0 MỤC LỤC LỜI MỞ ĐẦU 1 NỘI DUNG 0 I Phân tích đặc trưng của thuế thu nhập cá nhân 1 1 Thuế thu nhập cá nhân là thuế trực thu 1 2 Thu nhập của cá nhân là đối tượng chịu thuế thu nhập cá nhân 2 3 Thuế t.
Trang 1MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU 1
NỘI DUNG 0
I Phân tích đặc trưng của thuế thu nhập cá nhân 1
1 Thuế thu nhập cá nhân là thuế trực thu 1
2 Thu nhập của cá nhân là đối tượng chịu thuế thu nhập cá nhân 2
3 Thuế thu nhập cá nhân có tính ổn định không cao và phức tạp 3
4 Nguồn luật điều chỉnh thuế thu nhập cá nhân bao gồm các văn bản pháp luật quốc gia và quốc tế 3
II Lý giải lý do pháp luật thuế thu nhập cá nhân lại phân biệt việc đánh thuế giữa thu nhập từ kinh doanh, tiền lương, tiền công với các khoản thu nhập khác chịu thuế 4
1 Pháp luật thuế thu nhập cá nhân phân biệt việc đánh thuế giữa thu nhập từ kinh doanh, tiền lương, tiền công với các khoản thu nhập khác chịu thuế như thế nào ? 4
2 Lý giải tại sao pháp luật lại phân biệt như vậy: 4
III Những thủ đoạn chủ yếu để một cá nhân gian lận thuế thu nhập cá nhân hiện nay 5
1 Một số “thủ đoạn” của cá nhân nhằm gian lận thuế thu nhập cá nhân 6
2 Giải pháp để hạn chế hành vi gian lận thuế thu nhập cá nhân 10
KẾT LUẬN 11 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
Trang 2LỜI MỞ ĐẦU
Thu nhập cá nhân là đối tượng mà pháp luật về thuế hướng đến để điều chỉnh nhằm tạo nguồn thu cho ngân sách nhà nước, đảm bảo công bằng xã hội, thu hẹp khoảng cách giàu nghèo, Mặt khác, thuế TNCN mang những đặc trưng đặc biệt để phân biệt với các loại thuế khác Tại Việt Nam, ngay từ năm 1990, pháp luật đã đưa ra Pháp lệnh thu nhập đối với người có thu nhập cao, tiếp theo đó đến năm 2007 ban hành Luật Thuế TNCN nhằm nâng cao hiệu quả của pháp luật về loại hình thuế đặc thù này Tuy nhiên, cho đến nay, quá trình thực hiện pháp luật vẫn còn nhiều bất cập, vướng mắc, phát sinh hệ lụy là nảy sinh những trường hợp gian lận thuế TNCN, gây thất thoát nguồn thu cho ngân sách nhà nước Sau đây
em xin lựa chọn đề số 10: “Phân tích những đặc trưng của thuế TNCN? Tại sao pháp luật thuế thu nhập cá nhân lại phân biệt việc đánh thuế giữa thu nhập từ kinh doanh, tiền lương, tiền công với các khoản thu nhập khác chịu thuế? Tìm hiểu những “thủ đoạn” chủ yếu để một cá nhân gian lận thuế thu nhập cá nhân hiện nay và cho ví dụ thực tiễn minh họa ?” làm đề bài tập học kỳ môn Luật tài chính của em
NỘI DUNG
I Phân tích đặc trưng của thuế thu nhập cá nhân
Theo quan điểm của TS Trần Vũ Hải trong cuốn sách “Tìm hiểu thuật ngữ pháp lý
tài chính công”, thuế thu nhập cá nhân được hiểu như sau: “Thuế thu nhập cá nhân là loại thuế trực thu mà đối tượng chịu thuế là thu nhập cá nhân theo quy định của Luật Thuế thu nhập cá nhân.”
Như vậy, có thể đưa ra một khái niệm chung sau về thuế TNCN: Thuế TNCN là loại thuế mà Nhà nước sử dụng để điều tiết một phần thu nhập của các cá nhân vào ngân sách nhà nước với mục đích tạo nguồn thu cho ngân sách nhà nước và thực hiện công bằng xã hội1
1 Thuế thu nhập cá nhân là thuế trực thu
Thuế trực thu là loại thuế mà chủ thể nộp thuế cũng đồng thời là chủ thể gánh chịu thuế Điều này có nghĩa là chủ thể nộp thuế sẽ mất một phần thu nhập của chính mình để nộp thuế Coi thuế TNCN là thuế trực thu vì cá nhân có thu nhập chịu thuế là người nộp thuế
1Nguyễn Anh Phong, Cơ sở xây dựng Luật Thuế thu nhập cá nhân tối ưu, Nghiên cứu lập pháp.Văn phòng Quốc hội,Số
19/2012, tr 32 - 35.
Trang 3Việc nộp thuế của cá nhân được tiến hành từ việc khấu trừ trực tiếp từ thu nhập của cá nhân
đó mà không qua hành vi tiêu dùng hoặc chủ thể trung gian khác
Do thuế trực thu trực tiếp điều tiết vào TNCN, có xem xét đến hoàn cảnh, điều kiện
và khả năng của người nộp thuế nên nó có tác dụng trong việc điều hòa thu nhập, góp phần giảm bớt sự chênh lệch về thu nhập và tài sản giữa các tầng lớp dân cư Tuy nhiên thuế trực thu cũng có hạn chế lớn đó là dễ gây phản ứng từ phía người nộp thuế hoặc xảy ra tình trạng trốn, gian lận thuế nếu quy định mức thuế suất cao Việc theo dõi, tính toán và thu thuế diễn
ra phức tạp, đặc biệt đối với thuế TNCN có diện thu thuế rộng và phân tán Từ những hạn chế đó cần đưa ra biện pháp quản lý thu thuế hiệu quả nhằm tập trung nguồn lực đầy đủ cho ngân sách nhà nước2
2 Thu nhập của cá nhân là đối tượng chịu thuế thu nhập cá nhân
Định nghĩa thế nào là thu nhập, có thể hiểu như sau: Thu nhập là khoản của cải được tính thành tiền mà một cá nhân, doanh nghiệp hoặc một nền kinh tế nhận được trong một khoảng thời gian nhất định từ công việc, dịch vụ hoặc hoạt động nào đó Trong nền kinh tế
thị trường hiện nay, thu nhập của cá nhân phát sinh theo cách đa dạng Căn cứ theo hoạt động làm phát sinh các thu nhập thì thu nhập bao gồm: thu nhập từ hoạt động sản xuất kinh doanh; thu nhập từ lao động; thu nhập từ tài sản, tiền vốn; thu nhập từ chuyển nhượng; thu nhập từ thừa kế, tặng cho; thu nhập từ bản quyền; thu nhập do bồi thường; thu nhập từ trúng tưởng; thu nhập từ Nhà nước hoặc xã hội dành cho những khoản thu nhập khác Các loại thu nhập nêu trên không phải thu nhập nào cũng là thu nhập chịu thuế Tại Điều 3 Luật Thuế TNCN năm 2014 đã định rõ ràng về thu nhập chịu thuế TNCN Điều 4 của Luật này thì xác
định thu nhập miễn thuế TNCN
Nhìn chung, thu nhập chịu thuế TNCN là những khoản thu nhập hợp pháp, được chia thành hai nhóm chính là thu nhập chịu thuế suất lũy tiến từng phần và thu nhập chịu thuế suất toàn phần Thu nhập chịu thuế suất lũy tiến từng phần là thu nhập của cá nhân cư trú có được từ hoạt động kinh doanh, từ tiền lương, tiền công Thu nhập từ hoạt động kinh doanh được xác định là doanh thu trừ đi các chi phí tạo ra thu nhập trong kỳ tính thuế Thu nhập từ tiền lương, tiền công là tổng số thu nhập từ tiền lương, tiền công trong kỳ tính thuế Thu nhập chịu mức thuế suất toàn phần là các khoản thu nhập của người cư trú từ đầu tư vốn, chuyển nhượng bất động sản, trúng thưởng, tiền bản quyền, nhượng quyền thương mại, nhận thừa kế, quà tặng và tất cả các khoản thu nhập chịu thuế của người không cư trú
2Trần Minh Đức, Cơ sở xác định thu nhập chịu thuế trong pháp luật thuế thu nhập cá nhân dưới góc độ công bằng, Nhà
nước và Pháp luật.Viện Nhà nước và Pháp luật,Số 2/2012, tr 70 - 74
Trang 4Cá nhân là đối tượng nộp thuế TNCN Cá nhân nộp thuế TNCN được chia thành hai loại là người cư trú và người không cư trú Cá nhân cư trú là người có mặt tại Việt Nam từ
183 ngày trở lên tính theo 12 tháng liên tục hoặc cá nhân có nơi ở thường xuyên tại Việt Nam Những cá nhân không đáp ứng được một trong hai điều kiện trên là cá nhân không cư trú Nghĩa vụ thuế của cá nhân cư trú để có điểm khác với cá nhân không cư trú về thu nhập chịu thuế và căn cứ tính thuế Cá nhân không cư trú chỉ phải nộp thuế đối với thu nhập phát sinh trong lãnh thổ Việt Nam còn cá nhân cư trú phải chịu thuế với mọi khoản thu nhập phát sinh ở cả trong và ngoài lãnh thổ Việt Nam
Đối với thu nhập của cá nhân cư trú từ kinh doanh, tiền lương, tiền công thì sẽ áp dụng nguyên tắc thuế suất lũy tiến từng phần Đặc điểm này nhằm điều tiết những đối tượng
có thu nhập cao, góp phần thực hiện công bằng xã hội Điều này được thể hiện khi mà phần thu nhập tăng thêm càng cao đối với thu nhập từ kinh doanh, tiền lương, tiền công thì sẽ phải tính thuế suất càng cao
3 Thuế thu nhập cá nhân có tính ổn định không cao và phức tạp
Đặc điểm này của thuế TNCN thể hiện ở chỗ các quy định về thu nhập chịu thuế, thu nhập không chịu thuế thường xuyên thay đổi theo biến động của nền kinh tế, xã hội theo từng thời kỳ Ngoài ra các quy định như giảm trừ gia cảnh, về mức thuế suất cũng có sự thay đổi linh hoạt do thuế điều tiết trực tiếp vào thu nhập của cá nhân nên có tác động rất lớn đến mức sống của dân cư và chịu ảnh hưởng bởi giá cả trên thị trường Việc quản lý thuế TNCN tương đối khó khăn, chi phí quản lý thuế thường lớn hơn so với các loại thuế khác vì ngoài việc xác định khoản thu nhập chịu thuế còn phải xác định nguồn gốc thu nhập, thời hạn cư trú của chủ sở hữu và tính ổn định của thu nhập Trong phần xác định thu nhập chịu thuế, phải xác định được các khoản khấu trừ hợp lý để tiến hành khấu trừ khi tính thuế nhằm đảm bảo mục tiêu công bằng và khuyến khích đối tượng nộp thuế
4 Nguồn luật điều chỉnh thuế thu nhập cá nhân bao gồm các văn bản pháp luật quốc gia và quốc tế
Đây là đặc trưng của các loại thu nhập nói chung, trong đó có thuế TNCN Hầu hết thuế TNCN của các quốc gia trên thế giới không chỉ áp dụng đối với công dân của mình mà còn áp dụng đối với người ngoại quốc có thu nhập chịu thuế phát sinh trên lãnh thổ của quốc gia đó Để tránh tình trạng đánh thuế hai lần lên một đối tượng chịu thuế, các hiệp định tránh đánh thuế hai lần được ký kết giữa các quốc gia được ký kết Đây được coi là nguồn luật điều chỉnh quan hệ thuế TNCN Tính đến tháng 7/2014,Việt Nam đã ký với 69 nước hiệp định tránh đánh thuế hai lần Bên cạnh các hiệp định tránh đánh thuế hai lần giữa các quốc gia, nguồn quan trọng nhất điều chỉnh thuế TNCN chính là Luật Thuế thu nhập cá nhân Văn
Trang 5bản pháp luật hiện hành là Luật Thuế thu nhập cá nhân 2014 Cùng với đó là các Nghị định, Thông tư hướng dẫn chi tiết thi hành góp phần xây dựng hệ thống văn bản pháp luật về thuế TNCN thống nhất, tạo điều kiện bảo đảm thực hiện tốt pháp luật về thuế TNCN
II Lý giải lý do pháp luật thuế thu nhập cá nhân lại phân biệt việc đánh thuế giữa thu nhập từ kinh doanh, tiền lương, tiền công với các khoản thu nhập khác chịu thuế
1 Pháp luật thuế thu nhập cá nhân phân biệt việc đánh thuế giữa thu nhập từ kinh doanh, tiền lương, tiền công với các khoản thu nhập khác chịu thuế như thế nào ?
Tại Điều 21 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2014 đã phân biệt việc đánh thuế giữa thu nhập từ kinh doanh, tiền lương, tiền công với các khoản thu nhập khác chịu thuế (thu nhập
từ đầu tư vốn, chuyển nhượng vốn, chuyển nhượng bất động sản, trúng thưởng, tiền bản quyền, nhượng quyền thương mại, nhận thừa kế, quà tặng) bằng cách quy định thành hai Khoản riêng biệt để làm căn cứ xác định đối tượng cho mục Biểu thuế Theo đó, căn cứ vào Điều 22 và Điều 23 đã xác định như sau: Áp dụng biểu thuế lũy tiến từng phần đối với thu nhập từ kinh doanh, tiền lương, tiền công3; Áp dụng biểu thuế toàn phần đối với thu nhập từ đầu tư vốn, chuyển nhượng vốn, chuyển nhượng bất động sản, trúng thưởng, tiền bản quyền, nhượng quyền thương mại, nhận thừa kế, quà tặng4
Ngoài ra, đối với thu nhập từ kinh doanh, tiền lương, tiền công của cá nhân cư trú còn được áp dụng giảm trừ gia cảnh5và áp dụng giảm trừ đối với các khoản đóng góp từ thiện, nhân đạo6 Điểm khác biệt tiếp theo là khác nhau về quy định kỳ tính thuế: Căn cứ Điều 7 Luật Thuế thu nhập cá nhân, kỳ tính thuế theo năm đối với thu nhập từ kinh doanh, thu nhập từ tiền lương, tiền công Cũng theo Điều này, kỳ tính thuế theo từng lần phát sinh thu nhập áp dụng đối với thu nhập từ đầu tư vốn, chuyển nhượng vốn, chuyển nhượng bất động sản, trúng thưởng, bản quyền, nhượng quyền thương mại, thừa kế và tặng cho
2 Lý giải tại sao pháp luật lại phân biệt như vậy
Trước hết, thu nhập từ kinh doanh, từ tiền lương, tiền công là những thu nhập phát sinh thường xuyên, định kỳ, ổn định Trong khi đó những thu nhập chịu thuế khác không mang tính ổn định như vậy, thời điểm phát sinh phân tán, không thường xuyên Thước đo đánh giá người có thu nhập cao hay không đến từ thu nhập thường xuyên tốt hơn là thu nhập không thường xuyên Thu nhập từ việc trúng thưởng và đầu tư vốn, không phải các thu nhập có tính chất thường xuyên, có tính chất đều đặn, phát sinh từng lần, từng đợt riêng lẻ Việc thu thuế với các loại thu nhập này cần phải áp dụng theo biểu thuế lũy tiến toàn phần
3 Điều 22 Luật thuế TNCN
4 Điều 23 Luật Thuế TNCN
5 Điều 19 Luật Thuế TNCN
6 Điều 20 Luật Thuế TNCN
Trang 6Bởi nếu áp dụng biểu thuế lũy tiến từng phần thì việc tính thuế sẽ rất khó bởi tính không thường xuyên và đều đặn của loại thu nhập này
Biểu thuế thuế suất lũy tiến từng phần khi áp dụng đối với thu nhập từ kinh doanh, tiền công, tiền lương do đây là khoản thu nhập có tính chất phổ biến, thường xuyên, ổn định của cá nhân theo năm nên mức thu nhập tính thuế được tính theo năm và tạm thu theo tháng Biểu thuế lũy tiến từng phần sẽ làm cho mức động viên về thuế thấp hơn so với pháp lệnh cũ, thể hiện chủ trương khoan sức dân của Đảng, Nhà nước Đồng thời mức điều tiết hợp lý sẽ tạo điều kiện nâng cao ý thức tự giác chấp hành pháp luật trong kê khai, nộp thuế, giảm thiểu các vi phạm về pháp luật thuế
Xuất phát từ việc thuế TNCN được xây dựng trên 3 nguyên tắc: Lợi ích; Công bằng
và Khả năng nộp thuế Nguyên tắc lợi ích vì mọi người trong xã hội đều được hưởng những
thành quả phát triển của đất nước về thể chế luật pháp, cơ sở hạ tầng, phúc lợi xã hội, an ninh trật tự,… đồng thời cũng có nghĩa vụ đóng góp một phần thu nhập của mình cho xã hội thông qua việc nộp thuế Nguyên tắc “công bằng” và “khả năng nộp thuế” được thể hiện ở chỗ: người có thu nhập cao hơn thì phải nộp thuế nhiều hơn, người có thu nhập như nhau nhưng có hoàn cảnh khó khăn hơn thì nộp thuế ít hơn, người có thu nhập thấp thì chưa phải nộp thuế7 Ở đây, thuế suất lũy tiến được coi là phương pháp hiệu quả nhất để đánh thuế theo khả năng nộp thuế của cá nhân Áp dụng thuế suất lũy tiến đánh vào những người có thu nhập cao sẽ làm tăng tính hữu dụng đối với thu nhập và giảm thiểu sự mất mát tổng thể của xã hội
Từ đó nếu áp dụng thuế suất lũy tiến từng phần vào thu nhập từ kinh doanh, tiền lương, tiền công vừa đảm bảo nguồn thu cho ngân sách, xa hơn là tái phân phối của cải trong xã hội nhằm mục đích cân bằng đời sống xã hội, hạn chế khoảng cách giàu nghèo Do vậy, pháp luật đã quy định riêng việc đánh thuế theo biểu thuế lũy tiến từng phần đối với thu nhập từ kinh doanh, thu nhập từ tiền lương, tiền công, phân biệt rõ ràng với các thu nhập chịu thuế khác
III Những thủ đoạn chủ yếu để một cá nhân gian lận thuế thu nhập cá nhân hiện nay
Xuất phát từ những kẽ hở trong việc thực hiện pháp luật thuế TNCN ở Việt Nam, nhiều đối tượng đã nảy sinh những thủ đoạn để một cá nhân gian lận thuế TNCN
7 Nguyễn Hải Ninh, Kiểm soát thu nhập của người nộp thuế trong quá trình thực hiện pháp luật thuế thu nhập cá nhân ở Việt Nam; Hà Nội,2017
Trang 71 Một số “thủ đoạn” của cá nhân nhằm gian lận thuế thu nhập cá nhân
1.1 Thủ đoạn gian lận thuế trong kê khai các khoản thu nhập
Thứ nhất, phân tán thu nhập từ chủ thể có thu nhập cao sang chủ thể có thu nhập
thấp
Xuất phát từ đặc thù thu nhập từ kinh doanh, tiền lương, tiền công áp dụng biểu thuế lũy tiến từng phần, những người có thu nhập cao sẽ phải đóng thuế nhiều hơn những người
có thu nhập trung bình hoặc thấp Đây là đặc điểm đem lại sự công bằng cho nền kinh tế, xã hội Tuy nhiên cũng vì lí do này mà những người có thu nhập cao nảy sinh ý định phân tán phần thu nhập của mình cho những người có thu nhập thấp hơn Hình thức này trong thực tế được gọi là “gửi lương” Cụ thể diễn giải qua tình huống như sau8:
“Chị Hoa đang công tác trong lĩnh vực xây dựng tại Hà Nội Kể từ khi ngành này khó khăn, lương của chị chỉ còn 2 triệu đồng mỗi tháng Chị đang nuôi một con nhỏ, vì vậy thu nhập trên 5,6 triệu đồng một tháng chị mới phải nộp thuế thu nhập cá nhân Biết được tình trạng của chị, một đồng nghiệp trong công ty có thu nhập lên tới 50 triệu đồng một tháng do nhận được hợp đồng làm thêm ngoài đã mang lương đến "gửi" chị để tránh phải nộp thuế ở bậc cao
"Nếu họ không đem gửi lương thì sẽ phải mất tới chục triệu tiền thuế, còn khi gửi lương cho nhiều người thì thu nhập sẽ bị phân tán bớt, chỉ phải nộp thuế ở bậc thấp hơn Nhiều người khác trong công ty cũng đang được anh này gửi gắm khoản thu nhập kếch xù hằng tháng", chị Hoa cho hay Sắp tới đây, khi thu nhập từ 12,6 triệu đồng trở lên mới bắt đầu phải nộp thuế, chị dự đoán sẽ có thêm nhiều đồng nghiệp gửi lương hàng tháng cho mình.”
Thứ hai, không kê khai những khoản thu nhập mang tính vãng lai, thu nhập khó
kiểm soát
Thực tiễn công tác quản lý thuế TNCN ở Việt Nam thời gian qua đã cho thấy thuế TNCN chủ yếu được thực hiện thông qua biện pháp khấu trừ tại nguồn Cơ quan chi trả thu nhập khấu trừ thuế trước khi chi trả thu nhập với nhiều khoản thu nhập chịu thuế: thu nhập
từ tiền lương, tiền công, chứng khoán, đầu tư vốn Tuy nhiên, việc kiểm tra kiểm soát khấu trừ thuế chưa chặt chẽ cùng với thị trường tiền mặt khá phổ biến dẫn đến tình trạng chưa bình đẳng trong thu thuế Trong khi đó, những thu nhập khó kiểm soát là những thu nhập
8 Xem tại https://vnexpress.net/kinh-doanh/muon-kieu-lach-thue-thu-nhap-ca-nhan-2755782.html truy cập 20/4/2021
Trang 8không được cơ quan thuế nắm bắt hoặc không thể nắm bắt rõ nguồn phát sinh thu nhập ở đâu để truy thu
Trên thực tiễn, có một số trường hợp các cá nhân làm việc tại cơ quan quản lý nhà nước, đơn vị hành chính sự nghiệp, doanh nghiệp, thì cơ quan chi trả thực hiện khấu trừ thuế tương đối đầy đủ, nghiêm túc Ngược lại, cá nhân hành nghề có thu nhập vãng lai ở nhiều nơi như bán hàng đa cấp, bán hàng qua mạng hiện chưa kiểm soát được thu nhập dẫn đến thất thoát thuế và thiếu bình đẳng trong nghĩa vụ nộp thuế Ngoài ra, các động văn hóa giải trí, các show biểu diễn, những người nổi tiếng cũng là đối tượng gian lận thuế TNCN Báo chí đã vạch ra những thủ đoạn gian lận thuế như sau9: “Với tài năng và sự hâm
mộ của khán giả, nhiều nhân vật nổi tiếng có thu nhập hằng năm rất cao Theo một số chuyên gia tài chính, mặc dù có mức thu nhập khiến nhiều người mơ ước song không ít nhân vật nổi tiếng đã làm nhiều cách để né tránh nghĩa vụ nộp thuế TNCN Một trong những chiêu thức phổ biến là giảm giá trị hợp đồng được ký kết khi biểu diễn để gian lận số tiền thuế phải nộp Hình thức né thuế phổ biến khác là tự thành lập công ty để giao dịch Mức cát xê lúc này do các nghệ sĩ "tự biên, tự diễn" nên dễ dàng giảm hàng chục, thậm chí cả trăm triệu đồng xuống mức rất… khiêm tốn Tiền thuế TNCN phải nộp cũng giảm đáng kể.”
Thứ ba, cá nhân bị chủ thể khác trộm mã số thuế để lợi dụng kê khai, khấu trừ thuế
Đây là tình trạng gian lận giữa trên yếu tố xâm phạm vào mã số thuế của mỗi cá nhân, từ đó kê khai khống để khấu trừ thuế Nhiều trường hợp người nộp thuế bị mất chứng minh thư nhân dân hoặc mã số thuế bị lọt ra ngoài, bị doanh nghiệp khác lợi dụng, độn chứng từ trả tiền công, tiền lương rồi đưa vào bảng kê khai chi phí doanh nghiệp, nên bị truy thuế oan
Lấy ví dụ được ghi nhận từ báo chí 10: “Ông Nguyễn Văn Nhàn (ngụ đường Thống Nhất, P.11, Q.Gò Vấp) khi đi làm hồ sơ quyết toán thuế tại Chi cục Thuế Q.8 để xin hoàn số thuế hơn 7,6 triệu đồng cũng phát hiện mã số thuế của mình bị sử dụng để kê khai thu nhập tại một công ty vận tải ở Q.5 “Chi cục Thuế Q.8 yêu cầu tôi giải trình về việc có phát sinh thu nhập chịu thuế nhưng không kê khai quyết toán thuế năm 2013 Tôi không làm việc tại công ty này tại sao họ lại kê khai tôi có thu nhập ở công ty?” - ông Nhàn bức xúc.”
Thứ tư, chia thu nhập thành những phần nhỏ để được miễn thuế
9 Xem tại http://hanoimoi.com.vn/Tin-tuc/Kinh-te/586734/thue-thu-nhap-ca-nhan-doi-voi-nguoi-noi-tieng-can-nhin-nhan-cong-bang truy cập 20/4/2021
10 Xem tại https://tuoitre.vn/khai-khong-de-giam-thue-609890.htm truy cập 21/4/2021
Trang 9Để đơn giản hóa quản lý thuế, pháp luật thuế TNCN đã loại bỏ những khoản thu nhập từ tài sản thừa kế, quà tặng, giải thưởng và nhượng quyền thương mại dưới 10 triệu VNĐ trong mỗi lần thanh toán Tuy nhiên quy định này cũng đã khuyến khích người nộp thuế lách luật bằng việc chia thu nhập thành những phần nhỏ hơn 10 triệu VNĐ mỗi lần thanh toán để được miễn thuế11 Lấy ví dụ: Anh A được hưởng thu nhập nhượng quyền thương mại là 30 triệu đồng nhưng anh A chia thành 5 lần thanh toán theo từng tháng , mỗi lần 6 triệu đồng Như vậy anh A được miễn thuế
1.2 Thủ đoạn gian lận thuế trong chuyển nhượng bất động sản
Thứ nhất, ghi giá trong hợp đồng thấp hơn giá thực tế chuyển nhượng để gian lận
thuế
Pháp luật thuế TNCN quy định giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất là giá thực tế ghi trên hợp đồng, tại thời điểm chuyển nhượng nhưng không thấp hơn giá đất do ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định tại thời điểm chuyển nhượng Theo thông tư 111/2013/TT – BTC ngày 15/8/2013 hướng dẫn Luật Thuế thu nhập cá nhân và Nghị định số
65/2013/NĐ-CP quy định đối với trường hợp chuyển nhượng bất động sản thì giá chuyển nhượng bất động sản làm căn cứ tính thuế TNCN là giá theo hợp đồng chuyển nhượng tại thời điểm chuyển nhượng Trường hợp không xác định được giá thực tế chuyển nhượng hoặc giá ghi trên hợp đồng chuyển nhượng thấp hơn giá đất do ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định tại thời điểm chuyển nhượng thì giá chuyển nhượng sẽ được xác định theo bảng giá đất do ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định
Nhưng thực tế trên thị trường thì giá đất chuyển nhượng thường cao hơn rất nhiều so với giá đất do ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định Vì lợi ích các bên (bên chuyển nhượng phải nộp thuế TNCN ít hơn, bên nhận chuyển nhượng nộp lệ phí trước bạ thấp hơn), nên các bên thường thỏa thuận ghi giá trên hợp đồng chuyển nhượng thấp hơn giá thực tế Việc thỏa thuận này rất dễ thực hiện
Lấy ví dụ chênh lệch về giá chuyển nhượng bất động sản ở Quận Long Biên, Hà Nội: Trường hợp giá đất thổ cư tại Phố Mai Phúc như sau: Giá được Ủy ban nhân dân tỉnh niêm yết là 16.000.000 đồng/ m2 ; Giá thị trường là 35.000.000 đồng/m212 Giả sử anh A mua 100 m2 đất thổ cư từ anh B; Giá thực tế là 3.500.000.000 đồng; Thuế anh A phải nộp là 70.000.000 đồng; Tuy nhiên, theo giá ghi trên hợp đồng thì sẽ là 1.600.000.000 đồng; Thuế anh A phải nộp là 32.000.000 đồng; Số tiền chênh lệch sẽ là 38.000.000 đồng Đây chính là
11 Trần Minh Đức (2012), Bảo đảm công bằng trong thuế thu nhập cá nhân, Nghiên cứu lập pháp (06), Tr 40-42.
12 Bảng giá đất thuộc địa bàn quận Long Biên kèm theo Quyết định số 96/2014/QĐ-UBND của Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội và tham khảo thông tin tại trang web: batdongsan.com.vn
Trang 10khoản thất thu ngân sách cho một giao dịch chuyển nhượng bất động sản Theo sự phổ biến cao của hình thức gian lận này, khoản thất thoát ngân sách nhà nước sẽ trở nên không lồ
Thứ hai, lợi dụng đối tượng được miễn thuế chuyển nhượng, thừa kế, quà tặng là
bất động sản, sử dụng mối quan hệ bắc cầu để trốn thuế
Khoản 1 Điều 4 Luật Thuế thu nhập cá nhân quy định: Thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản giữa vợ chồng; cha mẹ đẻ với con đẻ; cha nuôi, mẹ nuôi với con nuôi; cha chồng, mẹ chồng với con dâu; cha vợ, mẹ vợ với con rể; ông nội, bà nội với cháu nội; ông ngoại, bà ngoại với cháu ngoại; anh chị em ruột với nhau thì được miễn thuế TNCN Lợi dụng quy định này, nhiều trường hợp đã sử dụng mối quan hệ bắc cầu để trốn thuế
Ví dụ về vấn đề này có thể nêu ra như sau13: vợ chồng ông Lê Văn H và bà Lý Thị X cùng đứng tên sở hữu chung một căn nhà tại thị xã Đồng Xoài Ông H, bà X là anh trai và chị dâu của ông N, nay vợ chồng ông H và bà X tặng lại căn nhà cho em trai và em chồng là ông N, thì ông N vẫn phải nộp thuế thu nhập cá nhân Vì tài sản này thuộc diện là quà tặng, mà giao dịch tặng hay cho giữa chị dâu với em chồng thì không được miễn thuế Để giúp ông N không phải đóng thuế, bà X đã làm thủ tục tặng phần sở hữu của mình cho chồng là ông H Sau đó, ông H làm thủ tục tặng nhà cho em trai là ông N Ở trường hợp này, vợ chồng ông H cũng có thể làm thủ tục tặng căn nhà cho cha mẹ của mình và sau đó cha mẹ ông H lại làm thủ tục tặng cho con là ông N Và cả 2 cách làm trên đều không phải đóng thuế thu nhập cá nhân
Thứ ba, trách nhiệm của các chủ thể trong việc tự khai bất động sản là tài sản duy
nhất
Theo quy định tại Khoản 2 Điều 4 Luật Thuế TNCN thì thu nhập từ chuyển nhượng nhà ở, quyền sử dụng đất ở và tài sản gắn liền với đất ở của cá nhân thì trong trường hợp cá nhân chỉ có một nhà ở, đất ở duy nhất được miễn nộp thuế TNCN Khi đối tượng chuyển nhượng bất động sản đồng thời là người chuyển nhượng bất động sản phải tự khai và chịu trách nhiệm về tính trung thực kê khai của mình Tuy nhiên trong bối cảnh hệ thống thông tin quản lý cá nhân của cơ quan quản lý nhà nước còn chưa đáp ứng, công tác kiểm tra đối chiếu cần nhiều thời gian, khó khăn trong quản lý nguồn hình thành tài sản Vì vậy các cơ quan chức năng không thể kiểm soát được từng cá nhân có bao nhiêu nhà ở, đất ở Mặt khác, người dân lại tìm mọi cách để trốn thuế khiến cho vấn đề trở nên khó khăn hơn Việc quản
lý yếu kém của của cơ quan nhà nước dẫn đến không ít người có nhiều nhà ở, đất ở khi
13 Xem tại http://baobinhphuoc.com.vn/Content/ke-ho-trong-chinh-sach-mien-thue-thu-nhap-ca-nhan-382016 truy cập 18/4/2021