TIỂU LUẬN môn dược LIỆU 3 NGHIÊN cứu về dược LIỆU củ CHÓC

- Việt Nam là nước có nguồn tài nguyên dược liệu phong phú cùng với vốn kinhnghiệmsửdụngcâycỏlàmthuốccủacộngđồngcácdântộcViệtNamđãtạothuận lợi cho việc nghiên cứu, chiết xuất các loại ho

HỌCVIỆNYDƯỢCHỌCCỔTRUYỀNVIỆTNAM BỘMÔNDƯỢCLIỆU-DƯỢCCỔTRUYỀN-ĐÔNGDƯỢC



-TIỂULUẬNMÔNDƯỢCLIỆU3 NGHIÊNCỨUVỀDƯỢCLIỆUCỦCHÓC

HàNội 2022

HỌC VIỆN Y DƯỢC HỌC CỔ TRUYỀN VIỆT NAM

BỘ MÔN DƯỢC LIỆU- DƯỢC CỔ TRUYỀN- ĐÔNG DƯỢC



TIỂU LUẬN DƯỢC LIỆU 3 NGHIÊN CỨU DƯỢC LIỆU CỦ CHÓC

Người hướng dẫn: PGS.TS PHƯƠNG THIỆN THƯƠNG Họ và tên sinh viên: Đinh Thị Phương Linh

Mã sinh viên: 1852010067 Lớp: DƯỢC 5

Khóa: 2018-2023

Trongthờigianhoànthànhtiểuluận,bêncạnhsựcốgắngvànỗlựccủabảnthân,chúng em đã nhận được rất nhiều sự quan tâm và giúp đỡ tận tình từ quý Thầy Côgiáo, giađìnhvàbạn bè

Vớitấtcả sựkínhtrọngvà lòngbiếtơnsâusắc, chúngemxingửilờicảmơnchânthành nhất đến –

PGS TS Phương Thiện Thươngđã giúp đỡ và hướng dẫn chúngem tận tình trong suốt thời gian

làm bài tiểu luận, tạo cho chúng em những tiền đề,những kiến thức để tiếp cận vấn đề Nhờ đó mà chúng

em hoàn thành bài luận củamình

ChúngemxinbàytỏlòngbiếtơnchânthànhđếnThầyCôcủa Họcviệnydượchọccổ truyền Việt Nam, đã tận tình giúp đỡ, tạo điều kiện cho chúng em trong quá trìnhhọc tập,nghiêncứu để hoàn thànhtiểuluận này

Cuốicùngchúngemxinchânthànhcảmơnbạnbè củachúngemđanghọcvà làmviệc tại Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam, cùng với gia đình đã luôn độngviên, khích lệ và tạo điều kiện giúp đỡ chúng

em trong suốt quá trình thực hiện đểchúngemcóthể hoàn thànhbàiluận mộtcáchtốtnhất Vớiđiềukiệnvàvốnkiếtthứccóhạn,trìnhđộbảnthâncòncónhữnghạnchếnhấtđịnh nên chắc chắn tiểu luận này không thể tránh được nhiều thiếu sót Vì vậy chúngem rất mong nhận được sự chỉ bảo của các thầy cô để có thể nâng cao kiến thức củabảnthân,phụcvụtốt quátrìnhcôngtácsaunày

Emxinchânthànhcảmơn!

HàNội, ngày12tháng 12năm2022

Sinhviên

HàNội 2022

ĐẶTVẤN ĐỀ 1

I.TỔNGQUANVỀDƯỢCLIỆUCỦ SÚNG 3

1 Têndượcliệu 3

2 Đặc điểm dượcliệu 3

2.1 Đặc điểmtự nhiên 3

2.2 Môtả 3

2.3 Bộtdượcliệu 3

2.4 Phân bố 4

3 Thànhphầnhóahọccủadượcliệu 4

4 Bộphậndùng, thu hái,chế biếnvàbảo quản dược liệu 4

4.1 Bộ phậndùng 4

4.2 Thu hái 4

4.3 Chế biến 4

4.4 Bảo quản 4

5 Tác dụngvà côngdụngcủadượcliệutrong yhọccổtruyền 4

5.1 Tácdung 4

5.2 Côngdụng 5

5.3 Mộtsố bàithuốcđôngy 5

6 Tác dụng dược lývà côngdụngtheoyhọchiệnđại 6

6.1 Hoạtđộng kháng khuẩn 6

6.2 Hoạttính giảmđau 6

6.3 Chốngoxyhóa 6

6.4 Hoạttính chốngtiêuchảy 7

6.5 Tácdụng anthần 7

II NGHIÊN CỨUPHÁTTRIỂNDƯỢCLIỆUCỦSÚNG 7

1 Đốitượng nghiên cứu phát triển 7 2 Quytrìnhchiếtxuất hoạt chấtdượcliệuvàphát triểndượcliệu 7

3 Các sảnphẩmđãcótrên thịtrường từdượcliệu củsúng 8

4 Đề xuất phát triển dượcliệu củ súng 8

III KẾTLUẬNVÀ KIẾN NGHỊ 9 1 Kếtluận 9 2 Kiếnnghị 9

TÀILIỆUTHAMKHẢO 10

ĐẶTVẤNĐỀ

- Theo Tổ chức T tế thế giới (WHO) đánh giá, 80% dân số thế giới dựa vào nền

yhọc cổ truyền để đáp ứng cho nhu cầu chăm sóc sức khỏe ban đầu, trong đó chủ yếu làthuốc từ cây cỏ Trong vài thập

kỷ gần đây, với xu hướng” Trở về với thiên nhiên”,nhiều nước trên thế giới đang đẩy mạnh việc nghiên cứ, bào chế và sản xuất các chếphẩm có nguồn gốc từ thiên nhiên thay thế nguyên liệu tổng hợp, dùng trong côngnghiệp dược phẩm, mỹ phẩm và thực phẩm chức năng để nâng cao chất lượng cuộcsống cho con người Sự tín nhiệm từ thảo dược ngày càng được nâng cao, có thể tăngsứclựcvàsựưathích trongcácnướcpháttriển

- Việt Nam là nước có nguồn tài nguyên dược liệu phong phú cùng với vốn

kinhnghiệmsửdụngcâycỏlàmthuốccủacộngđồngcácdântộcViệtNamđãtạothuận lợi cho việc nghiên cứu, chiết xuất các loại hoạt chất, tạo ra nhiều loại thuốc mới Việcsử dụng thế mạnh dược liệu đẩy mạnh công nghiệp dược trở thành ngành kinh tế mũinhọn, làm cho nhân dân ta có đủ thuốc tốt, khỏe mạnh và giàu có, đất nước ta kinh tế-xã hội phát triển, tạo nên hình ảnh Việt Nam- một cường quốc về dược liệu đó là ýnguyệncủaDântộc.Đ i ề u nàydựa trên cơ sởlýluậnsau:

 Đất nước ta có một vị trí tự nhiên hiếm có Điều kiện tự nhiên đó đã thực sự ưuđãic h o đ ấ t n ư ớ c v à c o n n g ư ờ i V i ệ t N a m m ộ t h ệ s i n h t h á i p h o n g p h ú v

à đ a dạng,m ộ t t i ề m n ă n g t o l ớ n v ề t à i n g u y ê n c â y t h u ố c n ó i r i ê n g v à t à i n g

u y ê n dượcliệu nóichung

 ViệtNam có một nền y họcdân tộc lâu đời vàcáctri thứcs ử d ụ n g c á c

l o ạ i dược liệu, các bài thuốc có giá trị dùng để chữa bệnh thông thường và nan

y.Nềnyhọccổtruyềnđộcđáođóbảobệsứckhỏedântộctasuốtchiềudàilịchsử với phương châm “ Nam dược trị nam nhân”, nếu chúng ta biết phát huy thìcóthểnóicó mộtnền tảngvữngchắcđể phát triển

 Hiện nay không chỉ Việt Nam mà trên thế giới, với xu hướng “ Trở về với thiênnhiên” thì việc sử dụng các thuốc từ dược liệu của người dân ngày càng giatăng,ítcónhữngtác độngcóhạivàphùhợpvớiquyluậtsinhlýcủacơthể hơn

 Dược liệu nói chung, cây thuốc nói riêng tồn tại cùng với thế hệ sinh thái rừng,nôngnhiệpvànôngthôn,cómốitương quanchặtchẽgiữađadạngsin hhọc

cây thuốc và đa dạng văn hóa, y học cổ truyền, gắn với tri thức y dược học của54dântộc,làbảnsắcvănhóadân tộc Việt Nam

-Với nguồn tài nguyên dược liệu phong phú của Việt Nam, trong đó không thểkhông kể đến dược liệu Củ Súng Một loại dược liệu có từ xa xưa Đã được ứng

dụngvào các bài thuốc với nhiều tác dụng khác nhau chữa khỏi bệnh trong dân gian

Để cócái nhìn tổng quan hơn về dược liệu Củ Súng, em xin tiến hành làm tiểu luận

“NghiêncứuvềdượcliệuCủ Súng”với2 mụctiêu chính:

+Mục tiêu1:Tổngquanvề vềdượcliệuCủSúng

+Mục tiêu2:TìmhiểuvàpháttriểndượcliệuCủSúng

I TỔNGQUANVỀDƯỢCLIỆUCỦSÚNG

Hình:Dược liệu CủSúng

1 Têndượcliệu

- TêntiếngViệt:Củsúng

- Têngọikhác:Khiếmthựcnam

- Họ:Súng-Nymphaeaccae

- Tênkhoahọc:RadixNyphaeaestellatae

2 Đặcđiểmdượcliệu

2.1 Đặcđiểmtựnhiên

- Củ súng là một loại cây mọc ở đầm ao, sống hàng năm, lá hình tròn rộng,

nổitrênmặtnước,mặttrênmàuxanh,mặtdướimàutím.Mùahạ,cànhmanghoatr ồilên trên bề mặt nước, đầu cành có một hoa sáng nở chiều héo Quả hình cầu chất xốpmàu tím hồng bẩn, mặt ngoàicó gai, đỉnhc ò n đ à i s ó t l ạ i , h ạ t c h ắ c , h ì n h c ầ u , m à u đen

2.2 Môtả

- Củ hình trứng dài 0,7 cm đến 1 cm, đường kính 0,6 cm đến 0,9 cm Một

đầulõm sâu, đầu kia có 3 vết lõm nhỏ, hẹp và nông Mặt ngoài màu vàng ngàm trongtrắngngàhoặctrắng xám, chấtcứnggiòn,củnhiều chấtbột,vịhơi ngọt

2.3 Bộtdượcliệu

- Màu trắng hơi xám Soi kính hiển vi thấy: nhiều hạt tinh bột hình tròn,

hìnhtrứnghoặchìnhchuông,dài4µmđến32µm.Hạttinhbộtđơnhoặcképđôi,kéoba,

cókhithấyrốnhìnhvạchhơiconghoặcphânnhánh.Mảnhmômềmcótếbàochứanhiềuhạt tinh bột.Mảnh mạch vạchítgặp

2.4 Phânbố

- Củsúngphânbố rộngrãikhắpnơitrênthếgiới

- TạiViệtNam,được phânbốtrảiđềukhắpcác vùng

3 Thànhphầnhóahọccủadượcliệu

- Củ súng có 4,4 % protid; 0,2 % chất béo; 32% carbohydrat ; 0,0009%

canxi;0,11photpho;0,004% sắt; 0,006% vitaminC

- Ngoài ra, trong củ súng còn có chứa acid phenolic glycosyl hóa chẳng hạn

nhưacid caffeic hexoside, acid syringic hexoside và các flavonoid glycosyl hóa nhưquercetin hexoside và pentoside, myricetin hexoside và apigenin Năm phenol đãđược phân lập bằng cách sử dụng sắc ký cột truyền thống và được xác định là acidgallic,metyl,esteetylic của nócùngvớiacidellagicvàđườngpentagalloyl

4 Bộphận dùng,thuhái,chếbiếnvàbảoquảndược liệu

4.1 Bộphậndùng

- Rễphụpháttriểnthànhcủxungquanrễcái,đãđượcphơihaysấykhôcủacâysúng.

4.2 Thuhái

- Củsúngđượcthuháiquanhnăm.Nhổlấyrễcủcon,rửasạchvỏngoài,phơiho

ặc sấykhô,loại cóthịt trắngngàlàtốt

4.3 Chếbiến

- Loạibỏtạpchấtcủa dượcliệu.Đemsaovàngvàtán nhỏ

4.4 Bảoquản

- Đểnơikhô,trongbaobìkín, tránhmọt Thườngxuyênphơisấylại

5 Tácdụngvàcôngdụng củadượcliệutrongyhọccổtruyền

5.1 Tácdung

- Tácdụng:

- Tác dụng được biết đến nhiều nhất và nổi bật nhất ở loại củ này là tăng

cườngsinhl ý n a m g i ớ i T r o n g t h à n h p h ầ n c ủ a c â y h o a s ú n g c h ứ a n h

i ề u c h ấ t b é o v à carbonhydrat Đồng thời củ của hoa súng có tính mát Qua đó giúp tăng cường sinhlựcởnamgiới,đặcbiệtlàviệctăngcườngsứckhỏe,kéodàithờigianquanhệ.Với

những ai bị xuất tinh sớm hay mộng tinh, loại củ này sẽ là một loại thuốc hữu hiệu,giúp tăng cường bồi bổ khí lực Đặc biể với những người thận yếu, sử dụng thườngxuyên sẽ cải thiện chức năng của thận Vì thế, những ai muốn bổ thận, tráng dươngđâychắcchắnlàvịthuốckhông thểbỏ qua

- Với vị ngọt thanh và mát Trong loại củ này có chứa nhiều protid và vitamin

C.Qua đó, giúp bồi bổ cơ thể, thanh độc giải nhiệt và điều trị chứng mất ngủ Sử dụngcủsúngsẽgiúpcơthểkhỏemạnhhơn,khôngbịnóngtrong.Từđó giúpcảit hiệngiấc ngủvàcó tácdụng anthần

- Bên cạnh các tác dụng tăng cường sinh lý, chữa mất ngủ Trong đông y củ

súngđược coi là một vị thuốc bổ, làm săn (thu liễm), có tác dụng trấn tĩnh dùng trong cácbệnh đau nhức thần kinh, tê thấp, đau lưng, đau đầu gối, trị hen xuyễn và giảm ho.Ngoàiracòncó tác dụngchữadi tinh,đáinhiều,phụnữhưbạch đới

5.2 Côngdụng

- Tínhvị:Vịsáp.Tínhbình

- Quykinh:Kinhtỳ,thận

- Côngnăngchủtrị:Kiệntỳ,trừthấp,bổdưỡng,cốsáp

- Chủ trị: Thận hư gây di tinh, mộng tinh, hoạt tinh, bạch đới, bạch trọc, đái

són,viêmthận,bàngquang,đaulưng mỏigối,tỳhơi gâytiếttả

- Chúý:Khôngdùngchongườiđạitiệntáobón,tiểutiệnbíkhôngnêndùng

- Cần phân biệt củ cây súng và khiếm thực Nhiều người không biết cho rằng

haivị này là một Trên thực tế, đây là hai vị thuốc khác nhau cả về mùi vị, công dụngcũngnhư hình dáng

5.3 Mộtsốbàithuốc đôngy

- Điều trị thận yếu, xuất tinh sớm: Củ súng khô (20g), Ba kích tím (15g), Tỳ

giải(15g),Cẩutích(15g).Sauđóđemtẩmrượusaovàng.Hàthủôđỏđãchếbiếnvới đậuđen,ngưutất mỗivị15g.Tất cả đem sắcuốnghàngngày

- Chữa dimộng tinh,bồi bổkhí lực, tăngsứckhỏe: Củ súngt ư ơ i ( 3 0 0 g )

h o ặ c khô (150g) Đậu đen (100g), Vừng đen (100g), Hạt sen (50g),Hoài sơn(50g), Gạo(150g) Củ súng rửa sạch, thái lát Hoài sơn rửa sạch, gọt vỏ, ngâm nước 2 tiếng, đồlên,tháilát.Hạtsenbócvỏ,bỏtâmsen.Vừngđensaothơm.Đậuđenrửasạch.Tấtcả các

vị trên cho vào nồi cùng với gạo nấu cháo Lúc ăn có thể thêm ít đường cho dễăn.Ăncháolúc cònnóng,khiđangđóithaycơm.Đemnấucháoănhàngngày

- Chữa bệnh ho, hen suyễn: Phơi khô củ súng và hạt cải củ.T i ế p đ ó , t ẩ m

v ớ i nước cốt gừng rồi tán thành bột Cho thêm Mật ong và luyện thành các viên nhỏ, cókích thước tầm hạt ngô Ngày uống 40 – 45 viên, cơ hen sẽ dứt và giảm nhanh chóng.Chữa mất ngủ: Sắc lúc còn tươi hoặc sắc khi củ đã được phơi khô Cắt hết rễ, cạo sạchvỏ và thái mỏng củ cây súng Rồi đem sắc để uống Uống nước sắc hàng ngày sẽ giúpđiềutrị chứng mất ngủhiệu quả

- Chữa suy nhược cơ thể, hay đổ mồ hôi trộm, di tinh: Củ súng nấu chín, bóc

vỏ(400g) Hoài sơn nấu chín, bóc vỏ (800g) Hai vị thái lát, rồi phơi khô, đem tán nhỏ.Mỗilầndùng 10gnấuthành cháoăn hằngngày lúcđói

6 Tácdụngdượclývàcôngdụng theoyhọchiệnđại

6.1 Hoạtđộngkhángkhuẩn

- Khikiểmtrađộnhạycủachínchủngvisinhvậttiêuchuẩnđốivớichấtchiếtxuấttừthânr

ễcủsúngbằngphương phápkhuếchtánđĩasovớiofloxacin,

cảStaphylococcus aureusvàSarcina luteađều cho thấy độ nhạy cao nhất đối

vớidịchchiếtcủsúng MICcủa củsúngchốnglạiS aureuslà 0,25mg/mL

6.2 Hoạttínhgiảmđau

- Tác dụng giảm đau của chiết xuất ethanol từ củ súng đã được nghiên cứu

bằngcách sử dụng thử nghiệm so với paracetamol Chiết xuất củ súng cho thấy giảm đángkể (P<0,001) của sự đau do acid acetic gây ra sau khi uống phụ thuộc vào liều lượngtrong đó phần trăm ức chế được so sánh với giá trị kiểm soát và được tìm thấy lầnlượtlà 57,55%, 64,52%,76,55%ứngvớiliều200mg/kg, 400mg/kg, 600mg/kg

- Tương tự, chiết xuất thân rễ ức chế đáng kể hoạt động liếm trong cả hai

giaiđoạn của cơn đau do formalin gây ra ở chuột theo cách phụ thuộc vào liều lượng sovới paracetamol trong đó 600mg/kg cho thấy hiệu lực cao hơn so với thuốc giảm đauparacetamol

6.3 Chốngoxy hóa

- Củ súng đã được thử nghiệm về tác dụng dự phòng chống lại stress oxy hóa

ởthận do ferric nitrilotriacetate (Fe-NTA) gây ra, phản ứng tăng sinh và ung thư thận ởchuột Wistar Điều trị chuột bằng đường uống với củ súng (100 và 200mg/kg thểtrọng) làm giảm đáng kể glutamyl transpeptidase, peroxy hóa lipid, xanthine oxidase,sự tạothànhhydrogenperoxide,nitơurêmáu,creatininehuyếtthanh,tổnghợpDNA

và tỷ lệ mắc các khối u Hàm lượng GSH thận, các enzym chuyển hóa GSH, và cácenzymchống oxyhóacũng đượcphụchồi ởmứcđángkể

- Điều trị bằng củ súng dẫn đến giảm đáng kể quá trình peroxy hóa lipid

xanthineoxidase, γ - glutamyl transpeptidase, tạo ra H2O2, nitơ urê máu, creatinine huyếtthanh

6.4 Hoạttínhchốngtiêuchảy

- Hoạt động chống tiêu chảy của chiết xuất củ súng đã được khảo sát ở liều

lượng(100và200mg/kgthểtrọng)vớitiêuchảydodầuthầudầugâyrasovớidiphenoxylate (5mg/kg thể trọng) Nghiên cứu cho thấy hoạt động chống tiêu chảyđược chứng minh bằng việc giảm tỷ lệ đại tiện khi phần trăm ức chế là 92,6% và93,8% ở liều

100 và 200mg/kg thể trọng, tương ứng với liều 5mg/kg thể trọng củathuốcđối chiếu diphenoxylate(92,6%)

- Ngoài ra, chiết xuất từ củ súng đã được thử nghiệm ức chế nhu động đường

tiêuhóa so với atropine (0,1mg/kg) Chiết xuất từ củ súng làm giảm đáng kể nhu độngđườngruột(25,73% và37,29%)

so với 47%củaatropine

6.5 Tácdụnganthần

- Hiệu quả của chiết xuất củ súng (75, 150 và 300mg/kg) đã được đánh giá

ởchuột bằng cách sử dụng thử nghiệm giấc ngủ do diazepam gây ra Chiết xuất ethanolcủa củ súng cho thấy tác dụng an thần mạnh mẽ và đáng kể được chứng minh bằngviệc giảmthờigianbắt đầungủ trungbình vàtăngthờigianngủ trungbình

II NGHIÊNCỨUPHÁTTRIỂNDƯỢCLIỆUCỦSÚNG

1 Đốitượngnghiêncứupháttriển

- DượcliệucủsúngđượclấyởHưngYên,rửasạchvà đemphơikhô

- Bảoquảnởnơikhôthoáng

2 Quytrìnhchiếtxuấthoạtchấtdượcliệuvàpháttriểndượcliệu

 1sốphương phápngchiết xuấtcủsúnghiệnnay đượcápdụnggồmcó:

- Chiết xuất từ thân rễ củ súng bằng phương pháp khuếch tán đĩa: Phương

phápnày được áp dụng trong kiểm tra độ nhạy cảm của vi khuẩn với hoạt chất có trongdượcliệu củ súng

- Chiết xuất ethanol từ củ súng: Được áp dụng nhiều trong các thử nghiệm để

tìmracác tácdụngnhư hoạttính giảmđau,tác dụngan thầncủacủsúng

3 Cácsảnphẩmđãcótrênthịtrườngtừdượcliệucủsúng

- Hiện nay trên thị trường chưa có sản phẩm được bào chế và có thành phần

làdượcliệu củ súng

4 Đềxuấtpháttriểndượcliệucủsúng

- Dượcliệucủsúngrấtphổbiếnởcácvùngmiềntrênđấtnước.Là1dượcliệucó tiềm

năng phát triển Với một dược liệu có nhiều công dụng, lành tính và rất phổbiếntạiViệtNam.Củsúngcó thểđượcbào chếthànhnhững sảnphẩmnhư:

- Đây là 1 dược liệu có công dụng tốt trong các bài thuốc đông y Bổ thận

trángdương.Cóthểchiếtxuấtnhữnghoạttínhcótrongdượcliệunàyđểbàochếrac ácsảnphẩmbổthậntrángdương dạngviênuống chongườidùngdễdàngsửdụng

- Củ súng có trong bài thuốc chữa ho hen suyễn,v à d ư ợ c l i ệ u c ó t á c

d ụ n g a n thần, chữa mất ngủ Và khi bào chế thành dạng bột sẽ dễ dàng sử dụng

và vẫn giữđượctácdụng củadượcliệulại rấttiệnlợicho ngườibệnh sửdụng

- Ngoài ra qua 1 số nghiên cứu chiết xuất dược liệu từ củ súng cho thấy có

rấtnhiều tác dụng tốt nhưng kháng khuẩn, an thần, giảm đau… Nên có thể nghiên cứucác thành phần có trong dược liệu để bào chế thành sản phẩm viên uống cho ngườidùng