TIỂU LUẬN CUỐI KỲLÝ LUẬN VỀ TẤT NHIÊN – NGẪUNHIÊN CỦA PHÉP BIỆN CHỨNG DUY VẬT VÀ LIÊN HỆ THỰC TIỄN

PHẦN MỞ ĐẦU Tên đề tài: Lý luận về tất nhiên- ngẫu nhiên của phép biện chứng duy vật và liên hệ thực tiễn 1.Lý do chọn đề tài: Tất nhiên- ngẫu nhiên là một trong sáu cặp phạm trù cơ bản

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP HCM

KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

TIỂU LUẬN CUỐI KỲ

LÝ LUẬN VỀ TẤT NHIÊN – NGẪU

NHIÊN CỦA PHÉP BIỆN CHỨNG DUY VẬT

VÀ LIÊN HỆ THỰC TIỄN

MÃ MÔN HỌC & MÃ LỚP: LLCT130105_22_1_36 NHÓM THỰC HIỆN: Nhóm Pi Chiều thứ 2- tiết 7-10 GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN: ThS Trần Ngọc Chung

Tp Hồ Chí Minh, tháng 11 năm 2022 DANH SÁCH NHÓM THAM GIA VIẾT TIỂU LUẬN

HỌC KÌ I, NĂM HỌC: 2022- 2023

Nhóm Pi Chiều thứ 2 tiết 07- 10

Tên đề tài : LÝ LUẬN VỀ TẤT NHIÊN – NGẪU NHIÊN CỦA PHÉP BIỆN CHỨNG

DUY VẬT VÀ LIÊN HỆ THỰC TIỄN

STT

HỌ VÀ TÊN SINH

VIÊN

MÃ SỐ SINH VIÊN

TỶ LỆ % HOÀN THÀNH

SĐT

Xuân Hương

22123001 100%

2 Nguyễn Đăng Yến Nhi 22123002 100% 0703027054 3 Nguyễn Gia Thịnh 22144408 100%

4 Trần Quốc Toàn 22144424 100%

5 Nguyễn Trí Trung 22144430 100%

6 Hồ Đức Anh Tiến 22144416 100% Ghi chú: Tỷ lệ % = 100%  Trưởng nhóm: Nguyễn Ngọc Xuân Hương Nhận xét của giáo viên:

Ngày tháng năm Giáo viên chấm điểm

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU………

1 Lý do chọn đề tài………

2 Mục tiêu nghiên cứu………

CHƯƠNG 1: Lý luận cơ bản về phép biện chứng duy vật và phạm trù tất nhiên ngẫu nhiên của phép biện chứng duy vật 1.1 Khái lược về phép biện chứng duy vật 1.2.Quan điểm về tất nhiên-ngẫu nhiên  1.2.1.Khái niệm về tất nhiên- ngẫu nhiên  1.2.2 Mối quan hệ biện chứng giữa tất nhiên và ngẫu nhiên  1.2.3 Vai trò của tất nhiên và ngẫu nhiên 1.3 Ý nghĩa phương pháp luận CHƯƠNG 2: Kiến thức vận dụng và liên hệ thực tiễn KẾT LUẬN………

PHỤ LỤC HÌNH ẢNH……….

PHỤ LỤC………

TÀI LIỆU THAM KHẢO………

PHẦN MỞ ĐẦU Tên đề tài: Lý luận về tất nhiên- ngẫu nhiên của phép biện chứng duy vật và liên hệ

thực tiễn

1.Lý do chọn đề tài: Tất nhiên- ngẫu nhiên là một trong sáu cặp phạm trù cơ bản trong

phép duy vật biện chứng thể hiện thuộc tính mối liên hệ của sự vật cơ bản, tất nhiên và ngẫu nhiên là hai mặt đối lập nhưng luôn nằm trong một thể thống nhất Trong khi cái tất nhiên vạch ra một con đường đi thẳng đến kết quả không thể khác được thì cái ngẫu nhiên lại là một sự hoặc cản trở hoặc thúc đẩy quá trình của cái tất nhiên dẫn đến một kết quả khác không thể đoán trước Tất nhiên và ngẫu nhiên đóng vai trò quan trọng trong sự vận động và phát triển của các sự vật hiện tượng bên cạnh đó chúng luôn song hành cùng nhau làm cho các sự vật, hiện tượng vận động không theo một trật tự hay quy tắc nào không thể đoán trước được Bên cạnh đó chúng còn có thể chuyển hoá cho nhau trong những hoàn cảnh nhất định và ranh giới giữa tính tất nhiên- ngẫu nhiên chỉ có tính tương đối Vì vậy, trong hoạt động thực tiễn cần phải căn cứ vào cái tất nhiên nhưng không được bỏ qua cái ngẫu nhiên Để nhận thức được cái tất nhiên cần thông qua cái ngẫu nhiên vì cái tất nhiên luôn biểu lộ thông qua cái ngẫu nhiên( tính thống nhất của tất nhiên và ngẫu nhiên) Do tất nhiên và ngẫu nhiên có thể chuyển hoá lẫn nhau vì vậy cần tạo ra những điều kiện nhất định để cản trở hoặc thúc đẩy sự chuyển hoá của chúng theo mục đích nhất định.

2.Mục tiêu nghiên cứu:

- Hiểu được những kiến thức cơ bản khái niệm phạm trù tất nhiên- ngẫu nhiên trong phép biện chứng duy vật

- Nắm được những nội dung cơ bản về mối quan hệ và ý nghĩa của phạm trù tất nhiên- ngẫu nhiên

- Phân biệt được cái tất nhiên- ngẫu nhiên và liên hệ thực tiễn

NỘI DUNG

*Chương I: Lý luận cơ bản của phép biện chứng duy vật và phạm trù tất nhiên-ngẫu nhiên của phép biện chứng duy vật

1.1 Khái lược về phép biện chứng duy vật

Định nghĩa Theo Ph.Ăngghen, “Phép biện chứng là khoa học về sự liên hệ phổ biến”, “( ) là môn khoa học về những quy luật phổ biến của sự vận động và sự phát triển của tự nhiên, của xã hội loài người và của tư duy” Theo V.I.Lênin, “Phép biện chứng, tức là học thuyết về sự phát triển, dưới hình thức hoàn bị nhất, sâu sắc nhất và không phiến diện, học thuyết về tính tương đối của nhận thức của con người phản ánh vật chất luôn luôn phát triển không ngừng” Hồ Chí Minh đánh giá “Chủ nghĩa Mác có ưu điểm là phương pháp làm việc biện chứng” Có thể hiểu phép biện chứng duy vật là khoa học về mối liên hệ phổ biến; về những quy luật chung nhất của sự vận động, phát triển của tự nhiên, xã hội và tư duy

*Nội dung của phép biện chứng duy vật hết sức phong phú, phù hợp với đối tượng nghiên cứu

là sự vận động, phát triển của các sự vật, hiện tượng trong cả ba lĩnh vực tự nhiên, xã hội, tư duy và từ trong những lĩnh vực ấy rút ra được những quy luật của mình Nội dung của phép biện chứng duy vật gồm hai nguyên lý, sáu cặp phạm trù và ba quy luật cơ bản Sự phân biệt giữa các nguyên lý với các cặp phạm trù, quy luật cơ bản của phép biện chứng duy vật càng làm rõ ý nghĩa cụ thể của chúng Hai nguyên lý khái quát tính biện chứng chung nhất của thế giới; các cặp phạm trù phản ánh sự tác động biện chứng giữa các mặt của sự vật, hiện tượng, chúng là những mối liên hệ có tính quy luật trong từng cặp; còn các quy luật là lý luận nghiên cứu các mối liên hệ và khuynh hướng phát triển trong thế giới sự vật, hiện tượng để chỉ ra nguồn gốc, cách thức, xu hướng của sự vận động, phát triển Điều này nói lên những khía cạnh phong phú của sự vận động và phát triển của sự vật, hiện tượng

Trong quá trình nhận thức con người xâm nhập ngày càng sâu hơn vào các đối tượng để nắm bắt và thể hiện thông qua các khái niệm những thuộc tính và mối liên hệ chung cùng có ở tất cả chúng.Đó là vận động,không gian,thời gian,nhân quả,tính quy luật,tất yếu,ngẫu nhiên,giống

nhau,khác nhau,mâu thuẫn Chúng là đặc trưng của các đối tượng vật chất,là những hình thức tồn tại phổ biến của vật chất ,còn các khái niệm phản ánh chúng,là những phạm trù triết học Như vậy,phạm trù triết học là hình thức hoạt động trí óc phổ biến của con người,là những mô hình tư tưởng phản ánh những thuộc tính và mối liên hệ vốn có ở tất cả các đối tượng hiện thực.Chúng giúp con người suy ngẫm những chất liệu cụ thể đã thu nhận được trong quá trình nhận thức và cải tiến hiện thực Chúng giúp con người suy ngẫm những chất liệu cụ thể đã thu nhận được trong quá trình nhận thức và cải biến hiện thực, chỉ ra những đặc trưng cơ bản của khách thể Các mối liên hệ phổ biến giữa các sự vật ,hiện tượng được phép biện chứng duy vật khái quát thành các phạm trù cơ bản Tính cặp đôi của các phạm trù thể hiện sự phản ánh biện chứng tính thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập của thế giới khách quan.Các phạm trù hình thành và phát triển trong hoạt động nhận thức hoạt động cải tạo tự nhiên, cải tạo xã hội con người Trong phép biện chứng duy vật, các cặp phạm trù có vai trò phương pháo luận khác nhau Ở bài luận này chúng ta sẽ tìm hiểu về cặp phạm trù tất nhiên và ngẫu nhiên

1.2.Quan điểm về tất nhiên - ngẫu nhiên

1.2.1 Khái niệm về tất nhiên và ngẫu nhiên.

- Các mối liên hệ giữa các sự vật,hiện tượng hay giữa các bộ phận trong chúng xuất hiện không giống nhau Có mối liên hệ do bản chất của sự vật ,hiện tượng quy định,từ đó sinh ra phạm trù tất nhiên Có mối liên hệ do sự gặp nhau của những điều kiện ,hoàn cảnh bên ngoài quyết định ,vì vậy chúng có thể xuất hiện và cũng có thể không xuất hiện,từ đó sinh ra phạm trù ngẫu nhiên Do đó, Khi phản ánh hiện thực khách quan, con người nhận thức được tính không một nghĩa, không ngang giá trị của các mối liên hệ khác nhau vốn có ở sự vật, hiện tượng nên phân loại chúng thành nhóm các mối liên hệ nhất định phải xảy ra như thế (tất nhiên) và nhóm các mối liên hệ có thể xảy ra, có thể không xảy ra, xảy ra thế này hay xảy ra thế khác (ngẫu nhiên) -Tất nhiên: Tất nhiên là phạm trù chỉ mối liên hệ bản chất, do nguyên nhân cơ bản bên trong sự vật, hiện tượng quy định và trong điều kiện nhất định phải xảy ra đúng như thế chứ không thể khác

-Ngẫu nhiên: Có mối liên hệ do sự gặp nhau của những điều kiện, hoàn cảnh bên ngoài quyết định, vì vậy chúng có thể xuất hiện mà cũng có thể không xuất hiện, từ đó sinh ra phạm trù ngẫu nhiên

VD: một bạn học sinh chăm chỉ ôn luyện bài vở trước kỳ thi=> bạn đó làm bài thi tốt, đạt được điểm số cao( tất nhiên)

Tuy nhiên bạn này bị bệnh đúng vào ngày làm bài thi=> không thể tập trung hoàn thành tốt bài thi, bị điểm thấp( ngẫu nhiên)

1.2.2 Mối quan hệ biện chứng giữa tất nhiên và ngẫu nhiên.

- Tất nhiên và ngẫu nhiên đều tồn tại khách quan, độc lập với ý thức của con người và đều có vai trò nhất định đối với sự vận động và phát triển của sự vật

- Tất nhiên và ngẫu nhiên đều tồn tại khách quan trong sự thống nhất hữu cơ thể hiện ở chỗ, tất nhiên bao giờ cũng vạch đường đi cho mình thông qua vô số ngẫu nhiên

-Ngẫu nhiên là hình thức biểu hiện của tất nhiên, bổ sung cho tất nhiên

- Tất nhiên và ngẫu nhiên đều tồn tại, nhưng chúng không tồn tại biệt lập dưới dạng thuần túy cũng như không có cái ngẫu nhiên thuần túy Tuy mỗi sự vật, hiện tượng đều có tất nhiên và ngẫu nhiên, nhưng trong quá trình vận động và phát triển, thông qua mối liên hệ này thì đó là ngẫu nhiên, còn thông qua những mối liên hệ khác thì đó là tất nhiên và trong những điều kiện nhất định, chúng chuyển hóa lẫn nhau

VD: trong xã hội nguyên thủy xem việc trao đổi hàng hoá là ngẫu nhiên

Tuy nhiên khi xã hội phát triển hàng hoá sản xuất ra dư thừa thì việc trao đổi hàng hóa trở thành thứ tất nhiên

 Ranh giới giữa tất nhiên và ngẫu nhiên chỉ có tính tương đối  Tránh quan niệm

cứng nhắc về tất nhiên và ngẫu nhiên khi nghiên cứu sự vật, hiện tượng.

- Tất nhiên và ngẫu nhiên đều có vai trò nhất định trong quá trình phát triển của sự vật, hiện tượng

-Tất nhiên đóng vai trò chi phối sự phát triển của sự vật, hiện tượng

-Ngẫu nhiên có thể làm cho sự phát triển ấy diễn ra nhanh hay chậm

1.3 Ý nghĩa phương pháp luận.

- Thứ nhất, tất nhiên nhất định phải xảy ra đúng như thế nên trong hoạt động thực tiễn cần dựa vào tất nhiên (Cái tất nhiên gắn với bản chất của sự vật, cái nhất định xảy ra theo quy luật nội tại của sự vật) chứ không thể dựa vào ngẫu nhiên (Cái không gắn với bản chất nội tại của sự

vật, nó có thể xảy ra, có thể không)  Nhiệm vụ của khoa học là tìm cho được mối liên hệ

tất nhiên của hiện thực khách quan

- Thứ hai, tất nhiên không tồn tại dưới dạng thuần túy mà bộc lộ qua vô vàn cái ngẫu nhiên và

vì không phải cái chung nào cũng là cái tất yếu  Trong hoạt động nhận thức chỉ có thể chỉ

ra được tất nhiên bằng cách nghiên cứu, phân tích, so sánh rất nhiều cái ngẫu nhiên mà tất nhiên phải đi qua.

-Thứ ba, ngẫu nhiên có ảnh hưởng đến nhịp độ phát triển, thậm chí còn có thể làm cho tiến

trình phát triển của sự vật, hiện tượng đột ngột biến đổi  Không nên bỏ qua ngẫu nhiên

một cách hoàn toàn  Trong hoạt động thực tiễn, ngoài phương án chính (phương án 1), phải có những phương án hành động dự phòng (phương án 2, phương án 3…) để chủ động đáp ứng những sự biến ngẫu nhiên có thể xảy ra.

(Ăng-ghen nhận định rằng: Việc quy định tất cả mọi hiện tượng về tất nhiên, phủ nhận sự tồn tại khách quan của ngẫu nhiên về thực chất không phải là nâng ngẫu nhiên lên trình độ tất nhiên mà là hạ tất nhiên xuống trình độ ngẫu nhiên).

-Thứ tư, ranh giới giữa tất nhiên với ngẫu nhiên chỉ là tương đối  Sau khi nhận thức được

các điều kiện có thể tạo ra sự chuyển hóa trên, có thể tạo ra điều kiện thuận lợi để “biến” ngẫu nhiên phù hợp với thực tiễn thành tất nhiên và tất nhiên không phù hợp thực tiễn thành ngẫu nhiên

*Chương II: Kiến thức vận dụng.

- Trong học tập, nếu ta có một quá trình rèn luyện, nỗ lực, cố gắng học tập tốt từ thời THPT, bản thân ta là người có ý thức trong việc đưa ra quyết định quyết tâm thi vào trường đại học KTQD …và có thể kể đến những yếu tố khác như sức khỏe ,tâm lý ngày thi rất tốt thì việc đỗ vào trường sẽ là điều tất nhiên

-Cùng học 1 lớp, 1 chuyên ngành nhưng có bạn tốt nghiệp chỉ sau 3 năm có bạn thì 5 năm mới tốt nghiệp đó là ngẫu nhiên do ý chí, sự quyết tâm, phương pháp học tập của mỗi người

===>>Đi vào liên hệ chi tiết hơn ở vấn đề thi đại học và học đại học:

*chúng ta – những sinh viên chuyện đỗ đại học là điều tất nhiên, nhưng trước đó chúng ta cũng phải trải qua nhiều việc ngẫu nhiên khác như chọn trường, may mắn v.v.v Và việc sau này khi chúng ta được học chung một lớp liệu điều đó có phải là yếu tố “ngẫu nhiên” nữa hay không hay đó cũng có thể là “tất nhiên” ? Và liệu rằng yếu tố “ngẫu nhiên” trong việc được học chung một lớp sẽ ảnh hưởng đến yếu tố “tất nhiên” khi chúng ta đỗ vào trường đại học như thế nào?

*Một là, tất nhiên và ngẫu nhiên luôn tồn tại khách quan Mỗi chúng ta, trước khi xác định đi

thi đại học, đều đã hình thành trong đầu hai luồng suy nghĩ trái chiều, đó là hai khả năng có thể xảy ra: hoặc là đỗ hoặc là trượt Ngay từ ban đầu, chúng ta đều nhận thức được rằng muốn đỗ vào đại học phải trang bị cho bản thân đầy đủ những kiến thức cơ bản: đó có thể là quá trình học tập tích lũy kiến thức, phương pháp học tập để hiểu sâu nhớ lâu, mục đích học tập …

Khi đó, chúng ta mới chỉ trang bị cho bản thân về mặt tinh thần, đó là những điều tất nhiên phải làm Nhưng trong lúc thi xảy ra sự cố về tâm lý, sức khỏe … thi chẳng phải việc chúng ta đỗ hay trượt nằm ngoài ý thức của chúng ta hay sao và yếu tố ngẫu nhiên và tất nhiên tồn tại đối lập với ý thức của chúng ta hay sao ?

-Không những vậy, tất nhiên còn có vai trò quyết định chi phối đến sự phát triển của sự vật và cái ngẫu nhiên thì có tác dụng làm cho sự phát triển của sự vật diện ra nhanh hay chậm Trở lại với ví dụ ban đầu chúng ta đã đưa ra một ý rằng: “ngẫu nhiên chúng ta được học chung một lớp” điều ngẫu nhiên này tác động như thế nào với yếu tố tất nhiên chúng ta đỗ hay trượt vào

-Sau khi đỗ vào trường, bản thân mỗi người chúng ta phải tự đi tìm phương pháp học tập riêng cho mình, tự tích lũy kiến thức cho bản thân là điều tất nhiên nhưng đâu phải tất cả những bạn sinh viên đều làm tốt việc đó, vậy nên việc chúng ta ngồi chung một lớp thì kết quả, thành tích của lớp lại do chính từng thành viên của lớp quy định, chi phối đến ngẫu nhiên Tuy nhiên, dù sao chăng nữa thì cái “tất nhiên” đỗ đại học của chúng ta vẫn luôn là cái quan trọng quyết định những cái ngẫu nhiên sau đó

*Hai là, tất nhiên và ngẫu nhiên đều tồn tại trong sự thống nhất, biện chứng với nhau, không có

cái tất nhiên thuần túy và cái ngẫu nhiên thuần túy Tất nhiên bao giờ cũng vạch đường đi cho mình thông qua vô số cái ngẫu nhiên và ngẫu nhiên là biểu hiện của tất nhiên, bổ sung cho tất nhiên

-Xét trên biện chứng của ví dụ ban đầu thì việc chúng ta đỗ đại học là điều tất nhiên, nhưng để làm nên các tất nhiên này thì chúng ta phải trải qua vô số cái ngẫu nhiên khác “Theo tâm lý học, nhận thức của con người chỉ huy mọi hành động và hoạt đọng của con người Hệ quả của quan hệ này là nhận thức đúng mới tạo ra hành động đúng đắn và kết quả tôt đẹp”

-Vì vậy cái ngẫu nhiên mà chúng ta muốn đề cập là: phương pháp học tập đúng đắn sẽ rèn luyện khả năng tư duy cho bản thân, tạo động lực học tập, đặt mục tiêu, mơ ước cho bản thân trước khi xác định vào trường đại học và thêm vào đó là những yếu tố như: chuẩn bị một sức khỏe tốt ,tâm lý vững vàng khi bước vào kì thi Và những yếu tố ngẫu nhiên này chẳng phải dẫn tới việc tất yếu chúng ta cầm được tấm vé bước vào cánh cổng đại học hay sao?

-Tuy nhiên đúng như Ph.Anghen đã nhận định: “ … cái mà người ta quả quyết cho là tất yếu lại hoàn toàn do những ngẫu nhiên thuần túy cấu thành, và cái được coi là ngẫu nhiên lại là hình thức, dưới đó ẩn nấp cái tất yếu…” Việc chúng ta thi đại học thì luôn luôn xảy ra nhiều khả năng Và chẳng phải điều đó có nghĩa rằng cái mà chúng ta cho là tất yểu là việc đỗ đại học lại thực ra chỉ là một khả năng, một điều ngẫu nhiên hay sao? Vậy thì quả thực ngẫu nhiên là biểu hiện của tất nhiên

*Ba là, tất nhiên và ngẫu nhiên không phải tồn tại vĩnh viễn ở trạng thái cũ mà thường xuyên

thay đổi, phát triển và trong những điều kiện nhất định chúng ta có thể chuyển hòa cho nhau, tự