Thu hoạch ls CCLLCT môn CNXHKH sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân việt nam hiện nay

Về sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân Nội dung sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân là những nhiệm vụ cần phải thực hiện trong quá trình xây dựng hình thái kinh tế - xã hội cộng s

MỞ ĐẦU

Sứ mệnh lịch sử toàn thế giới của giai cấp công nhân là “nội dung chủ

yếu, điểm căn bản” của chủ nghĩa Mác - vũ khí lý luận của giai cấp công nhân trong cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa tư bản; là “cương lĩnh chính trị chung của các Đảng Cộng sản” và là cơ sở cho sự thống nhất về tư tưởng, đoàn kết giai cấp công nhân toàn thế giới Đây cũng là phạm trù trung tâm của chủ nghĩa

xã hội khoa học và cũng là trọng điểm trong cuộc đấu tranh về tư tưởng, lý luận của đấu tranh giai cấp hiện đại Nhận thức rõ cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của sứ mệnh này trong thời đại ngày nay có ý nghĩa quan trọng cho quá trình phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa của Việt Nam

Trước sự biến động phức tạp, khó lường của tình hình thế giới, trước sự phát triển quanh co của lịch sử, nhất là từ sau khi chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu sụp đổ, làn sóng công kích chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa Mác - Lênin bị các thế lực thù địch sử dụng trong quá trình diễn biến hòa bình, chống phá cách mạng Không ít những người vốn là Mác xít, nay quay lại phê phán, xuyên tạc, phủ nhận chủ nghĩa Mác- Lênin, phủ nhận học thuyết

về sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân

Trong bối cảnh đó, việc làm sáng tỏ và nhận thức lại đúng đắn hơn về giai cấp công nhân và sứ mệnh lịch sử của nó là vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc và thiết thực

NỘI DUNG

1 Chủ nghĩa Mác - Lênin về giai cấp công nhân và sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân

1.1 Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về giai cấp công nhân

- Từ góc độ lực lượng sản xuất: Giai cấp công nhân là một lực lượng sản xuất mới mẻ, “là sản phẩm của bản thân nền đại công nghiệp”1 và là chủ thể của quá trình sản xuất vật chất Giai cấp công nhân là đại diện cho phương thức sản xuất tiên tiến nhất, lực lượng sản xuất hàng đầu của nhân loại Lao động sống của giai cấp công nhân quyết định sự phát triển của xã hội và sự giàu có của giai cấp tư sản

- Từ góc độ quan hệ sản xuất TBCN: Giai cấp công nhân là sản phẩm xã hội của quá trình bần cùng hóa kiểu tư bản chủ nghĩa “Giai cấp vô sản là giai cấp những công nhân làm thuê hiện đại, vì mất các tư liệu sản xuất của bản thân, nên buộc phải bán sức lao động của mình để sống”2

Giai cấp công nhân lệ thuộc vào quá trình sản xuất giá trị thặng dư, có quan hệ về lợi ích với giai cấp tư sản khá đặc biệt: vừa đối lập về lợi ích cơ bản (mâu thuẫn cơ bản - nguyên nhân của đấu tranh giai cấp); vừa phụ thuộc, nương tựa về lợi ích trực tiếp trong thị trường sức lao động, bị giai cấp tư sản chi phối việc làm, đời sống (tương tác, hợp tác, “cộng sinh”, hòa hoãn - trạng thái điều hòa tương đối)

Tóm lại, quan niệm cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin về giai cấp công nhân có thể khái quát như sau: Giai cấp công nhân hiện đại là sản phẩm và là chủ thể của quá trình công nghiệp hóa Họ gắn liền với quá trình sản xuất vật chất hiện đại, là đại biểu cho phương thức sản xuất mang tính xã hội hóa ngày càng cao Họ là người làm thuê do không có tư liệu sản xuất, buộc phải bán sức lao động để sống và bị giai cấp tư sản bóc lột giá trị thặng dư; vì vậy lợi

1 C.Mác và Ph.Ăngghen Toàn tập, tập 4, NXB CTQG, H 1995, tr.610

2 C.Mác và Ph.Ăngghen Toàn tập, tập 4, NXB CTQG, H 1995, tr.596.

ích cơ bản của họ đối lập với lợi ích cơ bản của giai cấp tư sản Giai cấp công nhân mang tính tổ chức, ý thức kỷ luật, tính kiên định và triệt để cách mạng, vừa mang bản chất quốc tế vừa mang đặc điểm dân tộc Đó là giai cấp có sứ mệnh phủ định chế độ tư bản chủ nghĩa, xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản trên toàn thế giới

1.2 Về sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân

Nội dung sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân là những nhiệm vụ cần phải thực hiện trong quá trình xây dựng hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa Xét theo lĩnh vực thể hiện, sứ mệnh này có 3 nội dung cơ bản sau đây:

Nội dung kinh tế: Giai cấp công nhân dù ở chế độ chính trị nào, cũng là

chủ thể của quá trình sản xuất vật chất trong công nghiệp bằng phương thức sản xuất xã hội hóa cao để sản xuất ngày càng nhiều của cải, đáp ứng những nhu cầu ngày càng tăng của con người Qua đó, họ tạo ra tiền đề vật chất - kỹ thuật cho sự ra đời của xã hội mới

Nội dung chính trị - xã hội: Giai cấp công nhân cùng với nhân dân lao

động, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, tiến hành cách mạng chính trị lật

đổ chế độ tư bản chủ nghĩa, xác lập, bảo vệ và phát triển chế độ dân chủ xã hội chủ nghĩa Chủ nghĩa xã hội hiện thực chỉ có thể ra đời thông qua thắng lợi của cuộc cách mạng chính trị của giai cấp công nhân

Nội dung văn hóa, tư tưởng: Nhiệm vụ lịch sử trao cho giai cấp công

nhân trong tiến trình cách mạng của mình là xác lập hệ giá trị mới (lao động, công bằng, dân chủ, bình đẳng và tự do) để thay thế cho hệ giá trị tư sản và

“những hệ tư tưởng cổ truyền”

Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân do những điều kiện khách quan sau quy định:

Thứ nhất, do địa vị kinh tế của giai cấp công nhân Giai cấp công nhân là chủ thể của quá trình sản xuất vật chất hiện đại Vì vậy, giai cấp công nhân đại

diện cho phương thức sản xuất tiên tiến và lực lượng sản xuất hiện đại mang trình độ xã hội hóa cao mà biểu hiện cụ thể của nó là đại công nghiệp - công nghiệp hóa và toàn cầu hóa kinh tế

Thứ hai, do đặc điểm chính trị - xã hội của giai cấp công nhân Do gắn

liền với phương thức lao động công nghiệp mang tính xã hội hóa cao, giai cấp công nhân có được những phẩm chất của một giai cấp tiên tiến đó là: có tính

tổ chức, kỷ luật lao động cao; tinh thần hợp tác, kỹ năng lao động công nghiệp hiện đại; khả năng đoàn kết giai cấp mình và liên minh với các giai tầng khác trong cuộc đấu tranh vì mục tiêu chung là được giải phóng khỏi mọi

sự áp bức, bóc lột, xây dựng một xã hội mới mà ở đó, con người được phát

triển toàn diện, hài hòa Những đặc điểm ấy lại chính là những phẩm chất cần thiết cho một giai cấp làm cách mạng và lãnh đạo cách mạng

Trong cuộc đấu tranh để giải phóng mình và giải phóng xã hội khỏi mọi

sự áp bức, bóc lột, xây dựng một xã hội công bằng, bình đẳng, giai cấp công nhân có hệ tư tưởng của chủ nghĩa Mác - Lênin soi đường dẫn lối

Sự thống nhất cơ bản về lợi ích của giai cấp công nhân với lợi ích của nhân dân lao động cũng tạo ra điều kiện để hiện thực hóa đặc điểm này

Thứ ba, do mâu thuẫn cơ bản của chủ nghĩa tư bản qui định Quá trình

sản xuất mang tính xã hội hóa cao đã làm cho mâu thuẫn cơ bản trong lòng

phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa xuất hiện - đó là mâu thuẫn giữa tính chất xã hội của lực lượng sản xuất với tính chất tư nhân tư bản chủ nghĩa về

tư liệu sản xuất Mâu thuẫn cơ bản của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa thể hiện ra về mặt xã hội là mâu thuẫn về lợi ích cơ bản giữa giai cấp công nhân và giai cấp tư sản Mâu thuẫn cơ bản này không thể điều hòa và chỉ có thể được giải quyết bằng cách xóa bỏ chế độ sở hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa

và thay thế bằng việc xác lập chế độ sở hữu xã hội về tư liệu sản xuất chủ yếu nhằm thiết lập một quan hệ sản xuất mới mang tính xã hội để phù hợp với

trình độ xã hội hóa của lực lượng sản xuất đã đạt được Giải quyết mâu thuẫn

đó là động lực chính của cuộc đấu tranh giai cấp hiện đại và giai cấp công nhân chính là lực lượng xã hội có sứ mệnh lịch sử ấy

Những nhân tố chủ quan để giai cấp công nhân hoàn thành sứ mệnh lịch

sử, gồm có:

Thứ nhất, sự phát triển của bản thân giai cấp công nhân cả về số lượng

và chất lượng Sự phát triển về lượng của giai cấp công nhân bao gồm sự phát triển số lượng, tỷ lệ và cơ cấu… phù hợp với yêu cầu của sản xuất công nghiệp hiện đại và cơ cấu kinh tế Thông qua sự phát triển về lượng của giai cấp công nhân có thể thấy được trình độ, quy mô của công nghiệp hóa và sự chuẩn bị của giai cấp đang làm sứ mệnh lịch sử Sự phát triển về chất của giai cấp công nhân được thể hiện trên hai mặt: năng lực làm chủ công nghệ hiện đại và ý thức giác ngộ giai cấp, ý thức dân tộc

Thứ hai, Đảng cộng sản là nhân tố chủ quan quan trọng nhất để giai cấp công nhân thực hiện thắng lợi sứ mệnh lịch sử

Chủ nghĩa Mác - Lênin khẳng định, việc giai cấp công nhân tổ chức được một chính đảng của mình là dấu hiệu đã trở thành giai cấp tự giác và trưởng thành về chính trị, tư tưởng và tổ chức để thực hiện sứ mệnh lịch sử Quy luật chung của sự hình thành Đảng Cộng sản là sự kết hợp giữa chủ nghĩa Mác - Lênin với phong trào công nhân - kết quả xã hội của quá trình công nghiệp hóa và đấu tranh giai cấp hiện đại

Thứ ba, thực hiện được khối liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và các tầng lớp nhân dân lao động; vươn lên nắm ngọn cờ dân tộc và thực hiện chủ nghĩa quốc tế của giai cấp công nhân là những điều kiện chủ quan để tăng cường sức mạnh của giai cấp công nhân

Tóm lại, chủ nghĩa Mác - Lênin đã phản ánh một cách khoa học toàn bộ những cơ sở khách quan và điều kiện chủ quan để giai cấp công nhân thực hiện

thành công sứ mệnh lịch sử của mình Đó là hệ tư tưởng dẫn đường và vũ khí lý luận của giai cấp công nhân toàn thế giới trong cuộc đấu tranh giai cấp hiện đại

2 Giai cấp công nhân Việt Nam và sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân Việt Nam hiện nay

2.1 Đặc điểm của giai cấp công nhân Việt Nam

Giai cấp công nhân Việt Nam là sản phẩm trực tiếp của chính sách khai thác thuộc địa của thực dân Pháp, lớp công nhân đầu tiên xuất hiện gắn liền với cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất (1897) và thực sự trở thành giai cấp công nhân Việt Nam từ thời kỳ khai thác thuộc địa của thực dân Pháp lần thứ hai (1924-1929) Bối cảnh phát triển và điều kiện kinh tế kỹ thuật không thuận lợi, do phát triển trong điều kiện chiến tranh, đất nước nông nghiệp lạc hậu, công nghiệp hóa muộn, công nghệ còn thấp và thiếu công nghệ nguồn Hiện nay, “Giai cấp công nhân Việt Nam là một lực lượng xã hội to lớn, đang phát triển, bao gồm những người lao động chân tay và trí óc, làm công hưởng lương trong các loại hình sản xuất kinh doanh và dịch vụ công nghiệp, hoặc sản xuất kinh doanh và dịch vụ có tính chất công nghiệp”3

Họ là sản phẩm của quá trình công nghiệp hóa thời kỳ đổi mới với các tiêu chí: công nghiệp hóa gắn liền với hiện đại hóa, công nghiệp hóa hướng tới kinh tế tri thức, gắn với hội nhập quốc tế và bảo vệ tài nguyên môi trường Nghị quyết Hội nghị trung ương 6 khóa X nhận định: “sự lớn mạnh của giai cấp công nhân là một điều kiện tiên quyết bảo đảm thành công của công cuộc đổi mới, công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước”4

Công nhân nước ta hiện nay đang lao động trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Bên cạnh những quan tâm về việc làm, thu nhập, mức sống thì giai cấp công nhân Việt Nam còn là giai cấp đi đầu trong

sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội, xây dựng xã hội dân chủ, công bằng,

3 Đảng Cộng sản Việt Nam, Nghị quyết Hội nghị trung ương 6 khóa X, (NQ20/NQTW), Nxb CTQG, H 2008

4 Đảng Cộng sản Việt Nam, Nghị quyết Hội nghị trung ương 6 khóa X, (NQ20/NQTW), Nxb CTQG, H 2008.

văn minh Đây là vinh dự và cũng là trọng trách của công nhân nước ta Theo

đó, xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam cần phải chú ý về chính sách trên các hai phương diện: lợi ích trước mắt và lợi ích lâu dài, vị thế người lao động

và vị thế người làm chủ đất nước…

Đa dạng về trình độ công nghệ, về thành phần kinh tế và về lợi ích Nếu như trước thời kỳ Đổi mới, đa số công nhân lao động trong thành phần kinh tế nhà nước với hai loại hình là sở hữu toàn dân và sở hữu tập thể; thì hiện nay

họ có mặt trong mọi thành phần kinh tế Công nhân cũng khác nhau về trình

độ tiếp cận công nghệ, lợi ích hay phần được hưởng từ quá trình sản xuất kinh doanh và qua tái phân phối thành quả của đổi mới…

Với vai trò là lực lượng đi đầu trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá hướng tới kinh tế tri thức và gắn với bảo vệ môi trường, sinh thái, giai cấp công nhân nước ta phải phấn đấu vươn lên mạnh mẽ, nâng cao trình độ học vấn, chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp, trau dồi bản lĩnh chính trị vững vàng

và nghị lực lớn, mới có thể thực hiện được sứ mệnh lịch sử trong thời kỳ mới, đóng góp xứng đáng vào thực hiện mục tiêu xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam: “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; do nhân dân làm chủ; có nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và quan

hệ sản xuất tiến bộ phù hợp ”5

2.2 Nội dung sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân Việt Nam hiện nay

Nghị quyết Hội nghị trung ương 6 khóa X đã khái quát: “Giai cấp công nhân nước ta có sứ mệnh lịch sử to lớn: Là giai cấp lãnh đạo cách mạng thông qua đội tiền phong là Đảng Cộng sản Việt Nam; giai cấp đại diện cho phương thức sản xuất tiên tiến; giai cấp tiên phong trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội, lực lượng đi đầu trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá

5 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội toàn quốc lần thứ XII, Nxb CTQG, H 2016, tr.70.

đất nước vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh; lực lượng nòng cốt trong liên minh giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức dưới sự lãnh đạo của Đảng”6

Nói một cách khái quát về sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân Việt Nam là: xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội và bảo vệ vững chắc tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa và góp phần xứng đáng vào sự nghiệp cách mạng thế giới Trong điều kiện hiện nay, các nội dung thực hiện sứ mệnh lịch sử trên được cụ thể hóa như sau

Về nội dung kinh tế, Đại hội XII khẳng định: “Công nghiệp hóa, hiện đại

hóa trong giai đoạn tới là tiếp tục đẩy mạnh thực hiện mô hình công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế gắn với phát triển kinh tế tri thức, lấy khoa học, công nghệ, tri thức và nguồn nhân lực chất lượng cao làm động lực chủ yếu; huy động và phân bổ có hiệu quả mọi nguồn lực phát triển…”7

Về nội dung chính trị - xã hội, để tiếp tục hoàn thành sứ mệnh là giai

cấp lãnh đạo cách mạng thông qua đội tiền phong là Đảng Cộng sản, là giai cấp tiên phong trong xây dựng chủ nghĩa xã hội và là lực lượng nòng cốt trong liên minh giai cấp, đại đoàn kết toàn dân tộc, cần thực hiện tốt các nhiệm vụ sau:

“Giữ vững bản chất giai cấp công nhân của Đảng, vai trò tiên phong, gương mẫu của cán bộ, đảng viên”8 và “Tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng; ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ”9

“Quan tâm giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng, phát triển giai cấp công nhân cả

về số lượng và chất lượng; nâng cao bản lĩnh chính trị, trình độ học vấn,

6 Đảng Cộng sản Việt Nam, Nghị quyết Hội nghị trung ương 6 khóa X, (NQ20/NQTW), Nxb CTQG, H 2008.

7 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội toàn quốc lần thứ XII, Nxb CTQG, H 2016, tr.90

8 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội toàn quốc lần thứ XII, Nxb CTQG, H 2016, tr 199

9 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội toàn quốc lần thứ XII, Nxb Nxb CTQG, H 2016, tr.217

chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp, tác phong công nghiệp, kỷ luật lao động của công nhân; bảo đảm việc làm, nâng cao thu nhập, cải thiện điều kiện làm việc, nhà ở, các công trình phúc lợi phục vụ cho công nhân; sửa đổi, bổ sung các chính sách, pháp luật về tiền lương, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, để bảo vệ quyền lợi, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của công nhân”10

2.3 Thực trạng và những vấn đề đặt ra đối với giai cấp công nhân Việt Nam trong việc thực hiện sứ mệnh lịch sử

Mặc dù đã phát triển nhanh cả về số lượng và chất lượng, nhưng giai cấp công nhân Việt Nam vẫn còn một số hạn chế như:

- Là lực lượng sản xuất hàng đầu của Việt Nam song chưa chiếm đa số trong dân cư và lao động (chỉ chiếm khoảng 25% lao động xã hội) Có khoảng

15 triệu lao động công nghiệp nhưng làm ra đến 70% GDP, đóng góp 60% ngân sách nhà nước

- Giai cấp công nhân Việt Nam ngày càng có sự phân hóa sâu sắc bới tác động của kinh tế thị trường và cách mạng khoa học công nghệ

- Trình độ văn hóa và tay nghề, công nghệ chưa đáp yêu cầu của CNH, HĐH

- Giác ngộ chính trị chưa đồng đều, một bộ phận chưa ngang tầm với vị trí tiền phong

- Việc đào tạo và sử dụng công nhân còn nhiều bất cập; việc làm và đời sống của công nhân còn nhiều khó khăn; nhiều tổ chức chính trị - xã hội trong công nhân còn yếu…

2.4 Phương hướng xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam hiện nay

Một là, chiến lược xây dựng giai cấp công nhân lớn mạnh phải gắn kết chặt chẽ với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng

10 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội toàn quốc lần thứ XII, Nxb CTQG, H 2016, tr.160

sâu rộng vừa tạo ra điều kiện phát triển mới, vừa tạo nhiều áp lực cạnh tranh

và tác động trực tiếp đến việc làm và đời sống của công nhân Theo đó, cần phải xử lý đúng đắn các mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế với thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội; chăm lo xây dựng giai cấp công nhân; đảm bảo hài hoà các lợi ích của người lao động, người sử dụng lao động, của doanh nghiệp và toàn xã hội; không ngừng nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của người lao động

Hai là, xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam nâng cao cả về số lượng, chất lượng, trình độ văn hóa, tay nghề, bản lĩnh chính trị vững vàng, được trí tuệ hóa và thích ứng nhanh với cơ chế thị trường, hội nhập quốc tế Đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ mọi mặt cho công nhân, không ngừng “trí thức hoá” giai cấp công nhân là nhiệm vụ chiến lược Đặc biệt quan tâm xây dựng thế

hệ công nhân trẻ có học vấn, chuyên môn và kỹ năng nghề nghiệp cao, ngang tầm khu vực và quốc tế, có lập trường giai cấp và bản lĩnh chính trị vững vàng…

Ba là, xây dựng giai cấp công nhân lớn mạnh là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, của toàn xã hội và sự nỗ lực vươn lên của mỗi người công nhân Bốn là, phát huy truyền thống văn hóa của dân tộc, kế thừa những giá trị nhân loại làm cho hệ giá trị, lối sống và tác phong của giai cấp công nhân trở thành hệ giá trị chủ đạo của xã hội Việt Nam… là những nhiệm vụ cơ bản trong quá trình xây dựng đời sống văn hóa tinh thần của xã hội mới

Năm là, xây dựng giai cấp công nhân lớn mạnh phải gắn liền với xây dựng Đảng Cộng sản Việt Nam trong sạch, vững mạnh về chính trị, tư tưởng và tổ chức