lý được thực hiện đúng theo các quy định của pháp luật

2.1.3 Quy định về kiểm sát bản án, quyết định của Tòa án

Đối với bản án, quyết định dân sự sơ thẩm thì công tác kiểm sát phải đảm bảo đúng các trình tự, thủ tục, vì vậy ngay khi nhận được bản án, quyết định của Tòa án chuyển sang thì cán bộ kiểm sát phải đóng dấu công văn đến, ghi ngày nhận và chuyển đến lãnh đạo bộ phận để phân công cán bộ

kiểm sát nghiên cứu, tiến hành các hoạt động kiểm sát Phải ghi nhận chính xác ngày nhận vì việc ghi nhận ngày tiếp nhận là cơ sở để giúp VKS cùng cấp hoặc cấp phúc thẩm kiến nghị, kháng nghị trong thời hạn luật định Theo

đó, VKS có trách nhiệm kiểm sát các hoạt động sau:

- Kiểm sát quyết định chuyển vụ việc dân sự

- Kiểm sát quyết định nhập hoặc tách vụ án dân sự

- Kiểm sát quyết định áp dụng, hủy bỏ biện pháp khẩn cấp tạm thời

- Kiểm sát quyết định cong nhận sự thỏa thuận của các đương sự

- Kiểm sát quyết định tạm đình chỉ và đình chỉ giải quyết vụ án dân sự

- Kiểm sát quyết định đưa vụ án ra xét xử

- Kiểm sát quyết định hoãn phiên tòa sơ thẩm

- Kiểm sát quyết định mở phiên họp giải quyết việc dân sự

- Kiểm sát việc giao nộp, thu thập, tiếp cận công khai chứng cứ và hòa giải

- Kiểm sát bản bán sơ thẩm giải quyết vụ việc dân sự

2.1.4 Viện kiểm sát nhân dân tham gia phiên tòa sơ thẩm

Trong các hoạt động kiểm sát của VKSND đối với vụ án dân sự ở giai đoạn sơ thẩm thì kiểm sát tại phiên tòa được coi là quan trọng nhất Khoản 2 Điều 21 BLTTDS 2015 quy định về các trường hợp VKS tham gia phiên tòa

sơ thẩm:

Thứ nhất, những vụ án do Tòa án tiến hàng thu thập chứng cứ VKS

có trách nhiệm tham gia tất cả các vụ án dân sự mà Tòa án tiến hành một hoặc nhiều biện pháp thu thập chứng cứ không phụ thuộc vào việc đương sự

có khiếu nại về việc thu thập chứng cứ của Tòa án hay không

Thứ hai, đối tượng tranh chấp là tài sản công Ví dụ: Vụ án dân sự

tranh chấp về tài sản của một cơ quan nhà nước mà tài sản đó được mua sắm

từ nguồn vốn do ngân sách nhà nước cấp Trong trường hợp này, Viện kiểm sát phải tham gia phiên tòa sơ thẩm

Đối tượng tranh chấp là lợi ích công Vụ án dân sự tranh chấp về tài sản của một cơ quan nhà nước mà tài sản đó được mua sắm từ nguồn vốn do ngân sách nhà nước cấp Trong trường hợp này, Viện kiểm sát phải tham gia phiên tòa sơ thẩm

Thứ ba, những vụ án có đối tượng tranh chấp là quyền sử dụng đất,

nhà ở Những vụ án có đối tượng tranh chấp là quyền sử dụng đất, nhà ở thường là những vụ án có giá trị lớn và có tính phức tạp vì vậy hoạt động tham gia kiểm sát phiên tòa của VKS là cần thiết, góp phần đảm bảo giải quyết đúng đắn vụ án dân sự

Thứ tư, những vụ án dân sự có một bên đương sự là người chưa thành

niên, người mất năng lực hành vi dân sự, người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi Đây là những chủ thể bị hạn chế về năng lực, trí lực, thể chất, yếu thế trong quan hệ tranh chấp TTDS, vì vậy pháp luật quy định VKS phải tham gia phiên tòa trong trường hợp một bên đương sự là người chưa thành niên, người có nhược điểm về thể chất, tâm thần dể bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ

Tại phiên tòa sơ thẩm, KSV thực hiện những nhiệm vụ, quyền hạn sau:

- Kiểm sát việc chấp hành tố tụng của Hội đồng xét xử, của Thư ký Tòa án và những người tham gia tố tụng từ khi bắt đàu cho đến khi kết thúc phiên tòa KSV đề nghị hoãn phiên tòa khi có căn cứ do BLTTDS quy định Nếu phát hiện có sự vi phạm về thủ tục tố tụng tại phiên tòa thì yêu cầu Hội đồng xét xử khắc phục kịp thời