(TIỂU LUẬN) GIA ĐÌNH TRONG THỜI kỳ QUÁ độ lên CHỦ NGHĨA xã hội THỰC TRẠNG và GIẢI PHÁP xây DỰNG GIA ĐÌNH HẠNH PHÚC ở nước TA HIỆN NAY

Khái niệm gia đình “Gia đình là một hình thức cộng đồng xã hội đặc biệt, được hình thành, duy trì và củng cố chủ yếu dựa trên cơ sở hôn nhân, quan hệ huyết thống và quan hệ nuôi dưỡng, c

ĐẠI HỌC QUỐC GIA ĐẠI HỌC BÁCH KHOA TP HỒ CHÍ MINH



BÀI TẬP LỚN MÔN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC

ĐỀ TÀI:

GIA ĐÌNH TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA

XÃ HỘI THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP XÂY DỰNG GIA

ĐÌNH HẠNH PHÚC

LỚP L16 - NHÓM 09 - HK211 NGÀY NỘP 16/10/2021

Giảng viên hướng dẫn: THS ĐOÀN VĂN RE

Thành phố Hồ Chí Minh – 2021

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA

GIA ĐÌNH TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP

XÂY DỰNG GIA ĐÌNH HẠNH PHÚC Ở NƯỚC TA HIỆN NAY

Họ và tên nhóm trưởng: Nguyễn Hoàng Minh, Số ĐT: 0979.487.791 Email: minh.nguyen24022000@hcmut.edu.vn

Nhận xét của GV:

(Ký và ghi rõ họ, tên)

Nguyễn Hoàng Minh

MỤC LỤC

Trang

I PHẦN MỞ ĐẦU 3

II PHẦN NỘI DUNG 6

Chương 1 GIA ĐÌNH TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI 6

1.1 Khái niệm, vị trí và các chức năng của gia đình 6

1.1.1 Khái niệm gia đình 6

1.1.2 Vị trí của gia đình trong xã hội 7

1.1.3 Chức năng cơ bản của gia đình 9

1.2 Cơ sở xây dựng gia đình trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội 11

1.2.1 Cơ sở kinh tế - xã hội 11

1.2.2 Cơ sở chính trị - xã hội 12

1.2.3 Cơ sở văn hoá 13

1.2.4 Chế độ hôn nhân tiến bộ 14

Tóm tắt chương 1 17

Chương 2 THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP XÂY DỰNG GIA ĐÌNH HẠNH PHÚC Ở NƯỚC TA HIỆN NAY 18

2.1 Gia đình hạnh phúc và những vấn đề liên quan đến gia đình hạnh phúc 18 2.1.1 Khái niệm về gia đình hạnh phúc 18

2.1.2 Các vấn đề liên quan đến gia đình hạnh phúc 18

2.2 Thực trạng xây dựng gia đình hạnh phúc ở nước ta thời gian qua 20

2.2.1 Những mặt đạt được và nguyên nhân 20

2.2.2 Những hạn chế và nguyên nhân 27

2.2.3 Xây dựng gia đình thời Covid 33

2.3 Giải pháp xây dựng gia đình hạnh phúc ở nước ta thời gian tới 34

2.3.1 Giải pháp tiếp tục phát huy những mặt đạt được 34

2.3.2 Giải pháp khắc phục vấn đề điều kiện vật chất 37

2.3.3 Giải pháp về vấn đề tin thần trong gia đình 38

2.3.4 Giải pháp về việc ứng xử trong gia đình 40

2.3.5 Giải pháp về vấn đề giải dục 41

2.3.6 Giải pháp về y tế và chăm sóc sức khỏe 42

Tóm tắt chương 2 44

III KẾT LUẬN 46

IV TÀI LIỆU THAM KHẢO 48

I PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Gia đình - tiếng gọi vô cùng thiêng liêng đối với mỗi con người chúng ta, chẳng

ai có thể sống tốt, vui vẻ, hạnh phúc mà không có gia đình, điều đó đủ cho ta thấy giađình có vai trò quan trọng như thế nào đối với con người Gia đình luôn là nơi khởinguồn và hình thành nhân cách của mỗi con người Tình cảm gia đình là cơ sở tốt đẹp,bền vững của lòng yêu nước, yêu dân Bác Hồ luôn quan tâm, đề cao vai trò của gia

đình trong xã hội Vì vậy, Bác Hồ từng nói: “Nhiều gia đình cộng lại mới thành xã

hội, gia đình tốt thì xã hội mới tốt, xã hội tốt thì gia đình càng tốt Hạt nhân của xã hội

là gia đình, chính vì muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội mà phải chú ý hạt nhân cho tốt”1

Chính tầm ảnh hưởng và có vai trò vô cùng quan trọng, cho nên gia đình hạnh phúc

là một trong những vấn đề vô cùng cấp thiết hiện nay Xuyên suốt bề dày lịch sử, gia đìnhViệt Nam được hình thành và phát triển dựa trên những giá trị văn hóa vô cùng tốt đẹp, làmột trong những yếu tố góp phần xây dựng bản sắc dân tộc Những giá trị truyền thốngquý báu như lòng yêu nước, hiếu học, hiếu nghĩa, cần cù, chịu khó vẫn đang được giađình Việt Nam gìn giữ vun đắp và phát huy trong xuyên suốt quá trình dựng nước và giữnước Và cho đến nay, khi đất nước đang trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đãtạo ra nhiều cơ hội và điều kiện để mỗi gia đình Việt Nam phát triển, đồng thời đặt giađình Việt Nam trước những biến đổi và không ít khó khăn thách thức

Thấm nhuần những lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh và nhận thức đúng về

vị trí, vai trò hết sức quan trọng của gia đình đối với quá trình phát triển của đất nước,những năm qua Đảng, Nhà nước ta đã có nhiều nghị quyết, chỉ thị về vấn đề gia đình,đặc biệt là xây dựng gia đình mới hiện nay Tại Đại hội XI, Đảng ta nhấn mạnh: “Xâydựng gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc thật sự là tế bào lành mạnh của xã hội” Trên

cơ sở đó, ngày 29-5-2012, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt đề án “Chiến lược pháttriển gia đình Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030” Đặc biệt, Nghị quyếtĐại hội XII của Đảng nêu rõ: “Xây dựng đời sống văn hóa lành mạnh trong mỗi giađình, góp phần giáo dục, rèn luyện con người về nhân cách, đạo đức, lối sống Thực

1

hiện chiến lược phát triển gia đình Việt Nam Phát huy giá trị truyền thống tốt đẹp, xâydựng gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, văn minh”.1

Nhờ sự quan tâm của Đảng và nhà nước, đất nước ta đã đạt được nhưng thành tựuquan trọng trong việc phát triển kinh tế nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho mọigia đình Phong trào xây dựng đời sống văn hóa mới ở các cơ sở ngày một phát triển, ngàycàng có nhiều gia đình văn hóa, khu phố văn hóa, làng văn hóa, cụm cư dư văn hóa gópphần gìn giữ và phát huy bản sắc dân tộc Những năm gần đây, việc thành lập cơ quanquản lý nhà nước về gia đình và lấy ngày 28-6 hằng năm là Ngày gia đình Việt Nam đãkhẳng định vai trò của gia đình đối với xã hội và xã hội đối với gia đình trong thời kì côngnghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Và theo Tiêu chí đánh giá gia đình hạnh phúc của HộiPhụ nữ Việt Nam thì chúng ta đã đạt được các tiêu chí về các mặt như là cách ứng xửtrong gia đình, điều kiện vật chất, y tế được cải thiện, đời sống tinh thần được nâng cao

Đó là những tín hiệu vô cùng tích cực để mỗi gia đình chúng ta khác lên mình chiếc áomang tên hạnh phúc và chắc chắn với chiếc áo này sẽ ngày càng đa dạng phong phú hơnnếu mỗi gia đình chúng ta chung tay góp sức để nâng tầm gia đình Việt Nam từ đó đưa xãhội Việt Nam ngày càng phát triển ngày càng văn minh và hạnh phúc.2

Tuy chúng ta đã đạt được những tiêu chí vô cùng tích cực nêu trên nhưng bêncạnh đó thì vẫn còn những hạn chế mà chúng ta cần phải giải quyết Hiện nay nhữngvấn đề như hiện tượng tảo hôn, ly hôn, ly thân, chung sống không kết hôn, nạo pháthai vẫn là những vấn đề vô cùng nhức nhối của xã hội mà hiện nay ta vẫn chưa thểgiải quyết triệt để Bên cạnh đó thì các giá trị đạo đức truyền thống tốt đẹp của gia đìnhđang có biểu hiện xuống cấp Bạo hành trong gia đình, xâm hại phụ nữ trẻ em, trẻ em

mồ côi lang thang kiếm sống Làm ảnh hưởng không nhỏ đến tốc độ phát triển kinh

tế, văn hóa, xã hội

1 Đỗ Thị Thạch (30/9/2015) Đại hội XI về xây dựng gia đình văn hóa ở Việt Nam hiện nay Truy cập từ

https://tulieuvankien.dangcongsan.vn/van-kien-tu-lieu-ve-dang/gioi-thieu-van-kien-dang/dai-hoi-xi-ve-xay- gia-dinh-van-hoa-o-viet-nam-hien-naypgs-ts-do-thi-thach-hoc-vien-ct-hcqg-ho-chi-minh-829

dung-2 Hồng Lộ (02/06/2021) Góp ý dự thảo Tiêu chí gia đình hạnh phúc: Cùng “thiết kế” chiếc áo hạnh phúc Truy

cập từ https://www.phunuonline.com.vn/dien-dan-gop-y-du-thao-tieu-chi-gia-dinh-hanh-phuc-cung-thiet-ke- ao-hanh-phuc-gia-dinh-a1435941.html

chiec-Xuất phát từ tình hình thực tế trên, nhóm chọn đề tài: “Gia đình trong thời kỳ quá

độ lên chủ nghĩa xã hội Thực trạng và giải pháp xây dựng gia đình hạnh phúc ở nước ta hiện nay” để nghiên cứu.

2 Đối tượng nghiên cứu

Thứ nhất, gia đình trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.

Thứ hai, thực trạng và giải pháp xây dựng gia đình hạnh phúc ở nước ta hiện nay.

3 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu thực trạng và giải pháp xây dựng gia đình hạnh phúc ở nước tahiện nay

4 Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài:

Thứ nhất, làm rõ lý luận cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin về vấn đề dân tộc trong

thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội; gia đình hạnh phúc

Thứ hai, đánh giá thực trạng xây dựng gia đình hạnh phúc ở nước ta thời gian qua Thứ ba, đề xuất giải pháp xây dựng gia đình hạnh phúc ở nước ta thời gian tới.

5 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng kết hợp nhiều phương pháp nghiên cứu, trong đó chủ yếu nhất làcác phương pháp: phương pháp thu thập số liệu; phương pháp phân tích và tổng hợp;phương pháp lịch sử - logic;…

6 Kết cấu của đề tài

Ngoài mục lục, phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, đề tài gồm 2 chương:Chương 1: Gia đình trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Chương 2: Thực trạng và giải pháp xây dựng gia đình hạnh phúc ở nước ta hiệnnay

II PHẦN NỘI DUNG Chương 1 GIA ĐÌNH TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI

1.1 Khái niệm, vị trí và các chức năng của gia đình

1.1.1 Khái niệm gia đình

“Gia đình là một hình thức cộng đồng xã hội đặc biệt, được hình thành, duy trì và

củng cố chủ yếu dựa trên cơ sở hôn nhân, quan hệ huyết thống và quan hệ nuôi dưỡng, cùng với những quy định về quyền và nghĩa vụ của các thành viên trong gia đình”.1

Gia đình là một cộng đồng người đặc biệt, có vai trò quyết định đến sự tồn tại vàphát triển của xã hội C Mác và Ph Ăngghen khi đề cập đến gia đình đã cho

rằng:’’Quan hệ thứ ba tham dự ngay từ đầu vào quá trình phát triển lịch sử: hằng

ngày tái tạo ra đời sống của bản thân mình, con người bắt đầu tạo ra những người khác, sinh sôi nảy nở - đó là quan hệ giữa chồng và vợ, cha mẹ và con cái, đó là gia đình”2 Cơ sở hình thành gia đình là hai mối quan hệ cơ bản, quan hệ hôn nhân (vợ vàchồng) và quan hệ huyết thống (cha mẹ và con cái ) Những mối quan hệ này tồn tạitrong sự gắn bó, liên kết, ràng buộc và phụ thuộc lẫn nhau, bởi nghĩa vụ, quyền lợi vàtrách nhiệm của mỗi người, được quy định bằng pháp lý hoặc đạo lý.3

Có thể nói gia đình đóng vai trò vô cùng lớn trong việc hình thành và phát triển củamỗi người chúng ta, đó là điểm điểm tựa, là nơi cho ta sự an ủi niềm tin niềm hi vọng để

ta vững bước trước những khó khăn trong cuộc sống Chính vì thế thì việc xây dựng giađình hạnh phúc là rất cần thiết để góp phần thúc đẩy sự phát triển của xã hội Đặc biệttrong tình hình dịch bệnh COVID-19 thì ý nghĩa của bốn chữ “gia đình hạnh phúc” lại trởthiết thực Một nghiên cứu rất nổi tiếng của Đại học Harvard tiến hành trên

724 người trưởng thành trong suốt 75 năm đã được công bố, cho biết một trong nhiềuđiều đáng chú ý: chất lượng các mối quan hệ làm cho người ta hạnh phúc, đặc biệt là mối quan hệ hôn nhân và gia đình

1 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2019) Giáo trình Chủ nghĩa xã hội khoa học Hà Nội: NXB Chính trị quốc gia Sự

thật, tr 241

2 C Mác, & Ph ĂngGhen (1995) Toàn tập, tập 1 Hà Nội: NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr.41.

3 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2019) Giáo trình Chủ nghĩa xã hội khoa học Hà Nội: NXB Chính trị quốc gia Sự

thật, tr 67 - 69.

Và khái niệm gia đình hạnh phúc cũng có thể được hiểu là sự hài lòng của cácthành viên gia đình về tổng hòa các yếu tố khách quan, chủ quan về đời sống vật chất,sức khỏe, đời sống tinh thần, mối quan hệ trong gia đình và mối quan hệ của gia đìnhvới dòng họ, cộng đồng.

1.1.2 Vị trí của gia đình trong xã hội

1.1.2.1 Gia đình là tế bào của xã hội

Gia đình có vai trò quyết định đối với sự tồn tại, vận động và phát triển của xã

hội Ph.Ăngghen đã chỉ rõ: “Theo quan điểm duy vật thì nhân tố quyết định trong lịch

sử, quy cho đến cùng, là sản xuất và tái sản xuất ra đời sống trực tiếp Nhưng bản thân sự sản xuất đó lại có hai loại Một mặt là sản xuất ra tư liệu sinh hoạt: thực phẩm, quần áo, nhà ở và những công cụ cần thiết để sản xuất ra những thứ đó; mặt khác là sự sản xuất ra bản thân con người, là sự truyền nòi giống Những trật tự xã hội, trong đó những con người của một thời đại lịch sử nhất định và của một nước nhất định đang sống, là do hai loại sản xuất quyết định: một mặt là do trình độ phát triển của lao động và mặt khác là do trình độ phát triển của gia đình”1

Gia đình như một tế bào tự nhiên, là một đơn vị cơ sở để tạo nên cơ thể - xã hội.Không có gia đình để tái tạo ra con người thì xã hội không thể tồn tại và phát triểnđược Vì vậy, muốn có một xã hội phát triển lành mạnh thì phải quan tâm xây dựng tếbào gia đình tốt, như chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói: “ nhiều gia đình cộng lại mớithành xã hội, xã hội tốt thì gia đình càng tốt, gia đình tốt thì xã hội mới tốt Hạt nhâncủa xã hội chính là gia đình”

Tuy nhiên, mức độ tác động của gia đình đối với xã hội lại phụ thuộc vào bản chấtcủa từng chế độ xã hội, vào đường lối, chính sách của giai cấp cầm quyền, và phụ thuộcvào chính bản thân mô hình, kết cấu, đặc điểm của mỗi hình thức gia đình trong lịch sử

Vì vậy, trong mỗi giai đoạn của lịch sử, tác động của gia đình đối với xã hội không hoàntoàn giống nhau Trong các xã hội dựa trên cơ sở của chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất, sựbất bình đẳng trong quan hệ xã hội và quan hệ gia đình đã hạn chế rất lớn đến sự tác độngcủa gia đình đối với xã hội Chỉ khi con người được yên ấm, hòa thuận trong gia

đình, thì mới có thể yên tâm lao động, sáng tạo và đóng góp sức mình cho xã hội vàngược lại Chính vì vậy, quan tâm xây dựng quan hệ xã hội, quan hệ gia đình bìnhđẳng, hạnh phúc là vấn đề hết sức quan trọng trong cách mạng xã hội chủ nghĩa.

1.1.2.2 Gia đình là tổ ấm, mang lại các giá trị hạnh phúc, sự hài hòa trong đời sống cá nhân của mỗi thành viên.

Từ khi còn nằm trong bụng mẹ, đến lúc lọt lòng và suốt cả cuộc đời, mỗi cá nhânđều gắn bó chặt chẽ với gia đình Gia đình là môi trường tốt nhất để mỗi cá nhân đượcyêu thương, nuôi dưỡng, chăm sóc, trưởng thành, phát triển Sự yên ổn, hạnh phúc củamỗi gia đình là tiền đề, điều kiện quan trọng cho sự hình thành, phát triển nhân cách,thể lực, trí lực để trở thành công dân tốt cho xã hội Chỉ trong môi trường yên ấm củagia đình, cá nhân mới cảm thấy bình yên, hạnh phúc, có động lực để phấn đấu trởthành con người xã hội tốt

1.1.2.3 Gia đình là cầu nối giữa cá nhân với xã hội

Gia đình là cộng đồng xã hội đầu tiên mà mỗi cá nhân sinh sống, có ảnh hưởngrất lớn đến sự hình thành và phát triển nhân cách của từng người

Tuy nhiên, mỗi cá nhân lại không thể chỉ sống trong quan hệ tình cảm gia đình,

mà còn có nhu cầu quan hệ xã hội, quan hệ với những người khác, ngoài các thànhviên trong gia đình Mỗi cá nhân không chỉ là thành viên của gia đình mà còn là thànhviên của xã hội Không có cá nhân bên ngoài gia đình, cũng không thể có cá nhân bênngoài xã hội Gia đình là cộng đồng xã hội đầu tiên đáp ứng nhu cầu quan hệ xã hộicủa mỗi cá nhân Gia đình cũng chính là môi trường đầu tiên mà mỗi cá nhân học được

và thực hiện quan hệ xã hội

Ngược lại, gia đình cũng là một trong những cộng đồng để xã hội tác động đến cánhân Nhiều thông tin, hiện tượng của xã hội thông qua lăng kính gia đình mà tác độngtích cực hoặc tiêu cực đến sự phát triển của mỗi cá nhân về tư tưởng, đạo đức, lối sống,nhân cách v.v Có những vấn đề quản lý xã hội phải thông qua hoạt động của gia đình đểtác động đến cá nhân Nghĩa vụ và quyền lợi của mỗi cá nhân được thực hiện với sự hợptác của các thành viên trong gia đình Chính vì vậy, ở bất cứ xã hội nào, giai cấp cầmquyền muốn quản lý xã hội theo yêu cầu của mình, cũng đều coi trọng việc xây

dựng và củng cố gia đình Trong xã hội phong kiến, để củng cố, duy trì chế độ bóc lột, vớiquan hệ gia trưởng, độc đoán, chuyên quyền đã có những quy định rất khắt khe đối vớiphụ nữ, đòi hỏi người phụ nữ phải tuyệt đối trung thành với người chồng, người cha

- những người đàn ông trong gia đình Trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội, để xâydựng một xã hội thật sự bình đẳng, con người được giải phóng, giai cấp công nhân chủtrương bảo vệ chế độ hôn nhân một vợ một chồng, thực hiện sự bình đẳng trong gia đình,

giải phóng phụ nữ Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Nếu không giải phóng phụ

nữ là xây dựng chủ nghĩa xã hội chỉ một nửa”1 Vì vậy, quan hệ gia đình trong chủ nghĩa xã hội có đặc điểm khác về chất so với các chế độ xã hội trước đó

1.1.3 Chức năng cơ bản của gia đình

1.1.3.1 Chức năng tái sản xuất ra con người

Đây là chức năng đặc thù của gia đình, không một cộng đồng nào có thể thay thế.Chức năng này không chỉ đáp ứng nhu cầu tâm, sinh lý tự nhiên của con người, đápứng nhu cầu duy trì nòi giống của gia đình, dòng họ mà còn đáp ứng nhu cầu về sứclao động và duy trì sự trường tồn của xã hội

Thực hiện chức năng tái sản xuất ra con người quyết định đến mật độ dân cư vànguồn lực lao động của một quốc gia và quốc tế, một yếu tố cấu thành của tồn tại xã hội.Thực hiện chức năng này liên quan chặt chẽ đến sự phát triển mọi mặt của đời sống xãhội Vì vậy, tùy theo từng nơi, phụ thuộc vào nhu cầu của xã hội, chức năng này đượcthực hiện theo xu hướng hạn chế hay khuyến khích Trình độ phát triển kinh tế, văn hóa,

xã hội ảnh hưởng đến chất lượng nguồn lực lao động mà gia đình cung cấp

1.1.3.2 Chức năng nuôi dưỡng, giáo dục

Bên cạnh chức năng tái sản xuất ra con người, gia đình còn có trách nhiệm nuôidưỡng, dạy dỗ con cái trở thành người có ích cho gia đình, cộng đồng và xã hội Chứcnăng này thể hiện tình cảm thiêng liêng, trách nhiệm của cha mẹ với con cái, đồng thờithể hiện trách nhiệm của gia đình với xã hội Bởi vì, ngay khi sinh ra, trước tiên mỗingười đều chịu sự giáo dục trực tiếp của cha mẹ và người thân trong gia đình Những

1 Hồ Chí Minh (2011). Toàn tập, tập 12 Hà Nội: NXB Chính trị quốc gia Sự thật , tr 300.

hiểu biết đầu tiên, mà gia đình đem lại thường để lại dấu ấn sâu đậm và bền vững trongcuộc đời mỗi người Vì vậy, gia đình là một môi trường văn hóa, giáo dục.

Chức năng nuôi dưỡng, giáo dục có ảnh hưởng lâu dài và toàn diện đến cuộc đờicủa mỗi thành viên, từ lúc lọt lòng cho đến khi trưởng thành và tuổi già Mỗi thànhviên trong gia đình đều có vị trí, vai trò nhất định, vừa là chủ thể vừa là khách thểtrong việc nuôi dưỡng, giáo dục của gia đình Đây là chức năng hết sức quan trọng,mặc dù, trong xã hội có nhiều cộng đồng khác (nhà trường, các đoàn thể, chính quyềnv.v ) cũng thực hiện chức năng này, nhưng không thể thay thế chức năng giáo dục củagia đình Vì vậy, giáo dục của gia đình gắn liền với giáo dục của xã hội Cần tránhkhuynh hướng coi trọng giáo dục gia đình mà hạ thấp giáo dục của xã hội hoặc ngượclại Bởi cả hai khuynh hướng hướng ấy, mỗi cá nhân đều không phát triển toàn diện.Thực hiện tốt chức năng nuôi dưỡng, giáo dục, đòi hỏi mỗi người làm cha, làm

mẹ phải có kiến thức cơ bản, tương đối toàn diện về mọi mặt, văn hóa, học vấn, đặcbiệt là phương pháp giáo dục

1.1.3.3 Chức năng kinh tế và tổ chức tiêu dùng

Cũng như các đơn vị kinh tế khác, gia đình tham gia trực tiếp vào quá trình sảnxuất và tái sản sản xuất ra tư liệu sản xuất và tư liệu tiêu dùng Tuy nhiên, đặc thù củagia đình mà các đơn vị kinh tế khác không có được, là ở chỗ, gia đình là đơn vị duynhất tham gia vào quá trình sản xuất và tái sản xuất ra sức lao động cho xã hội

Gia đình còn là một đơn vị tiêu dùng trong xã hội Gia đình thực hiện chức năng

tổ chức tiêu dùng hàng hóa để duy trì đời sống của gia đình về lao động sản xuất cũngnhư các sinh hoạt trong gia đình Đó là việc sử dụng hợp lý các khoản thu nhập củacác thành viên trong gia đình vào việc đảm bảo đời sống vật chất và tinh thần của mỗithành viên cùng với việc sử dụng quỹ thời gian nhàn rỗi để tạo ra một môi trường vănhóa lành mạnh trong gia đình, nhằm nâng cao sức khỏe, đồng thời để duy trỉ sở thích,sắc thái riêng của mỗi người

Tùy theo từng giai đoạn phát triển của xã hội, chức năng kinh tế của gia đình có sựkhác nhau, về quy mô sản xuất, sở hữu tư liệu sản xuất và cách thức tổ chức sản xuất

và phân phối Vị trí, vai trò của kinh tế gia đình và mối quan hệ của kinh tế gia đìnhvới các đơn vị kinh tế khác trong xã hội cũng không hoàn toàn giống nhau.

Thực hiện chức năng này, gia đình đảm bảo nguồn sinh sống, đáp ứng nhu cầuvật chất, tinh thần của các thành viên trong gia đình Hiệu quả hoạt động kinh tế củagia đình quyết định hiệu quả đời sống vật chất và tinh thần của mỗi thành viên giađình Đồng thời, gia đình đóng góp vào quá trình sản xuất và tái sản xuất ra của cải, sựgiàu có của xã hội

1.1.3.4 Chức năng thỏa mãn nhu cầu tâm sinh lý, duy trì tình cảm gia đình

Đây là chức năng thường xuyên của gia đình, bao gồm việc thỏa mãn nhu cầu tìnhcảm, văn hóa, tinh thần cho các thành viên, đảm bảo sự cân bằng tâm lý, bảo vệ chăm sócsức khỏe người ốm, người già, trẻ em Với việc duy trì tình cảm giữa các thành viên, giađình có ý nghĩa quyết định đến sự ổn định và phát triển của xã hội Khi quan hệ tình cảmgia đình rạn nứt, quan hệ tình cảm trong xã hội cũng có nguy cơ bị phá vỡ

Ngoài những chức năng trên, gia đình còn có chức năng văn hóa, chức năng chínhtrị Với chức năng văn hóa, gia đình là nơi lưu giữ truyền thống văn hóa của dân tộc cũngnhư tộc người Những phong tục, tập quán, sinh hoạt văn hóa của cộng đồng được thựchiện trong gia đình Gia đình không chỉ là nơi lưu giữ mà còn là nơi sáng tạo và thụ hưởngnhững giá trị văn hóa của xã hội Với chức năng chính trị, gia đình là một tổ chức chính trịcủa xã hội, là nơi tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật của nhà nước và quy chế (hươngước) của làng xã và hưởng lợi từ hệ thống pháp luật, chính sách và quy chế đó Gia đình làcầu nối của mối quan hệ giữa nhà nước với công dân

1.2 Cơ sở xây dựng gia đình trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

1.2.1 Cơ sở kinh tế - xã hội

Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, cơ sở kinh tế - xã hội là sự phát triểncủa lực lượng sản xuất và tương ứng trình độ của lực lượng sản xuất là quan hệ sảnxuất mới, xã hội chủ nghĩa Quan hệ sản xuất mới ấy có cốt lõi là chế độ sở hữu xã hộichủ nghĩa đối với tư liệu sản xuất, hay ta nói cách khác đi là dựa trên chế độ công hữu

về những tư liệu sản xuất chủ yếu, từ đó từng bước hình thành và củng cố thay thế chế

độ sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất

Khi chế độ tư hữu bị xóa bỏ và xác lập quan hệ sản xuất dựa trên chế độ cônghữu về tư liệu sản xuất thì nguồn gốc của chế độ người áp bức bóc lột người, sự bấtbình đẳng giữa người với người trong xã hội gần như bị xóa bỏ, tạo cơ sở kinh tế choviệc xây dựng quan hệ bình đẳng trong xã hội, đó là bình đẳng giữa nam và nữ, giữa

vợ và chồng, sự nô dịch đối với phụ nữ trong gia đình và giải phóng phụ nữ trongtrong xã hội

Bên cạnh xây dựng mối quan hệ bình đẳng giữa nam và nữ, việc xóa bỏ chế độ tưhữu về tư liệu sản xuất cũng đồng thời là cơ sở để biến lao động tư nhân trong gia đìnhthành lao động xã hội trực tiếp Lao động xã hội hay lao động trong gia đình mà ngườiphụ nữ tham gia thì lao động của họ cũng đóng góp cho sự vận động và phát triển, tiến

bộ của xã hội

Ph.Ăngghen từng đã nhấn mạnh: “Tư liệu sản xuất chuyển thành tài sản chung,

thì gia đình cá thể sẽ không còn là đơn vị kinh tế của xã hội nữa Nền kinh tế tư nhân biến thành một ngành lao động xã hội Việc nuôi dạy con cái trở thành công việc của

xã hội”1 Vì thế, phụ nữ và đàn ông có địa vị bình đẳng với nhau trong xã hội Xóa bỏchế độ tư hữu về tư liệu sản xuất cũng là cơ sở làm cho hôn nhân được thực hiện dựatrên cơ sở tình yêu chứ không phải vì lý do kinh tế, địa vị xã hội hay một sự tính toánnào khác

1.2.2 Cơ sở chính trị - xã hội

Cơ sở chính trị để xây dựng gia đình trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội làviệc thiết lập chính quyền nhà nước mới, đó là nhà nước xã hội chủ nghĩa của giai cấpcông nhân và nhân dân lao động Trong đó, lần đầu tiên trong lịch sử, quyền lực thuộc

về nhân dân lao động, mà nhân dân lao động ở đây không có sự phân biệt giữa nam vànữ

Khi có nhà nước xã hội chủ nghĩa này cũng chính là công cụ hữu hiệu nhất đểcho giai cấp công nhân và nhân dân lao động xóa bỏ những tàn dư cũ, luật lệ cũ, nhữngphong tục cổ hủ, lạc hậu, đè nặng lên vai người phụ nữ đồng thời thực hiện việc giảiphóng phụ nữ và bảo vệ hạnh phúc gia đình

1 C.Mác, & Ph.Ăngghen (1995) Toàn tập, tập 21 Hà Nội: NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr.118.

Như V.I.Lênin đã khẳng định: “Chính quyền xô viết là chính quyền đầu tiên và duy

nhất trên thế giới đã hoàn toàn thủ tiêu tất cả pháp luật cũ kỹ, tự sản, để tiện, những pháp luật đó đặt người phụ nữ vào tình trạng không bình đẳng với nam giới, đã dành đặc quyền cho nam giới Chính quyền xô viết, một chính quyền của nhân dân lao động, chính quyền đầu tiên và duy nhất trên thế giới đã hủy bỏ tất cả những đặc quyền gắn liền với chế độ tư hữu, những đặc quyền của người đàn ông trong gia đình ”1

Nhà nước xã hội chủ nghĩa thực hiện các hệ thống pháp luật, trong đó có LuậtHôn nhân và gia đình cùng với hệ thống chính sách xã hội đảm bảo lợi ích của côngdân, các thành viên trong gia đình, đảm bảo sự bình đẳng giới, chính sách dân số, việclàm, y tế, bảo hiểm xã hội Trong thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội, hệ thốngpháp luật và chính sách xã hội đó vừa định hướng vừa thúc đẩy quá trình hình thànhgia đình mới Chừng nào và ở đâu, hệ thống chính sách, pháp luật chưa hoàn thiện thìviệc xây dựng gia đình và đảm bảo hạnh phúc gia đình còn hạn chế Vì vậy, ta có thểnói rằng Nhà nước xã hội chủ nghĩa mang tính cách là cơ sở của việc xây dựng giađình trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

1.2.3 Cơ sở văn hóa

Bên cạnh những cơ sở về kinh tế, chính trị, xã hội thì cơ sở văn hóa trong thời kỳquá độ lên chủ nghĩa xã hội cũng có những sự biến đổi không ngừng

Những giá trị văn hóa trong thời kỳ quá độ này được xây dựng trên nền tảng hệ

tư tưởng chính trị của giai cấp công nhân từng bước hình thành và dần dần giữ vai tròchủ đạo trong đời sống xã hội nền tảng văn hóa, tinh thần của xã hội Cũng chính hệ tưtưởng chính trị của giai cấp công nhân này tạo ra điều kiện để từng bước loại bỏ nhữngyếu tố văn hóa, phong tục tập quán, lối sống lạc hậu do xã hội cũ để lại

Tiếp theo, thực hiện sự phát triển hệ thống giáo dục, đào tạo, khoa học và công nghệgóp phần thực hiện nhiệm vụ nâng cao trình độ dân trí, kiến thức khoa học và công nghệcủa xã hội, đồng thời cũng cung cấp cho các thành viên trong gia đình kiến thức, nhậnthức mới, làm nền tảng cho sự hình thành những giá trị, chuẩn mực mới, điều chỉnh cácmối quan hệ gia đình trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội Khi trình độ dân

1 V.I Lênin (1977) Toàn tập, Tập 40 Hà Nội: NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr.182.

trí được nâng cao, các chuẩn mực mới từ từ được thiết lập thì những tư tưởng cổ hủ,lạc hậu sẽ từ từ bị loại bỏ.

Thiếu đi cơ sở văn hóa, hoặc cơ sở văn hóa không đi liền với cơ sở kinh tế, chínhtrị, thì việc xây dựng gia đình sẽ lệch lạc, không đạt hiệu quả cao

1.2.4 Chế độ hôn nhân tiến bộ

Chế độ hôn nhân tiến bộ biểu hiện trên ba khía cạnh là: hôn nhân tự nguyện, hônnhân một vợ một chồng, vợ chồng bình đẳng, hôn nhân được đảm bảo về mặt pháp lý

1.2.4.1 Hôn nhân tự nguyện

Hôn nhân tiến bộ là hôn nhân xuất phát từ tình yêu giữa nam và nữ Khi hônnhân xuất phát từ tình yêu tất yếu dẫn đến hôn nhân tự nguyện Đây là bước phát triển

tất yếu của tình yêu nam nữ, như Ph.Ăngghen nhấn mạnh: “ nếu nghĩa vụ của vợ và

chồng là phải thương yêu nhau thì nghĩa vụ của những kẻ yêu nhau há chẳng phải là kết hôn với nhau và không được kết hôn với người khác”1 Vì tình yêu là khát vọng

của con người trong mọi thời đại Chừng nào, hôn nhân không được xây dựng trên cơ

sở tình yêu thì chừng đó, trong hôn nhân, tình yêu, hạnh phúc gia đình sẽ bị hạn chế.Hôn nhân tự nguyện là xuất phát từ hai người yêu nhau, nam nữ có quyền tự dotrong việc lựa chọn người kết hôn, không bị ràng buộc bởi sự sắp đặt của bất kỳ ai,bao gồm cả cha mẹ Tất nhiên, hôn nhân tự nguyện không bác bỏ việc cha mẹ quantâm, hướng dẫn giúp đỡ con cái có nhận thức đúng, có trách nhiệm trong việc kết hôn

Ph.Ăngghen viết: “Nếu chỉ riêng hôn nhân dựa trên cơ sở tình yêu mới hợp đạo

đức thì cũng chỉ riêng hôn nhân trong đó tình yêu được duy trì, mới là hợp đạo đức

mà thôi và nếu tình yêu đã hoàn toàn phai nhạt hoặc bị một tình yêu say đắm mới át

đi, thì ly hôn sẽ là điều hay cho cả đôi bên cũng như cho xã hội”2 Hôn nhân tiến bộ

còn bao hàm cả quyền tự do ly hôn khi tình yêu giữa nam và nữ không còn nữa, đó là

điều tốt cho cả hai bên cũng như xã hội Tuy nhiên, nói vậy không có nghĩa là hônnhân tiến bộ khuyến khích việc ly hôn, vì ly hôn sẽ để lại hậu quả nhất định cho cả vợ,chồng và

1 C.Mác, &Ph.Ăngghen (1995) Toàn tập, tập 21 Hà Nội: NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr.125.

2 C.Mác, &Ph.Ăngghen (1995) Toàn tập, tập 21 Hà Nội: NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr.128.

đặc biệt là con cái Vì vậy, cần ngăn chặn những trường hợp nông nổi khi ly hôn, ngănchặn hiện tượng lợi dụng quyền ly hôn và những lý do ích kỷ hoặc vì mục đích vụ lợi.

1.2.4.2 Hôn nhân một vợ một chồng, vợ chồng bình đẳng

Hôn nhân một vợ một chồng là kết quả tất yếu của hôn nhân xuất phát từ tình yêuchân chính vì bản chất của tình yêu là không thể chia sẻ được Hôn nhân một vợ mộtchồng đã xuất hiện từ sớm trong lịch sử xã hội loài người, khi có sự thắng lợi của chế

độ tư hữu đối với chế độ công hữu nguyên thủy

Ph.Ăngghen viết:“Việc chuyển sang chế độ tư hữu hoàn toàn được thực hiện dần

dần và song song với việc chuyển từ hôn nhân cặp đôi sang chế độ một vợ một chồng Gia đình cá thể bắt đầu trở thành đơn vị kinh tế của xã hội”1 Ph.Ăngghen vạch rõ chế

độ một vợ một chồng là hình thức gia đình đầu tiên không dựa trên những điều kiện tựnhiên mà dựa trên những điều kiện kinh tế, tức là trên thắng lợi của sở hữu tư nhân đốivới sở hữu công cộng nguyên thủy và tự phát.Tuy nhiên, trong các xã hội trước, hônnhân một vợ một chồng thực chất chỉ đối với người phụ nữ Nhưng ngày nay, nó là sựbắt buộc cho cả hai phía trong hôn nhân, cả nam lẫn nữ

Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, thực hiện chế độ hôn nhân một vợmột chồng là thực hiện sự giải phóng đối với phụ nữ, thực hiện sự bình đẳng, tôn trọnglẫn nhau giữa vợ và chồng Trong đó vợ và chồng đều có quyền lợi và nghĩa vụ ngangnhau về mọi vấn đề của cuộc sống gia đình Vợ và chồng được tự do lựa chọn nhữngvấn đề riêng, chính đáng như nghề nghiệp, công tác xã hội, học tập và một số nhu cầukhác vv Đồng thời cũng có sự thống nhất trong việc giải quyết những vấn đề chungcủa gia đình như ăn, , nuôi dạy con cái nhằm xây dựng gia đình hạnh phúc

Quan hệ vợ chồng bình đẳng là cơ sở cho sự bình đẳng trong quan hệ giữa cha mẹvới con cái và quan hệ giữa anh chị em với nhau Nếu như cha mẹ có nghĩa vụ yêu thươngcon cái, ngược lại, con cái cũng có nghĩa vụ biết ơn, kính trọng, nghe lời dạy bảo của cha

mẹ Tuy nhiên, quan hệ giữa cha mẹ và con cái, giữa anh chị em sẽ có những mâu thuẫnkhông thể tránh khỏi do sự chênh lệch tuổi tác, nhu cầu, sở thích riêng của

1

mỗi người Do vậy, giải quyết mâu thuẫn trong gia đình là vấn đề cần được mọi ngườiquan tâm, chia sẻ.

1.2.4.3 Hôn nhân được đảm bảo về pháp lý

Tình yêu giữa nam và nữ là vấn đề riêng của mỗi người, xã hội không can thiệp,nhưng khi hai người đã thỏa thuận để đi đến kết hôn, tức là đã đưa quan hệ riêng bướcvào quan hệ xã hội, thì phải có sự thừa nhận của xã hội vì quan hệ hôn nhân, gia đìnhthực chất không phải là vấn đề riêng tư của mỗi gia đình mà là quan hệ xã hội, điều đóđược biểu hiện bằng thủ tục pháp lý trong hôn nhân

Thực hiện thủ tục pháp lý trong hôn nhân, là thể hiện sự tôn trọng trong tình tìnhyêu, trách nhiệm giữa nam và nữ, trách nhiệm của cá nhân với gia đình và xã hội vàngược lại Đây cũng là biện pháp ngăn chặn những cá nhân lợi dụng quyền tự do kếthôn, tự do ly hôn để thỏa mãn những nhu cầu không chính đáng, để bảo vệ hạnh phúccủa cá nhân và gia đình

Thực hiện thủ tục pháp lý trong hôn nhân không ngăn cản quyền tự do kết hôn và

tự do ly hôn chính đáng, mà ngược lại, là cơ sở để thực hiện những quyền đó một cáchđầy đủ nhất

TÓM TẮT CHƯƠNG 1

Gia đình là một cộng đồng người đặc biệt được hình thành dựa trên cơ sở hônnhân, quan hệ huyết thống và quan hệ nuôi dưỡng, cùng với những quy định về quyền

và nghĩa vụ của các thành viên trong gia đình

Giữa gia đình và xã hội tồn tại sự tương tác, sự thống nhất hữu cơ với nhau Gia đình

là sự sống của xã hội, là tế bào hạnh phúc góp phần phát triển hài hòa xã hội Bên cạnh đó,gia đình là tổ chức cơ sở, là cơ cấu và thiết chế xã hội nhỏ nhất nhưng đa dạng và phongphú trong quá trình vận động và phát triển của nó, vừa tuân thủ quy luật và cơ chế chungcủa xã hội Đó là cầu nối giữa thành viên của gia đình với xã hội nhiều thông tin bênngoài Song song với những điều trên, gia đình còn là tổ ấm đem lại hạnh phúc cho mỗicon người trong gia đình, các cá nhân được đùm bọc về mặt vật chất, về tâm hồn, về giáodục, trẻ thơ có điều kiện an toàn để lớn khôn, người lớn có chỗ nương tựa về tinh thần Ở

đó thường diễn ra mỗi quan hệ và sâu đậm nghĩa tình vợ chồng, cha con, anh em, đó lànhững người đồng tâm, đồng cảm, và nâng đỡ nhau suốt cả cuộc đời

Hiện nay, gia đình đảm nhiệm nhiều chức năng khác nhau nhưng cơ bản thì baogồm các chức năng sau: chức năng tái sản xuất con người, chức năng nuôi dưỡng, giáodục, chức năng kinh tế và tổ chức tiêu dùng và chức năng thỏa mãn nhu cầu tâm sinh

lý, duy trì tình cảm gia đình

Chính vì những lẽ ấy, việc xây dựng gia đình mới là một trong những nhiệm vụquan trọng của đất nước ta trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Muốn xây dựnggia đình trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội phải dựa trên bốn cơ sở chủ yếu: cơ

sở kinh tế - xã hội, cơ sở chính trị - xã hội, cơ sở văn hóa và chế độ hôn nhân tiến bộ

Chương 2 THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP XÂY DỰNG GIA ĐÌNH HẠNH PHÚC Ở NƯỚC TA HIỆN NAY

2.1 Gia đình hạnh phúc và những vấn đề liên quan đến gia đình hạnh phúc

2.1.1 Khái niệm về gia đình hạnh phúc

Có rất nhiều các quan điểm khác nhau khi đưa ra các khái niệm về gia đình hạnhphúc bởi lẽ trong mỗi cá nhân sẽ có những suy nghĩ khác nhau về khái niệm này.Nóimột các khái quát nhất, khái niệm gia đình hạnh phúc được hiểu là sự hài lòng của cácthành viên gia đình về tổng hòa các yếu tố khách quan, chủ quan về đời sống vật chất,sức khỏe, đời sống tinh thần, mối quan hệ trong gia đình và mối quan hệ của gia đìnhvới dòng họ, cộng đồng.1

2.1.2 Các vấn đề liên quan đến gia đình hạnh phúc

2.1.2.1 Vai trò của gia đình hạnh phúc đối với xã hội

Gia đình là tế bào của xã hội, nơi duy trì nòi giống, môi trường lưu giữ, giáodục, trao truyền các giá trị văn hoá dân tộc cho các thành viên trong gia đình Xâydựng gia đình hạnh phúc chính là tạo nền tảng để xây dựng xã hội hạnh phúc, là vấn đềhết sức hệ trọng của dân tộc ta.Xây dựng gia đình hạnh phúc vừa là mục tiêu, vừa làđộng lực của sự phát triển bền vững đất nước.2

Một gia đình hạnh phúc, hoà thuận sẽ tác động tới cộng đồng, thúc đẩy xã hộivận động tạo ra sự biến đổi và phát triển Gia đình hạnh phúc bền vững không chỉ có

sự "no ấm, bình đẳng, tiến bộ" mà còn là nơi hội tụ tổng thể những nét đẹp văn hoá củamỗi gia đình, cộng đồng và xã hội Xã hội phát triển bền vững bắt nguồn từ những giađình biết lưu giữ truyền thống của ông cha để lại và tiếp thu những cái mới để pháttriển theo xu hướng của thời đại

1 Trần Tuyết Ánh (27/06/2021) Tiêu chí nào đảm bảo để gia đình hạnh phúc? Truy cập từ https://dangcongsan.vn/tu-tuong-van-hoa/tieu-chi-nao-dam-bao-de-gia-dinh-hanh-phuc-584062.html

2 Chỉ thị số 06-CT/TW ngày 24/6/2021 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác xây dựng gia đình trong tình hình mới.

Thực tiễn đã chứng minh, gia đình yên ấm hạnh phúc là điều kiện, tiền đề quantrọng cho sự hình thành, phát triển nhân cách và bảo đảm cho lao động sáng tạo đạthiệu quả cao nhất.

2.1.2.2 Các tiêu chí đánh giá gia đình hạnh phúc

Một là, tiêu chí về ứng xử trong gia đình:

(1) Các thành viên trong gia đình thực hiện nguyên tắc: Tôn trọng Bình đẳng Yêu thương - Chia sẻ - Gương mẫu

-(2) Các mối quan hệ ứng xử trong gia đình được đảm bảo: Ứng xử vợ chồng:Nghĩa tình, yêu thương; Ứng xử của cha mẹ với con, ông bà với cháu: Gương mẫu, yêuthương; Ứng xử của con với cha mẹ, cháu với ông bà: Hiếu thảo, lễ phép; Ứng xử củaanh, chị, em: Hòa thuận, chia sẻ

Hai là, tiêu chí về điều kiện vật chất:

(1) Các thành viên trong gia đình có việc làm

(2) Gia đình có thu nhập ổn định và đảm bảo cuộc sống

(3) Có nơi ở/nhà ở đủ đáp ứng nhu cầu; Có các tiện nghi sinh hoạt đầy đủ

Ba là, tiêu chí về điều kiện tinh thần:

(1) Các thành viên trong gia đình thể hiện sự tôn trọng lẫn nhau, đảm bảo quyền

tự do, bình đẳng giữa các thành viên

(2) Quyền tự do tín ngưỡng được tôn trọng;

(3) Gia đình được sum vầy, đoàn tụ;

(4) Các thành viên trong gia đình yêu thương, đùm bọc lẫn nhau;

(5) Có điều kiện để tham gia các không gian công cộng dành cho việc vui chơi giảitrí

(6) Quan hệ họ hàng, nội ngoại tốt; quan hệ láng giềng và cộng đồng tốt; quan hệbạn bè, đồng nghiệp tốt

Bốn là, tiêu chí về giáo dục:

(2) Gia đình luôn đề cao việc học hành, nâng cao hiểu biết bản thân.

Năm là, tiêu chí về y tế và chăm sóc sức khỏe:

(1) Các thành viên trong gia đình tham gia bảo hiểm y tế và được chăm sóc sứckhỏe

(2) Được khám sức khỏe định kỳ và được điều trị khi bệnh

(3) Mỗi cặp vợ chồng có đủ hai con

(4) Các thành viên tham gia rèn luyện thể dục, thể thao

(5) Trẻ vị thành niên, thanh niên, công nhân, cặp đôi tiền hôn nhân tiếp cận thôngtin, trang bị kiến thức về tiền hôn nhân, giới tính, tình dục, sức khỏe sinh sản, bình đẳnggiới trong gia đình

2.2 Thực trạng xây dựng gia đình hạnh phúc ở nước ta thời gian qua

Việt Nam đã bước vào thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, chịu nhiều ảnh hưởngkhách quan lẫn chủ quan như: kinh tế phát triển, công nghiệp hóa – hiện đại hóa gắnliền với kinh tế tri thức, hội nhập quốc tế, các chính sách của Đảng và Nhà nước, nềnkhoa học công nghệ tiến triển mạnh mẽ, nên việc xây dựng gia đình ở nước ta đãkhác so với giai đoạn trước Tuy vẫn giữ lại nhiều nét văn hóa của dân tộc, nhưng kể từkhi “mở cửa”, nhiều điều mới đã du nhập vào nước ta gồm: sản phẩm, văn hóa, phongtục, tri thức, tư tưởng, Có điều được tiếp thu cũng có cái bị bác bỏ do không phù hợp.Đối với việc xây dựng gia đình hạnh phúc thời kỳ quá độ ở nước ta cũng chịu ảnhhưởng ít nhiều, đạt được thành tụ và tương ứng cũng chịu nhiều hạn chế.1

2.2.1 Những mặt đạt được và nguyên nhân

2.2.1.1 Mặt đạt được

a Tiêu chí về điều kiện vật chất

Cùng với sự chuyển biến của thời đại, kinh tế toàn cầu ngày càng phát triển, càng

có nhiều ngành nghề mới ra đời đảm bảo vấn đề việc làm cho nhóm tuổi lao động, giúp ổnđịnh đời sống vật chất của mỗi cá nhân trong một gia đình Ngay cả nhóm người

1 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2019) Giáo trình Chủ nghĩa xã hội khoa học Hà Nội: NXB Chính trị quốc gia Sự

thật, tr 137

khuyết tật, có hoàn cảnh khó khăn cũng được cải thiện nhờ vào sự hỗ trợ của các tổchức xã hội hay các hoạt động từ thiện từ những mạnh thường quân Mọi đối tượngđều được Nhà nước tạo điều kiện việc làm, tránh để một bộ phận người lãng phí sứclao động, tạo áp lực kinh tế cho gia đình và xã hội.

Xã hội hiện nay khuyến khích mọi người đều đi làm, tất cả mọi người cùng có việclàm giúp thúc đẩy nguồn lực kinh tế gia đình, không còn tình trạng một người gồng gánhkinh tế cho cả gia đình và việc cân bằng kinh tế gia đình giữa vợ chồng khiến đôi bên bìnhđẳng hơn khi cùng ra một quyết định nào đó của gia đình, không còn tồn tại khoảng cách

do sự phụ thuộc kinh tế, việc này có thể được xem như là tiền đề quan trọng trong việcxây dựng một gia đình hạnh phúc bền vững Thu nhập của mỗi cá nhân tăng, tức thu nhập

hộ gia đình tăng, việc này giảm rất nhiều áp lực về mặt vật chất cho mỗi gia đình so vớithời kỳ kinh tế khủng hoảng, đình trệ trước đây của đất nước

b Tiêu chí về điều kiện tinh thần

Cuộc sống vật chất ổn định, khiến mọi người có nhiều thời gian hơn để chămsóc gia đình, nuôi dưỡng đời sống tinh thần Các buổi tụ họp, sum vầy cuối tuần hayvào các buổi sinh nhật đánh dấu sự trưởng thành của con cháu, những lễ mừng thọ chocác cụ trong nhà và cả những ngày lễ lớn, do hầu hết mọi người ngày nay đều bận việc

và có cuộc sống riêng, nên họ thường ít giáp mặt để quan tâm nhau, và chính nhữngcuộc hội họp này là dịp mà họ tạm gác những bận rộn bên ngoài để ở cạnh nhữngngười thân trong gia đình

Kinh tế đất nước phát triển, khiến các địa điểm vui chơi giải trí cũng mọc lênnhư nấm, không gian công cộng rộng lớn và đa dạng giúp nhiều gia đình nhỏ vui vẻtrải qua cuối tuần, tạo nên những hồi ức đẹp cho các thành viên cho gia đình, đặc biệt

là hình thành thế giới nội tâm phong phú cho trẻ nhỏ

Trong xã hội hiện đại, với tự tưởng tiến bộ, mọi người không còn bị gò bó bởi lối

tư duy cũ, giúp mọi người trong gia đình trở nên gần gũi hơn, không còn quá quan trọngcấp bậc như trước Điển hình là các thành viên trong gia đình đều có quyền nêu lên ý kiếntrong chuẩn mực cho phép, mọi người đều dần học được cách tôn trọng suy nghĩ của nhauhơn Cha mẹ thời hiện đại cũng trao cho con của mình một thế giới tự do, một thế giới màcon trẻ tự quyền quyết định con đường bản thân sẽ bước đi và phải chịu

trách nhiệm cho sự lựa chọn của mình, không còn tình trạng cha mẹ đặt đâu con ngồi

đó, cha mẹ lúc này là người hướng dẫn, đưa ra những kinh nghiệm mà họ đã vấp phảikhi trưởng thành, chỉ ra những cám dỗ mà các con nên đề phòng và tránh xa

Sự tôn trọng hiện diện giữa các thành viên trong gia đình cũng bao gồm cả tôntrọng tín ngưỡng Việc mở cửa kinh tế đã giúp việc du nhập văn hóa, tín ngưỡng nướcngoài trở nên thông thuận và ngày càng nhiều Mỗi cá nhân đều có quyền tự do theođuổi và nhận được sự tôn trọng từ các thành viên trong gia đình, nhiều con cháu ngàynay vẫn thường đi lễ chùa cùng với các mẹ hay các ngoại, các nội

Ngoài ra, các mối quan hệ bên ngoài như họ hàng nội ngoại tốt, hàng xóm lánggiềng thân thiện, bạn bè đồng nghiệp vui vẻ, cũng được mọi người quan tâm bồidưỡng ít nhiều để thêm màu cho cuộc sống phong phú, giúp đời sống tinh thần trở nêntoàn diện và tốt đẹp

c Tiêu chí về ứng xử trong gia đình

Một gia đình muốn hạnh phúc, bền vững thì không chỉ dựa vào trách nhiệmthuần túy hay điều kiện vật chất ổn định, mà còn phải thêm vào đấy những phần tìnhcảm đẹp đẽ giữa vợ - chồng, cha mẹ - con cái, ông bà – cháu, hòa hợp giữa tự do mỗi

cá nhân và hạnh phúc của cả gia đình Đây cũng chính là yếu tố quan trọng, quyết định

sự bền vững, hạnh phúc của một gia đình1

Việc trọng nam khinh nữ đã trở thành một lối tư duy cổ hủ, lạc hậu, không cònthích hợp với tư tưởng thời đại mới Ngày nay, cách nghĩ đúng đắn là tôn trọng ngườitài đức, khinh thường kẻ hèn ác, giới tính không phải là chuẩn mực để đánh giá mộtngười, chính nhân cách, tài năng của một người mới là thứ nên được xem trọng Điểnhình là hầu hết các ngành nghề hiện nay đều có cả nam lẫn nữ và các doanh nghiệp lớnthì thường để mắt đến nhân tài, có thể làm giàu cho công ty

Không chỉ ngoài xã hội, mà trong gia đình việc bình đẳng giữa vợ chồng cũngtrở nên thường tình Đôi bên tôn trọng nhau, cùng bàn luận về những quyết định quantrọng trong gia đình đã trở thành một nét chuyển biến tốt đẹp trong quan hệ hôn nhân

1 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2019) Giáo trình Chủ nghĩa xã hội khoa học Hà Nội: NXB Chính trị quốc gia Sự

thật, tr 140

Sự bình đẳng, tôn trọng xuất phát từ cả hai phía khiến mối quan hệ giữa vợ chồng trởnên vững vàng, tình cảm bền lâu Chứng kiến sự hòa thuận của cha mẹ cũng sẽ hìnhthành cảm xúc tích cực từ nhỏ cho bé trai về việc tôn trọng phái nữ và cách sống tự tin,hoạt bát cho bé gái.

Khoảng cách thế hệ rút ngắn hơn so với thời đại trước, khiến mọi người tronggia đình gần gũi nhau hơn Ông bà, cha mẹ không chỉ có tình yêu thương dành cho concháu như nhiều năm về trước, mà còn thêm vào cả sự thân mật giữa ông bà với cháu,giữa cha mẹ với con Đồng thời, cũng không làm mất đi nét đẹp truyền thống của dântộc, con cháu đối với người lớn hiếu thảo, lễ phép Ngoài ra, quan hệ anh chị em tronggia đình cũng được bồi dưỡng, giáo dục từ nhỏ, giúp trẻ học được cách chia sẻ, yêuthương người bên cạnh, hình thành những nét tính cách tươi sáng, rạng rỡ khiến ai gặpcũng sẽ quý mến

d Tiêu chí về giáo dục

Trong thời đại hiện nay, việc học là điều cơ bản, xây dựng nền tảng vững chắcthì mới có thể tìm hiểu chuyên sâu, mở rộng sự lựa chọn của bản thân Hiểu rõ điềunày, nên trẻ em đến tuổi đều được cho đến trường học tập, không phân biệt nam nữhay dân tộc Đồng thời, người lớn trong gia đình cũng cần học tập trau dồi thêm hiểubiết của bản thân trong việc nuôi dạy trẻ, kết hợp với nhà trường để kịp thời sửa đổi tưduy của bé, hay điều chỉnh tâm lý bé đúng cách, tránh hình thành những nét tính cáchtiêu cực, không tốt cho sự phát triển của trẻ

Ngoài ra, rất nhiều bậc phụ huynh không chỉ quan tâm đến việc học tập của con

mà còn chú trọng vào việc giáo dục tư tưởng từ tấm bé, bồi dưỡng nghệ thuật hay thểthao để thư giãn nhằm giúp con trẻ có một đời sống khỏe mạnh toàn diện

Hiện nay, cũng dần phổ biến cách nuôi dạy “vừa làm cha mẹ, vừa là bạn bè”,phụ huynh có thể hiểu được cách nghĩ của con dưới tư cách là một người bạn, làm mờ

đi khoảng cách thế hệ sẽ khiến con trẻ dễ dàng cảm nhận được tình yêu, sự thân thiếtcủa cha mẹ Dùng cách này để ở cạnh con giúp quan hệ giữa cha mẹ cùng con cái trởnên gần gũi và thấu hiểu nhau hơn Có thấu hiểu nhau thì mọi người sẽ hòa thuận, đây

là một yếu tố quan trọng trong việc xây dựng gia đình hạnh phúc