Xóa bỏ giai cấp là mô ̣t viê ̣c lâu dài, muốn thực hiê ̣n được viê ̣c đó phải đạt được mô ̣t bước tiến khổng lồ trong sự phát triển lực lượng sản xuất, chiến thắng tàn dư của sản xuất nh
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
KHOA KINH TẾ HỌC
ĐỀ TÀI: Phân tích tính tất yếu khách quan của thời kỳ quá độ lên CNXH? Hiểu thế nào là quá độ lên CNXH bỏ qua CNTB Chứng minh rằng Việt Nam quá độ lên Chủ nghĩa xã hội bỏ qua chủ nghĩa tư bản là một tất yếu khách quan?
Sinh viên thực hiện : Bùi Duy Hậu Lớp : Kinhtehoc-61
Mã sinh viên : 11191797
Hà Nội-2021
Mục lục
I Lời mở đầu 3
II Phân tích tính tất yếu khách quan của thời kỳ quá độ lên CNXH 4
Trang 2III Hiểu biết về thời kì quá độ lên CNXH bỏ qua CNTB 10
IV Việt Nam quá độ lên Chủ nghĩa xã hội bỏ qua chủ nghĩa tư bản là một tất yếu khách quan 11
V Kết luận ……17
Trang 3Đề tài :Phân tích tính tất yếu khách quan của thời kỳ quá độ lên CNXH? Hiểu thế nào là quá độ lên CNXH bỏ qua CNTB Chứng minh rằng Việt Nam quá
độ lên Chủ nghĩa xã hội bỏ qua chủ nghĩa tư bản là một tất yếu khách quan
I Lời mở đầu
Nhận thức về thời kỳ quá độ (TKQĐ) lên CNXH liên quan trực tiếp đến việc xác định đặc điểm của đất nước, của thời đại và những cải biến xã hội tất yếu diễn ra; đồng thời, là cơ sở để Đảng và Nhà nước ta đề ra đường lối, chủ trương, chính sách và phương pháp tổ chức thực tiễn xây dựng và bảo vệ Tổ quốc XHCN Từ thập niên 60 của thế kỷ XX đến nay, trong Đảng, trong giới lý luận thường xuyên
có những đợt tranh luận về TKQĐ lên CNXH, nhất là những dịp chuẩn bị Đại hội toàn quốc của Đảng.Trước đây, đa số các ý kiến đều khẳng định: nước ta đang trải qua TKQĐ lên CNXH, chỉ khác trong cách đề cập những vấn đề về hình thức, bước đi và chính sách, trước hết là về kinh tế Hiện nay, bối cảnh quốc tế và trong nước đã thay đổi nhiều, thậm chí khá sâu sắc, phức tạp Mặc dù, chế độ XHCN ở Liên Xô và Đông Âu sụp đổ, hệ thống XHCN thế giới không còn, nhưng Việt Nam
và một số nước vẫn kiên định con đường XHCN, tiến hành đổi mới và đã giành được những thành tựu quan trọng; phong trào cộng sản và công nhân quốc tế đang dần hồi phục Tuy nhiên, các nước theo con đường XHCN, phong trào cách mạng thế giới vẫn đứng trước nhiều thách thức nghiêm trọng; các thế lực thù địch tìm mọi phương kế để đẩy mạnh thực hiện chiến lược “Diễn biến hòa bình”, nhằm xoá
bỏ CNXH Vì vậy qua bài luận : “Phân tích tính tất yếu khách quan của thời kỳ quá độ lên CNXH Hiểu thế nào là quá độ lên CNXH bỏ qua CNTB Chứng minh rằng Việt Nam quá độ lên Chủ nghĩa xã hội bỏ qua chủ nghĩa tư bản là một tất yếu khách quan” sau đây em mong rằng mọi người sẽ có cái nhìn rõ nét, sâu sắc hơn
về con đường Đảng, Nhà nước, Bác Hồ đã lựa chọn qua đó kiên định niềm tin, góp
Trang 4một phần sức lực của mình để xây dựng đất nước, đưa đất nước Việt Nam ta đến được đích mà mình đã chọn
II Phân tích tính tất yếu khách quan của thời kỳ quá độ lên CNXH
Tính tất yếu của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội được lý giải từ các căn cứ sau đây:
Một là, bất kỳ quá trình chuyển biến từ một xã hội này lên một xã hội khác đều nhất định phải trải qua một hời kỳ gọi là thời kỳ quá độ Đó là thời kỹ còn có
sự đan xen lẫn nhau giữa các yếu tố mới và cũ trong cuộc đấu tranh với nhau Có thể nói đây là thời kỳ của cuộc đấu tranh “ai thắng ai” giữa cái cũ và cái mới mà nói chung theo tính tất yếu phát triển lịch sử thì cái mới thường chiến thắng cái cũ, cái lạc hậu Từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội không là ngoại lệ lịch sử Theo V.I Lênin tất yếu xảy ra quá độ lên chủ nghĩa xã hội là do đặc điểm ra đời phương thức sản xuất cộng sản chủ nghĩa và cách mạng vô sản quy định Chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa xã hô ̣i khác nhau về bản chất Chủ nghĩa tư bản được xây dựng trên cơ sở chế độ tư hữu tư bản chủ nghĩa về các tư liệu sản xuất, dựa trên chế độ áp bức và bóc lột Chủ nghĩa xã hô ̣i được xây dựng trên cơ sở chế độ công hữu về tư liệu sản xuất chủ yếu, tồn tại dưới hai hình thức là nhà nước và tập thể, không còn các giai cấp đối kháng, không còn tình trạng áp bức, bóc lột
Mục tiêu của chủ nghĩa xã hô ̣i là xóa bỏ chế đô ̣ người bóc lô ̣t người Nhưng không thể ngay tức khắc tước quyền sở hữu của giai cấp địa chủ và giai cấp tư sản Hơn nữa, chỉ riêng viê ̣c tước đoạt quyền sở hữu cũng chưa giải quyết được vấn đề,
mà còn phải thay thế sự quản lý của giai cấp bóc lô ̣t bằng sự quản lý khác do giai cấp công nhân đảm nhiê ̣m
Hơn nữa, giai cấp bóc lô ̣t thống trị đã bị đánh đổ, nhưng nó vẫn sẽ còn giữ được nhiều ưu thế thực sự và lớn lao, vì họ còn có tiền, bất đô ̣ng sản, còn những
Trang 5mối liên hê ̣, những kinh nghiê ̣m về tổ chức quản lý, trình đô ̣ học vấn cao hơn và có
cả những mối liên hê ̣ quốc tế
Xóa bỏ giai cấp là mô ̣t viê ̣c lâu dài, muốn thực hiê ̣n được viê ̣c đó phải đạt được mô ̣t bước tiến khổng lồ trong sự phát triển lực lượng sản xuất, chiến thắng tàn dư của sản xuất nhỏ, phân tán, khả năng xóa bỏ giai cấp chỉ xuất hiê ̣n từ những điều kiê ̣n vâ ̣t chất của nền sản xuất lớn tư bản chủ nghĩa hiê ̣n đại mà thôi
Cách mạng vô sản có điểm khác biệt căn bản so với cách mạng tư sản.
Đối với cách mạng tư sản, quan hệ sản xuất phong kiến và quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa đều dựa trên chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất nên quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa có thể ra đời từ trong lòng xã hội phong kiến; nhiệm vụ của nó chỉ là giải quyết về mặt chính quyền nhà nước làm kinh tế thị trường thích ứng với cơ sở
hạ tầng của nó
Sự phát triển của phương thức sản xuất cộng sản chủ nghĩa là một thời kì lâu dài, không thể ngay một lúc có thể hoàn thiện được Để phát triển lực lượng sản xuất, tăng năng suất lao động, xây dựng chế độ công hữu xã hội chủ nghĩa về tư liệu sản xuất, xây dựng kiểu xã hội mới, cần không ít thời gian
Như vậy, sự hình thành chế độ mới có thể ví như một cơn đau đẻ kéo dài do
đó nó cần phải có thời gian, có những sự chuẩn bị và những tích lũy vật chất cần thiết đủ cho nó lọt lòng và phát triển
Hai là, sự ra đời của một xã hội mới bao giờ cũng có những sự kế thừa nhất định từ những nhân tố do xã hội cũ tạo ra Sự ra đời của chủ nghĩa xã hội là sự kế thừa đối với chủ nghĩa tư bản chủ nghĩa xã hội được xây dựng trên nền sản xuất đại công nghiệp với trình độ khoa học kỹ thuật cao Quá trình phát triển của chủ nghĩa tư bản đã tạo ra cơ sở vật chất – kỹ thuật nhất định cho chủ nghĩa xã hội, nhưng muốn cho cơ sở vật chất kỹ thuật đó phục vụ cho chủ nghĩa xã hội cần có thời gian sắp xếp lại Đối với những nước chưa từng trải qua quá trình công nghiệp
Trang 6hóa muốn tiến lên chủ nghĩa xã hội, thời kỳ quá độ cho việc xây dựng cơ sở vật chất – kỹ thuật cho chủ nghĩa xã hội có thể kéo dài với nhiệm vụ trọng tâm là tiến hành công nghiệp hóa xã hô ̣i chủ nghĩa
Nền sản xuất đại công nghiệp với trình độ khoa học kỹ thuật cao đưa năng xuất lao động lên cao, tạo ra ngày càng nhiều của cải vật chất cho xã hội, đảm bảo đáp ứng những nhu cầu vật chất và văn hóa của nhân dân, không ngừng nâng cao phúc lợi xã hội cho toàn dân Nền đại công nghiệp đó phát triển trên cơ sở khoa học - công nghệ, là hiện thân và là yếu tố tạo nên lực lượng sản xuất hiện đại Lực lượng sản xuất hiện đại sẽ quyết định việc nâng cao năng suất của nền sản xuất -yếu tố quy định sự phát triển lên trình độ cao của phương thức sản xuất mới Trên
cơ sở đó thiết lập quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa tiến bộ phù hợp để thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển
Mỗi phương thức sản xuất xã hội nhất định có một cơ sở vật chất - kỹ thuật tương ứng Cơ sở vật chất - kỹ thuật của một xã hội là toàn bộ hệ thống các yếu tố vật chất của lực lượng sản xuất xã hội, phù hợp với trình độ kỹ thuật (công nghệ) tương ứng mà lực lượng lao động xã hội sử dụng để sản xuất ra của cải vật chất đáp ứng nhu cầu xã hội
Chỗ dựa để xem xét sự biến đổi của cơ sở vật chất - kỹ thuật của một xã hội
là sự biến đổi và phát triển của lực lượng sản xuất; sự phát triển khoa học - kỹ thuật; tính chất và trình độ của các quan hệ xã hội; đặc biệt là quan hệ sản xuất thống trị
Nói cơ sở vật chất - kỹ thuật của một phương thức sản xuất nào đó là nói cơ
sở vật chất - kỹ thuật đó đã đạt đến một trình độ nhất định làm đặc trưng cho phương thức sản xuất đó
Trang 7Ba là, các quan hệ xã hội của chủ nghĩa xã hội không tự phát nảy sinh trong lòng chủ nghĩa tư bản, chúng là kết quả quá trình xây dựng và cải tạo xã hội chủ nghĩa Sự phát triển của chủ nghĩa tư bản dù đã ở trình độ cao cũng chỉ có thể tạo
ra những điều kiện, tiền đề cho sự hình thành các quan hệ xã hội mới xã hội chủ nghĩa, do vậy cũng cần phải có thời gian nhất định để xây dựng và phát triển
những quan hệ đó
Chủ nghĩa tư bản, dưới hình thức hiện đại nhất của nó là chủ nghĩa tự do mới, đã bị phê phán quyết liệt ngay từ bên trong và ở quy mô toàn cầu Đảng ta hoàn toàn có căn cứ khi khẳng định: “Chủ nghĩa tư bản vẫn là một chế độ áp bức, bóc lột và bất công Những mâu thuẫn cơ bản vốn có của chủ nghĩa tư bản, nhất là mâu thuẫn giữa tính chất xã hội hóa ngày càng cao của lực lượng sản xuất với chế
độ chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa, chẳng những không giải quyết được mà ngày càng trở nên sâu sắc Khủng hoảng kinh tế, chính trị, xã hội vẫn tiếp tục xảy
ra Chính sự vận động của những mâu thuẫn nội tại đó và cuộc đấu tranh của nhân dân lao động các nước sẽ quyết định vận mệnh của chủ nghĩa tư bản”, đó là con đường tiến lên chủ nghĩa xã hội
Lịch sử phát triển của xã hội loài người là lịch sử phát triển và thay thế các phương thức sản xuất, nhưng không phải phương thức sản xuất này kết thúc hoàn toàn rồi mới ra đời phương thức sản xuất khác Giữa phương thức sản xuất cũ và phương thức sản xuất mới sẽ thay thế nó bao giờ cũng có một thời kỳ quá độ, mà ở
đó kết cấu kinh tế - xã hội cũ bị suy thoái dần, kết cấu kinh tế - xã hội mới ra đời, lớn mạnh dần và tiến tới giữ địa vị thống trị
Sự phát triển của xã hội loài người là một quá trình lịch sử tự nhiên Đó là sự biến đổi và thay thế lẫn nhau của các hình thái kinh tế - xã hội từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp Nghiên cứu tiến trình vận động của lịch sử, các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác khẳng định, phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa chắc chắn
Trang 8sẽ bị thay thế bằng phương thức sản xuất cộng sản chủ nghĩa Đó là một quy luật khách quan của lịch sử và thời đại ngày này chính là thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa cộng sản
Sở dĩ nói thời đại ngày nay là thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội trên toàn thế giới là vì, thực tiễn lịch sử cho thấy, từ khi cách mạng xã hội chủ nghĩa tháng Mười thành công ở nước Nga năm 1917, nhân loại đã thực sự bước vào một giai đoạn phát triển mới - giai đoạn quá độ lên chủ nghĩa xã hội Hiện nay, mặc dù hệ thống chủ nghĩa xã hội thế giới đã bị sụp đổ, phong trào xã hội chủ nghĩa nhìn chung đang trong giai đoạn thoái trào " nhưng một số nước theo con đường xã hội chủ nghĩa, trong đó có Việt Nam, vẫn kiên định mục tiêu, lý tưởng, tiến hành cải cách, đổi mới, giành được những thắng lợi to lớn, tiếp tục trỗi dậy, phát triển mạnh mẽ; phong trào cộng sản và công nhân quốc tế có những bước phục hồi Hiện tại, chủ nghĩa tư bản còn tiềm năng phát triển nhưng về bản chất vẫn là chế độ áp bức bóc lột và bất công Những mâu thuẫn cơ bản vốn có của chủ nghĩa tư bản, nhất là mâu thuẫn giữa tính chất xã hội hóa ngày càng cao của lực lượng sản xuất với chế
độ chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa, chẳng những không giải quyết được mà
ngày càng trở nên sâu sắc Khủng hoảng kinh tế, chính trị, xã hội vẫn tiếp tục xảy
ra Chính sự vận động của những mâu thuẫn nội tại đó và cuộc đấu tranh của nhân dân lao động quyết định vận mệnh của chủ nghĩa tư bản"
Đó là xu thế, là tiến trình vận động tự nhiên của lịch sử thế giới Chủ nghĩa
tư bản mặc dù vẫn còn tiềm năng tồn tại và phát triển nhưng những mâu thuẫn nội tại của nó ngày càng trở nên gay gắt không thể dung hòa được, những cuộc khủng hoảng trầm trọng về kinh tế, chính trị và xã hội những năm đầu thế kỷ XXI báo hiệu chủ nghĩa tư bản đang ở thời kỳ suy thoái toàn diện; bên cạnh đó, cùng với sự cải cách, đổi mới thành công của Việt Nam và Trung Quốc, phong trào cánh tả và
xã hội chủ nghĩa trên toàn thế giới cũng đang trỗi dậy mạnh mẽ Hơn nữa, nhiều nước tư bản phát triển theo xu hướng xã hội dân chủ cũng cho thấy nhiều dấu hiệu
Trang 9thực tế của một xã hội tương lai thay thế chủ nghĩa tư bản đang hình thành và ra đời ở chính trong lòng những nước tư bản chủ nghĩa phát triển Với những ý nghĩa trên, rõ ràng, xã hội loài người đang chuyển mình mạnh mẽ sang một xã hội mới
-xã hội -xã hội chủ nghĩa như một tiến trình phát triển lịch sử tự nhiên
Bốn là, công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội là một công việc mới mẻ, khó khăn và phức tạp Với tư cách là người chủ của xã hội mới, giai cấp công nhân và nhân dân lao động không thể ngay lập tức có thể đảm đương được công việc ấy, nó cần phải có thời gian nhất định
Thời kỳ quá độ là thời kỳ lịch sử mà bất cứ một quốc gia nào đi lên chủ nghĩa xã hội cũng đều phải trải qua, ngay cả đối với những nước đã có nền kinh tế rất phát triển Bởi lẽ, ở các nước này tuy lực lượng sản xuất đã phát triển cao, nhưng vẫn còn cần phải cải tạo và xây dựng quan hệ sản xuất mới, xây dựng nền văn hóa mới Đối với những nước thuộc loại này, có nhiều thuận lợi hơn, do vậy thời kỳ quá độ có thể sẽ diễn ra ngắn hơn Đối với nước ta, từ một nước nông nghiệp lạc hậu đi lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa thì càng phải trải qua thời kỳ quá độ lâu dài
V.I Lênin từng nói, chúng ta biết rằng việc chuyển từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội là cuộc đấu tranh vô cùng khó khăn Nhưng chúng ta sẵn sàng chịu hàng nghìn khó khăn, thực hiện hàng nghìn lần thử, và, khi chúng ta đã thực hiện được một nghìn lần thử rồi, thì chúng ta sẽ thực hiện cái lần thử thứ một nghìn
lẻ một
Chưa trải qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa cũng có nghĩa là chưa có đầy đủ cơ sở vật chất kỹ thuật, cơ sở xã hội và con người để tiến lên chủ nghĩa xã hội một cách nhanh chóng và vững chắc Tuy nhiên, đối với những nước chưa trải
Trang 10qua quá trình phát triển chủ nghĩa tư bản thì, muốn xây dựng thành công chủ nghĩa
xã hội, nhất thiết phải thực hiện thời kỳ quá độ một cách lâu dài với những bước đi thích hợp và với một khối lượng công việc to lớn bao gồm trong đó không chỉ những nội dung cơ bản của thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội, mà hơn thế, còn phải đồng thời đạt được cả những thành tựu căn bản mà chủ nghĩa tư bản phải mất hàng trăm năm mới có được
C Mác cho rằng thời kì này bao gồm những cơn đau đẻ kéo dài có nghĩa là tiến trình quá độ không dễ dàng, nhanh chóng và có thể phải trải qua nhiều khúc quanh; những quãng cách mới đi đến kết quả cuối cùng Điều đó cũng được Lênin khẳng định rằng: Trong thời kì quá độ, sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội có khi phải “ làm lại nhiều lần” mới xong và trong thực tế diễn biến của tiến trình quá độ trong gần chín mươi năm qua với những thất bại thăng trầm cũng đã chứng minh điều đó Như vậy, chắc chắn thời kỳ quá độ không chỉ vô cùng khó khăn, phức tạp
mà còn là một giai đoạn phát triển rất lâu dài đối với những nước theo con đường
xã hội chủ nghĩa
III Hiểu biết về thời kì quá độ lên CNXH bỏ qua CNTB
Quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa về cơ bản là “bỏ qua việc xác lập vị trí thống trị của quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng tư bản chủ nghĩa, nhưng tiếp thu, kế thừa những thành tựu mà nhân loại đã đạt được dưới chế độ tư bản chủ nghĩa, đặc biệt về khoa học và công nghệ, để phát triển nhanh lực lượng sản xuất, xây dựng nền kinh tế hiện đại tiến lên xây dựng chủ nghĩa xã hội
Bỏ qua việc xác lập vị trí chi phối của quan hệ sản xuất TBCN trong nền sản xuất xã hội đang vận động đi lên CNXH, cũng có nghĩa ở đó còn tồn tại ở mức