QUÁN TRIỆT SỰ THỐNG NHẤT GIỮA LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN TRONG QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI CỦA ĐẢNG PHẦN MỞ ĐẦU Sự nghiệp đổi mới do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo hơn 30 năm qua đã đạt được những thành
Trang 1QUÁN TRIỆT SỰ THỐNG NHẤT GIỮA LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN TRONG QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI CỦA ĐẢNG
PHẦN MỞ ĐẦU
Sự nghiệp đổi mới do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo hơn 30 năm qua
đã đạt được những thành tựu về kinh tế - xã hội to lớn và có ý nghĩa lịch sử
“Đất nước đã ra khỏi khủng hoảng kinh tế - xã hội, có sự thay đổi cơ bản và toàn diện Kinh tế tăng trưởng khá nhanh; sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đang đẩy mạnh…Sức mạnh tổng hợp của quốc gia đã tăng lên rất nhiều, tạo ra thế và lực mới cho đất nước tiếp tục đi lên với triển vọng tốt đẹp” Những thành tựu ấy có nhiều
nguyên nhân, một trong những nguyên nhân là Đảng ta luôn quán triệt tốt sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong lãnh đạo sự nghiệp đổi mới Bởi lẽ, trên cơ sở quán triệt sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước không ngừng được bổ sung, hoàn thiện cho phù hợp với thực tiễn Việt Nam; những căn bệnh giáo điều, kinh nghiệm, chủ quan duy ý chí đã dần được khắc phục
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: “Thống nhất giữa lý luận và thực tiễn là một nguyên tắc căn bản của chủ nghĩa Mác - Lênin Thực tiễn không có lý luận hướng dẫn thì thành thực tiễn mù quáng Lý luận mà không có liên hệ với thực tiễn là lý luận suông” Thấm nhuần tinh thần ấy, Đảng Cộng sản Việt Nam trong
quá trình lãnh đạo sự nghiệp đổi mới luôn quán triệt sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn
Trang 2PHẦN NỘI DUNG
1 NGUYÊN TẮC THỐNG NHẤT GIỮA LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
1 1 Phạm trù thực tiễn và lý luận
1.1.1 Phạm trù thực tiễn
Trong quan niệm của triết học mácxít: “Thực tiễn là toàn bộ những hoạt động vật chất - cảm tính, mang tính lịch sử - xã hội của con người nhằm cải tạo
tự nhiên và xã hội”
Các hình thức cơ bản của hoạt động thực tiễn
+ Hoạt động sản xuất vật chất: là hoạt động thực tiễn đầu tiên, cơ bản nhất của con người và xã hội loài người
+ Hoạt động chính trị - xã hội: là hình thức con người trực tiếp cải tạo xã hội, thay đổi các thiết chế, tổ chức, bộ máy trong xã hội Ví dụ: cách mạng, đánh đuổi thực dân…
+ Thực nghiệm khoa học: Là hình thức đặc biệt của thực tiễn mà con chủ động sáng tạo ra những điều kiện không có sẵn trong tự nhiên, tiến hành nghiên cứu thực nghiệm để áp dụng các thành tựu của khoa học để cải tạo tự nhiên và
xã hội…
1.1.2 Phạm trù lý luận
Lý luận khoa học là hệ thống những tri thức được khái quát từ kinh nghiệm thực tiễn phản ánh những mối liên hệ bản chất, tất nhiên, mang tính quy luật của các sự vật, hiện tượng được biểu đạt bằng hệ thống nguyên lý, quy luật, phạm trù
Đặc trưng của lý luận
- Lý luận có tính hệ thống, tính lôgíc chặt chẽ, tính khái quát cao
Trang 3- Cơ sở của lý luận là những tri thức kinh nghiệm thực tiễn Không có kinh nghiệm thực tiễn thì không có cơ sở để khái quát lý luận
- Phản ánh được bản chất của sự vật, hiện tượng
1.2 Nội dung nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn.
Thực tiễn và lý luận thống nhất biện chứng với nhau, đòi hỏi có nhau, nương tựa vào nhau, tác động qua lại với nhau Không có thực tiễn thì không lý luận, ngược lại không có lý luận khoa học thì cũng không thể có thực tiễn chân chính
1.2.1 Vai trò của thực tiễn đối với lý luận
- Thực tiễn là cơ sở, động lực của nhận thức lý luận
+ Thực tiễn là cơ sở thể hiện: thực tiễn cung cấp “chất liệu”, cung cấp
“vật liệu” cho nhận thức lý luận…
+ Thực tiễn là động lực thể hiện: thực tiễn luôn luôn vận động, khi nó
vận động sẽ đề ra nhu cầu, nhiệm vụ đòi hỏi các nhà lý luận phải giải quyết, thúc đẩy nhận thức, lý luận phát triển
- Thực tiễn là mục đích của nhận thức lý luận
+ Bởi hoạt động nhận thức, hoạt động lý luận không có mục đích tự thân
mà phải nhằm trở lại phục vụ thực tiễn
+ Lý luận chỉ có ý nghĩa đích thực, khi chúng được vận dụng vào thực tiễn, phục vụ thực tiễn, làm biến đổi thực tiễn
+ Do vậy, thước đo đánh giá giá trị của lý luận chính là thực tiễn
- Thực tiễn là tiêu chuẩn để đánh giá sự đúng, sai của nhận thức, lý luận + Lý luận có thể phản ánh đúng hoặc không đúng hiện thực khách quan Muốn biết lý luận đó đúng hay sai phải được kiểm nghiệm thông qua thực tiễn
Trang 4+ Thông qua thực tiễn, con người mới vật chất hóa được tri thức, hiện thực hóa được tư tưởng, mới biết được nhận thức, lý luận của mình là đúng hay sai
+ Thực tiễn là tiêu chuẩn của chân lý
Chân lý là tri thức phản ánh đúng hiện thực khách quan và được thực tiễn kiểm nghiệm
Với tư cách là tiêu chuẩn của chân lý, thực tiễn vừa có tính tuyệt đối, vừa
có tính tương đối
Tính tuyệt đối: chỉ có thực tiễn mới là tiêu chuẩn khách quan
duy nhất để khẳng định hay bác bỏ sai lầm;
Tính tương đối: bản thân thực tiễn không đứng im mà luôn
luôn thay đổi Vì vậy, khi thực tiễn thay đổi thì tiêu chuẩn để kiểm tra chân lý cũng phải thay đổi theo cho phù hợp
Ý nghĩa: Trong nhận thức và hành động thực tiễn phải có quan điểm thực
tiễn Quan điểm này đòi hỏi:
Nhận thức, lý luận phải gắn với nhu cầu thực tiễn
Phải lấy thực tiễn làm tiêu chuẩn để đánh giá sự đúng sai của lý luận, của chủ trương, đường lối, chính sách
Phải tăng cường tổng kết thực tiễn để kiểm tra lý luận, chủ trương, đường lối, chính sách, trên cơ sở đó kịp thời bổ sung, điều chỉnh, phát triển lý luận Tổng kết thực tiễn phải trên các cơ sở:
Tuân thủ nguyên tắc khách quan, không được tô hồng, bôi đen
thực tiễn;
Phải có mục đích đúng đắn;
Phải có tính khái quát cao.
1.2.2 Vai trò của lý luận đối với thực tiễn
Trang 5- Đóng vai trò soi đường, dẫn dắt, chỉ đạo thực tiễn;
- Giáo dục, thuyết phục, động viên và tập hợp quần chúng; Bởi lý luận phản ánh đúng bản chất của sự vật…
- Góp phần dự báo, định hướng cho hoạt động thực tiễn, giúp cho hoạt động thực tiễn bớt mò mẫm, vòng vo
- Cung cấp cho con người những tri thức về tự nhiên, xã hội và bản thân con, trên cơ sở đó con người có thể biến đổi tự nhiên, xã hội và chính bản thân con người
- Lý luận có tính độc lập tương đối so với thực tiễn, do vậy nó có thể tác động trở lại thực tiễn, góp phần làm biến đổi thực tiễn Bởi, lý luận là sản phẩm của sự phát triển của nhân loại, phụ thuộc vào cả yếu tố của chủ thể nhận thức
lý luận, khách thể của lý luận, phụ thuộc vào những điều kiện khác nhau
Sự tác động của lý luận đối với thực tiễn phụ thuộc vào:
Tính khoa học, đúng đắn của lý luận;
Mức độ thâm nhập của lý luận khoa học vào quảng đại quần chúng nhân dân (Mọi chủ trương, mục tiêu của Đảng phải được mọi người dân nhận thức thì mới có thể trở thành hiện thực)
Sự vận dụng đúng đắn, sáng tạo của chủ thể lãnh đạo, quản lý
Ý nghĩa: Trong nhận thức và hành động cần phải thấy được vai trò của lý
luận đối với thực tiễn để trên cơ sở đó, mỗi cán bộm đảng viên không ngừng học tập, nâng cao trình độ lý luận cho bản thân
2 QUÁN TRIỆT SỰ THỐNG NHẤT GIỮA LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN TRONG QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI CỦA ĐẢNG
Trong quá trình đổi mới đất nước Đảng ta luôn quán triệt nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn.Điều này thể hiện ở những nét chủ yếu sau:
Trang 62.1 Thứ nhất, trong quá trình lãnh đạo sự nghiệp đổi mới, Đảng ta thường xuyên tổng kết thực tiễn để bổ sung, hoàn thiện, phát triển lý luận cách mạng, trước hết là đường lối đổi mới.
Tổng kết quá trình thực hiện Nghị quyết Đại hội VI về phát triển kinh tế nhiều thành phần, Đại hội VII của Đảng (6-1991) đã cụ thể hơn nữa chính sách phát triển kinh tế nhiều thành phần, đặc biệt nhấn mạnh tới định hướng xã hội chủ nghĩa của sự phát triển kinh tế nhiều thành phần: "chúng ta chủ trương thực
hiện nhất quán chính sách kinh tế nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa" Đại hội VII lưu ý kinh tế thị trường không phải là liều thuốc vạn năng.
Cùng với mặt mạnh là thúc đẩy kinh tế phát triển, nhưng đồng thời cũng làm nảy sinh nhiều tệ nạn xã hội Do đó phải chú ý khắc phục những mặt tiêu cực để giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa của sự phát triển kinh tế Đồng thời, Đại hội VII cũng nhấn mạnh phải nhanh chóng củng cố, phát triển kinh tế quốc doanh trong những ngành và lĩnh vực then chốt; đổi mới, củng cố, phát triển kinh tế hợp tác xã trong nông nghiệp
Đại hội VIII của Đảng (6-1996) tổng kết thực tiễn 10 năm đổi mới đã rút
ra sáu bài học, trong đó có bài học: "Xây dựng nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường, đi đôi với tăng cường vai trò quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa Tăng trưởng kinh tế gắn liền với tiến bộ và công bằng xã hội, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc, bảo
vệ môi trường sinh thái"
Đại hội IX của Đảng (4-2001) tiếp tục khẳng định: "Đảng và Nhà nước ta chủ trương thực hiện nhất quán và lâu dài chính sách phát triển kinh tế hàng hoá nhiều thành phần vận động theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, đó chính là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Đó là mô hình kinh tế tổng quát của nước ta trong thời
kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội"
Trang 7Đại hội X tổng kết 5 năm thực hiện nghị quyết Đại hội IX về phát triển kinh tế thị trường đã phát triển thêm đường lối này và đề ra nhiệm vụ hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa
Như vậy có thể nói, mỗi kỳ đại hội là một lần Đảng tổng kết thực tiễn để
bổ sung, hoàn thiện, phát triển chính sách phát triển kinh tế nhiều thành phần định hướng xã hội chủ nghĩa một cách sâu sắc hơn, cụ thể hơn, toàn diện hơn cho phù hợp với điều kiện tình hình trong nước và quốc tế
2.2.Thứ hai, trong quá trình lãnh đạo sự nghiệp đổi mới, Đảng ta
luôn coi trong việc nâng cao trình độ lý luận cho toàn Đảng.
Thấm nhuần tinh thần của V.I.Lênin: "Không có lý luận cách mạng thì
không có phong trào cách mạng Chỉ đảng nào được một lý luận tiền phong hướng dẫn thì mới có khả năng làm tròn vai trò chiến sĩ tiên phong", cũng như
lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng mà không có lý luận cách mạng khoa học như người không có trí khôn, tàu không có bàn chỉ nam, Đảng ta luôn luôn coi trọng việc nâng cao trình độ lý luận cho toàn Đảng trong quá trình lãnh đạo sự nghiệp đổi mới
Trước hết, trong các văn kiện, Đảng luôn khẳng định kiên trì lấy chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng Trong quá trình lãnh đạo sự nghiệp đổi mới, Đảng đã tập trung trí tuệ, trên nền tảng của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, chèo lái con thuyền cách mạng, giữ vững sự ổn định chính trị ở nước ta Đảng đã đề ra một số nghị quyết nhằm đẩy mạnh và nâng cao chất lượng, hiệu quả học tập, nghiên cứu chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh Trong tất cả các Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ VI, VII, VIII, IX ,X,XI,XII Đảng ta luôn nhấn mạnh, khẳng định lấy chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng Đại hội VII chỉ rõ: "Đảng làm giàu trí tuệ của mình bằng cách không ngừng nâng cao trình
Trang 8độ lý luận, nắm vững và vận dụng sáng tạo những luận điểm cơ bản và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh" Đại hội VIII yêu cầu làm tốt nhiệm vụ: "căn cứ vào Cương lĩnh và các nghị quyết của Đảng, thường xuyên bồi dưỡng cho cán bộ, đảng viên đường lối, chủ trương của Đảng, các vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, những truyền thống tốt đẹp của dân tộc, những kiến thức mới của thời đại"17 Đại hội IX đề ra nhiệm vụ: "Xây dựng, chỉnh đốn hệ thống các học viện, trường
và trung tâm chính trị, nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo, bồi dưỡng cán
bộ, trước hết đối với cán bộ lãnh đạo và quản lý các cấp; chống các biểu hiện tiêu cực trong giảng dạy và học tập Từ nay đến năm 2005, phần lớn cán bộ lãnh đạo chủ chốt từ cấp huyện trở lên học xong chương trình cao cấp về lý luận chính trị và có trình độ đại học về một chuyên ngành nhất định"18 Hội nghị lần
thứ năm Ban Chấp hành Trung ương khoá IX ra Nghị quyết về nhiệm vụ chủ yếu của công tác tư tưởng, lý luận trong tình hình mới Ngày 27-3-2003, Ban Bí thư Trung ương ra Chỉ thị số 23-CT/TW Về đẩy mạnh nghiên cứu tuyên truyền, giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong giai đoạn mới Đại hội X của Đảng đề ra nhiệm vụ: “Trước hết, phải nâng cao bản lĩnh chính trị và trình độ trí tuệ của Đảng, kiên định chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, mục tiêu độc
lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, vận dụng và phát triển sáng tạo trong thực tiễn hoạt động của Đảng Nâng cao chất lượng nghiên cứu lý luận và đổi mới công tác giáo dục lý luận chính trị, công tác tư tưởng trong Đảng, nhất là cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo và quản lý chủ chốt các cấp”; “Đổi mới mạnh mẽ nội dung, hình thức, biện pháp giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh”
Các văn kiện của Đảng cũng chỉ rõ sự cần thiết phải nâng cao trình độ lý luận cho cán bộ, đảng viên trong tình hình mới Để nâng cao trình độ lý luận,
"cần đổi mới mạnh mẽ nội dung, chương trình, phương pháp dạy và học lý luận, coi trọng chất lượng và tính hiệu quả Tổ chức học tập một cách nghiêm túc, có
Trang 9hệ thống chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, chủ nghĩa yêu nước và truyền thống cách mạng của dân tộc, của Đảng
2.3.Thứ ba, trong quá trình lãnh đạo sự nghiệp đổi mới Đảng thường
xuyên, kiên quyết đấu tranh chống lại những biểu hiện lệch lạc, sai trái về
tư tưởng - lý luận, bảo vệ sự trong sáng của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư
tưởng Hồ Chí Minh.
Cùng với việc nâng cao trình độ lý luận cho cán bộ, đảng viên, Đảng ta cũng thường xuyên, kiên quyết đấu tranh chống lại những biểu hiện lệch lạc, sai trái về tư tưởng - lý luận, bảo vệ sự trong sáng của chủ nghĩa Mác - Lênin
và tư tưởng Hồ Chí Minh Đây cũng chính là sự quán triệt nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong đổi mới của Đảng Bởi lẽ, đổi mới không
phải là từ bỏ con đường xã hội chủ nghĩa của sự phát triển mà là từ bỏ mô hình chủ nghĩa xã hội giáo điều, tập trung, quan liêu; là sự lựa chọn biện pháp, cách thức xây dựng chủ nghĩa xã hội cho phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh thực tế Việt Nam cũng như quốc tế Quá trình thực hiện công cuộc đổi mới cũng là quá trình Đảng ta tiến hành cuộc đấu tranh chống lại các thế lực thù địch trên mặt trận tư tưởng - lý luận; chống lại các chiêu bài "dân chủ hoá"; "tự do hoá"; "đa nguyên chính trị", v.v
Các nghị quyết của Đảng đã đề ra những yêu cầu mới cho cuộc đấu tranh chống những nhận thức lệch lạc, những quan điểm sai lầm, những biểu hiện dao động về tư tưởng, phê phán, bác bỏ những luận điểm sai trái, thù địch Đảng ta chủ động chỉ đạo các cơ quan nghiên cứu lý luận, phát huy sức mạnh tập thể của các nhà khoa học trong thảo luận, nghiên cứu chỉ ra bản chất sai lầm, hạn chế của những quan điểm sai trái Đồng thời, Đảng đề ra nhiệm vụ phải làm sáng tỏ hơn nữa tư tưởng Hồ Chí Minh, lý luận phải hướng vào những vấn đề của cuộc sống, làm rõ luận cứ khoa học cho các giải pháp, các xu hướng phát
Trang 10triển; bổ sung, hoàn thiện đường lối làm cho con đường lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta ngày càng sáng tỏ hơn, v.v Làm được như vậy cũng là góp phần đấu tranh có hiệu quả chống các quan điểm sai trái, lệch lạc, thù địch Đây cũng chính là việc làm giàu chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quán triệt tốt sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong công cuộc đổi mới của Đảng
PHẦN KẾT LUẬN
Như vậy là, trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam nói chung, sự nghiệp đổi mới nói riêng, Đảng ta luôn quán triệt tốt sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn Điều này thể hiện ở chỗ, Đảng thường xuyên tổng kết