(TIỂU LUẬN) vận DỤNG lý LUẬN kết hợp GIỮA các mặt đối lập để GIẢI QUYẾT một vấn đề mâu THUẪN cụ THỂ của bản THÂN

Nói một cách khác, trong tư tưởng biện chứng của C.Mác, Ph.Ăngghen, V.I.Lênin về mâu thuẫn, phát triển của sự vât khách quan đều bắt nguồn từ mâu thuẫn bên trong, các ông luôn chú trọng

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM

VẬN DỤNG LÝ LUẬN KẾT HỢP GIỮA CÁC MẶT ĐỐI LẬP

ĐỂ GIẢI QUYẾT MỘT VẤN ĐỀ MÂU THUẪN CỤ THỂ CỦA

BẢN THÂN

Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Ngọc Khóa – Hệ: 46 - MSSV: 31201023255 Lớp: LU001

Chuyên ngành: Luật kinh doanh Giảng viên hướng dẫn: TS Trần Nguyên Ký

Năm học 2021 - 2022

MỤC LỤC

Lời nói đầu 1

Chương I Sự kết hợp biện chứng các mặt đối lập 2

1 Vấn đề đấu tranh giữa các mặt đối lập 3

2 Vấn đề thống nhất giữa các mặt đối lập 4

Chương II: Vận dụng lý luận để giải quyết một vấn đề mâu thuẫn cụ thể của bản thân 9

Kết luận 10

Lời nói đầu

Trong xã hội vẫn còn tồn tại những quan niệm không chính xác về mâu thuẫn, về các mặt đối lập, luôn bài xích và tìm cách loại bỏ nó ra ngoài cuộc sống Chính quan niệm này gây ra rất nhiều cản trở trong quá trình giải quyết mâu thuẫn trong thực tiễn cuộc sống Điều

đó chứng tỏ tầm quan trong của việc kết hợp biện chứng các mặt đối lập để giải quyết mâu thuẫn theo tinh thần của V.I.Lênin Làm được điều này đã đem đến rất nhiều giá trị ý nghĩa lớn như trong công cuộc đổi mới, quá trình xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN và hội nhập quốc tế, hơn thế nó còn giải quyết được những vấn đề mâu thuẫn ở tầm vi mô như trong cuộc sống hằng ngày của em Vì vậy, em viết bài thu hoạch này

để nói về sự kết hợp biện chứng của các mặt đối lập đã giúp ích và mang lại ý nghĩa to lớn như thế nào trong cuộc sống của em

Em xin chân thành cảm ơn thầy Trần Nguyên Ký và cuốn “SỰ KẾT HỢP CÁC MẶT

ĐỐI LẬP TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY” do thầy làm tác giả đã giúp em rất nhiều trong quá trình viết bài thu hoạch

này

Em xin chân thành cảm ơn ạ!

Chương I Sự kết hợp biện chứng các mặt đối lập

Cuộc sống trôi theo dòng chảy của nó, sự vật thì luôn tồn tại những mặt khách quan, có những xu hướng và thuộc tính khác nhau, nó tác động đan xen hoặc trái ngược nhau cùng nhau đi đến quá trình phát triển Đó chính là những đối lập tồn tại trong chính sự vật hiện tượng của nó

Xã hội luôn tồn tại theo cách riêng của nó, nó độc lập nó thống nhất và nó đối lập nhau

vì thế mâu thuẫn là không thể tránh khỏi Mâu thuẫn là một điều tất yếu trong đời sống, nó

có mặt trong tất cả các lĩnh vực: tự nhiên, xã hội và tư duy con người Hơn thế trong mỗi lĩnh vực, sự vật mâu thuẫn không phải chỉ tồn tại một lần hai lần mà nó tồn tại rất nhiều lần, lặp đi lặp lại, mâu thuẫn này mất đi thì sẽ có mâu thuẫn khác hình thành Tuy nhiên, trong thực tiễn cuộc sống (nhất là dưới chủ nghĩa xã hội trước đây) vẫn thường xuất hiện thái độ tiêu cực về mâu thuẫn: coi mâu thuẫn là xấu, là khó khăn, là bệnh hoạn; phủ nhận mâu thuẫn một cách chủ quan, lẩn tránh không muốn chấp nhận mâu thuẫn và đặc biệt, họ rơi vào tình trạng giải quyết mâu thuẫn một cách cực đoan, siêu hình

Các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác-Lênin luôn khẳng định mâu thuẫn sự vật, biểu hiện ở cuộc đấu tranh và thống nhất các mặt đối lập, là nguồn gốc, động lực của sự phát triển

sự vật đó Giải quyết vấn đề này, C.Mác, Ph.Ăngghen, V.I.Lênin một mặt khẳng định vai trò của cuộc đấu tranh giữa các mặt đối lập, mặc khác cũng khẳng định vai trò của sự thống nhất giữa chúng Chính từ cơ sở đó, với tư cách là những nhà “triết học thực tiễn”, những nhà

“duy vật chiến đấu”, các ông đã đi đến tư tưởng biện chứng về sự kết hợp các mặt đối lập trong thực tiễn cách mạng Nói một cách khác, trong tư tưởng biện chứng của C.Mác, Ph.Ăngghen, V.I.Lênin về mâu thuẫn, phát triển của sự vât khách quan đều bắt nguồn từ mâu thuẫn bên trong, các ông luôn chú trọng giải quyết những vấn đề liên quan đến mâu thuẫn, đó là vấn đề thống nhất, vấn đề đấu tranh và vấn đề kết hợp các mặt đối lập Trong đó vấn đề kết hợp các mặt đối lập đã được các ông xem xét với tính cách là một biểu hiện hoạt động của chủ thể con người trong việc giải quyết một số mâu thuẫn xã hội cụ thể nhật định, trên cơ sở nhận thức sự đấu tranh và thống nhất giữa các mặt đối lập trong mâu thuẫn này

Vì thế, việc xem xét tư tưởng của C.Mác, Ph.Ăngghen, V.I.Lênin về vấn đề thống nhất và

đấu tranh giữa các mặt đối lập được các ông thể hiện trong phép biện chứng duy vật là điều cần thiết để hiểu rõ về vấn đề kết hợp các mặt đối lập

1 Vấn đề đấu tranh giữa các mặt đối lập

Khi khẳng định cuộc đấu tranh giữa các mặt đối lập sẽ dẫn tới việc giải quyết mâu thuẫn của bản thân sự vật, hiện tượng khách quan, làm cho sự vật, hiện tượng phát triển, C.Mác, Ph.Ăngghen cũng cho rằng vai trò của từng mặt đối lập trong mâu thuẫn là không giống nhau Trong hai mặt đối lập, tùy vào từng hoàn cảnh, thời điểm cụ thể sẽ có một mặt thể hiện tính tất yếu của sự phát triển Trong quá trình đấu tranh, chuyển hoá giữa chúng, mặt đối lập này sẽ chiến thắng mặt đối lập kia, từ đó thúc đẩy sự phát triển của sự vật Vì thế, hai ông vạch rõ, không thể có một sự thoả hiệp giữa hai mặt đối lập dẫn tới xoá nhoà mâu thuẫn, kìm hãm sự phát triển

Tiếp thu tư tưởng biện chứng của C.Mác và Ph.Ăngghen, V.I.Lênin sau này cũng đã nhấn mạnh tới vấn đề đấu tranh giữa các mặt đối lập, đến mối quan hệ giữa cuộc đấu tranh của chúng đối với sự phát triển của sự vật, hiện tượng khách quan Theo V.I.Lênin, thì sự phát triển chẳng qua “là một cuộc “đấu tranh” giữa các mặt đối lập” Chính cuộc đấu tranh này đã dẫn đến việc mâu thuẫn bên trong của sự vật được diễn ra liên tục và mang tính khách quan, tự thân

Có thể khẳng định rằng, trong tư tưởng của các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác-Lênin, vai trò của sự đấu tranh giữa các mặt đối lập trong mâu thuẫn đối với sự phát triển của các sự vật được đánh giá cao Chính cuộc đấu tranh giữa các mặt đối lập đã dẫn tới việc giải quyết mâu thuẫn và qua đó làm cho sự phát sự vật phát triển Chính vì thế, về mặt phương pháp luận, cần phải nhận thức được rằng, trong quá trình giải quyết một mâu thuẫn

xã hội cụ thể nào đó, đòi hỏi chủ thể hoạt động phải có thái độ tôn trọng cuộc đấu tranh giữa các mặt đối lập trong mâu thuẫn, tạo điều kiện để các mặt đối lập thực hiện tốt cuộc đấu tranh nhằm thúc đẩy sự phát triển của sự vật, hiện tượng Hơn nữa, trong lĩnh vực xã hội, hai mặt đối lập thường biểu hiện ra là một mặt đại diện cho cái tiến bộ, tích cực, còn một mặt đại diện cho cái lạc hậu, tiêu cực Vì vậy, phải làm sao cho mặt đối lập đại diện cho cái tiến

bộ, tích cực chiến thắng mặt đối lập đại diện cho cái lạc hậu, tiêu cực

2 Vấn đề thống nhất giữa các mặt đối lập

Trong lý luận biện chứng Mácxít, vấn đề thống nhất giữa các mặt đối lập trong mâu thuẫn cũng được chú ý xem xét Với tư cách một phương diện trong mối quan hệ giữa các mặt đối lập của mâu thuẫn, sự thống nhất các mặt đối lập thể hiện tính ràng buộc, quy định lẫn nhau, làm điều kiện cho sự tồn tại của nhau

Trong lý luận về mâu thuẫn của V.I.Lênin, sự thống nhất của các mặt đối lập biện chứng là một thực tế khách quan chứ không phải do sự suy nghĩ chủ quan của của con người tạo ra Không những thế, sự thống nhất của chúng đóng vai trò đặt biệt quan trọng đối với sự đấu tranh, sự bài trừ lẫn nhau của các mặt đối lạp này và qua đó có vai trò quan trọng đối với

sự phát triển của sự vật

Rõ ràng theo V.I.Lênin, khi nói tới mâu thuẫn của sự vật, nói tới các mặt đối lập tạo thành mâu thuẫn, với cuộc đấu tranh của chúng thì cũng phải nói đến sự thống nhất tất yếu của các mặt đối lập này Đấu tranh là đấu tranh của hai mặt đối lập trong thể thống nhất Thống nhất là sự thống nhất của hai mặt đối lập đang không ngừng bài trừ nhau, đấu tranh với nhau Rõ ràng vai trò của sự thống nhất các mặt đối lập biểu hiện như là điều kiện cần để

có thể thực hiện được các cuộc đấu tranh giữa chúng và qua đó mới mới có thể thực hiện được cuộc đấu tranh giữa chúng và qua đó mới có thể thực hiện được sự phát triển của bản thân sự vật Một sự vật chỉ có thể tồn tại và phát triển nếu bản thân nó chứa đựng một sự thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập của nó Thống nhất là điều kiện của đấu tranh, muốn đấu tranh thì phải thống nhất, đồng thời thống nhất là để dẫn tới đấu tranh Đấu tranh

là nội dung bên trong của thống nhất, còn thống nhất là hình thức truyền tải đấu tranh Chỉ

có trên cơ sở gắn bó hữu cơ giữa thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập thì mâu thuẫn

đó mới có điều kiện giải quyết, từ đó làm cho sự vật phát triển

Trong lý luận biện chứng mácxít, bên cạnh vấn đề đấu tranh và thống nhất, vấn đề kết hợp giữa các mặt đối lập cũng được đặt ra và giải quyết Đây là biểu hiện hoạt động tích cực, chủ động của chủ thể trên cơ sở nhận thức mâu thuẫn khách quan, nhận thức sự thống nhất

và đấu tranh giữa các mặt đối lập Chính xuất phát từ việc nhận thức sự thống nhất khách quan, từ những điểm chung vốn có giữa các mặt đối lập, đồng thời cũng xuất phát từ nhu cầu hoạt động thực tiễn xã hội của mình, con người có thể chủ động tiến hành kết hợp các yếu

tố, thậm chí cả các mặt đối lập nào đó nhằm giải quyết được những mâu thuẫn xã hội cụ thể, đem lại lợi ích cụ thể cho chủ thể con người

Có thể nói khi đề cập tới vấn đề thống nhất của các mặt đối lập trong một mâu thuẫn biện chứng, người ta có thể và tiếp cận theo 3 gốc độ cụ thể sao:

Thứ nhất, xem xét sự thống nhất của các mặt đối lập từ gốc độ thể bản luận, tức sự

thống nhất khách quan vốn có của nó

Thứ hai, xem xét sự thống nhất của các mặt đối lập dưới gốc độ phương pháp luận Thứ ba, xem xét sư thống nhất của các mặt đối lập dưới gốc độ thực tiễn.

Việc kết hợp các mặt đối lập trong lĩnh vực xã hội không phải là hành động được tiến hành với bất cứ yếu tố, mặt đối lập, trong bất kỳ điều kiện nào Càng không nên hiểu việc kết hợp này là một hoạt động mang tính chủ quan thuần túy, thậm chí là tùy tiện, vô nguyên tắc của chủ thể hành động Việc kết hợp các mặt đối lập ở đây, với tư cách là hoạt động tích cực của nhân tố chủ quan, phải được dựa trên cơ sở khách quan cụ thể, đó là những đòi hỏi tất yếu của việc kết hợp và ở cả những điều kiện khách quan cho phép để có thể tiến hành việc kết hợp này Đồng thời, việc kết hợp các mặt đối lập trong đời sống xã hội cũng phải thể hiện được tính định hướng rõ ràng Cụ thể là việc kết hợp này phải làm sao cho quá trình vừa thống nhất, vừa đấu tranh giữa các mặt đối lập trong một chỉnh thể mâu thuẫn xã hội cụ thể, mặt đối lập đại diện cho sự tiến bộ sẽ dần dần chiến thắng được mặt đối lập đại diện cho

sự lạc hậu Cò như vậy, việc giải quyết mâu thuẫn xã hội mới đem lại động lực thúc đẩy sự phát triển của xã hội, phù hợp với quy lực phát triển khách quan của xã hội

Sở dĩ như vậy là vì trong thực tế xã hội, những mâu thuẫn xã hội thường được biểu hiện thông qua thái độ, nguyện vọng của các lực lượng xã hội Các mặt đối lập trong chỉnh thể mâu thuẫn xã hội thường biểu hiện ra là một mặt đại diện cho cái cũ, là lực cản sự phát triển xã hội, còn mặt kia đại diện cho cái mới, cái thúc đẩy xã hội phát triển Trong sự phát triển xã hội, cái mới và cái

Cũ này không tách rời nhau mà gắn bó với nhau, đan xen nhau, vừa thống nhất, vừa đấu tranh với nhau Vai trò của cái mới đối với sự phát triển xã hội chỉ được phát huy trên cơ

sở phủ định biện chứng, biết kế thừa cái cũ Bởi vì, bản thân cái cũ, dù là nhân tố, về căn bản, kìm hãm sự phát triển, song không vì thế mà không còn chứ đựng những yếu tố có thể góp phần vào sự phát triển xã hội Do đó, việc kết hợp các mặt đối lập – giữa cái mới và cái

cũ – với tính cách là một hoạt động tích cực chủ quan nhắm giải quyết mâu thuẫn xã hội khách quan không thể không tiến hành và hơn nữa, không thể tiến hành một cách tùy tiện,

vô nguyên tắc, không tuân theo quy luật khách quan

Có thể nói, lý luận Mác-Lênin về mối quan hệ biện chứng giữa điều kiện khách quan

và nhân tố chủ quan hoàn toàn xa lạ với quan điểm tả khuynh, nóng vội, chủ quan, duy ý chí cũng như sự bảo thủ, trì trệ, thụ động trong hoạt động thực tiễn Ở đây, hoạt động của con người chỉ tự do trong giới hạn nhận thức và làm theo tất yếu khách quan

Theo tinh thần của lý luận biện chứng mácxít, khi đề cập đến việc giải quyết mâu thuẫn

biện chứng mácxít nói chúng, đương nhiên phải nhận thức được rằng đó là quá trình tự giải quyết Tuy nhiên, đối với loại mâu thuẫn biện chứng xã hội lại có những biểu hiện đặc thù

của việc giải quyết mâu thuẫn đó Trên cơ sở tôn trọng nguyên tắc giải quyết mâu thuẫn thông qua sự đấu tranh giữa các mặt đối lập, chủ thể có thể chủ động tìm ra một phương pháp giải quyết tốt nhất một mâu thuẫn xã hội cụ thể Chính trong quá trình hoạt động tự giác như vậy, trong điều kiện cho phép, chủ thể có thể sử dụng phương pháp kết hợp các mặt đối lập, coi đó như một hình thức cụ thể để các mặt đối lập thực hiện sự đấu tranh của chúng

Việc kết hợp các mặt đối lập trong quá trình giải quyết một mâu thuẫn xã hội cụ thể chủ có thể tiến hành được khi có đầy đủ các điều kiện khách quan và chủ quan cho phép

Thứ nhất, về mặt khách quan: việc kết hợp các mặt đối lập chỉ có thể tiến hành trong

các trường hợp cụ thể sau:

1 Giữa các nhân tố, các lực lượng xã hội, tồn tại với tư cách là những mặt đối lập của nhau phải có những điểm chung, tương đồng đi tới sự điều hòa, thỏa hiệp trong một giới hạn nhất định Trong trường hợp này, chủ thể hoạt động có thể thực hiện việc kết hợp các mặt đối lập, trong đó chấp nhận một sự thỏa hiệp nào đó, nhằm hướng sự giải quyết mâu thuẫn theo hướng có lợi cho chủ thể Dĩ nhiên, việc kết hợp các mặt đối lập, với những thỏa hiêp nhất định ở đây không phải là hành động xóa bỏ nguyên tắc đấu tranh giữa các mặt đối lập Đây chỉ là hành động đưa cuộc đấu tranh giữa các mặt đối lập vào trong một hình thức cụ thể, có lợi cho chủ thể mà thôi

2 Việc kết hợp các mặt đối lập chỉ có thể thực hiện trong điều kiện hoàn cảnh xã hội thuận lợi Cụ thể đó phải là những điều kiện hoàn cảnh cho phép chủ thể thực hiện được việc

kết hợp theo mong muốn Thậm chí đó còn là những điều kiện hoàn cảnh như một đòi hỏi tất yếu khách quan, buộc chủ thể phải tiến hành giải quyết mâu thuẫn bằng phương thức kết hợp này

Thứ hai, về mặt chủ quan: việc kết hợp các mặt đối lập chỉ thực hiện được và đạt kết

quả mong muốn khi chủ thể có đủ năng lực và bản lĩnh chính trị cần thiết đáp ứng được yêu cầu của sự kết hợp này Đòi hỏi chủ thể ở đây phải có khả năng sớm nắm bắt được yêu cầu khách quan cũng như thời cơ thuận lợi của việc kết hợp, từ đó tiến hành tổ chức kết hợp một cách khéo léo, khoa học nhằm hướng cuộc đấu tranh giữa 2 mặt đối lập trong mâu thuẫn theo hướng có lợi cho chủ thể Có thể khẳng định, trong chừng mực nào đó, vai trò của chủ thể trong việc kết hợp các mặt đối lập ở đây là có ý nghĩa quyết định

Tuy nhiên, nếu trong trường hợp chủ thể mắc sai lầm nghiêm trọng và kéo dài; khi chủ thể không còn đủ năng lực trí tuệ và bản lĩnh chính trị cần thiết để thực hiện sự kết hợp đúng đắn, khoa học; thì khi đó lại xuất hiện yêu cầu khách quan giải quyết mâu thuẫn bằng phương pháp loại trừ các mặt đối lập

Xét về mặt hình thức, có thể chia hoạt động kết hợp ra làm 3 loại:

Thứ nhất, đó là sự kết hợp khoa học, biện chứng, đúng đắn

Thứ hai, đó là sự kết hợp mang tính chiết trung

Thứ ba, đó là sự kết hợp mang tính cải lương

Trong quá trình giải quyết một mâu thuẫn xã hội cụ thể, tùy vào nội dung, tính cách của mối quan hệ giữa các mặt đối lập, cũng như tùy vào điều kiện hoàn cảnh khách quan, năng lực của chủ thể hoạt động có thể tiến hành việc kết hợp các mặt đối lập nhằm để giải quyết một mâu thuẫn xã hội cụ thể một cách tốt nhất, đem lại lợi ích cao nhất cho chủ thể

Từ sự phân tích tư tưởng biện chứng mácxít về sự kết hợp các mặt đối lập ở trên cho phép rút ra kết luận sau đây: Kết hợp các mặt đối lập là một hoạt động tự giác, tích cực của chủ thể thực tiễn trong quá trình giải quyết một số mâu thuẫn xã hội cụ thể trong những điều kiện khách quan là chủ quan cụ thể nhằm đem lại lợi ích nhất định cho chủ thể Đó chính là hoạt động kết hợp những nhân tố, lực lượng xã hội tồn tại vói tư cách là những mặt đối lập của nhau, dựa trên cơ sở nhận thức về tính thống nhất vốn có giữa

Những nhân tố, lực lượng xã hội này, đồng thời tôn trọng sự đấu tranh khách quan của chúng

Theo V.I.Lênin, trong quá trình giải quyết mâu thuẫn xã hội, một tư duy biện chứng phải thể hiện bằng khả năng biết kết hợp các mặt đối lập Sở dĩ cần phải và có thể làm như vậy là vì trên thực tế, giữa các mặt đối lập luôn tồn tại một điểm chung, tương đồng nào đó, bên cạnh những điểm dị biệt, trái ngược nhau Chính những điểm chung này cho phép kết hợp giữa các mặt đối lập đó, trong những điều kiện, hoàn cảnh nào đó Bằng việc kết hợp các mặt đối lập đó lại, có thể giúp cho việc giải quyết mâu thuẫn diễn ra tốt hơn, có thể giúp cái mới chiến thắng cái cũ, nhờ đó thúc đẩy nhanh sự phát triển xã hội Bởi lẽ, sự kết hợp có nguyên tắc này không thủ tiêu sự đấu tranh của các mặt đối lập, động lực của sự phát triển,

mà trái lại, làm cho sự đấu tranh vẫn tiếp tục được thực hiện dưới một hình thức mới mẻ