Nguồn của dòng họ civil law và nguồn của dòng họ pháp luật xã hội chủ nghĩa dưới góc độ so sánh

2 BỘ TƯ PHÁP ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI MÔN HỌC LUẬT SO SÁNH ĐỀ TÀI Nguồn của dòng họ Civil Law và nguồn của dòng họ pháp luật xã hội chủ nghĩa dưới góc độ so sánh Giảng viên hướng dẫn Sinh viên thực hiện Mã.

Trang 1

ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

MÔN HỌC: LUẬT SO SÁNH

ĐỀ TÀI: Nguồn của dòng họ Civil Law và nguồn của dòng họ pháp luật xã hội chủ

nghĩa dưới góc độ so sánh

Giảng viên hướng dẫn:

Sinh viên thực hiện:

Mã sinh viên:

Lớp:

Hà Nội, Tháng 11/2022

Trang 2

MỞ ĐẦU

Nguồn của pháp luật được hiểu là tất cả các yếu tố chứa đựng hoặc cung cấp căn cứ pháp lý để các chủ thể thực hiện hành vi thực tế.1 Đây cũng chính là một trong những tiêu chí quan trọng trong quá trình so sánh đặc điểm giữa các hệ thống pháp luật với nhau Trên cơ sở đó, bài

viết sau đây sẽ tập trung phân tích và làm rõ vấn đề “Nguồn của dòng

họ Civil Law và nguồn của dòng họ pháp luật xã hội chủ nghĩa dưới góc

độ so sánh”

NỘI DUNG

Những điểm tương đồng giữa nguồn luật của dòng họ Civil Law với dòng họ pháp luật XHCN

Tuy là hai hệ thống pháp luật khác nhau nhưng nguồn luật của

dòng họ Civil Law và dòng họ pháp luật XHCN vẫn có những điểm tương đồng nhất định

Một là, cả hai hệ thống pháp luật đều đều thừa nhận các thành tố:

luật thành văn, án lệ (tiền lệ pháp), tập quán pháp, lẽ phải tự là nguồn của pháp luật

Các thành tố trên tuy có vai trò, vị trí khác nhau nhưng đều được xem là căn cứ để giải quyết các quan hệ xã hội phát sinh trên thực tiễn

Hai là, pháp luật thành văn đều được coi là nguồn luật quan trọng

nhất ở cả hai hệ thống pháp luật Trước đây, luật thành văn tại các nước Civil Law giữ vai trò tuyệt đối, điển hình là Pháp cho rằng các bộ luật “là

1 Nguyễn Minh Đoan, Nguyễn Văn Năm (2020), “Giáo trình Lý luận chung về Nhà nước

và pháp luật”, NXB Tư pháp, Hà Nội, tr.285

Trang 3

sự hoàn hảo của ý chí” Tuy nhiên hiện nay, luật thành văn không còn giữ vai trò tuyệt đối nữa nhưng đó vẫn là nguồn luật chủ yếu của dòng

họ Civil Law Tương tự đối với các nước theo dòng họ pháp luật XHCN, pháp luật thành văn là loại nguồn quan trọng và chủ yếu, cơ bản và quan trọng nhất của pháp luật Chẳng hạn như ở

Việt Nam, khi giải quyết các QHXH phát sinh trên thực tiễn, các cơ quan nhà nước có thẩm quyền đều chủ yếu dựa vào các văn bản quy phạm pháp luật và

luôn ưu tiên áp dụng pháp luật thành văn trước các nguồn khác

Ba là, về vị trí, vai trò của án lệ Trước kia, cả hai dòng họ đều

không thừa nhận vai trò của án lệ trong hệ thống nguồn luật Tuy nhiên, hiện nay, án lệ ngày càng phổ biến và được thừa nhận ở cả hai dòng họ pháp luật Trong hệ thống pháp luật của cả hai dòng họ, đây là loại nguồn thứ yếu và được coi là các giải pháp pháp lý không chắc chắn, có thể bị hủy bỏ và sửa đổi Hiện nay, nhiều nước theo Civil Law và pháp luật XHCN đều đã có những tuyển tập án lệ chính thức

Những điểm khác biệt giữa nguồn luật của dòng họ Civil Law với dòng họ pháp luật XHCN

Pháp luật thành văn

Pháp luật thành văn tại các nước theo dòng họ Civil Law bao gồm những thành tố như sau: (1) Hiến pháp (constitutional) đóng vai trò là đạo luật cơ bản của nhà nước (2) Công ước quốc tế (Traité internationale) được kí kết không trái với Hiến pháp quốc gia (3) Bộ luật

Trang 4

( Code) trình bày có hệ thống các quy phạm điều chỉnh một lĩnh vực các quan hệ xã hội nhất định (4) Luật (Loi):là văn bản quy phạm pháp luật

do nghị viện ban hành theo một trình tự, thủ tục nhất định và phải được

đa số nghị sĩ ở cả hai viện đồng ý thuận Các văn bản luật ở các nước châu Âu thông thường có hiệu lực kể từ khi người đứng đầu nhànước kí lệnh công bố cho đến khi bị bãi bỏ, các văn bản pháp luật kháckhông có hiệu lực hồi tố trừ khi khi việc áp dụng văn bản pháp luật mới có lợi cho đương sự Ngoài ra còn có sắc lệnh do tổng thống ban hành, quyết định thủ

tướng ban hành, nghị định chính phủ ban hành…

Tuy nhiên, các thành tố trong nguồn pháp luật thành văn của dòng

họ pháp luật XHCN có phần khác biệt so với dòng họ Civil Law có thể là: (1) Đường lối chủ trương của Đảng cộng sản thể hiện trong các Nghị quyết của Đại hội Đảng toàn quốc và Nghị quyết của ban chấp hành trung ương Đảng (2) Hiến pháp là luật cơ bản của nhà nước có hiệu lực pháp lí cao nhất là cơ sởđể hình thành một hệ thống pháp luật đồng bộ (3) Luật (Bộ luật): chứa đựng quy phạm pháp luật do cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất ban hành quy định những vấn đề cơ bản của đất nước, có giá trị pháp lí chỉ sau Hiến pháp (4) Các văn bản quy phạm pháp luật bao gồm các văn bản luật và dưới luật Hiệu lực của văn bản quy phạm pháp luật thể hiện trên ba mặt: không gian thời gian , đối tượng tác động

Pháp luật bất thành văn

Về tập quán pháp: Tại các nước Civil Law vẫn còn nhiều quan điểm

khác nhau về vai trò của tập quán pháp trong hệ thống nguồn của pháp

Trang 5

luật Tuy nhiên, nhìn chung, tập quán pháp tại các nước thuộc dòng họ Civil Law được chia thành 3 loại: tập quán áp dụng đương nhiên (praeter legem); tập quán áp dụng theo sựdẫn chiếu của pháp luật (Secundum legem); tập quán trái pháp luật(Adverus legem) Mặt khác, tập quán pháp của dòng họ pháp luật xã hội chủ nghĩa thì tập quán pháp bao gồm tập quán thông thường, tập quán chung, tập quánpháp luật và tập quán địa phương thể hiện trong một số quy định của lệ làng, hương ước, luật tục

Về học thuyết: Tại các nước Civil Law, học thuyết vẫn được thừa

nhận là nguồn của hệ thống pháp luật Trong lịch sử, đã từng có giai đoạn, học thuyết là nguồn chính của hệ thống pháp luật lục địa châu Âu Các nguyên tắc pháp luật chính đã ra đời trong khoảng thế kỉ XIII- XVIII

do các trường đại học xây dựng nên Ngày nay, học thuyết tại các nước Civil Law không còn được coi là nguồn chính của pháp luật Tuy nhiên nếu xem xét pháp luật theo nghĩa rộng là đại lượng công bằng, công lí thì học thuyết vẫn là nguồn quan trọng giúp tạo ra ngân hàng những khái niệm và tư duy Tại các nước theo dòng họ pháp luật XHCN thì học thuyết không được thừa nhận là nguồn của pháp luật

Lý giải nguyên nhân dẫn đến những điểm tương đồng và khác biệt về nguồn luật của hai dòng họ

Một là, nguyên nhân dẫn đến sự tương đồng giữa nguồn luật của

hai dòng họ xuất phát từ vấn đề dòng họ XHCN được tách ra từ một phần dòng họ pháp luật châu Âu lục địa Nguyên nhân dẫn đến sự rạn nứt này bắt nguồn từ sự khác biệt trong việc phân chia giữa luật công và luật tư dưới sự thay đổi kinh tế - chính trị Pháp Chính vì vậy nên nguồn

Trang 6

luật của dòng họ pháp luật XHCN ít đã bị ảnh hưởng một phần bởi dòng

họ Civil Law Minh chứng ở đây thể hiện rõ nhất ở điểm pháp luật thành văn đều được coi là nguồn luật quan trọng nhất ở cả hai hệ thống pháp luật và trước đây án lệ không được coi là nguồn của pháp luật

Hai là, về nguyên nhân dẫn tới sự khác biệt giữa nguồn luật của hai

dòng họ Sau cuộc Cách mạng tư sản Pháp, luật công càng phát triển mạnh mẽ ở các quốc gia thuộc pháp luật Châu Âu lục địa, nó chi phối điều kiện về kinh tế, chính trị lúc bấy giờ Điều đó dẫn tới vấn đề các công trình nghiên cứu, những học thuyết về công lý, đạo đức, chính trị,

sự hài hòa trong các quan hệ xã hội từ đó cũng được vận dụng khác nhau theo hai dòng họ Từ đó mà các đặc điểm về hệ thống pháp luật trong đó có nguồn luật cũng có sự khác nhau giữa Civil Law và dòng họ pháp luật XHCN

KẾT LUẬN

Như vậy, do nhiều nguyên nhân khác nhau đã dẫn đến sự tương đồng và khác biệt giữa nguồn của dòng họ Civil Law và dòng họ pháp luật xã hội chủ nghĩa Bài phân tích trên tuy còn những hạn chế nhất định nhưng đã giúp làm rõ những vấn đề cơ bản về nguồn pháp luật của hai dòng dòng họ dưới góc độ so sánh

Danh mục tài liệu tham khảo

1 Nguyễn Quốc Hoàn (2019), “Giáo trình Luật So sánh”, NXB CAND,

Hà Nội

2 Nguyễn Minh Đoan, Nguyễn Văn Năm (2020), “Giáo trình Lý luận chung về Nhà nước và pháp luật”, NXB Tư pháp, Hà Nội

Trang 7

3 Nguồn <https://text.123doc.net/document/4617720 - nguon - luat - cua

- dong ho - civil - law - va - phap - luat - xa - hoi - chu - nghia - duoi - goc - do - so -

MỞ ĐẦU

Nguồn của pháp luật được hiểu là tất cả các yếu tố chứa đựng hoặc cung cấp căn cứ pháp lý để các chủ thể thực hiện hành vi thực tế.2 Đây cũng chính là một trong những tiêu chí quan trọng trong quá trình so sánh đặc điểm giữa các hệ thống pháp luật với nhau Trên cơ sở đó, bài