Khảo sát về mức độ nhận biết đối với việc tìm hiểu thơ Nôm Đường luật thể thất ngông bát cú.. Khảo sát về mức độ thông hiểu đối với việc tìm hiểu thơ Nôm Đường luật thể thất ngông bát cú
Trang 1NỘI DUNG TRAN
G PHẦN I: MỤC LỤC
II CƠ SỞ THỰC HIỆN BIỆN PHÁP.
1 Khảo sát về mức độ nhận biết đối với việc tìm hiểu thơ Nôm
Đường luật thể thất ngông bát cú
8
2 Khảo sát về mức độ thông hiểu đối với việc tìm hiểu thơ Nôm
Đường luật thể thất ngông bát cú
9
3 Khảo sát về mức độ vận dụng đối với việc viết thơ Đường luật
thể thất ngông bát cú
10
Trang 2IV PHÂN TÍCH, ĐÁNH GIÁ DỮ LIỆU KHẢO SÁT
1 Phân tích dữ liệu khảo sát về mức độ nhận biết đối với việc tìm
hiểu thơ Nôm Đường luật thể thất ngông bát cú
11
2 Phân tích dữ liệu khảo sát về mức độ thông hiểu đối với việc
tìm hiểu thơ Nôm Đường luật thể thất ngông bát cú
11
3 Phân tích dữ liệu khảo sát về mức độ vận dụng đối với việc viết
thơ Đường luật thể thất ngông bát cú
b Tìm hiểu gi¸ trÞ cña Th¬ N«m §êng luËt thÓ thÊt ng«n b¸t có 18
c Khai th¸c th¬ N«m §êng luËt thÓ thÊt ng«n b¸t có trong ch¬ng
4 Thành lập câu lạc bộ " Em yêu thơ" 28
VI KHẢO SÁT, ĐỐI CHIẾU, ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ ĐẠT
ĐƯỢC SAU KHI THỰC HIỆN CÁC BIỆN PHÁP.
1 Kết quả khảo sát về mức độ nhận biết đối với việc tìm hiểu thơ
Nôm Đường luật thể thất ngông bát cú
29
2 Kết quả khảo sát về mức độ thông hiểu đối với việc tìm hiểu thơ
Nôm Đường luật thể thất ngông bát cú
30
3 Kết quả khảo sát về mức độ vận dụng đối với việc viết thơ
Đường luật thể thất ngông bát cú
31
Trang 3VII KẾT LUẬN SAU KHI ÁP DỤNG BIỆN PHÁP. 31
I DANH MỤC CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Sách giáo khoa Ngữ văn 7, sách giáo viên Ngữ văn 7, Nhà xuất
bản Giáo dục (2011)
2 Hoạt động dạy học ở trường THCS, Nhà xuất bản Giáo dục
(2010)
3 Từ điển Hán Việt, Nhà xuất bản thanh niên (2005).
4 Từ điển Tiếng Việt, Nhà xuất bản thanh niên (2005).
5 B×nh gi¶ng th¬ Đêng, NguyÔn ThÞ BÝch Lan, NXB Gi¸o dôc
(2010)
6 Thơ Nôm Đường luật,Lã Nhâm Thìn, NXB Giáo Dục (1998).
7 Bình giảng thơ Nôm Đường luật, Lã Nhâm Thìn, NXB Giáo Dục
Trang 4Ngoài việc cung cấp kiến thức như cỏc mụn học khỏc, mụn Ngữ Văncũn gúp phần to lớn trong việc bồi dưỡng cỏc phẩm chất cho cỏc em họcsinh: biết yờu thương, quý trọng gia đỡnh, thầy cụ, bạn bố, cú lũng yờu nước,biết hướng tới những tư tưởng cao đẹp như lũng nhõn ỏi, tinh thần tụn trọng
lẽ phải, sự cụng bằng, lũng căm ghột cỏi ỏc, cỏi xấu, bước đầu cỏc em cúnăng lực cảm thụ cỏc tỏc phẩm cú giỏ trị nhõn văn cao cả Tuy nhiờnhọc Văn là cả một quỏ trỡnh tớch luỹ lõu dài, khụng thể học nhanh, học dồn
mà phải cập nhật từng ngày, từng vấn đề, từng tỏc phẩm
Thơ Nôm Đường luật thể thất ngôn bát cú từ chỗ là thể thơ vay mượncủa Trung Quốc nhng đã được cha ông ta Việt hóa để thể hiện tâm hồn vàbản sắc dân tộc Thơ Nôm Đờng luật viết theo thể thất ngôn bát cú thực chấtkhông có gì khác nhiều so với thơ Đờng Chính vì thế việc giảng dạy thực sự
là vấn đề khó, khó ở chỗ giáo viên giúp cho học sinh hiểu đợc thể thơ, hiểusâu sắc nghệ thuật và nội dung bài thơ để cảm nhận những tâm t tình cảmcủa tác giả gửi gắm trong bài thơ đó
Việc hiểu thơ Nụm Đường luật núi chung, thơ Nụm Đường luật thể thấtngụn bỏt cỳ là một vấn đề khụng phải dễ dàng, vỡ trong chương chỡnh vănhọc, thơ Nụm Đường luật là một mảng lớn trong kho tàng văn học ViệtNam Đặc biệt trong dũng văn học Trung đại, thơ Nụm Đường luật lại là mộttrong những kiểu sỏng tỏc phổ biến của cỏc tỏc giả thời đại này
Đõy cũng là đề tài đó được nhiều nhà nghiờn cứu, nhiều giỏo viờn đóthực hiện, song đú cũng là cỏc đề tài cú tớnh chất chung cho việc dạy họcmụn Ngữ Văn
2 Mục đớch sử dụng biện phỏp
Nhận biết đợc đặc điểm của thơ Nôm Đường luật thể thất ngôn bát cú.Điểm mấu chốt tạo nên cái hay của mỗi bài thơ Nôm Đường luật thể thấtngôn bát cú là sự kết hợp hài hòa giữa “yếu tố Nôm” và “yếu tố Đườngluật” Hai yếu tố này hòa quyện, đan xen vào nhau tạo nên giá trị của mỗi tác
Trang 5phẩm Mỗi một yếu tố có những giá trị biểu đạt, biểu cảm, giá trị thẩm mỹkhác nhau
Làm cho học sinh hiểu rừ, hiểu sõu những tỏc phẩm thơ Nụm Đườngluật Thơ Nôm Đường luật thể thất ngôn bát cú là một thành tựu rực rỡ củathơ ca Việt Nam, đó là những bài thơ được viết bằng chữ Nôm theo thểĐường luật Từ đó thưởng thức được cái hay, cái đẹp của những tác phẩmthơ Nôm Đường luật thể thất ngôn bát cú
Vận dụng đợc những kiến thức đã đợc học, đã đợc tìm hiểu để phát huynăng lực tỡm hiểu, phõn tớch,vận dụng điều đó học vào việc sáng tác nhữngbài thơ thất ngôn bát cú
Qua kinh nghiệm của bản thõn trong quỏ trỡnh dạy học, qua việc tỡmhiểu thực tế ở dạy – học mụn Ngữ Văn ở trường sở tại, tụi mạnh dạn đề ra
Một số biện pháp tìm hiểu “Thơ Nôm Đờng luật thể thất ngôn bát cú” trong chơng trình Ngữ văn 7 ở trờng THCS Đồng Thanh.
3 Đối tợng thực hiện.
- Đối tượng: Học sinh lớp 7, trường THCS Đồng Thanh
4 Nội dung biện phỏp.
- Khảo sỏt tỡnh thực tế về nhận biết thơ Nụm Đường luật thể thất ngụnbỏt cỳ của học sinh trường THCS Đồng Thanh
- Xử lớ kết quả điều tra thu thập được
- Phõn tớch, đỏnh giỏ thực trạng, nguyờn nhõn và đề xuất cỏc giải phỏp
- Thực hiện cỏc giải phỏp tỏc động
- Phõn tớch, so sỏnh số liệu, kết quả khảo sỏt trước và sau khi thựchiện tỏc động và rỳt ra kết luận về tớnh hiệu quả, khả thi của cỏc giải phỏp đềxuất
5 Phạm vi thực hiện cỏc biện phỏp
Trớc đây thơ Nôm Đường luật thể thất ngôn bát cú đợc giảng dạy trongchơng trình Ngữ văn lớp 8, 9 ( với bậc THCS ), lớp 10, 11 (với bậc THPT),ngày nay lại đợc đa xuống chơng trình Ngữ văn 7 Trớc đây chỉ tập trunggiảng dạy chủ yếu theo bố cục 4 phần của bài thơ, khai thác bổ ngang, ít chútrọng đến vần, luật, luật bằng trắc của thể thơ mà mới chỉ dừng lại ở việckhai thác đối ở 4 câu gữa bài (2 câu thực, 2 câu luận) cha chú trọng tới đề tài,chủ đề thơ Nôm Đường luật thể thất ngôn bát cú Nay tôi chỉ xin đợc trình
Trang 6bày những suy nghĩ, kinh nghiệm của mình trong phạm vi nhỏ ở chơng trìnhNgữ văn 7 Với chơng trình Ngữ văn hiện nay, thơ Nôm Đường luật thể thấtngôn bát cú sẽ giảng dạy nh thế nào? Tôi còn nhiều trăn trở, thiết nghĩ cần
có phơng pháp để phát huy những năng lực của học sinh tìm hiểu thơ Nômthể thất ngôn bát cú này
6 Thời gian thực hiện biện phỏp.
- Khụng gian: trường THCS Đồng Thanh, Kim Động, Hưng Yờn.
- Thời gian: Học kỡ I, năm học 2020-2021.
II CƠ SỞ THỰC HIỆN BIỆN PHÁP.
1 Cơ sở thực tiễn.
Thơ Nôm Đờng luật là một trong những thể loại có nhiều tác phẩm đợctuyển chọn giảng dạy trong trơng trình văn học ở nhiều cấp học, từ phổthông cơ sở đến đại học Một thể loại văn học nh vậy tất nhiên là có một vịtrí quan trọng trong lịch sử văn học dân tộc và trong quá trình rèn luyện nănglực, phẩm chất của học sinh
Việc dạy - học những bài thơ Nôm Đờng luật thể thất ngôn bát cú trongnhà trờng phổ thông gặp không ít những khó khăn trở ngại do năng lực phântích, cảm thụ của học sinh còn nhiều hạn chế Do vậy, đọc – hiểu và vậndụng thơ Nôm Đờng luật thể thất ngôn bát cú là việc tởng chừng nh quá sứccủa lứa tuổi học sinh lớp 7
Là giáo viên trực tiếp giảng dạy ở lớp 7 môn Ngữ văn, tôi nhận thấy:Thơ Nôm Đờng luật thể thất ngôn bát cú là thể thơ tơng đối khó đối với họcsinh lớp 7 Để hiểu, cảm thụ đầy đủ cái hay, cái đẹp của những tác phẩm thơNôm Đờng luật thể thất ngôn bát cú trong chơng trình giảng dạy không phải
là một việc dễ dàng; đòi hỏi giáo viên ngoài việc phải hiểu thơ Nôm Đờngluật từ các phơng diện lịch sử đến cấu trúc thể loại, từ những hiện tợng tiêubiểu đến bản chất và quy luật vận động của thể loại, giáo viên phải nắm vữngthi pháp thơ Nôm Đờng luật thể thất ngôn bát cú, phải xây dựng hệ thốngcâu hỏi, dẫn dắt hợp lý để phát huy đợc trí tuệ, năng lực cảm thụ của họcsinh và vận dụng nó vào công tác giảng dạy một cách linh hoạt rõ ràng; mặtkhác còn cần tạo cho học sinh tình cảm yêu thể thơ dân tộc, tự hào về thể
Trang 7loại thơ Nôm Đờng luật, từ đó bồi dỡng cho học sinh tình yêu quê hơng đấtnớc, yêu con ngời Việt Nam với những giá trị nhân bản bên trong con ngời.
Nhận thức đợc tầm quan trọng đó, tôi xin đợc mạnh dạn đa ra Một số
biện pháp tìm hiểu “Thơ Nôm Đờng luật thể thất ngôn bát cú” trong chơng trình Ngữ văn 7 ở trờng THCS Đồng Thanh
2 Cơ sở lý luận.
Thơ Nôm Đờng luật là một trong những thể loại độc đáo vào bậc nhấtcủa lịch sử văn học Việt Nam Một thể loại có nguồn gốc vay mợn, nhngtrong quá trình phát triển lại trở thành thể loại văn học dân tộc, có địa vịngang hàng với những thể loại văn học thuần túy dân tộc nh truyện thơ viếttheo thể lục bát và khúc ngâm viết theo thể song thất lục bát
Thơ Nôm Đờng luật thể thất ngôn bát cú cũng là một trong những thểloại có thành tựu lớn vào bậc nhất của văn học Việt Nam bởi những đónggóp to lớn đối với sự phát triển của văn học dân tộc về các phơng diện: Thựctiễn sáng tác và ý nghĩa lý luận
III KHẢO SÁT VỀ MỨC ĐỘ NHẬN BIẾT, THễNG HIỂU, VẬN DỤNG CỦA HỌC SINH
Để khảo sỏt cỏc mức độ nhận thức của học sinh về việc tỡm hiểu thơ NụmĐường luật thể thất ngụn bỏt cỳ, tụi đó sử dụng phương phỏp điều tra, cụ thểnhư sau:
1 Khảo sỏt về mức độ nhận biết đối với việc tỡm hiểu thơ Nụm Đường luật thể thất ngụng bỏt cỳ của học sinh lớp 7, trường THCS Đồng Thanh.
a Phiếu khảo sỏt (Mó phiếu NT1)
PHIẾU KHẢO SÁT Mó phiếu
Trang 8- Trình bày được.
- Trình bày được một chút
- Không trình bày được
Họ tên, chữ kí người được khảo sát
(Bạn có thể không ghi mục này)
lượng
Tỉ lệ(%)
Sốlượng
Tỉ lệ(%)
Sốlượng
Tỉ lệ(%)
a Phiếu khảo sát (Mã phiếu NT2)
PHIẾU KHẢO SÁT Mã phiếu NT2
Em vui lòng cho biết: Em có thể phân tích được một bài thơ NômĐường luật thể thất ngôn bát cú không?
(Cách trả lời: Đánh dấu X vào ô vuông tương ứng)
- Phân tích được
Trang 9- Phân tích được một chút.
- Không phân tích được
Họ tên, chữ kí người được khảo sát
(Bạn có thể không ghi mục này)
lượng
Tỉ lệ(%)
Sốlượng
Tỉ lệ(%)
Sốlượng
Tỉ lệ(%)
(Cách trả lời: Đánh dấu X vào ô vuông tương ứng)
- Viết được vài câu
- Không viết được
Trang 10Họ tên, chữ kí người được khảo sát
(Bạn có thể không ghi mục này)
IV PHÂN TÍCH, ĐÁNH GIÁ DỮ LIỆU KHẢO SÁT
1 Phân tích dữ liệu khảo sát về mức độ nhận biết đối với việc tìm hiểu thơ Nôm Đường luật thể thất ngông bát cú của học sinh lớp 7, trường THCS Đồng Thanh.
Từ kết quả khảo sát theo mẫu phiếu NT1 cho thấy:
- Tỉ lệ học sinh có nhận về thơ Nôm Đường luật thể thất ngôn bát cú ởmức rất thấp: 14% có thể trình bày, 35% trình bày được đôi chút, 51%không trình bày được
Từ phiếu thứ nhất ta thấy: tỉ lệ học sinh chưa biết, hoặc chưa quan tâmtới thơ Nôm Đường luật thể thất ngôn bát cú còn cao Đặc biệt, có tới 51%học sinh còn chưa nhận biết được thể thơ này
2 Phân tích dữ liệu khảo sát về mức độ thông hiểu đối với việc tìm hiểu thơ Nôm Đường luật thể thất ngông bát cú của học sinh lớp 7, trường THCS Đồng Thanh.
Trang 11Từ kết quả khảo sát theo mẫu phiếu NT2 cho thấy:
Mức độ thông hiểu, phân tích, tìm hiểu nghệ thuật và nội dung của thểthơ này chưa tốt: 19% phân tích được, 39 % phân tích được đôi chút, 42%chưa phân tích được
Qua phiếu thứ 2 ta thấy: học sinh còn chưa tìm hiểu thấu đáo đượccái hay, cái đẹp của thể thơ này
Nhận thức từ hai phiếu điều tra trên sẽ ảnh hưởng đến việc tìm hiểuthể thơ đặc sắc của dân tộc ta
3 Phân tích dữ liệu khảo sát về mức độ vận dụng đối với việc viết thơ Đường luật thể thất ngông bát cú của học sinh lớp 7, trường THCS Đồng Thanh.
- Tỉ lệ học sinh biết làm một vài câu thơ Đường luật còn ở mức thấp14%, không biết làm đến 86%
4 Đánh giá về dữ liệu khảo sát.
Từ việc phân tích các số liệu khảo sát trên ta nhận thấy:
a Nhận thức về thơ Nôm Đường luật thể thất ngôn bát cú còn chưatốt
b Nhiều học sinh chưa hiểu được nghệ thuật, nội dung của những bàithơ Nôm Đường luật thể thất ngôn bát cú
c Học sinh còn chưa biết vận dụng những điều đã học vào thực tế
Nguyên nhân chủ yếu dẫn tới tình trạng trên:
- Học sinh chưa tìm hiểu thấu đáo thể thơ này
- Học sinh chưa trú trọng đến thể thơ này
- Học sinh mới bắt đầu làm quen với thể thơ này trong chương trình ngữvăn 7
- Học sinh chưa ý thức được đây là một thể thơ độc đáo của dân tộc ta
Trang 12- Thời gian để giỏo viờn hướng dẫn học sinh cũn hạn chế (trong trườnghọc chưa nhiều điều kiện giảng dạy, thực hành…).
V CÁC BIỆN PHÁP.
1 Chuẩn bị của giáo viên.
- Xây dựng giáo án giảng dạy chủ đề thơ Nôm Đờng luật thể thất ngônbát cú
- Xây dựng kế hoạch tổ chức các hoạt động, báo cáo nhóm, tổ chuyênmôn
- Tiếp xúc với HS, phổ biến mục đích của việc học tập, tìm hiểu
- Tổ chức cõu lạc bộ
- Thời gian, khụng gian: Trong cỏc bài giảng trờn lớp, hoạt động ngoạikhúa, cỏc buổi học thờm
2 Chuẩn bị của học sinh.
- Chuẩn bị kĩ các nội dung đã đợc phổ biến
- Tìm hiểu trên các phơng tiện thông tin đại chúng: Sách, In-ter- nét
- Chuẩn bị kĩ các bài trong SGK
3 Tổ chức cỏc hoạt động.
a Tỡm hiểu chung về thơ Nôm Đờng luật thể thất ngôn bát cú
a.1 Cơ sở niêm luật thơ Nôm Đờng luật thể thất ngôn bát cú.
* Luật:
- Mỗi bài thơ Nôm Đờng luật thể thất ngôn bát cú gồm 8 câu, 5 vần vàphải theo đúng niêm, đúng luật Khi nào làm 4 vần, thì hai câu đầu phải đốinhau gọi là song phong
Trong bài thơ luật câu thứ 3 và câu thứ 4
câu thứ 5 và câu thứ 6
Bao giờ cũng phải đối nhau ( Luật đối )
Trang 13- C¸ch gieo vần: Thường dùng vần bằng, rất hiếm dïng vần trắc Suốt bài
thơ chỉ gieo một vần gọi là độc vận Cã 5 vần gieo ở cuối c©u đầu và cuèi
c©u chẵn, nghĩa là cuối c¸c c©u 1, 2, 4, 6, 8 (VÇn ch©n)
- LuËt cã hai thø: Mét thø luËt b»ng vµ mét thø luËt tr¾c HÔ ch÷ thø hai c©u th¬ thø nhÊt lµ tiÕng b»ng th× gäi lµ luËt b»ng (B), ch÷ thø 2 lµ tiÕng tr¾c th× gäi lµ luËt tr¾c (T)
- LuËt b»ng: Bắt đầu bằng hai tiếng bằng
C¸i nî cÇm th ph¶i tr¶ xong
(§i thi tù vÞnh, NguyÔn C«ng Trø)
- LuËt tr¾c: Bắt dầu bằng hai tiếng trắc
Trang 14(Bạch Vân quốc ngữ thi tập, Bài số 88- Nguyễn Bỉnh Khiêm)
- Bất luận: Bất luận nghĩa là không thể luật: Những chữ thứ nhất, thứ 3
và thứ 5 trong câu thơ có thể dùng tiếng bằng thay tiếng trắc hay là tiếng trắcthay tiếng bằng
Thơ Nôm Đờng luật thể thất ngôn bát cú vẫn có: “ Nhất, tam, ngũ bất luận”
- Ví dụ:
T T B B T T B
( Nếu chữ thứ 3 đổi làm tiếng trắc (T) thì khổ độc )
T T B B B T T
( Nếu chữ thứ 5 đổi làm tiếng trắc thì khổ độc )
Từ luật thơ đã định sẵn không kể, nếu theo lệ bất luận mà trong câu thấtngôn có 5 tiếng trắc thì phần nhiều là khổ độc
a 2 Niêm.
Trang 15Niªm nghĩa đen là dÝnh với nhau, là sự liªn lạc ©m luật của hai c©u thơtrong một bài thơ N«m Đường luật thÓ thÊt ng«n b¸t có Hai c©u thơ niªmvới nhau, khi nào hai chữ đầu c©u cïng theo một luật, hoặc cïng là bằng,hoặc cïng là trắc, thành ra bằng niªm với bằng, trắc niªm với trắc Trongmột bài thơ, những c©u sau đ©y niªm với nhau.
- VÝ dụ: Một bài thơ luật bằng vần bằng
C©u 1 niªm với 8:
- ThÊt niªm: Trong một bài thơ, nếu cả hai c©u thơ đặt sai luật, như đang
bắt đầu bằng bằng đặt làm trắc trắc hoặc tr¸i lại thế, làm cho cả c©u thơ trongbài kh«ng niªm với nhau th× gọi là thất niªm (mất sự dÝnh liền)
a 3 Đèi.
Những c©u phải đối trong một bài thơ N«m §êng luËt thÓ thÊt ng«n b¸t
có, trừ hai c©u đầu, hai c©u cuối, cßn bốn c©u giữa cứ hai c©u đối nhau: 3 với4; 5 với 6
- VÝ dô : Bµi “ Qua §Ìo Ngang” cña Bµ HuyÖn Thanh Quan
Lom khom díi nói tiÒu vµi chó