BÀI TẬP HỌC PHẦN KHUYNH HƯỚNG VĂN HỌC VÀ LOẠI HÌNH TÁC GIA VĂN HỌC TRUNG ĐẠI VIỆT NAM

Đáp quốc vương quốc tộ chi vấn Đỗ Pháp Thuận Quốc tộ như đằng lạc Nam thiên lý thái bình Vô vi cư điện các Xứ xứ tức đao binh [CITATION Ngu77 \p 204 \l 1033 ] Xã tắc – đạo líTr222-I-pdf

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

KHOA NGỮ VĂN

BÀI TẬP HỌC PHẦN: KHUYNH HƯỚNG VĂN HỌC

VÀ LOẠI HÌNH TÁC GIA VĂN HỌC TRUNG ĐẠI VIỆT NAM

Sinh viên thực hiện : Trần Dương Thị Hoài Trang Lớp : 21 CVH

Giảng viên hướng dẫn : T.S Nguyễn Quang Huy

Đà nẵng, tháng 09, năm 2022

TT VĂN BẢN KHUYNH

HƯỚNG (TỪ NGỮ/ HÌNH ẢNH/DẪN CHỨNG

KÍ HIỆU, V.V.)Phần 1 CHO VĂN BẢN, TÌM KHUYNH

HƯỚNG VÀ DẪN CHỨNG

1 Đáp quốc vương quốc tộ chi vấn

(Đỗ Pháp Thuận)

Quốc tộ như đằng lạc Nam thiên lý thái bình

Vô vi cư điện các

Xứ xứ tức đao binh

[CITATION Ngu77 \p 204 \l

1033 ]

Xã tắc – đạo líTr222-I-pdf

Có thể là đạo lí nhưng nghiêng về xã tắc nhiều hơn

Quốc tộ: là chuyện quốc gia dân tộc

Nam thiên: Trời nam, khác với trời Bắc…, ý thức của cương vực lãnh thổ, có tính chất đã được đánh dấu

Thái bình: vừa là 1 thực tiễn, vừa là 1 thực tế,

Vô vi: không làm những việc trái với quy luật tự nhiên

Điện các: thể diện của 1 quốc gia, là trung tâm, bộ não của 1 quốc gia, biểu tượng của quyền lực, thái bình thịnh trị, loạn lạc đều

từ nơi này, …Đao binh: luật pháp, sai thì trị Xét rộng thì chấm dứt đao binh là 1 mong mỏi, nằm trong khuynh hướng thái bình thịnh trị

2 Tán Đằng Châu thổ thần

(Khuyết danh)

Mỹ tai đại vương uy linh trọng, Đằng Châu thổ địa lại an ninh.

Khước giao phong vũ vô xâm phạm,

Ná biên bàng bái ná biên tình.

[CITATION Ngu77 \p 205 \l

1033 ]

Xã tắc -Đạo lý I-223

3 Thủy chung

(Ngô Chân Lưu)

Thủy chung vô vật diệu hư không,

Hội đắc chân như thể tự đồng.

[CITATION Ngu77 \p 210 \l

1033 ]

Thiền Không có cái gì

là thuỷ và chung, chỉ hư không mới là thần diệu/Nếu hiểu được chân nhưu thì vạn vật sẽ tự

Thủy: khởi đầu, mở đầu, Thủy nguyên, ở đây nhắc đén sự bắt đầu

Chung: sau cùng, sau chót, đây là sự kết thúc

Hư không: trong Phật Giáo được hiểu là không gian

Chân: ở đây là chân thật,

là chân lí, chính là sự thật của bất kì điều gì

(Nguyễn Vạn Hạnh)

Thân như điện ảnh hữu hoàn vô,

Vạn mộc xuân vinh thu hựu khô.

Nhậm vận thịnh suy vô bố úy, Thịnh suy như lộ thảo đầu phô.

[CITATION Ngu77 \p 218 \l

1033 ]

Xã tắc-Thiềnpdf 236-I Thân là đời người, bản chất thân là biểu thị của

thân nghiệp sắc tướng pháp tướng hiển lộ bằng hình hài con người

(Khuyết danh)

Đế đức càn khôn đại,

Uy danh tĩnh bát diên.

U âm mông huệ trạch,

Ưu ốc bái xung thiên.

[CITATION Ngu77 \p 220 \l

1033 ]

Xã tắc pdf 238-IĐức sánh ngangtrời đất/Uy làm bặt tám

phương/Hang sâu nhuần mưamóc/ơn thấm đến thần vương

Đế đức: đức hạnh của nhàvua

Bát diên: tám cõi, ý nói rộng khắp, muôn nơi, uy danh của nhà vua rộng khắp mọi nơi

Huệ trạch: ơn trạch, làm lợi ích lớn

mờ tối/Người trung giấu họ tên/Khí giữa trời đã sáng rõ mặt trời và mặt trăng/Còn ai không lộ rõ chân tướng mình

Tiên tri dự báo các sự kiện lịch sử sắp xảy ra (sự ra đời của nhà Lý)

=> cảm hứng xẩy dựng đất nước cường thịnh là cảm hứng lớn nhất trong khuynh hướng xã tắc

7 Thiên đô chiếu Xã tắc “Trẫm thậm thống chi, bất

(Lý Công Uẩn)Xem: [CITATION Ngu77 \p 229 \

l 1033 ]

đắc bất tỉ.”

Trẫm rất đau đớn, không thể không dời., “vi vạn thế đế vương chi thượng đô” đúng là nơi thượng đôkinh sư mãi muôn đời.,

“Dân cư miệt hôn điếm chi khốn"

Điển tích: Bàn canh, ngũ thiên thành vương, tam tỉ…

9 Thị chư thiền lão tham vấn thiền

Nhân Không: Người kháckhông có

Ngã diệc không: bản thân không có điều gì đó.Pháp tính: bản tính chân thực, trong thuật ngữ của đạo Phật dùng để chỉ ản thể của vũ trụ Phật giáo

quan niệm tất cả mọi điều

đều có chung Pháp tính

“Pháp tính”: tính Phật –

bản thể của các vị Phật vàtất cả chúng sinh

10 Bình Nùng chiếu

(Lý Phật Mã)Xem: [CITATION Ngu77 \p 245 \

l 1033 ]

Xã tắc “Nay, Tồn Phúc càn rỡ,

tự tôn tự đại, tiếm xưng vị hiệu, Vì thế, trẫm cung kính thi hành mệnh trời trách phạt ”

Phản ánh yêu cầu xã hội,triều đại là thống nhất đất nước lúc bấy giờ

Vì vậy, hành động dẹp quân phản loạn của nhà vua được xem là tuân theomệnh trời, hợp lòng người

11 Xá thuế chiếu

(Lý Phật Mã)Xem: [CITATION Ngu77 \p 247 \

l 1033 ]

Xã tắc - Đạo lý “viễn sự chinh phạt,

vương đoạt nông công”,

“cấu bách tính chi ký túc, tắc trẫm thực dữ bất túc”, thiên hạ

“Nếu trăm họ no đủ thì trẫm còn sợ gì thiếu thốn”, hướng nội đến đạo

lí ý thức trách nhiệm của vua chúa trong thời buổi hoàn cảnh rối ren Lý Thái Tông lấy hạnh phúc của muôn dân làm hạnh phúc của chính mình.Viễn sự chinh phạt: Chinhchiến ở nơi xa

Phương đoạt nông công: tổn hại đến việc làm nôngĐắc đại phong thực: đượcmùa lớn

Bách tính, trăm dân, ý chỉthần dân

Dĩ uỷ bạt thiệp chi lao: đểcho người dân đỡ tủi thân

(Viên Chiếu)

Thân như tường bích dĩ đồi thì,

Cử thế thông thông thục bất bi.

Nhược đạt tâm không vô sắc tướng,

Sắc không ẩn hiện nhậm thôi di.

13 Cáo tật thị chúng

(Lý Trường – Mãn Giác)

Xuân khứ bách hoa lạc, Xuân đáo bách hoa khai.

Sự trục nhãn tiền quá, Lão tòng đầu thượng lai.

Mạc vị xuân tàn hoa lạc tận, Đình tiền tạc dạ nhất chi mai.

[CITATION Ngu77 \p 298-299 \l

1033 ]

Thiền Hình ảnh hoa, xuân chỉ là

những biểu tượng có tính chất quy ước để khái quát quy luật đời sống

14 Phạt Tống lộ bố văn

(Lý Thường Kiệt)Xem: [CITATION Ngu77 \p 319-

320 \l 1033 ]

Xã tắc Lời tuyên bố chống giặc

Tống, có các đạo lý: “Trờisinh ra dân chúng, vua hiền ắt hòa mục”, “đạo làm chủ dân, cốt ở nuôi dân”, “cứu muôn dân khỏinơi chìm đắm”

15 Nam quốc sơn hà

(Lý Thường Kiệt)

Nam quốc sơn hà nam đế cư, Tiệt nhiên định phận tại thiên thư.

Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm,

Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư.

[CITATION Ngu77 \p 345 \l

1033 ]

Thiền

“không” là sự không thực của sự vật “hữu” Hữu là đối nghịch với vô (無) hoặc không (空) Sự tồn tại, và sự tồn tại này đượcphân thành 3 loại: tồn tại ở thế gian: tương đãi hữu, giả danh hữu và pháp hữu (Tam chủng hữu 三種有) như ánh trăng dưới nước, đừng bám vào

(Lê Thị Ỷ Lan)

Sắc thị không, không tức sắc, Không thị sắc, sắc tức không.

Sắc, không câu bất quản, Phương đắc khế chân tông.

Thiền “sắc” (hiện hữu) là

“không” (vô hình nhưng không phải không có gì),

“chân tông”, đây là bài làm sau khi đàm đạo với đại sư về tôn chỉ đạo

là câu kinh đơn giản và nổi tiếng nhất trong hệ Bát-nhã Ba-la-mật của Phật pháp.

(Dương Không Lộ)

Trạch đắc long xà địa khả cư

Dã tình chung nhật lạc vô dư Hữu thời trực thướng cô phong đính

Trường khiếu nhất thanh hàn thái

hư

[CITATION Ngu77 \p 385 \l

1033 ]

Thiền Hai chữ “dã tình” hiểu là

để cái tình vào nơi thanh tịnh, tức là tâm không bị ngoại vật tác động cho xáo trộn, có như thế thì mới “lạc đạo” được Hai câu thơ đầu nhìn bề ngoại

có vẻ vui thú điền viên, nhưng kỳ thực lại là hàm

ẩn một vấn đề khác – vấn

đề chọn nơi thích hợp để thân tâm thanh tịnh, tu Phật

(Dương Không Lộ)

Vạn lý thanh giang vạn lý thiên

Nhất thôn tang giá nhất thôn yên

Ngư ông thụy trước vô nhân hoán

Quá ngọ tinh lai tuyết mãn thuyền

(Nguyễn Nguyên Ức – Viên Thông)

Xem: [CITATION Ngu77 \p 461 \

l 1033 ]

Xã tắc “Thiên hạ do khi dã, tri

chư an đắc an, tri chư nguy tắc nguy, cố tại nhânchủ sở hành hà như nhĩ” (Thiên hạ cũng giống như

đồ dùng, đặt chỗ yên thì được yên, đặt chỗ nguy ắt gặp nguy, cốt yếu là hành

vi của bậc nhân chủ như

thế nào)

“Trị loạn tại thứ quân; Nhân quân bất năng đốn

vi hưng vong, tất tiệm ư

thiện ác” (Vua chúa cũng

không thể bất thần hưng hay vong được, mà phải dần dần, do làm thiện hay gây ác)

Bàn về đạo lí trị nước trị hay loạn cốt ở trăm quan: được người thì nước trị, mất người thì nước loạn, các bậc thành vương phải theo trời sửa mình, theo đất yên dân Nêu đạo lí, trách nhiệm với nước, vớidân, Hiểu được lẽ hưng vong, trị loạn của triều đạimình, để thực hành nhữngchính sách hợp với mệnh trời và lòng người

21 Lâm chung chúc thái tử

(Lý Nguyên Tộ - Anh Tông)

Quốc gia sơn kỳ thủy tú, nhân kiệt

địa linh, châu ngọc bảo bối, mị bất

sinh yên Tha quốc mạc tỉ dã Nghi

thận thủ chi.

[CITATION Ngu77 \p 505 \l

1033 ]

Xã tắc Biết chăm lo cho người còn sống, cho dân chúng ngay cả khi sắp lâm chung

“Nghi thận thư chi”

“Nại dĩ thượng hoang anhtật, thừa thống vô nhân, quốc thế khuynh nguy, mệnh trẫm thụ minh chiếu, miễn cưỡng tức vị”(Ngặt vì Thượng hoàng mắc bệnh, không người nối dõi, thế nước nguy ngập, đành sai trẫm nhận minh chiếu, gắng gượng lên ngôi

Kim trẫm phản phúc độc toán, duy đắc Trần Cảnh, văn chất bân bân, thành hiền nhân quân tử chi thể,

uy nghi ức ức, hữu thánh

thần văn vũ chi tư (Nay trẫm một mình suy đi tínhlại, duy có Trần Cảnh là người văn chất rỡ ràng, thật đúng tư cách bậc hiềnnhân quân tử, uy nghi thận trọng, có phong tư của bậc văn võ thánh thần)

Phần 2 CHO KHUYNH HƯỚNG, TÌM

Thiên thu giám phú( Phạm Mại)

khuyên vua trau dồi đoạ đức , giữ lễ

nghãi :”Đạo đức rộng ra phéo tắc ,

lễ nghĩa sánh chắc đá vàng”.( thời

Vãn Trần

Khuynh hướng đạo lý Ngợi ca phẩm chất cao quý của người làm

vua, tấm gương soi chiếu cao đẹp cho chúng dân vàquân sĩ noi theo, cụ thể tg

ca tụng chiến công quân Nguyên-Mông của vua chúa nhà Trần,nêu cao vaitrò đạo đức của các bậc đếvương

“Anh minh hai vị thánh quân/Sông đây rửa sạch mấy lần giáp binh/Giặc tan muôn thuở thăng bình/Bởi đâu đất hiếm cốt

mình đức cao”

24

Thiên thu kim giám lục

(Phạm Mại)

“Ấy xưa đế đình/Có chàng Cửu

Linh/Ấp ôm trung nghĩa/Ngậm nhả

tinh anh/Thấu suốt lẽ đời trị loạn,

cảm thông tình sự hiểm lành/Bèn

chép chuyện hưng phế, nêu gương

nọ thật rành rành /Lời nói trung

thần sáng như gương,tấc dạ trung

thần đỏ thắm như son/Đam trung

chính từ đấy lòng yên mà khí hả,bọn

gian tà từ đấy gáy sởn mà mật

tan…/Lấy trị loạn làm gương, đâu

dữ đâu lành/Ấy ngu thần sở dĩ cúi

đầu dâng bài Thiên thu giám mong

được Thiên tử soi vào đây chăng?”

Thịnh Trần

Khuynh hướng đạo lý Mượn tích cũ Trương Cửu Linh - danh sĩ đời

Đường nhằm khuyên răn đạo lý nhân ngày sinh củavua Đường Huyền Tông, viết nên bài Thiên thu giám phú ca tụng đức độ chàng Cửu Linh, ngầm bày tỏ thái độ cảnh tỉnh của mình đối với vua Trần

25 Du chư tì hịch văn của Trần Quốc

Tuấn

(Thịnh Trần)

Khuynh hướng đạo lý

Mang cảm hứng đạo lý sâu sắc khi nói về trách nhiệm và bổn phận của con người trước cảnh đất nước lâm nguy, phê phán

những kẻ thờ ơ , hưởng lạc ích kỷ,”nhìn chủ nhục

mà không biết lo, thấy nước nhục mà không biết thẹn, làm tướng triều đìnhphải hầu quân giặc mà không biết căm

26 Thất trảm

(Chu Văn An) Khuynh hướng đạo lý Bày tỏ nỗi thất vọng khôn

cùng của mình đối với hiện tình đất nước nhưng

bị nàh vua từ chối

=>phê phán những xấu xacủa giai cấp thống trị, vô trách nhiệm của vua chúa

27 Bảo nghiêm tháp

(Trần Nguyên Đán)

Khuynh hướng đạo lý “Long xà đôi trác dịch

dân lao” (Chạm trỏ rồng rắn làm dân phải mệt nhọc)

=>bày tỏ nỗi thất vọng về

sự xa xỉ của vua trước cảnh khổ của nhân dân

28 Thiên hạ hưng vong trị loạn trị

nguyên luận Khuynh hướng xã tắc “lời của nhân dân với nhà vua;” Nếu đức hiếu sinh

hợp lòng dân thì dân yêu như cha mẹ”

Suy ra dùng người tài, yêu quý chúng dân, chăm

lo sự nghiệp, luôn sửa sang đạo đức”

“Sửa mình thì cẩn thận trong lòng, run sợ như dẫm trên băng mỏng Yêudân thì yêu mến người dưới, hãi hùng như cưỡi

ngựa năm dây cương sờn’

29 Cố động Thiên công chúa, vị ngục

lại ( Lý Thánh Tông)

(lời vua nói với viên cai ngục

Khuynh hướng

xã tắc (cũng xuất hiện khuynh hướng đạo lý)

+Cảm thông nỗiđau khổ của dân,biết đặt mình vào hoàn cảnh của họ thể hiện sự trách nhiệm

Ta yêu con ta cũng giống như các bậc cha mẹ trong thiên hạ yêu con cái họ.Trăm họ không biết gì nên tự phạm vào hình pháp, lòng ta rất xót thương.Cho nên từ nay vềsau, không cứ tội nặng hay nhẹ, đều nhất luật khoan giảm

30 Gián Lý Cao Tông hiếu văn bi

thiết chi thanh

( Nguyễn Thường)

Khuynh hướng

xã tắc Phê phán cua Lý Cao Tông “rong chơi vô

độ,chính giáo sai lìa, dân chúng buồn khổ”, và khuyên vua không nên nghe thứ âm nhạc bi ai,vì

đó là âm thanh của nước mất

hiệu,ban hành chính lệnh,

tụ tập quân ong kiến, làm hại dân biên thuỳ.Vì thế trẫm cung kính thi hành mệnh trời trách phạt Suy ra phản ảnh yêu cầu bức xúc của việc thống nhất đất nước lúc bấy giờ,nhân dân ủng hộ vua dẹp quân phản loạn

độngMasa là dân chính nước Đại Việt.Nếu đi ngược lại thì phải bị trừngtrị.(dựa trên quan điểm vàthống nhất dân tộc và toànvẹn lãnh thổ

33 Hữu tử tất hữu sinh

(Vạn Trì Bát) Hữu tử tất hữu sinh,

Hữu sinh tất hữu tử.

Tử vi thế sở bi, Sinh vi thế sở hỉ.

Bi hỉ lưỡng vô cùng,

Hỗ nhiên thành bỉ thử.

Ư chư sinh tử bất quan hoài,

Úm tô rô, tô rô, tất lỵ!

(Nguyễn Huệ Chi (Chủ biên), 1977,

trang 351)

Khuynh hướng thiền

34 Kính trung xuất hình tượng

(Kiều Bản Tịnh) Huyễn thân bản tự không tịch sinh,

Do như kính trung xuất binh tượng.

Hình tượng giác liễu nhất thiết

35 Chí đạo vô nan

(Tuệ Trung thượng sĩ)

Chí đạo vô nan mạc đạo nan,

Hồi đầu chuyển não giác man can

Tương tam khước hướng cầu

tâm tiệm,

Đại tự niêm ngư thướng trúc can

(Nguyễn Huệ Chi (Chủ biên), 1988,

trang 236)

Khuynh hướng thiền

Tâm tiệm hình ảnh để chỉ

sự câu chấp trong ý tưởngngười tu hành, coi mọi hiện tượng là có và thằng mình là có là một sự câu chấp nhưng với Tuệ Trung thượng sĩ nếu ngược lại quá tin vào giáođiều có cái tất cả chỉ là không thì cũng là câu chấp như vậy

Tiệm Chữ trong nhà Phật dùng để răn bảo Câu này

ý nói nếu mang tâm suy luận mà muốn tìm lấy tâmchân thật, chẳng khác gì

cá da trơn mà trèo lên cây,khó khăn vô cùng

36 Đề tinh xá

(Tuệ Trung thượng sĩ)

Đạp trước quan đầu vị sát-na,

Khuynh hướng thiền

Tung hoành phóng ngữ trát già đà.

Niên lai bút chuỷ vô đoan thậm,

Tam giới Như Lai bất nại hà

(Nguyễn Huệ Chi (Chủ biên), 1988,

trang 239)

37 Thị tu Tây Phương bối

(Tuệ Trung thượng sĩ)

Tâm nội Di Đà tử ma khu,

Đông tây nam bắc pháp thân chu

Trường không chỉ kiến cô luân

Tây phương

Phần 3 NÊU ĐẶC ĐIỂM CHỦ YẾU

CỦA CÁC KHUYNH HƯỚNG

38 ĐẶC ĐIỂM CHỦ YẾU VỀ NỘI

DUNG CỦA KHUYNH HƯỚNG

XÃ TẮC:

Dưới thời Lý vấn đề lịch

sử ý thức trách nhiệm của con người với đất nước ý thức về cộng đồng dân tộctrở thành cảm hứng của văn học

Là các tác phẩm gắn liền quân vận mệnh của sơn

hà xã tắc, trực tiếp đề cập tới những vấn đề lớn lao của quốc gia dân tộc, sự tồn vong của đất nước, sự suy thịnh của chế độ, của triều đình phong kiến đời sống rộng lớn của nhân dân

Phản ánh vấn đề chủ quyền dân tộc cũng cố đấtnước chiêu đãi nhất là vấn

đề đối nội đề cao phẩm chất dân tộc, nó phản ánh đặc điểm nổi bật của đời sống của người trong giai đoạn lịch sử nhất định

- Dưới thời Lý cảm hứng văn học+ Cảm hứng về độc lập dân tộc và toàn vẹn lãnh thổ

là nguồn cảm hứngchính tiêu biểu là những tác phẩm tràn đầy khí phách

và tinh thần đấu tranh chống giặc ngoại xâm

+ Cảm hứng xây dựng đất nước cường thịnh với hàng loạt các tác phẩm khuyết danh chủ yếu là thơ tồn

tại dưới dạng những bài sấm ký sấm thi.

+ Cảm hứng thống nhất đất nước và chống cát cứ phân liệt nhằm thống nhất đất nước-thống nhất vương quyền

+ Cảm hứng chịu trách nhiệm của con người trước xãtắc

Nội dung: Tập trung thể hiện tinh thần trách nhiệmcủa vua chúa nhà Lý, thể hiện những yêu cầu đòi hỏi về đạo đức phẩm chất

ý thức tự tu giữ tinh thần trách nhiệm vì nhân dân

vì đất nước của người làmvua.,

Đặc điểm tính hướng ngoại, tính chức năng, tính bất phân văn sử triết, văn học mang tính toàn vẹn

- Dưới thời Trần

Sự thống nhất cao độ của tinh thần và ý chí con người hướng tình cảm về đất nước dân tộc cộng đồng xã hội trong xây

dựng và bảo vệ tổ quốc, tụng ca những chiến công chống xâm lăng, non nước thái bình giàu đẹp.

+ Thịnh

Trần(1225-1341): hùng văn của thời đại- đội ngũ sáng tác đông đảo số lượng tác phẩm vượt trội từ hệ thống đề tài chủ đềhình thức nghệ thuật đa dạng nhất.Lịch sử hào hùng của thời đại Đông

A trong dựng nước

và giữ nước là cơ

sở của cảm hứng

xã tắc sự trưởng thành của ý thức dân tộc thúc đẩy khuynh hướng văn học xã tắc phát triển nhu cầu xây dựng quốc gia phong kiến tự chủ hùng mạnh là độnglực Tinh thần thựctiễn của nhà nho vànhu cầu phô diễn ýchí kẻ sĩ làm tăng trưởng mạnh cảm xúc của khuynh hướng văn học đề tài về xâm lược bảo vệ độc lập dân