(TIỂU LUẬN) TIỂU LUẬN tìm HIỂU về CHÍNH PHỦ NHẬT bản

Có được điều đó phải kể đến sự quản lý khoa học và hiệuquả của Chính phủ Nhật Bản, một bộ máy nhà nước được sắp đặt quy củ và rõ ràngtừng bộ phận, điều chỉnh chính xác các hành vi trong

HỌC VIỆN NGOẠI GIAOKHOA TRUYỀN THÔNG VÀ VĂN HÓA ĐỐI NGOẠI

-TIỂU LUẬN GIỮA KỲ

Học phần: Luật Hiến pháp Việt Nam và các nước

DANH SÁCH NHÓM VÀ PHÂN CÔNG NHIỆM VỤ

1 Lê Thị Thương TT46A-028-1923 Phân 1: Cơ sở lý luận

2 Trịnh Thu Hoài TT46A-012-1923 Phân 2: Tìm hiểu về chính

Bộ ngành tại Nhật Bản Kết luận

4 Nguyễn Thị Trang Linh TT46A-018-1923 Phân 2: Tìm hiểu về chính

phủ Nhật 2.1 Cách bầu Thủ tướng

5 Võ Thu Trang TT46A-031-1923 Phần 2: Tìm hiểu về chính

phủ Nhật 3.1 Thẩm quyền của chính phủ Nhật về hành pháp

6 Nguyễn Hải Anh TT46A-002-1923 Phần 2: Tìm hiểu về chính

phủ Nhật 3.2 Thẩm quyền của chính phủ Nhật về lập pháp

7 Bùi Thị Ngọc Linh TT46A-015-1923 Phân 2: Tìm hiểu về chính

phủ Nhật 3.3 Thẩm quyền của Chính phủ Nhật về tư pháp

8 Đỗ Thị Thu Trang TT46A-029-1923 Phần 3: Mối quan hệ giữa

Chính phủ Nhật với nguyên thủ quốc gia, cơ quan đại diện hành pháp và tư pháp

9 Hoang Nhật Trinh TT46C-100-1923 Làm Powerpoint

1

LƠI MƠ ĐÂU

Nằm trên bán đảo phía đông Thái Bình Dương, nơi hằng năm xảy ra baonhiêu thảm họa của nhân loại và không được thiên nhiên ưu ái ban tặng tài nguyênthiên nhiên, nhưng mỗi khi nhắc tới Nhật Bản là nhắc đến một quốc gia nổi tiếng

về sự phát triển toàn diện từ khoa học kỹ thuật, công nghệ đến kinh tế xã hội Conngười Nhật Bản nổi tiếng với sự thông minh, đức tính cần cù và biết khắc phụcnhững khó khăn với tinh thần đoàn kết cao, ý thức cộng đồng mà thế giới phảingưỡng mộ và học tập Có được điều đó phải kể đến sự quản lý khoa học và hiệuquả của Chính phủ Nhật Bản, một bộ máy nhà nước được sắp đặt quy củ và rõ ràngtừng bộ phận, điều chỉnh chính xác các hành vi trong xã hội, các chính sách, đườnglối phát triển, nỗ lực làm việc để đáp ứng nhu cầu và nguyện vọng của nhân dân

Trong tiểu luận này, chúng tôi sẽ tập trung tiến hành tập trung nghiên cứu vàtìm hiểu về Chính phủ Nhật Bản, thông qua việc tìm hiểu chung, cơ cấu tổ chức,chức năng cũng như thẩm quyền của Chính phủ Nhật Bằng việc sử dụng nhữngphương pháp nghiên cứu: thu thập số liệu, phân tích, tổng hợp lí thuyết nhằmkhai thác được những thông tin liên quan chính xác nhất và diễn giải một cách cụthể đối tượng nghiên cứu Trong đó, bài tiểu luận được chia làm 3 phần chính nhưsau:

PHÂN 1 CƠ SƠ LY LUÂN

1 Thể chế chính trị Nhật Bản

Nền chính trị Nhật Bản được thành lập dựa trên nền tảng của một thể chếquân chủ lập hiến và cộng hòa đại nghị (hay chính thể quân chủ đại nghị) theo đóThủ tướng giữ vai trò đứng đầu nhà nước và chính đảng đa số

Nhật Bản có tổ chức bộ máy nhà nước tam quyền phân lập được xây dựngdựa trên nguyên tắc “pháp quyền”, gồm 3 cơ quan: lập pháp, hành pháp và tư pháp.Mặc dù Nhật Bản vẫn giữ chế độ Thiên hoàng, nhưng Thiên hoàng Nhật Bản chỉ

có địa vị tượng trưng cho đất nước Nhật Bản và sự thống nhất của nhân dân NhậtBản; Thiên hoàng không can dự vào công việc chính trị của đất nước

2 Sơ lược về ba cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp của Nhật Bản 2.1

Ngoài ra, Quốc hội còn thực hiện hai chức năng khác, là cơ quan quyền lựctối cao (chức năng nắm giữ quyền lực nhà nước) và lập pháp duy nhất (chức nănglập pháp) của Nhật Bản (Điều 41 Hiến pháp) Quốc hội được trao cho chức năng là

“cơ quan lập pháp duy nhất” Cơ quan lập pháp duy nhất được hiểu là hoạt độnglập pháp thực chất phải do Quốc hội thực hiện một cách độc lập bằng nghị quyết.Tuy nhiên, chức năng lập pháp này không tuyệt đối ở Nhật Bản Chức năng lậppháp ở Nhật được hiểu, Quốc hội là cơ quan xem xét và công nhận các dự thảopháp luật đa phần do Chính phủ đề xuất

2.2 Cơ quan tư pháp

3

Nguyên tắc pháp quyền ghi nhận sự tồn tại của hệ thống cơ quan thứ ba bêncạnh hệ thống cơ quan lập pháp và hành pháp Đó là hệ thống cơ quan tư pháp - tòa

án Tòa án thực hiện chức năng tư pháp, có nghĩa là trực tiếp thực hiện quyền tưpháp

2.3 Cơ quan hành pháp

Điều 65 Hiến pháp thừa nhận rằng “Nội các là cơ quan nắm giữ quyền hànhpháp” Với tư cách là cơ quan thực hiện chức năng hành pháp trong quyền lựcquốc gia, Nội các và Quốc hội là hai cơ quan “thống trị” trong lĩnh vực chính trị.Trong lĩnh vực chính trị, Chính phủ là trụ cột trung tâm Chức năng thứ hai củaChính phủ là nắm giữ quyền hành pháp

Chính phủ bao gồm Thủ tướng là người đứng đầu và các bộ trưởng (Điều 66 Hiếnpháp) Thủ tướng được Quốc hội bổ nhiệm trong số các thành viên của Quốc hội,

có thể là thành viên của Hạ viện hoặc Thượng viện Trong Hiến pháp 1946, Chínhphủ là nơi nhân dân đặt niềm tin thiêng liêng, là nơi nhân dân trao quyền lực củamình, Chính phủ thay mặt cho nhân dân và hoạt động vì lợi ích của Nhân dân

3 Hiến pháp hiện hành của Nhật Bản

Hiến pháp hiện hành của Nhật Bản ra đời từ năm 1946, có hiệu lực chínhthức từ ngày 3/5/1947 Hiến pháp này còn gọi là Hiến pháp hòa bình, có độ cươngtính cao, cho đến nay chưa một lần được sửa đổi Sở dĩ như vậy vì quy trình, thủtục sửa đổi Hiến pháp rất khó khăn và đồng thời nó vẫn phù hợp với thực tiễn, vớilợi ích của các lực lượng chính trị cầm quyền

Về mặt hình thức, bản Hiến pháp 1946 của Nhật Bản tuân thủ theo quytrình, thủ tục sửa đổi được quy định trong Hiến pháp Minh Trị cũ, nhưng nội dungbản chất hay giá trị bản sắc của Hiến pháp đã được thay đổi hoàn toàn, không viphạm các quy định của Hiến pháp Minh Trị, do đó duy trì tính liên tục và giá trịpháp lý của bản Hiến pháp mới

PHÂN 2: TIM HIÊU VỀ CHINH PHU NHÂT

Nội các Nhật Bản hiện đại được thành lập theo Hiến pháp năm 1946 củaNhật Bản

Điều 65 Hiến pháp Nhật Bản quy định Nội các là cơ quan năm giư quyềnhành pháp Đây cũng chính là cơ quan quyền lực tối cao trong hệ thống hành chínhtrong hệ thống hành chính quốc gia có trách nhiệm điều hành hoạt động của các cơquan hành chính cấp dưới, có nhiệm vụ liên hệ với Quốc hội về cách thức tiếnhành trong các hoạt động hành chính

Nôi cac phai chiu trach nhiêm tâp thê trươc Quôc hôi trong qua trinh thưc thiquyên hanh phap

1.2 Cơ cấu tổ chức

Các Bộ tại Nhật Bản

Hiện nay, Chính phủ Nhật Bản bao gồm 10 Bộ và 2 cơ quan ngang Bộ:

● Bộ Quản lý công cộng, Nội vụ và Bưu chính viễn thông

● Bộ Tư pháp

● Bộ Ngoại giao

● Bộ Tài chính

5

● Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ;

● Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi;

● Bộ Nông nghiệp, Lâm nghiệp và Ngư nghiệp

● Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp

● Bộ Đất đai, Cơ sở hạ tầng và Vận tải

● Bộ Môi trường

Cơ quan ngang bô

● Bộ quốc phòng

● Ủy ban An toàn quốc gia

Có thể thấy, đa số các bộ nằm trong cơ cấu tổ chức của Chính phủ Nhật Bảnđều là các bộ quản lý đa ngành, đa lĩnh vực

Cơ quan quan trọng nhất trong Nội các là ban Thư ký Nội các chịu tráchnhiệm lập các chương trình nghị sự cho các cuộc họp của Nội các, nghiên cứu, thuthập số liệu, tư vấn liên lạc và truyền đạt thông tin trong Nội các Người đứng đầuban Thư ký Nội các thường có quan hệ chính trị với thủ tướng Nhật Bản, và có ảnhhưởng trong việc duy trì các mối quan hệ công việc đều đặn giữa Nội các và ĐảngDân chủ - Tự do

Ngoài ra, Nội các còn còn có Hội đồng Kiểm toán Hội đồng Kiểm toán làmột tổ chức độc lập theo Hiến pháp, có chức năng kiểm toán báo cáo quyết toáncủa Nhà nước, của các tập đoàn và cơ quan khác trực thuộc Nhà nước

1.3 Thu tướng (Shusho)

Thủ tướng là người đứng đầu Nội các Ông Suga Yoshihide của Đảng Dânchủ Tự do hiện đang giữ chức Thủ tướng Ông là vị thủ tướng mới đầu tiên dướiThời kỳ Lệnh Hòa

Giúp việc cho Thủ tướng là các Bộ trưởng Thủ tướng va Bô trương phải làcông chưc dân sư Thủ tướng có quyền bổ nhiệm và bãi nhiệm các Bộ trưởng Thủtướng là người đại diện cho Nội các, có trách nhiệm đệ trình các dự luật lên Quốchội, báo cáo lên Quốc hội về các vấn đề chung và đối ngoại của quốc gia, và thựchiện kiểm soát và giám sát các nhánh hành chính

1.4 Phiên họp của Nội các

Khac hăn vơi cac phiên hop cua Nghi viên đươc tô chưc công khai, cacphiên hop cua Nôi cac đươc giư bi mât Cac phiên hop cua Nôi cac Nhât Ban co 2loai: Cac phiên hop thương ky tô chưc môt tuân hai lân va cac phiên hop bâtthương Vê nguyên tăc tât ca cac bô trương đêu băt buôc phai tham dư cac phiênhop đo va Thu tương la ngươi chu tri Nôi cac hop ban tron, cac quyêt đinh cua Nôicac đươc chuyên vong tron cho cac thanh viên ky nêu như ho không phan đôi Măc

du, la ngươi đưng đâu Nôi cac song Thu tương chi co môt phiêu nên cac quyêtđinh đat đươc trong phiên hop thưc tê la do thương lương va thoa hiêp Tât nhiên ơmôt khia canh khac vơi quyên lưc minh, Thu tương co thê không chê Nôi cac băngcach nay hay cach khac Ở Nhât Ban moi quyêt đinh thê hiên y chi cua Nôi cactheo truyên thông luôn đươc coi la nhât tri Co một điêu cân ban thêm ơ đây la do

sư diên biên phưc tap cua xa hôi hiên đai đăt ra yêu câu chung đôi vơi cơ quan nhanươc chiu trach nhiêm giai quyêt công viêc hang ngay phai co quyêt đinh mangtinh mau le, bi mât va quyêt đoan

2 Cach bâu cư bô may Chinh phu

Nếu hai Viện không đạt được sự nhất trí chung hoặc Thượng viện cũngkhông chỉ định được Thủ tướng trong vòng 10 ngày sau khi Hạ viện thông quanghị quyết bầu Thủ tướng thì quyết định của Hạ viện sẽ là quyết định cuối cùngcủa Quốc hội.2

1 Điều 66, Chương V Hiến pháp Nhật Bản (1947)

2 Điều 67, Chương V Hiến pháp Nhật Bản (1947)

7

Thông thường, đảng nào chiếm đa số ghế trong Hạ viện thì Chủ tịch củaĐảng đó sẽ được bầu làm Thủ tướng Mặc dù quy định của Hiến pháp tương đối rõràng nhưng trong thực tế, việc bổ nhiệm Thủ tướng là một quá trình hết sức phứctạp, đặc biệt là khi không có một Đảng nào chiếm đa số trong Hạ nghị viện.

Trong những năm đầu thế kỉ 50, trước mỗi cuộc bầu cử Thủ tướng được tổchức ở Nghị viện, thường có rất nhiều thủ đoạn được áp dụng trong những mốiquan hệ cụ thể giữa các đảng phái Nếu không có một đảng nào chiếm đa số trong

Hạ nghị viện thì việc giành sự ủng hộ của các đảng trung dung là rất cần thiết đểchọn ra một Thủ tướng

Từ khi xuất hiện hệ thống một đảng rưỡi từ năm 1955, các đảng tiến cửngười của mình vào vị trí Thủ tướng trước khi Nghị viện bỏ phiếu nên kết quảthường được dự đoán từ trước Sau khi Hatayama từ chức vào năm 1956, các phephái trong Đảng Dân chủ - Tự do đã hiệp thương và thống nhất tiến cử Chủ tịchcủa đảng vào cương vị Thủ tướng Từ đó trở đi, vì nó chiếm ưu thế trong Hạ viện,việc bầu chủ tịch Đảng này thu hút nhiều sự quan tâm hơn việc bầu thủ tướng.Nhiệm kỳ của một chủ tịch Đảng Tự do chỉ có 2 năm nên đôi khi một Thủ tướng

có thể bị mất chức vì gặp thất bại trong cuộc tái bầu cử Chủ tịch Đảng

2.2 Cách bầu Bộ trưởng các Bộ ngành tại Nhật Bản

Mỗi bộ được lãnh đạo bởi một Bộ trưởng Nhà nước do Thủ tướng Chínhphủ bổ nhiệm

Các Bộ trưởng phải là công chức dân sự Đa số các Bộ trưởng phải là đạibiểu Quốc hội Thủ tướng có quyền cách chức Bộ trưởng

Theo Luật Nội các năm 2001, số lượng Bộ trưởng không được quá 14người, tuy nhiên, trong trường hợp đặc biệt, vẫn có thể lên đến 17 người

Ban Thư ký Nội các có vai trò hỗ trợ Nội các và Thủ tướng Ngoài ra, theoquy định của Hiến pháp, đa số Bộ trưởng Bộ Ngoại giao được bầu từ các thànhviên của Nghị viện

Trái với ở Mỹ, các Bộ trưởng của Nhật thường là Nghị sĩ nên có nền tảngchính trị của riêng mình do họ đứng đầu hoặc đại diện quyền lợi của các phe cánh

quan trọng trong Nghị viện hoặc trong Đảng Vì vậy, trong việc lựa chọn các Bộtrưởng, Thủ tướng phải tiến hành một cách thận trọng để cân đối quyền lực của cácphe cánh trong Đảng hoặc liên minh Đảng cầm quyền trong từng giai đoạn

Các Bộ trưởng của Nhật hiếm khi được phục vụ dài hạn Họ thường được bổnhiệm như một phần thưởng cho sự phục vụ trung thành, cho việc ủng hộ chínhquyền trong cuộc đấu tranh quan trọng nào đó, hoặc cho khả năng lãnh đạo bộ đểtạo ra sức ép thực hiện một chính sách quan trọng nhất thời

Các cựu Bộ trưởng sau khi rời khỏi Nội các vẫn giữ vai trò quan trọng trongđảng và trong phe cánh của họ, họ không bao giờ thoát ly quyền lực thực sự, màvẫn tiếp tục tạo được ảnh hưởng của mình trong những diễn đàn khác

Trên thực tế, mặc dù thời gian nhậm chức ngắn nhưng hầu hết các Bộtrưởng, kể cả Thủ tướng Nhật Bản đều là những nhà chính trị giàu kinh nghiệm.Trong 25 năm đầu thời kỳ sau chiến tranh, 46% Bộ trưởng được bổ nhiệm là cácnhà chính trị, 18% là những quan chức trước đó đã giành được ghế trong Nghịviện, và 24% còn lại là những nhà kinh doanh, luật sư, giáo sư đại học hoặc nhàbáo - những người đã có kinh nghiệm và thích hoạt động chính trị

Bộ trưởng Bộ Ngoại giao sẽ chỉ bị bãi nhiệm nếu Hạ viện thông qua đề nghịbất tín nhiệm đối với Nội các (hoặc đề nghị bất tín nhiệm trong Nội các bị bác bỏ)hoặc do Thủ tướng bãi nhiệm

Bộ trưởng Tư pháp là Phó chủ tịch đương nhiên của Hội đồng Bộ trưởng Tưpháp có thể thay Tổng thống giữ quyền chủ tịch Hội đồng

3 Thẩm quyền của chính phủ

3.1 Về hành pháp

Thứ nhất, Điều 65 (Hiến pháp 1946) quy định “Nội các là cơ quan nắm giữquyền hành pháp” Với tư cách là cơ quan thực hiện chức năng hành pháp trongquyền lực quốc gia, Nội các và Quốc hội là hai cơ quan “thống trị” trong lĩnh vựcchính trị Đồng thời, theo khoản 3 điều 66, Nội các có trách nhiệm liên kết vớiquốc hội trong việc thực thi quyền hành pháp

Với những quyền hạn cụ thể mà Hiến pháp và các văn bản pháp luật trao chocũng như yêu cầu thực tế của xã hội Nhật Bản hiện đại, cơ quan hành pháp dưới sự

9

lãnh đạo của Nội các ngày càng thâm nhập sâu vào các lĩnh vực đời sống xã hội.Trong thực tế, cơ quan hành pháp có quyền hạn rất lớn trên nhiều lĩnh vực mà cóthể kể đến một số lĩnh vực chủ yếu sau đây:

Lĩnh vực thứ nhất thuộc phạm vi quyền hạn của cơ quan hành pháp là soạnthảo, vạch ra chính sách đối nội, đối ngoại của quốc gia Điều này được coi là chứcnăng hành pháp đầu tiên và sau khi các dự thảo đó đã được các cơ quan hữu quanchấp nhận thì cũng là người tổ chức thực hiện

Lĩnh vực quyền hạn thứ hai là tiến hành quản lý chung Để thực hiện việcnày, đằng sau Nội các là cả một bộ máy hành chính giúp việc Làm việc trong cơquan hành chính hiện nay là một đội ngũ viên chức hùng hậu hơn 3 triệu người

Lĩnh vực quyền hạn thứ ba của cơ quan hành pháp là ban hành các văn bảnpháp quy dưới luật để đưa các quy định của hiến pháp vào cuộc sống và triển khaicác văn bản pháp luật đã được Nghị viện thông qua Các văn bản của cơ quan hànhpháp ban hành có hiệu lực pháp lý dưới luật, dựa trên cơ sở luật và để luật đượcthực hiện trên thực tế

Điều 73: Nội các ngoài các công việc sự vụ hành pháp thông thường còn tiến hành

các việc dưới đây:

1 Thực thi pháp luật một cách công bằng, điều hành các công việc của đất nước

2 Xử lý quan hệ ngoại giao

3 Ký kết các hiệp ước Tuy nhiên cần phải có sự thừa nhận của Quốc hội trướckhi ký hoặc sau khi kí tùy vào hoàn cảnh

4 Thực thi các công việc dân sự dựa trên tiêu chuẩn luật pháp

5 Xây dựng dự toán ngân sách và trình ra trước quốc hội

luật Tuy nhiên trong các sắc lệnh này ngoại trừ trường hợp được sự ủy nhiệm của luậtpháp một cách đặc biệt không được phép đặt ra các điều phạt

7 Quyết định việc đại xá, đặc xá, giảm nhẹ hình phạt, bãi miễn hình phạt và phục hồi quyền lợi

Theo Hiến Pháp 1946 :

Điều 53: Nội các có quyền triệu tập phiên họp bất thường của Quốc hội Khi có

yêu cầu của từ 1/4 tổng số đại biểu của 2 Viện, Nội các phải triệu tập phiên họp bấtthường của Quốc hội

Điều 54: Khi Hạ viện bị giải tán, phải tổ chức tổng tuyển cử 40 ngày sau thời hạn

giải tán và Quốc hội phải họp sau 30 ngày bầu cử

Trong trường hợp Hạ viện bị giải tán, Thượng viện cũng không họp Nhưng nếutrong trường hợp đất nước lâm nguy, Nội các có thể triệu tập phiên họp bất thườngcủa Thượng viện

Tuy nhiên biện pháp trên chỉ có tính tạm thời và sẽ bị huỷ bỏ nếu Hạ viện khôngchấp thuận trong vòng 10 ngày sau khi khai mạc khóa họp của Quốc hội

Điều 62: Mỗi viện có thể mở cuộc điều tra về hoạt động của Chính phủ, hỏi cung

nhân chứng và kiểm tra các tài liệu

Điều 63: Cho dù có phải là đại biểu của mỗi Viện hay không, Thủ tướng và các Bộ

trưởng có quyền tới các Viện bất cứ lúc nào để phát biểu ý kiến về dự luật Họ phải

có mặt để trả lời và giải thích các vấn đề khi cần thiết

Lĩnh vực quyền hạn thứ tư của cơ quan hành pháp được thực hiện trong quátrình lập pháp: Hầu hết các dự luật đều được cơ quan hành pháp khởi thảo và đệ trình

để Nghị viện thông qua Ngay cả văn bản pháp luật quan trọng nhất là Hiến pháp thì

cơ quan chủ trì việc dự thảo sửa đổi cũng không phải là ai khác ngoài cơ quan hànhpháp Thông thường quy trình để thông qua một đạo luật như sau: Trong quá trìnhthực hiện nhiệm vụ của mình, các bộ thấy cần thiết phải có một đạo luật

11