HỆ THỐNG KẾ TOÁN CHI PHÍ DỰA TRÊN CƠ SỞ HOẠT ĐỘNG ACTIVITY BASED COSTING – ABC

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG KHOA KẾ TOÁN KIỂM TOÁN Kế toán trong các doanh nghiệp trước đây thường sử dụng phương pháp hạch toán truyền thống dựa trên các tiêu thức phân bổ sản phẩm gián tiếp. Tuy nhiên, phương pháp này không thể áp dụng hoàn toàn triệt để vào các doanh nghiệp sản xuất vì có nhiều danh mục hàng hóa khác nhau. Hiện nay, việc quản lý chi phí phát sinh trong tổ chức sao cho hiệu quả luôn là mối quan tâm hàng đầu, bởi lợi nhuận phụ thuộc và ảnh hưởng trực tiếp bởi những chi phí này. Vì vậy, nắm rõ được từng loại chi phí giúp doanh nghiệp quản lý tốt và có những quyết định chính xác, nhanh chóng trong hoạt động sản xuất kinh doanh. Vì thế mà hiện nay các doanh nghiệp đã bỏ phương pháp kế toán truyền thống để chuyển sang phương pháp ABC trong công tác kế toán, kiểm toán. Ngoài ra, những ứng viên đang có nhu cầu tìm kiếm việc làm kế toán, kiểm toán thì cũng cần có những hiểu biết về phương pháp ABC này. Hệ thống kế toán chi phí hiện nay rất đa dạng và nhóm chúng em lựa chọn nghiên cứu, phân tích về Hệ thống kế toán chi phí dựa trên cơ sở hoạt động (ABC – Activity Based Costing). Do thời gian và kiến thức có hạn nên bài làm của nhóm em không thể tránh khỏi những thiếu sót. Vì vậy, chúng em rất mong nhận được sự góp ý, đánh giá của cô và các bạn để bài nghiên cứu của nhóm được hoàn thiện hơn. BÀI TẬP NHÓM MÔN KẾ TOÁN QUẢN TRỊ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU PHƯƠNG PHÁP XÁC ĐỊNH CHI PHÍ VÀ GIÁ THÀNH THEO PHƯƠNG PHÁP QUẢN LÝ CHI PHÍ DỰA TRÊN HOẠT ĐỘNG.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG KHOA KẾ TOÁN KIỂM TOÁN

- *** -

BÀI TẬP NHÓM MÔN KẾ TOÁN QUẢN TRỊ ĐỀ TÀI: NGHIÊN CỨU PHƯƠNG PHÁP XÁC ĐỊNH CHI PHÍ VÀ GIÁ THÀNH THEO PHƯƠNG PHÁP QUẢN LÝ CHI PHÍ DỰA TRÊN HOẠT ĐỘNG (ACTIVITY BASED COSTING) Lớp tín chỉ : KTE310(GD2-HK1-2223).1 Nhóm thực hiện : Nhóm 1 Mai Thị Trang Linh 2014210080

Nguyễn Đăng Quốc Huy 2011210045

Hà Minh Ngọc 2014210107

Chu Thị Phương Thảo 2014210132

Trần Hà Trang 2014210153

Trần Thị Ngọc Mai 2014210096

Nguyễn Thị Thuỷ 2114210120

Hà Nội, tháng 11 năm 2022

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1

I CƠ SỞ LÝ THUYẾT 2

1.1 Kế toán chi phí 2

1.1.1 Khái niệm……… 2

1.1.2 Vai trò của kế toán chi phí 2

1.2 Hệ thống kế toán chi phí 3

1.2.1 Khái niệm……… 3

1.2.2 Vai trò…… ……….3

1.2.3 Phân loại: Hệ thống kế toán chi phí được chia thành 2 loại: 3

1.3 Nghiên cứu Hệ thống kế toán chi phí theo phương pháp ABC: 4

1.3.1 Khái niệm Kế toán chi phí theo phương pháp ABC 4

1.3.2 Đặc điểm Kế toán chi phí theo phương pháp ABC 5

II NỘI DUNG PHƯƠNG PHÁP KẾ TOÁN CHI PHÍ THEO PHƯƠNG PHÁP ABC 6

2.1 Các mô hình ABC trên thế giới và các bước thực hiện 6

2.2 Ưu, nhược điểm của phương pháp ABC 11

2.3 Thực trạng áp dụng phương pháp ABC 13

III ÁP DỤNG PHƯƠNG PHÁP TÍNH GIÁ ABC TẠI CÔNG TY CỔ PHẦN CAO SU ĐÀ NẴNG 14

IV BÀI HỌC RÚT RA……… 19

LỜI MỞ ĐẦU

Ngày nay, với sự phát triển của khoa học - công nghệ và xu hướng hội nhập, toàn cầu hoá, nền kinh tế thế giới đang phát triển vượt bậc, không ngừng với tốc độ nhanh chóng Bên cạnh những cơ hội rộng mở, điều này cũng đặt ra những yêu cầu và thách thức lớn đối với các doanh nghiệp muốn phát triển bền vững trong bối cảnh này Mục đích cốt lõi của bất cứ doanh nghiệp nào chính là tăng lợi nhuận Đây cũng

là lý do những ý tưởng mới, những chiến dịch marketing độc đáo, được đề ra Tuy nhiên, để tăng lợi nhuận không chỉ nhờ vào tăng doanh thu mà còn cần giảm chi phí

Để làm được điều đó, các nhà quản lý doanh nghiệp trên thế giới đã chỉ ra tầm quan trọng của kế toán quản trị và các phương pháp tính giá hữu hiệu, chuẩn xác nhất Mô hình kế toán dựa trên chi phí hoạt động (ABC - Activity-Based Costing) có thể được coi là một trong những giải pháp hữu hiệu cho vấn đề này Ngoài việc cung cấp những thông tin về chi phí một cách đầy đủ, chính xác cho các nhà quản lý trong việc ra các quyết định điều hành hoạt động sản xuất kinh doanh, ABC còn góp phần cải thiện hoạt động doanh nghiệp; từ đó nâng cao chất lượng quản lý, chất lượng hoạt động nhằm tăng năng lực cạnh tranh và sức mạnh kinh tế trong nền kinh tế thị trường mở – không chỉ ở phạm vi Việt Nam mà còn mở rộng ra khu vực và toàn thế giới

Do vậy, tiểu luận này sẽ đi sâu phân tích về các khía cạnh của phương pháp tính giá ABC cũng như đưa ra những đánh giá, ứng dụng dựa trên những lý thuyết đã có cũng như thực trạng áp dụng mô hình này tại Việt Nam

Các loại chi phí liên quan đến kế toán chi phí là:

● Chi phí cố định

● Chi phí biến đổi

● Chi phí hoạt động

● Chi phí trực tiếp

● Chi phí gián tiếp

1.1.2 Vai trò của kế toán chi phí

● Kiểm soát hoạt động

Kế toán chi phí sẽ cung cấp thông tin phản hồi về tính hiệu quả và chất lượng của các công việc hoàn thành được từ đó giúp nhà quản trị có thể kiểm soát được hoạt động của Doanh nghiệp một cách dễ dàng hơn

● Tính giá thành sản phẩm sản xuất và tiêu thụ

Kế toán chi phí giúp đo lường giá vốn của các nguồn lực đã sử dụng để sản xuất

ra một sản phẩm hay dịch vụ, tiêu thụ và chuyển giao sản phẩm hay dịch vụ đó cho khách hàng

● Kiểm soát quản lý

Việc cung cấp những thông tin về chi phí đến các nhà quản trị ở các bộ phận khác nhau, sẽ giúp cho nhà quản lý giảm được những rủi ro trong hoạt động sản xuất kinh doanh và ngược lại, những nhà quản lý – quản trị doanh nghiệp hoạt động tốt, có những giải pháp hoạt động quản lý chi phí hiệu quả sẽ giúp doanh nghiệp tiết kiệm được những

● Kiểm soát chiến lược

Kế toán chi phí cung cấp những thông tin về kết quả tài chính và kết quả có tính cạnh tranh lâu dài, các điều kiện thị trường, thị hiếu của khách hàng và ác cải tiến về mặt kỹ thuật của doanh nghiệp

1.2 Hệ thống kế toán chi phí

1.2.1 Khái niệm

Hệ thống kế toán chi phí là các quy trình và kỹ thuật được sử dụng bởi các nhà quản trị, cung cấp các thông tin phù hợp với nhu cầu thông tin chi phí của các nhà quản trị như lập kế hoạch, phân bổ nguồn lực, kiểm soát, đánh giá và ra các quyết định quản trị

1.2.2 Vai trò

Hệ thống kế toán chi phí cung cấp các thông tin giúp cho việc ra quyết định như::

● Xác định chi phí sản xuất cho từng đơn vị sản phẩm

● Chức năng lập kế hoạch và kiểm soát

● Đánh giá tính hiệu quả và hiệu lực của các hoạt động

● Cung cấp sản phẩm hoặc dịch vụ cho khách hàng

Hệ thống kế toán chi phí giúp các nhà quản trị:

● Đánh giá và khen thưởng đối với thành tích làm việc của nhân viên

● Trình bày hàng tồn kho và giá vốn hàng bán

● Quản lý việc tiêu thụ các nguồn lực của các hoạt động

● Theo dõi các nguồn tài nguyên tiêu thụ của các sản phẩm và dịch vụ

1.2.3 Phân loại: Hệ thống kế toán chi phí được chia thành 2 loại:

Hệ thống kế toán chi phí truyền thống:

● Kế toán chi phí theo đơn đặt hàng

● Kế toán chi phí theo quy trình

Hệ thống kế toán chi phí hiện đại:

● Kế toán chi phí dựa trên cơ sở hoạt động (Activity based costing-ABC)

● Kế toán chi phí theo mục tiêu (Target-costing)

● Kế toán chi phí theo chu kỳ sống của sản phẩm (Life-cycle costing)

1.3 Nghiên cứu Hệ thống kế toán chi phí theo phương pháp ABC:

1.3.1 Khái niệm Kế toán chi phí theo phương pháp ABC:

a Sự hình thành phương pháp tính giá dựa trên cơ sở hoạt động

Vào những năm 1980 , những hạn chế của phương pháp tính toán chi phí truyền thống đã trở nên phổ biến rộng rãi Sau đó, nhiều thách thức bắt đầu đặt ra cho việc tính toán và áp dụng những hệ thống kế toán chi phí mới Do bước tiến bộ nhanh chóng của khoa học kỹ thuật và công nghệ cao, các dây chuyền sản xuất hiện đại đã trở nên phổ biến, sản phẩm được sản xuất ra hàng loạt, chi phí lao động đóng vai trò rất thấp trong

cơ cấu giá trị sản xuất, trong khi chi phí vận hành và phục vụ sản xuất lại gia tăng và chiếm tỷ trọng lớn, việc phân bổ chi phí gián tiếp dựa trên tiêu thức phân bổ giản đơn trở nên không còn phù hợp

Hiện nay với xu hướng toàn cầu hóa, các doanh nghiệp sản xuất đang phải đối mặt với sự cạnh tranh ngày càng tăng trên thị trường Để đưa ra được những quyết định chính xác, những nhà quản lý phải có những thông tin về chi phí đầy đủ, chính xác và được cập nhật Những hệ thống kế toán chi phí truyền thống có khuynh hướng khiến cho việc tính toán chi phí không còn chuẩn xác để đưa ra những kế hoạch đầu tư hiệu quả Một phương pháp tính chi phí mới được thiết kế nhằm khắc phục các nhược điểm của những

hệ thống tính giá thành truyền thống, đó là hệ thống tính chi phí theo hoạt động (ABC – Activities Based Costing)

b Khái niệm

Phương pháp tính giá dựa trên cơ sở hoạt động (Activity Based Costing - ABC)

là phương pháp đo lường chi phí và hiệu quả của các hoạt động, sản phẩm và dịch vụ trên cơ sở mức độ tiêu thụ và các nguồn lực sử dụng bởi nhiều hoạt động khác nhau làm phát sinh chi phí để tạo ra sản phẩm hoặc dịch vụ đó

Phương pháp này được cho là đem lại lợi ích lớn cho doanh nghiệp, đặc biệt là phục vụ công tác kiểm soát chi phí, định giá sản phẩm và quản trị hiệu quả hoạt động

Phương pháp ABC phân bổ các chi phí sản xuất chung theo một quy trình gồm 2 giai đoạn:

 Giai đoạn 1: Xác định chi phí các hoạt động Chi phí sản xuất chung được

phân bổ cho các hoạt động trong quá trình sản xuất chế tạo sản phẩm

 Giai đoạn 2: Xác định chi phí các sản phẩm, dịch vụ Chi phí của các hoạt

động được phân bổ đến từng đối tượng xác định chi phí (sản phẩm, dịch vụ) dựa vào mức độ sử dụng các hoạt động của các đối tượng đó

1.3.2 Đặc điểm Kế toán chi phí theo phương pháp ABC:

Về cơ bản phương pháp tính giá ABC khác với phương pháp truyền thống ở hai điểm sau:

Thứ nhất, giá thành sản phẩm theo ABC tập hợp toàn bộ các chi phí phát sinh trong

kỳ, kể cả các chi phí gián tiếp như chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp Thứ hai, phương pháp ABC phân bổ chi phí phát sinh vào giá thành mỗi sản phẩm dựa trên mức chi phí thực tế cho mỗi hoạt động và mức độ đóng góp của mỗi hoạt động vào quá trình sản xuất và tiêu thụ sản phẩm Kết quả là giá thành sản phẩm phản ánh chính xác hơn mức chi phí thực tế kết tinh trong mỗi đơn vị sản phẩm

Tóm lại, phương pháp kế toán chi phí dựa trên các hoạt động đã cải tiến các hệ thống xác định chi phí của một doanh nghiệp, đó là:

 Phương pháp ABC làm thay đổi căn cứ để phân bổ các chi phí chung cho các sản phẩm Thay vì các chi phí được phân bổ theo lao động trực tiếp thì chúng được phân bổ theo các phần của các nhân tố nguyên nhân được dùng cho sản phẩm hoặc công việc đòi hỏi

 Phương pháp ABC thay đổi về bản chất rất nhiều loại chi phí sản xuất chung ở chỗ những chi phí này được xem là có bản chất gián tiếp nhưng nay được gắn liền với các hoạt động riêng biệt và do vậy được tính trực tiếp vào từng sản phẩm

Phương pháp ABC khá phức tạp và tốn nhiều công sức hơn phương pháp truyền thống nhưng với khoa học công nghệ thông tin phát triển như hiện nay đã làm giảm nhiều thời gian, công sức cho việc áp dụng phương pháp này Do vậy, phương pháp kế toán chi phí dựa trên hoạt động sẽ là tất yếu để các nhà quản trị doanh nghiệp vận dụng

II NỘI DUNG PHƯƠNG PHÁP KẾ TOÁN CHI PHÍ THEO PHƯƠNG PHÁP ABC

2.1. Các mô hình ABC trên thế giới và các bước thực hiện

a Mô hình ABC truyền thống

Mô hình ABC truyền thống được xây dựng dựa trên cơ sở lý luận nền tảng của phương pháp ABC Theo đó, khi các hoạt động của một doanh nghiệp được nhận diện, chi phí sản xuất chung sẽ được phân bổ vào các hoạt động (hay trung tâm hoạt động) dựa vào các tiêu thức phân bổ nguồn lực Sau đó, chi phí sẽ được phân bổ, hoặc truy nguyên từ các tổ hợp chi phí hoạt động đến sản phẩm, dịch vụ theo tỷ lệ nhu cầu đối với từng hoạt động của từng sản phẩm

Các bước triển khai mô hình ABC truyền thống

Bước 1: Nhận diện các chi phí trực tiếp

Chi phí trực tiếp trong các đơn vị sản xuất bao gồm chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp Các khoản chi phí này thường dễ nhận diện và được tập hợp thẳng vào đối tượng xác định chi phí để xác định chi phí sản xuất sản phẩm

Bước 2: Nhận diện các hoạt động

Nhận diện các hoạt động tạo ra chi phí gián tiếp là vấn đề cơ bản của phương pháp ABC Theo phương pháp này, mỗi hoạt động hoặc nhóm các hoạt động thường bao gồm các khoản chi phí có cùng nguồn gốc phát sinh (cost driver) Do vậy, việc nhận diện các hoạt động phụ thuộc vào đặc điểm sản xuất kinh doanh và quy trình công nghệ của mỗi doanh nghiệp có các hoạt động tạo ra chi phí gián tiếp khác nhau Các hoạt động từ khâu đầu tiên đến khâu cuối cùng của quá trình sản xuất sẽ được nhận diện như vận hành máy, chế tạo sản phẩm, kiểm tra sản phẩm, nghiệm thu,

Các phương pháp được sử dụng để nhận diện và phân loại hoạt động được sử dụng trong phương pháp ABC bao gồm:

Phương pháp Top- down: Một số đơn vị có thể sử dụng các nhóm phân tích để xây dựng danh sách các hoạt động trên cơ sở những hiểu biết của họ quy trình sản xuất kinh doanh của đơn vị Ưu điểm của phương pháp này là danh sách các hoạt động được đưa ra nhanh chóng và không tốn kém Một số lượng lớn các công ty thương mại sử dụng phương pháp này để phát triển danh sách các hoạt động liên quan đến hoạt động kinh doanh của họ Công ty sẽ xem xét sự thay đổi của một biến số đến các chi phí qua các năm bằng việc cho mỗi hoạt động trong danh sách đã được xác định trước biến đổi

Phương pháp Phỏng vấn hay tham gia

Các đơn vị có thể bắt đầu sự phân tích các hoạt động của mình bằng việc phỏng vấn người lao động của nhóm phân tích hoặc là các nhóm lao động đưa ra các hoạt động liên quan đến công việc của họ Xem xét và tập hợp các ý kiến phỏng vấn và các ý kiến của các nhóm nhân viên đưa ra, đơn vị sẽ có được danh sách các hoạt động của mình Phương pháp này có thể cho ra danh sách các hoạt động nhiều hơn phương pháp Top-down Bởi vì chính những người làm việc trong lĩnh vực đó sẽ nhận diện ra hoạt động chính xác hơn Một vấn đề còn tồn tại trong phương pháp này là người lao động có thể không đưa ra hoạt động chính xác thì nhà quản lý sẽ không có thông tin hiệu quả trong việc quản lý công việc quản lý cấp cao của mình Một vấn đề nữa là người lao động có thể đưa ra nhận diện sai lầm về công việc của mình, thì lúc này nhóm phỏng vấn sẽ sử dụng phương pháp “kịch bản” để đưa ra các hoạt động hiệu quả

Bước 3: Nhận diện chi phí gián tiếp và tập hợp chi phí cho từng hoạt động

Nhận diện các chi phí gián tiếp (các nguồn lực) và hạch toán quá trình sử dụng các nguồn lực cho các hoạt động, còn gọi là tập hợp chi phí cho các tài khoản chi phí hoạt động Mỗi một hoạt động cần tập hợp chi phí riêng vào một tài khoản chi tiết chi phí hoạt động

Bước 4: Xác định tiêu thức phân bổ chi phí cho từng hoạt động

Xác định nguồn phát sinh hay xác định tiêu thức phân bổ chi phí Khi xác định tiêu thức phân bổ chi phí cho các hoạt động phải đảm bảo các tiêu thức phân bổ đó phải có mối quan hệ nhân quả với hoạt động

Bước 5: Đo lường và xác định chi phí các hoạt động

Sau khi chi phí gián tiếp được tập hợp cho từng hoạt động, sẽ tiến hành xác định chi phí cho từng hoạt động dựa trên cơ sở phân bổ chi phí gián tiếp cho từng đơn vị hoạt động theo tiêu thức đã xác định ở Bước 4 và kết quả đo lường tổng số tiêu thức phân bổ của hoạt động

Bước 6: Xác định chi phí sản phẩm, dịch vụ

Sau khi chi phí sản xuất chung được tập hợp và tính cho từng hoạt động, kế toán tiến hành phân bổ chi phí sản xuất chung của các hoạt động cho các sản phẩm, dịch vụ Nếu hoạt động liên quan đến một loại sản phẩm thì kế toán kết chuyển toàn bộ chi phí

đó cho đối tượng xác định chi phí thành Nếu hoạt động liên quan tới 2 loại sản phẩm trở lên thì phải đo lường số đơn vị hoạt động dùng cho từng loại sản phẩm, trên cơ sở

đó phân bổ chi phí của từng hoạt động cho từng loại sản phẩm cụ thể Cuối cùng, tổng hợp chi phí trực tiếp và chi phí gián tiếp để xác định giá thành sản xuất của sản phẩm, dịch vụ

b Mô hình ABC sử dụng ma trận EAD

Trong mô hình này, các hoạt động được nhóm lại thành nhóm các hoạt động để đảm bảo sao cho số lượng các hoạt động không quá nhiều Sau đó, kế toán sử dụng ma trận chi phí - hoạt động (ma trận EAD) để phân bổ chi phí nguồn lực cho các hoạt động

và sử dụng ma trận hoạt động - sản phẩm (ma trận ADP) để tiến hành phân bổ chi phí hoạt động cho sản phẩm

Các bước triển khai mô hình ABC sử dụng ma trận EAD

Bước 1: Nhận diện và tập hợp chi phí trực tiếp

Chi phí trực tiếp trong các doanh nghiệp sản xuất thường bao gồm: Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp và chi phí nhân công trực tiếp Trong mỗi hoạt động, các chi phí này

có thể nhận diện ngay khi phát sinh chi phí và được tập hợp trực tiếp cho từng đối tượng xác định chi phí thành

Bước 2: Nhận diện và tập hợp chi phí gián tiếp Bước này đòi hỏi việc phân chia

các chi phí chung thành các nhóm chi phí có tính chất đồng nhất

Bước 3: Nhận diện các hoạt động

Điểm mấu chốt trong việc nhận diện các hoạt động là phân loại các hoạt động theo các cấp độ hoạt động Dựa vào đó, kế toán có thể xác định được các tiêu thức phân bổ chi phí nguồn lực cho các hoạt động và phân bổ chi phí hoạt động cho các đối tượng xác định chi phí phù hợp

Bước 4: Chọn tiêu thức phân bổ chi phí nguồn lực

Sau khi các chi phí nguồn lực được tập hợp theo từng nhóm hoạt động thì sẽ tiến hành lựa chọn tiêu thức phân bổ chi phí của từng nhóm hoạt động cho các đối tượng xác định chi phí Tiêu chuẩn phân bổ chính là nguồn sinh phí ở hoạt động đó

Chi phí nguồn lực có thể được phân bổ trực tiếp hoặc ước lượng cho các hoạt động Phân bổ trực tiếp đòi hỏi đo lường mức sử dụng thực tế các nguồn lực của các hoạt động Trường hợp không thể đo lường mức sử dụng thực tế các nguồn lực, có thể ước lượng tỷ lệ phần trăm thời gian lao động sử dụng cho mỗi hoạt động Thông thường,

để mô tả mối quan hệ giữa chi phí và hoạt động, người ta thiết lập ma trận Chi phí - Hoạt động (EAD)

Bước 5: Tính toán mức phân bổ

Trước tiên, tính toán giá trị bằng tiền cho các hoạt động Giá trị bằng tiền của các hoạt động được tính theo công thức:

Tiếp theo, tính toán giá trị bằng tiền cho các sản phẩm theo công thức:

Bước 6: Tổng hợp chi phí để tính giá thành sản phẩm

Tại bước này, kế toán sẽ tổng hợp chi phí và tính giá thành sản phẩm theo công

thức sau:

Giá thành sản phẩm i = Chi phí trực tiếp sản phẩm i + Chi phí gián tiếp sản

phẩm i

c Mô hình ABC theo thời gian (TDABC)

Đầu vào quan trọng nhất của mô hình TDABC là thời gian (công suất) cần cho

việc thực hiện một hoạt động, chẳng hạn như xử lí một đơn hàng, thực hiện một hoạt

động sản xuất, hoặc phục vụ một khách hàng

Xây dựng phương trình thời gian

Những doanh nghiệp đã vẽ sẵn sơ đồ quy trình đều có thể xây dựng phương trình

thời gian trực tiếp bằng cách ước tính thời gian cho từng hoạt động Những doanh nghiệp

chưa có sơ đồ quy trình có thể bắt đầu ở mức độ đơn giản hơn bằng việc ước tính thời

gian tối thiểu để thực hiện quy trình, việc này được gọi là PO trong phương trình thời

gian: