(TIỂU LUẬN) TIỂU LUẬN THỰC TIỄN PHÁP LUẬT hợp ĐỒNG TẶNG CHO tài sản có điều KIỆN

Cụ thể căn cứ vào Điều 457, Bộ luật Dân sự 2015 quy định “Hợp đồng tặngcho tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên tặng cho giao tài sản củamình và chuyển quyền sở hữu cho bên

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ - TÀI CHÍNH

: PHẠM THỊ THU TRANG : 216101129

: 21.1MBA13

Thành phố Hồ Chí Minh, 10 tháng 09 năm 2021

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ - TÀI CHÍNH

THÀNH PHỒ HỒ CHÍ MINH

ĐỀ CƯƠNG TIỂU LUẬN THẠC SỸ

Chuyên ngành: QUẢN TRỊ KINH DOANH

: PHẠM THỊ THU TRANG : 216101129

: 21.1MBA13 : PGS.TS.DƯƠNG ANH SƠN

Thành phố Hồ Chí Minh, 10 tháng 09 năm 2021

NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN

Thành phố Hồ Chí Minh, ngày tháng năm

GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN

PGS.TS.DƯƠNG ANH SƠN

PHẦN 1 ĐẶC VẤN ĐỀ

Hợp đồng là một chế định quan trọng, được ghi nhận từ rất sớm trong hệthống pháp luật Việt Nam Bên cạnh các quy định chung về hợp đồng, tại bộ luậtdân sự năm 2015 quy định về các hợp đồng thông dụng, trong đó bao gồm hợpđồng tặng cho tài sản có điều kiện Cùng với sự phát triển của kinh tế, xã hội,các hợp đồng tặng cho tài sản có điều kiện đang có xu hướng gia tăng cả về sốlượng và chất lượng Kéo theo đó, các tranh chấp liên quan đến hợp đồng tặngcho tài sản có điều kiện trên thực tế phát sinh ngày càng nhiều và phức tạp Việcgiải quyết tốt các tranh chấp về hợp đồng tặng cho tài sản có điều kiện sẽ gópphần bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp cho bên tặng cho, bên được tặng cho,qua đó ổn định và góp phần thúc đẩy sự phát triển của các giao dịch trong đờisống, xã hội

Hiện nay, cơ sở pháp lý quan trọng nhất điều chỉnh hợp đồng tặng cho tàisản có điều kiện là bộ luật dân sự năm 2015 Về cơ bản, các quy định trong bộluật dân sự năm 2015 kế thừa nguyên các quy định trong bộ luật dân sự năm

2005 về hợp đồng tặng cho tài sản Các quy định này đã tạo ra hành lang pháp lýkhá đầy đủ và phù hợp để các chủ thể xác lập, thực hiện hợp đồng tặng cho tàisản có điều kiện với nhau Tuy nhiên, pháp luật về hợp đồng tặng cho tài sảntrong bộ luật dân sự năm 2005 còn nhiều bất cập, hạn chế và vẫn tiếp tục tồn tạitrong bộ luật dân sự năm 2015

Thứ nhất, các quy định về hợp đồng tặng cho tài sản có điều kiện còn sơsài, nhiều vấn đề chưa được quy định như: Thời điểm phát sinh hiệu lực của hợpđồng tặng cho đối với các tài sản vô hình, Các căn cứ hủy bỏ hợp đồng đặc thùđược áp dụng riêng hợp đồng tặng cho tài sản có điều kiện, Các yếu tố pháp lý

mà điều kiện tặng cho cần đáp ứng, Chưa ghi nhận phương thức giải quyết đốivới hợp đồng tặng cho tài sản có điều kiện khi bên được tặng cho chỉ thực hiệnmột phần điều kiện

Thứ hai, một số quy định hiện hành về hợp đồng tặng cho tài sản có điềukiện còn chưa phù hợp như: thời điểm phát sinh hiệu lực của hợp đồng tặng chotài sản có điều kiện chưa thống nhất giữa động sản và bất động sản không phải

đăng ký sở hữu Đối với động sản không phải đăng ký sở hữu thì hợp đồng tặngcho tài sản có điều kiện có hiệu lực khi bên được tặng cho nhận tài sản Trongkhi đó, hợp đồng tặng cho tài sản có điều kiện bất động sản không phải đăng ký

có hiệu lực kể từ khi bên tặng cho chuyển giao tài sản

Những hạn chế, bất cập tồn tại trong pháp luật về hợp đồng tặng cho tài sản

có điều kiện là nguyên nhân cơ bản dẫn đến hệ quả thiếu cơ sở cho việc thựchiện, áp dụng pháp luật của các chủ thể trong xã hội và của các cơ quan Nhànước có thẩm quyền

Trong bối cảnh khung pháp lý về hợp đồng tặng cho tài sản có điều kiệncòn thiếu sót, nhiều quy định chưa phù hợp, cùng với cơ chế giải quyết tranhchấp về hợp đồng tặng cho tài sản có điều kiện vẫn bộc lộ nhiều bất cập, hạn

chế Xuất phát từ những lý do trên, em quyết định lựa chọn đề tài “Thực tiễn

pháp luật Hợp đồng tặng cho tài sản có điều kiện” để để nghiên cứu.

PHẦN 2 GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 2.1 Cơ sở pháp lý quy định pháp luật hợp đồng tặng cho tài sản có điều kiện

Hợp đồng tặng cho tài sản có điều kiện được quy định từ rất sớm trong hệthống pháp luật nước ta từ bộ luật dân sự năm 1995, bộ luật dân sự năm 2005 và

bộ luật dân sự năm 2015 cũng điều quy định về tặng cho tài sản có điều kiện

Cụ thể căn cứ vào Điều 457, Bộ luật Dân sự 2015 quy định “Hợp đồng tặngcho tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên tặng cho giao tài sản củamình và chuyển quyền sở hữu cho bên được tặng cho mà không yêu cầu đền bù,bên được tặng cho đồng ý nhận.” [2]

Căn cứ vào Điều 462, Bộ luật Dân sự 2015 quy định “Tặng cho tài sản cóđiều kiện là bên tặng cho có thể yêu cầu bên được tặng cho thực hiện một hoặcnhiều nghĩa vụ trước hoặc sau khi tặng cho Điều kiện tặng cho không được viphạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội.” [2]

Từ hai quy định pháp luật trên em hiểu là: Hợp đồng tặng cho tài sản cóđiều kiện là hợp đồng tặng cho tài sản, theo đó bên tặng cho có thể yêu cầu bênđược tặng cho thực hiện một hoặc nhiều nghĩa vụ trước hoặc sau khi tặng cho.Điều kiện tặng cho không được vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức

xã hội và không được làm thay đổi tính chất không có đền bù của hợp đồng tặngcho tài sản

2.2 Bình luận

Hiện nay ngày càng có nhiều người tặng cho quan tâm và xác lập hợp hợpđồng tặng cho tài sản có điều kiện Một trong những lý do quan trọng đó là ngườitặng cho nhằm bảo đảm cuộc sống ổn định của họ sau khi tặng cho tài sản Trongquá trình xác lập, thực hiện hợp đồng tặng cho tài sản có điều kiện không ít cáctranh chấp xảy ra giữa bên tặng cho và bên được tặng cho Thực tiễn có nhữngtrường hợp, sau khi hợp đồng tặng cho có hiệu lực, bên được tặng cho đã nhận tàisản nhưng họ đã có những hành vi trái với mong muốn, tức là ngược với động cơcủa người tặng cho Ví dụ, người được tặng cho có những hành vi xâm phạm tínhmạng, sức khoẻ, tài sản của người được tặng cho và những người thân thích của

người này, hoặc người được tặng cho sử dụng tài sản tặng cho trái với mong muốncủa người tặng cho, hoặc trong một số trường hợp sau khi hợp đồng tặng cho đượcthực hiện thì hoàn cảnh, tình trạng gia đình, vật chất của người tặng cho có sự thayđổi cơ bản và người tặng cho lại có nhu cầu lớn về tài sản để có thể đảm bảo cuộcsống tối thiểu của mình hoặc việc tặng cho có thể xâm hại đến quyền lợi của ngườikhác, của xã hội Trong những trường hợp nói trên pháp luật của Việt Nam khó cóthể giải quyết được bởi không có sự điều chỉnh rõ ràng [3]

Chính vì vậy em lấy 1 bản án xảy ra trong thực tiễn để minh chứng: Bản ánsố: 142/2018/DS-PT của Tòa án nhân dân tỉnh Đồng Tháp, ngày 13-6-2018 v/v

“Tranh chấp hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất” [1]

Nội dung vụ án: Vào năm 2012 bà B lập HĐTCQSDĐ cho ông L (ông L đãđứng tên trong giấy chứng nhận QSDĐ) với điều kiện ông L phải chăm sóc bà B

và hang năm ông L phải giao cho bà B 100 giạ lúa để bà B sinh hoạt (thỏa thuậnbằng miệng) Ông L đã cho con gái là Võ Thị Mộng T đến ở cùng bà B và thựchiện việc chăm sóc bà Thời gian gần đây ông L và con gái là T không chăm sóc

bà B như thỏa thuận, bà B phải tự lo, gặp nhiều khó khăn trong sinh hoạt nên bà

B nộp đơn ra tòa yêu cầu tòa án hủy bỏ HĐTCTS giữa bà và ông L [1]

Phán quyết toà án: Tại Quyết định bản án dân sự sơ thẩm số: 03/2018/DSST ngày

11 tháng 4 năm 2018 của Toà án nhân dân huyện CL đã xử: Chấp nhận yêu cầu của

bà Lê Thị B: Buộc ông Võ Thành L trả cho bà Lê Thị B diện tích đất [1] Trong vụviệc này, hợp đồng tặng cho tài sản có điều kiện được xác lập giữa bà B và ông L,

theo đó điều kiện bà B đặt ra là đặt cho ông L Ông L phải là ngườithực hiện điều kiện này Tuy nhiên, sau đó ông L cho con gái đến ở cùng bà B đểthực hiện việc chăm sóc, điều này được sự đồng ý của bà B Theo em, điều kiệntặng cho có thể được thực hiện bởi người được tặng cho hoặc chủ thể thứ ba khácnếu người tặng cho đồng ý Trong tình huống khi con gái L đến ở cùng bà B thì

B không có bất cứ phản đối nào Trong bản án trên em nghiên cứu nhận thấy phảichú ý tới sự kiện này, để thông qua đó xác định ông L đã thực hiện điều kiện tặngcho hay chưa ?

Trong bản án số 142/2018/DS-PT xảy ra vấn đề bất cập liên quan đến chủthể thực hiện điều kiện tặng cho và điều kiện tặng cho không được ghi trong hợpđồng.

Về người thực hiện điều kiện tặng cho: hợp đồng tặng cho tài sản có điều kiệnđược xác lập giữa bà B và ông L, theo đó điều kiện bà B đặt ra là đặt cho ông

L. Ông L phải là người thực hiện điều kiện này Tuy nhiên, sau đó ông L cho congái đến ở cùng bà B để thực hiện việc chăm sóc, điều này được sự đồng ý của bà

B. Theo em, điều kiện tặng cho có thể được thực hiện bởi người được tặng chohoặc chủ thể thứ ba khác nếu người tặng cho đồng ý Trong tình huống khi congái L đến ở cùng bà B thì B không có bất cứ phản đối nào Khi xem xét vụ việc,tòa án cần chú ý tới sự kiện này để thông qua đó xác định ông L đã thực hiệnđiều kiện tặng cho hay chưa? Tuy nhiên, vấn đề này chưa được xem xét thấu đáotrong bản án Bên cạnh đó, bởi Điều 462 bộ luật dân sự năm 2015 cũng chỉ ghinhận chung về về bên được tặng cho thực hiện điều kiện tặng cho nên việc giảiquyết tranh chấp khi người thứ ba thực hiện điều kiện tặng cho còn gặp nhiềukhó khăn, bất cập

Trong bản án, tòa án có nhận định sau đây: “mặc dù theo HĐTCQSDĐngày 24/7/2012 giữa bà Lê Thị B với ông Võ Thành L không thể hiện điều kiện

là bà B tặng cho QSDĐ cho ông L, thì ông L phải có nghĩa vụ nuôi dưỡng, chămsóc bà B đến cuối đời Tuy nhiên, theo biên bản phiên tòa sơ thẩm và tại phiêntòa phúc thẩm ông L thừa nhận là bà B tặng cho ông L QSDĐ là có điều kiện,ông L phải nuôi dưỡng, chăm sóc bà B đến cuối đời” Đây là trường hợp điềukiện tặng cho không được ghi nhận trong HĐTCCĐK nhưng tòa án vẫn côngnhận điều kiện ngầm giữa B và L

2.3 Giải pháp

Thứ nhất, định hướng hoàn thiện pháp luật về điều kiện tặng cho

Bên tặng cho có thể đưa ra điều kiện về việc chuyển giao tài sản hay thực hiệnhoặc không được thực hiện một công việc Điều 462 bộ luật dân sự năm 2015 chưa

dự liệu đến khả năng thực hiện được của điều kiện tặng cho Do đó, trên thực tế sẽ

có khả năng xảy ra trường hợp bên tặng cho đặt ra điều kiện tặng cho mang

tính chất thách đố, nằm ngoài khả năng thực hiện của con người Do đó, em kiến

nghị cần bổ sung quy định: “điều kiện tặng cho phải có khả năng thực hiện được, nếu trong hợp đồng tặng cho tài sản có điều kiẹn có các điều kiện không thể thực hiện được, các điều kiện trái pháp luật hoặc trái đạo đức xã hội thì coi như không có các điều kiện đó”.

Thứ hai, định hướng hoàn thiện khoản 2, Điều 462, Bộ luật Dân sự 2015

Cần bổ sung cách thức giải quyết khi bên được tặng cho đã thực hiện mộtphần nghĩa vụ Theo quy định khoản 2 Điều 462 bộ luật dân sự năm 2015, bên

được tặng cho phải “hoàn thành nghĩa vụ” thì mới được yêu cầu bên tặng cho

thanh toán chi phí mà mình đã bỏ ra để thực hiện điều kiện Quy định không baoquát được cách giải quyết trong trường hợp bên được tặng cho thực hiện một

phần nghĩa vụ Do đó, em kiến nghị bổ sung quy định này như sau: “Trường hợp phải thực hiện nghĩa vụ trước khi tặng cho, nếu bên được tặng cho đã hoàn thành nghĩa vụ hoặc thực hiện được một phần nghĩa vụ mà bên tặng cho không giao tài sản thì bên tặng cho phải thanh toán nghĩa vụ mà bên được tặng cho đã thực hiện.”

Cần quy định chính xác về nghĩa vụ thanh toán của bên tặng cho đối vớibên được tặng cho Nếu bên được tặng cho đã hoàn thành nghĩa vụ mà bên tặngcho không giao tài sản thì bên tặng cho phải thanh toán nghĩa vụ mà bên đượctặng cho đã thực hiện (khoản 2 Điều 462 bộ luật dân sự năm 2015) Điều luật

này chỉ quy định chung chung “thanh toán nghĩa vụ mà bên được tặng cho đã thực hiện” Rà soát các Điều luật trong bộ luật dân sự năm 2015 quy định về chi phí thì có thể Điều luật này đều ghi nhận “chi phí hợp lý” như: điểm b khoản 1 Điều 58 bộ luật dân sự năm 2015: “Được thanh toán các chi phí hợp lý cho việc quản lý tài sản của người được giám hộ” Khoản 2 Điều 497 bộ luật dân sự năm

2015 quy định: “Yêu cầu bên cho mượn thanh toán chi phí hợp lý về việc sửa chữa hoặc làm tăng giá trị tài sản mượn, nếu có thoả thuận” Khoản 3 Điều 539

bộ luật dân sự năm 2015 quy định về nghĩa vụ của bên nhận tài sản: “Thanh toán chi phí hợp lý phát sinh do việc chậm tiếp nhận tài sản”.

Qua việc dẫn chứng các quy định trên có thể thấy rằng, quy định của khoản

2 Điều 462 bộ luật dân sự năm 2015 không tương thích với toàn bộ quy định vềnghĩa vụ thanh toán chi phí Hơn thế nữa, việc không ghi nhận chặt chẽ nghĩa vụthanh toán của bên tặng cho tài sản dẫn đến những bất cập trong việc giải quyếtcác tranh chấp liên quan Từ đó, em kiến nghị sửa đổi quy định về nghĩa vụ

thanh toán của bên tặng cho như sau: “Trường hợp phải thực hiện nghĩa vụ trước khi tặng cho, nếu bên được tặng cho đã hoàn thành nghĩa vụ mà bên tặng cho không giao tài sản thì bên tặng cho phải thanh toán chi phí hợp lý mà bên được tặng cho bỏ ra để thực hiện điều kiện tặng cho”.

Thứ ba, định hướng hoàn thiện khoản 3, Điều 462, Bộ luật Dân sự 2015

Khoản 3 Điều 462 bộ luật dân sự năm 2015 chỉ mới đưa ra quy định giải

quyết khi bên được tặng cho “không thực hiện điều kiện” mà chưa bao quát

phương thức giải quyết đối với trường hợp bên được tặng cho đã thực hiện đượcmột phần điều kiện Nhằm hài hòa lợi ích và đảm bảo sự công bằng giữa bêntặng cho và bên được tặng cho thì em kiến nghị bổ sung quy định để giải quyếttrong trường hợp bên được tặng cho đã thực hiện một phần điều kiện như sau:

“Trường hợp phải thực hiện nghĩa vụ sau khi tặng cho mà bên được tặng cho không thực hiện thì bên tặng cho có quyền đòi lại tài sản và yêu cầu bồi thường thiệt hại Nếu bên được tặng cho đã thực hiện một phần nghĩa vụ thì được thanh toán chi phí tương ứng khi bên tặng cho đòi lại tài sản”.

Khoản 3 Điều 462 bộ luật dân sự năm 2015 quy định: “Trường hợp phải thực

hiện nghĩa vụ sau khi tặng cho mà bên được tặng cho không thực hiện thì bên tặng cho có quyền đòi lại tài sản và yêu cầu bồi thường thiệt hại” – khoản này chưa quy

định triệt để hiệu lực của tặng cho tài sản có điều kiện khi bên được tặng cho khôngthực hiện điều kiện tặng cho Từ phân tích trên, em đề nghị bổ sung quy định vềhiệu lực của tặng cho tài sản có điều kiện khi bên tặng cho đòi lại tài sản từ bên

được tặng cho như sau: “Trường hợp phải thực hiện nghĩa vụ sau khi tặng cho mà

bên được tặng cho không thực hiện thì hợp đồng tặng cho bị hủy bỏ, bên tặng cho

có quyền đòi lại tài sản và yêu cầu bồi thường thiệt hại”.

PHẦN 3 KẾT LUẬN

Hợp đồng tặng cho tài sản có điều kiện nằm trong chế định Hợp đồng trong

Bộ luật Dân sự hiện hành, là một trong những hợp đồng được ghi nhận từ rất sớmtrong hệ thống pháp luật Việt Nam và theo sự phát triển của kinh tế, xã hội, các hợpđồng tặng cho tài sản có điều kiện ngày được giao kết nhiều với giá trị lớn trên thực

tế Trải qua quá trình hình thành và phát triển, có thể nhận thấy sự thay đổi trongquan điểm lập pháp ở từng thời kỳ khác nhau đối với hợp đồng tặng cho tài sản có

điều kiện Thông qua việc nghiên cứu đề tài “Thực tiễn pháp luật Hợp đồng tặng

cho tài sản có điều kiện” có thể đi đến những kết luận cơ bản như sau:

Thứ nhất, trong bản án trên ta nhận thấy việc chủ thể thực hiện điều kiện đểnhận tài sản tặng cho và kiều kiện đi kèm phát sinh được các bên đồng ý nhưngkhông có ghi trong hợp đồng xảy ra vấn đề sau này một trong các bên lật lọng, tìmcách né tránh thực hiện nghĩa vụ sau khi đã nhận được tặng sản tặng cho Chính vìvậy em kiến nghị đưa ra giải pháp bổ sung một số nội dung trong quy định tại điều

462 Tặng cho tài sản có điều kiện của Bộ Luật Dân sự 2015 như về cách thức giảiquyết khi bên được tặng cho đã thực hiện một phần nghĩa vụ; Nghĩa vụ thanh toáncủa bên tặng cho đối với bên được tặng cho; Hiệu lực của tặng cho tài sản có điềukiện khi bên tặng cho đòi lại tài sản từ bên được tặng cho

Trên đây là toàn bộ nội dung bài tiểu luận của em, do giới hạn về mặt thờigian, trình độ lý luận còn hạn chế và kiến thức thực tiễn chưa có nên bài viết của

em không tránh khỏi những thiếu sót, em rất mong nhận được sự góp ý, chỉ dẫncủa thầy Dương Anh Sơn

Em xin chân thành cảm ơn!