(TIỂU LUẬN) TIỂU LUẬN GIỮA kỳ môn LUẬT HIẾN PHÁP khái quát về chính phủ và hoạt động của chính phủ xu hướng và cải cách tổ chức hoạt động của chính phủ

Danh mục từ viết tắt UBTVQH Uỷ ban Thường vụ Quốc hội MỞ ĐẦU Chính phủ là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền hành pháp, là

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

———————————

TIỂU LUẬN GIỮA KỲ MÔN

LUẬT HIẾN PHÁP

Họ và tên: Vũ Hoàng Anh

Mã số sinh viên: 20031008

Lớp: Kép – K13 Luật

Giảng viên: PGS.TS Đặng Minh Tuấn

Danh mục từ viết tắt

UBTVQH Uỷ ban Thường vụ Quốc hội

MỞ ĐẦU

Chính phủ là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền hành pháp, là cơ quan chấp hành của Quốc hội.Chính phủ chịu trách nhiệm trước Quốc hội và báo cáo công tác trước Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ tịch nước Trong thời kỳ đất nước đang bước vào toàn cầu hóa, công nghiệp hóa đất nước, tổ chức và hoạt động của chính phủ ngày trở nên quan trọng hơn Vậy nên, người viết chọn đề tài “Tổ chức

và hoạt động của Chính phủ - Những vấn đề thách thức và xu hướng cải cách” để nghiên cứu vấn đề trên

Bài viết nhằm nghiên cứu tổ chức và hoạt động của Chính phủ, qua đó đánh giá được những ưu điểm, hạn chế còn tồn tại trong hoạt động cũng như trong tổ chức của Chính phủ Ngày nay, hoạt động của Chính phủ đang trên xu hướng và

cần cải cách thay đổi cho phù hợp với thực tiễn

Kết cấu:

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, đề tài còn gồm 2 chương:

Chương 1 Khái quát về Chính phủ và hoạt động của Chính phủ

Chương 2 Xu hướng và cải cách tổ chức hoạt động của Chính phủ

NỘI DUNG CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT VỀ CHÍNH PHỦ VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA CHÍNH PHỦ

1.1 Lịch sử hình thành và phát triển của Chính phủ trong lịch sử lập hiến Việt Nam:

Trước Cách mạng tháng Tám năm 1945 để chuẩn bị tốt công tác tiến tới khởi nghĩa giành chính quyền ,Quốc dân đại hội đã bầu ra Ủy ban Dân tộc Giải phóng – tiền thân của CP lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa Tại kì họp thứ nhất (2/3/1946), Quốc hội khóa I đã lập ra CP chính thức bao gồm: Chủ tịch nước, Phó Chủ tịch nước và nội các (Hiến pháp 1946) Hiến pháp 1959 ra đời, mô hình

CP có thay đổi nhất định Sau khi Hiến pháp 1980, 1992 ra đời thì hệ thống cơ quan quản lí nhà nước có những cải cách phù hợp trong đó có CP

1.2 Vị trí, tính chất, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Chính phủ theo quy định:

1.2.1 Vị trí, tính chất:

CP là cơ quan hành pháp của QH, cơ quan hành chính Nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam

1.2.2 Chức năng:

Thống nhất quản lí chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh

và đối ngoại của Nhà nước; bảo đảm hiệu lực của bộ máy Nhà nước từ trung ương đến cơ sở; bảo đảm việc tôn trọng và chấp hành Hiến pháp và pháp luật; phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, bảo đảm ổn định và nâng cao đời sống vật chất và văn hóa của nhân dân

1.2.3 Nhiệm vụ và quyền hạn:

Lãnh đạo công tác của các Bộ, các cơ quan ngang bộ và các cơ quan thuộc

CP, UBND các cấp, xây dựng và kiện toàn hệ thống bộ máy hành chính Nhà nước

từ trung ương đến cơ sở; hướng dẫn kiểm tra HĐND thực hiện nhiệm vụ và quyền hạn theo luật định; đào tạo, bồi dưỡng, sắp xếp và sử dụng đội ngũ viên chức Nhà nước

Bảo đảm việc thi hành Hiến pháp, pháp luật trong các cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang và công dân; tổ chức và lãnh đạo công tác tuyên truyền, giáo dục Hiến pháp, pháp luật cho nhân dân Trình dự án luật, pháp lệnh và các dự án khác trước QH, UBTVQH

Thống nhất quản lí việc xây dựng, phát triển nền kinh tế quốc dân; thực hiện chính sách tài chính, tiền tệ quốc gia; quản lí và đảm bảo sử dụng có hiệu quả tài sản thuộc sở hữu toàn dân; phát triển văn hóa giá dục, y tế, khoa học công nghệ, thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và Ngân sách nhà nước

Thi hành những biện pháp bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, tạo điều kiện cho công dân sử dụng quyền và làm tròn nghĩa vụ của mình, bảo vệ tài sản, lợi ích của nhà nước và của xã hội; bảo vệ môi trường Củng cố và tăng cường nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân; bảo đảm an ninh quốc phòng và trật tự, an toàn xã hội; xây dựng các lực lượng vũ trang nhân dân; thi hành lệnh động viên, lệnh ban bố tình trạng khẩn cấp và mọi biện pháp cần thiết khác để bảo vệ đất nước

Tổ chức và lãnh đạo công tác kiểm kê, thống kê của nhà nước; công tác thanh tra và kiểm tra Nhà nước, chống quan liêu tham nhũng trong bộ máy Nhà nước; công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân Thống nhất quản lí công tác đối ngoại của Nhà nước; kí kết, tham ra, phê duyệt điều ước quốc tế nhân danh CP; chỉ đạo các điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam kí kết hoặc tham ra; bảo vệ lợi ích của Nhà nước, lợi ích chính đáng của tổ chức và công dân Việt Nam ở nước ngoài Thực hiện chính sách xã hội, chính sách dân tộc, chính sách tôn giáo

Quyết định việc điều chỉnh địa giới các đơn vị hành chính dưới cấp tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương Phối hợp với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các đoàn thể nhân dân trong khi thực hiện nhiệm vụ quyền hạn của mình, tạo điều kiện để các tổ chức đó hoạt động có hiệu quả

1.3.Tổ chức Chính phủ theo quy định của pháp luật

Khắc phục những hạn chế trong quy định về CP tại các Hiến pháp trước, Hiến pháp 1992 kế thừa quy định của Hiến pháp 1959 xây dựng BMNN theo quan

điểm quyền lực Nhà nước tập trung thống nhất, nhưng cần phải có sự phân công, phân định chức năng trên cơ sở có sự phân hợp giữa các cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp

Hiến pháp 1992 quy định: “Chính phủ là cơ quan chấp hành của Quốc hội,cơ quan hành chính Nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam” Với quy định như vậy, CP là cơ quan hành chính Nhà nước cao nhất của Nhà nước chứ không phải Quốc hội, có thể hoạt động một cách độc lập tương đối trong lĩnh vực hành chính nhà nước

Bên cạnh đó, việc đổi tên Hội đồng Bộ trưởng (Hiến pháp 1980) thành CP (Hiến pháp 1992) không chỉ có ý nghĩa là việc thay đổi chế độ trách nhiệm, chuyển dần từ chế độ trách nhiệm tập thể chung sang đề cao trách nhiệm của cá nhân, tăng cường quyền hạn của Thủ tướng CP, các Bộ trưởng và Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, đồng thời có thể kết hợp trách nhiệm tập thể

CP do Quốc hội thành lập ra tại kì họp thứ nhất của mỗi khóa Quốc hội.Theo quy định tại Điều 110 của Hiến pháp 1992, Điều 3 Luật tổ chức CP năm 2001 thì

“CP bao gồm Thủ tướng, các Phó thủ tướng, các Bộ trưởng và Thủ trưởng cơ quan ngang bộ” Trong đó Thủ tướng, các thành viên khác của CP không nhất thiết phải là đại biểu Quốc hội Đây cũng là điểm rất mới so với Hiến pháp 1980 (Chủ tịch quy định Hội đồng Bộ trưởng là đại biểu Quốc hội, các thành viên khác chủ yếu được chọn trong số đại biểu Quốc hội) Cách thức thành lập CP theo Hiến pháp 1992 hoàn toàn khác so với Hiến pháp 1980

Theo Hiến pháp 1992 chỉ có Thủ tướng CP là do Quốc hội bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm theo đề nghị của Chủ tịch nước, còn các Phó thủ tướng, Bộ trưởng và các thành viên khác của CP do Quốc hội được phê chuẩn việc bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức theo đề nghị của Thủ tướng Chính phủ Việc Hiến pháp trao cho Thủ tướng Chính phủ quyền được bổ nhiệm các thành viên khác của CP trình Quốc hội phê chuẩn, đồng thời còn có quyền đề nghị Quốc hội miễn nhiệm, cách chức các thành viên của CP làm nổi bật vai trò của Thủ tướng CP Có thể nói rằng đây là một phương pháp hữu hiệu góp phần xây dựng một cơ quan hành chính nhà nước mạnh mẽ

Thành viên CP không đồng thời là thành viên Thường vụ Quốc hội Đây là quy định kế thừa của Hiến pháp trước, đảm bảo tính khách quan trong hoạt động giám sát của Ủy ban thường vụ Quốc hội với CP

Trên cơ sở quy định của Hp 1992 và luật tổ chức CP 2001, CP nhiệm kì Quốc hội khóa XII gồm: Thủ tướng, 5 Phó Thủ tướng, 22 Bộ trưởng và Thủ trưởng cơ quan ngang bộ Cơ cấu CP bao gồm 18 Bộ, 4 cơ quan ngang bộ

CP nhiệm kì Quốc hội khóa XII nhận nhiệm vụ trong bối cảnh có nhiều thuận lợi, được kế thừa những thành quả to lớn và kinh nhiệm quý báu của 20 năm đổi mới, đặc biệt là những kết quả từ nhiệm kì Quốc hội khóa XI Trong nhiệm kì này, bộ máy của CP đã được sắp xếp tinh gọn, trên cơ sở sáp nhập một số Bộ - chức năng quản lí Nhà nước

Cơ chế và hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan của CP đã có bước chuyển biến tích cực, hiệu lực, hiệu quả quản lí Nhà nước của các Bộ và của CP được tăng cường Đã khắc phục được tình trạng cơ quan có chức năng quản lí Nhà nước, nhưng lại không có quyền ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về quản lí Nhà nước Cùng với việc sắp xếp lại cơ cấu tổ chức, CP khóa XII đã chú trọng thể chế hóa trong phân công trách nhiệm và phân công quản lí theo nguyên tắc quản lí thống nhất, đề cao trách nhiệm của người đứng đầu và đã khắc phục nhiều vấn đề chồng chéo, trùng giẫm về chức năng quản lí Nhà nước giữa các Bộ

- Ngành

1.4 Hình thức hoạt động của Chính phủ theo quy định của pháp luật:

Để thực hiện chức năng là cơ quan hành chính Nhà nước cao nhất, Đ6 Luật

tổ chức CP 2001 quy định: “Hiệu quả hoạt động của CP được đảm bảo bằng hiệu quả hoạt động của tập thể CP, của Thủ tướng CP và từng thành viên của CP” Khẳng định hiệu quả hoạt động thực tế của CP thể hiện ở 3 hình thức: thông qua phiên họp của CP, thông qua hoạt động của Thủ tướng CP và thông qua hoạt động của các thành viên CP

1.4.1 Thông qua phiên họp Chính phủ

Các phiên họp của CP là hình thức hoạt động quan trọng của CP, có ý nghĩa quyết định tới toàn bộ hoạt động của CP Phiên họp là nơi tập trung trí tuệ của cả

tập thể CP, những người trực tiếp nắm quyền quản lí hành chính trên phạm vi một ngành hoặc một lĩnh vực nhất định đồng thời có sự đóng góp ý kiến của các cơ quan nhà nước, các tổ chức đoàn thể khi tham dự phiên họp

CP họp thường kì mỗi tháng một lần, ngoài ra có thể họp bất thường theo quyết định của Thủ tướng CP hoặc theo yêu cầu của ít nhất 1/3 tổng số thành viên

CP Tham dự nhiều phiên họp gồm: thành viên CP, nếu vắng mặt trong phiên họp thì phải được sự đồng ý của Thủ tướng, Thủ tướng có thể cho phép thành viên vắng mặt được cử người phó của mình tham dự phiên họp CP Ngoài các thành viên của CP, Chủ tịch nước có quyền tham dự phiên họp của CP khi xét thấy cần thiết, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Chủ tịch Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam và người đứng đầu các tổ chức đoàn thể khác có thể được mời tham dự các phiên họp của CP khi bàn về vấn đề có liên quan Khi cần thiết CP có thể mời Thủ trưởng cơ quan thuộc CP Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương tham dự phiên họp của CP

Các đại biểu được mời dự họp không phải là thành viên CP có quyền phát biểu ý kiến nhưng không có quyền biểu quyết Thủ tướng CP chủ tọa các phiên họp của CP, khi được Thủ tướng ủy quyền, một Phó Thủ tướng có thể chủ tọa phiên họp

Thành viên tham dự như trên giúp CP vừa tập trung được trí tuệ tập thể của các thành viên CP, ý kiến của cac đại biểu được mời từ đó góp phần làm cho quyết định của phiên họp sát với thực tế toàn diện hơn, đồng thời cũng đề cao trách nhiệm của thành viên CP trong quá trình biểu quyết các vấn dề quan trọng của

CP Tại phiên họp CP thảo luận và biểu quyết theo đa số

Khẳng định tính tập thể trong quyết định của phiên họp, theo quy định của pháp luật: Nghị quyết của phiên họp của CP phải được quá nửa tổng số thành viên

CP biểu quyết tán thành, trường hợp biểu quyết ngang nhau thì thực hiện theo ý kiến của Thủ tướng đã biểu quyết Quy định thể hiện sự kết hợp chặt chẽ chế độ trách nhiệm cá nhân và tập thể, đề cao vai trò tập thể của CP trong việc quyết định những vấn đề quan trọng và đặc biệt là đề cao vai trò của thủ tướng CP Phiên họp

CP là hình thức hoạt động tập thể duy nhất của CP, trên cơ sở bàn bạc dân chủ công khai

1.4.2 Thông qua hoạt động của Thủ tướng Chính phủ

Thủ tướng CP lãnh đạo, điều hành và chịu trách nhiệm về mọi hoạt động của

CP Khắc phục những hạn chế trong trong quy định quyền hạn của người đứng đầu CP mà Hiến pháp 1980 đã quy định, Hiến pháp 1992 và Luật tổ chức CP 2001

có xu hướng đề cao vai trò trách nhiệm của Thủ tướng

Với vai trò là người đứng đầu CP, Thủ tướng CP có những quyền hạn: triệu tập, chủ tọa phiên họp CP, quy định chế độ làm việc của Thủ tướng với các thành viên CP, Thủ trưởng cơ quan thuộc CP, Chủ tịch UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, lãnh đạo công tác của CP, thành viên của CP, Thủ trưởng cơ quan thuộc CP, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân các cấp đề nghị hoặc bãi bỏ các bộ, cơ quan ngang bộ trình QH phê chuẩn đề nghị việc bổ nhiệm, miễn nhiệm hoặc cách chức cho từ chức đối với Phó Thủ tướng, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ trong thời gian QH không họp thì Thủ tướng CP có quyền trình Chủ tịch nước quyết định tạm đình chỉ công tác của Phó Thủ tướng chính phủ, Bộ trưởng và các thành viên khác của CP; chỉ đạo xây dựng các dự án trình Quốc hội, UBTVQH các văn bản quy phạm thuộc thẩm quyền của CP và Thủ tướng, thành lập Hội đồng và Uỷ ban thường xuyên hoặc lâm thời khi cần thiết

Trong lĩnh vực pháp chế, Thủ tướng CP có các quyền: đình chỉ việc thi hành hoặc bãi bỏ những quyết định thông tư của Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang

bộ

Để thực hiện nhiệm vụ quyền hạn của mình, thủ tướng CP căn cứ vào HP ,luật, nghị quyết cuả QH, lệnh, quyết định của Chủ tịch nước, quyết định nghị định của CP, Thủ tướng CP ra quyết định, chỉ thị và kiểm tra việc thực hiện văn bản đó Văn bản của Thủ tướng CP ban hành có hiệu lực thi hành trong phạm vi

cả nước đồng thời Thủ tướng hướng dẫn kiểm tra việc việc thi hành các văn bản đối với các ngành các địa phương và cơ sở

Hiến pháp 1992 đã tổ chức lại CP theo hướng tăng cường chế độ thủ trưởng, tức theo chế độ nội các, thì việc quy định cho người đứng đầu CP có những nhiệm

vụ quyền hạn như trên mới có thể đảm bảo được quyền lãnh đạo của mình là hoàn toàn hợp lí Với tất cả những quy định trên, ta thấy quyền hạn của Thủ tướng CP

có thay đổi Đặc biệt là thẩm quyền ban hành văn bản đã có sự cải thiện đáng kể Hơn thế thẩm quyền của Thủ tướng CP đã được quy định rõ ràng và cụ thể tạo điều kiện thuận lợi cho Thủ tướng CP hoàn thành tốt nhiệm vụ, quyền hạn của mình là cơ sở cho chính sách của của Đảng và Nhà nước Việt Nam được thực hiện trên thực tế

1.4.3 Thông qua hoạt động của Bộ trưởng và Thủ trưởng cơ quan ngang bộ

Bộ trưởng và thủ trưởng cơ quan ngang bộ thực hiện chức năng quản lí nhà nước đối với ngành hoặc lĩnh vực hoặc công tác trong phạm vi cả nước Bộ trưởng

và thủ trưởng cơ quan ngang bộ là thành viên CP, lãnh đạo công tác của Bộ và cơ quan ngang bộ, phụ trách một số công tác của CP, Bộ trưởng chịu trách nhiệm trước Thủ tướng và trước QH về hoạt động quản lí nhà nước trong phạm vi ngành, lĩnh vực được phân công

Trong CP Bộ trưởng được hoạt động với hai tư cách:

Thứ nhất, là thành viên của CP, cùng tập thể CP giải quyết công việc chung của CP thông qua phiên họp Thứ hai là người đứng đầu một Bộ, ngành hoặc lĩnh vực thực hiện lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành hoạt động của Bộ, ngành, lĩnh vực Với tư cách là thành viên của CP, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ

có nhiệm vụ tham ra công việc chung của CP: Tham ra các công việc của CP về quyền thảo luận và quyền biểu quyết các vấn đề quan trọng của CP, chuẩn bị các

dự án luật, pháp lệnh và các dự án khác theo sự phân công của CP, trình bày trước

QH, UBTVQH, trả lời chất vấn các đại biểu QH, thực hiện nhiệm vụ khác do CP

ủy nhiệm

Với tư cách là người đứng đầu một bộ ngành lĩnh vực Bộ trưởng lãnh đạo quyết định và chịu trách nhiệm về ngành và lĩnh vực mà mình phụ trách như: trình

CP kế hoạch dài hạn ,năm năm hàng năm của ngành, lĩnh vực, tổ chức và chỉ đạo thực hiện kế hoạch trong phạm vi cả nước,quy định các tiêu chuẩn quy trình, quy phạm và các định mức kinh tế - kĩ thuật của ngành thuộc thẩm quyền Đề nghị thủ

tướng bổ nhiệm, miễn nhiệm cách chức Vụ trưởng, Phó vụ trưởng và các chức vụ tương đương… (Điều 23 Luật tổ chức CP)

Để thực hiện nhiệm vụ quyền hạn của mình, theo quy định của pháp luật Bộ trưởng có quyền ban hành gồm quyết định, chỉ thị, thông tư Bộ trưởng căn cứ vào Hiến pháp, Luật, Nghị quyết của QH, pháp lệnh, Nghị quyết của UBTVQH, lệnh, quyết định của Chủ tịch nước, các văn bản của CP, Thủ tướng CP đề ra văn bản nêu trên và hướng dẫn , kiểm tra việc thi hành các văn bản đó

CHƯƠNG 2 XU HƯỚNG VÀ CẢI CÁCH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG CỦA CHÍNH PHỦ

2.1 Tinh gọn cơ cấu tổ chức và nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của Chính phủ, xu thế cải cách trên thế giới

Cải cách khu vực công, cải cách hành chính đã trở thành một xu thế của thời đại nhằm xây dựng nền hành chính thực sự là động lực, là đòn bẩy cho phát triển Cải cách hành chính, cải cách khu vực công tập trung vào hệ thống hành chính nhà nước và trọng tâm là đổi mới tổ chức và hoạt động của Chính phủ Tinh gọn

bộ máy của Chính phủ, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính phủ được đặt ra trong nỗ lực cải cách ở nhiều quốc gia trên thế giới

Ở Mỹ, vấn đề sáng tạo lại Chính phủ với các triết lý: (1) Chính phủ đóng vai trò xúc tác: Chú trọng vào “lái thuyền” thay vì “chèo thuyền”; (2) Chính phủ dựa trên cộng đồng: tăng cường quyền năng thay vì trực tiếp phục vụ; (3) Chính phủ

có tính cạnh tranh: tạo cạnh tranh trong các quá trình dịch vụ công: (4) Chính phủ hoạt động theo sứ mệnh thúc đẩy: thay đổi những tổ chức nặng về quy chế, thủ tục hành chính; (5) Chính phủ hoạt động theo định hướng kết quả: không cấp kinh phí trên cơ sở yếu tố đầu vào mà căn cứ vào kết quả đầu ra (6) Chính phủ quan tâm tới khách hàng: đáp ứng các nhu cầu của tập thể công dân chứ không phải yêu cầu từ nội tại của bộ máy hành chính; (7) Chính phủ dám mạo hiểm: đầu tư

để tăng thêm nguồn thu chứ không chỉ chi tiêu; (8) Chính phủ biết lường tính: