Songmột thực tế mà chúng ta đều biết là hiện nay, trong các cấp học mà đặc biệt là bậcTiểu học, phần lớn học sinh viết văn rất khô khan và rập khuôn.Trong chương trình Tiểu học mới, các
Trang 1NĂM HỌC 2022-2023
Giáo viên thực hiện: Nguyễn Thị Hiệp
Đơn vị công tác: Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Tà Năng
Chức năng, nhiệm vụ được giao: Giáo viên chủ nhiệm lớp 4B
Môn thi giáo viên giỏi cấp trường:
I Lý do hình thành biện pháp:
Ở Tiểu học, dạy học môn Tiếng Việt, được chia thành các phân môn, mỗi phân
môn có nhiệm vụ rèn luyện cho học sinh những kĩ năng nhất định Dạy học mônTiếng Việt trong trường Tiểu học nói chung và dạy phân môn Tập làm văn nói riêng
là một vấn đề vô cùng quan trọng Nhất là phân môn Tập làm văn là môn tổng hợpcao nhất của tất cả các phân môn Tiếng Việt khác ở bậc Tiểu học: Tập đọc, Kểchuyện, Chính tả, Luyện từ và câu Mục tiêu của cả người dạy và người học là “ cócảm xúc và đam mê” trong mỗi tiết học văn Người giáo viên giúp cho các em cảmnhận được cái hay, cái đẹp trong các bài văn, bài thơ, cuộc sống xung quanh và thểhiện “cái đẹp” đó bằng ngôn ngữ giàu hình ảnh Dạy tập làm văn lớp 4 nhằm trang bị
Trang 2tộng vốn sống, rèn luyện tư duy logic, tư duy hình tượng, bồi dưỡng tâm hồn, cảmxúc thẩm mĩ, hình thành nhân cách cho học sinh để tiếp tục học lên các lớp trên Songmột thực tế mà chúng ta đều biết là hiện nay, trong các cấp học mà đặc biệt là bậcTiểu học, phần lớn học sinh viết văn rất khô khan và rập khuôn.
Trong chương trình Tiểu học mới, các bài làm văn gắn với chủ điểm cụ thểcủa môn Tiếng việt Quá trình thực hiện các kĩ năng phân tích đề, tìm ý, quan sát, viếtđoạn văn là những cơ hội giúp trẻ mở rộng hiểu biết về cuộc sống theo các chủ đề đãhọc Việc phân tích dàn bài, lập dàn ý, chia đoạn bài kể chuyện, miêu tả, viết thư, góp phần phát triển khả năng phân tích, tổng hợp, phân loại của học sinh Tư duyhình tượng của trẻ cũng được rèn luyện nhờ vận dụng các biện pháp so sánh, nhânhóa khi miêu tả cảnh, tả người, miêu tả nhân vật, miêu tả đồ vật; nhờ huy động vốnsống, huy động trí tưởng tượng để xây dựng dàn ý Khi học các tiết Tập làm văn, họcsinh cũng có điều kiện tiếp cận với vẻ đẹp của con người, thiên nhiên qua các bài vănqua các bài văn, đoạn văn điển hình Khi phân tích đề tập làm văn, học sinh lại có dịphướng đến cái chân thiện mỹ được định hướng trong các đề bài Khi quan sát đồ vậttrong văn miêu tả, học sinh được rèn luyện cách nhìn nhận đối tượng trong quan hệgần gũi giũa người và vật Các bài luyện tập, làm báo cáo thống kê, viết thư , cũngtạo cơ hội cho học sinh thể hiện mối quan hệ với cộng đồng Những cơ hội làm chotình yêu mến, gắn bó với thiên nhiên, với người và vật xung quanh của trẻ nảy nở;tâm hồn, tình cảm của trẻ thêm phong phú Đó là những nhân tố quan trọng góp phầnhình thành những nhân cách tốt đẹp của trẻ
Qua thực tế dạy môn Tập làm văn nhiều năm ở lớp 4, tôi nhận thấy bài viết củacác em hầu như chỉ diễn đạt nội dung hoặc liệt kê theo gợi ý của giáo viên Câu văn
Trang 3chỉ mang tính chất thông báo chứ chưa có hình ảnh, chưa có cảm xúc Đây là điều tấtnhiên, vì ở lứa tuổi này vốn sống và vốn kiến thức của các em còn hạn hẹp Đứngtrước thực tế đó, tôi rất băn khoăn và trăn trở: “Làm thế nào để giúp các em yêu thíchmôn văn, viết văn hay, giàu cảm xúc? Để giúp các em có điều kiện tiếp cận với vẻđẹp của con người, của cảnh vật, thiên nhiên đất nước? Giúp các em có cơ hội bộc lộcảm xúc của cá nhân, mở rộng tâm hồn và phát triển nhân cách cho các em?”.
Trả lời câu hỏi này, ngay từ đầu năm học nhận nhiệm vụ chủ nhiệm lớp 4B,trường Tiểu học và Trung học cơ sở Tà Năng Tôi đã cố gắng dùng mọi khả năng vàkinh nghiệm của mình để khơi dậy những tiềm năng văn học đang ẩn trong mỗi họcsinh Vì thế tôi đã chọn giải pháp“ Một số giải pháp giúp học sinh học tốt phân mônTập làm văn lớp 4”
1.Thực trạng.
Năm học 2021-2022, tôi được lãnh đạo nhà trường phân công giảng dạy lớp 4.Qua thực tế giảng dạy, dự giờ trao đổi và học hỏi ở đồng nghiệp về dạy học phânmôn tập làm văn ở lớp 4, bản thân tôi nhận thấy:
1.1 Thuận lợi, khó khăn.
* Thuận lợi.
a Đối với giáo viên
- Sự chỉ đạo chuyên môn của Phòng giáo dục, của trường, của tổ chuyên mônluôn giữ vai trò tích cực, giúp giáo viên đi đúng nội dung, chương trình phân mônTập làm văn Nhà trường luôn luôn quan tâm, chỉ đạo thực hiện dạy và học đạt kếtquả tốt
Trang 4- Là giáo viên đã có nhiều năm giảng dạy lớp 4 theo chương trình Vnen mới,
đã nắm được yêu cầu việc đổi mới phương pháp dạy học một cách cơ bản, việc sửdụng đồ dùng dạy học tương đối hiệu quả
- Chất lượng các buổi sinh hoạt chuyên môn của tổ khối được nâng cao, xâydựng được nề nếp tự học, bồi dưỡng thường xuyên trong việc thực hiện đổi mớiphương pháp giảng dạy, nâng cao tay nghề cho giáo viên
- Qua các tiết dạy chuyên đề, các cuộc thi, đã có nhiều giáo viên thành côngkhi dạy Tập làm văn
- Giáo viên giảng dạy đều được trang bị đầy đủ sách giáo khoa, sách tham khảo
và các phương tiện phục vụ cho việc dạy học
- Qua các phương tiện thông tin đại chúng như Ti vi, sách, báo, mạng internet,giáo viên tiếp cận với phương pháp đổi mới dạy Tập làm văn thường xuyên hơn
b Đối với học sinh
- Nhà trường quan tâm, trang bị cho các em thư viện sách tham khảo phongphú và giáo viên cung cấp cho các em thông tin hiểu biết về tiếng Việt
- Học sinh đã được làm quen phân môn tập làm văn từ các lớp dưới Các em đãnắm vững kiến thức, kĩ năng của phân môn Tập làm văn như kĩ năng giao tiếp, kĩnăng tạo lập ngôn bản, kĩ năng kể chuyện miêu tả Đây là cơ sở giúp các em học tốtphân môn Tập làm văn ở lớp 4
- Môn Tiếng Việt nói chung và phân môn Tập làm văn nói riêng có nội dungphong phú, sách giáo khoa trình bày với kêng hình đẹp, trang thiết bị hiện đại, hấpdẫn học sinh, phù hợp với tâm lí lứa tuổi các em
1 2 Khó khăn:
Trang 5a Đối với giáo viên:
- Chưa thực sự khai thác hết thế mạnh của các phương pháp dạy học tích cực
và những kĩ thuật dạy học mới vào bài dạy trong từng bài học
- Phân môn Tập làm văn là phân môn khó dạy so với các môn học khác đòi hỏigiáo viên phải có kiến thức sâu rộng, phong phú, có vốn sống thực tế, biết kết hợp linh hoạt các phương pháp trong giảng dạy Biết gợi mở óc tò mò, khả năng sáng tạo, độc lập ở học sinh, giúp các em nói, viết thành văn bản quả là không dễ
- Giáo viên còn e ngại và lúng túng trong dạy học Chưa mạnh dạn đăng kí giờ dạy tốt hay lên chuyên đề đối với phân môn này
- Lớp học khá đông (32 học sinh), có sự chênh lệch rất lớn về trình độ của họcsinh khá, giỏi và học sinh yếu nên giáo viên rất khó sử dụng các phương pháp, cònhạn chế sáng tạo trong việc tổ chức các hoạt động học tập của học sinh Nếu chú ýđến học sinh khá, giỏi thì sẽ không đảm bảo với học sinh trung bình, yếu Nhưng nếutập trung vào học sinh trung bình, yếu, kiên trì với đối tượng này đạt được yêu cầubài văn thì lại ảnh hưởng đến sự phát triển, sáng tạo của số học sinh khá, giỏi
- Việc cung cấp vốn sống, vốn hiểu biết cho các em qua các phân môn của
Tiếng Việt và các môn học khác còn ít chú trọng liên hệ do nhiều nguyên nhân kháchquan
- Thời gian quy định đối với một tiết học cũng là một trong những nguyênnhân ảnh hưởng đến việc dạy Tập làm văn trong nhà trường Tiểu học, GV khôngdám "thoát li" các gợi ý của sách giáo khoa, sách tham khảo vì sợ sai "qui định" vàkhông đủ thời gian cho một tiết học
b Đối với phía học sinh:
Trang 6- Phần lớn HS trong lớp là con em của gia đình có hoàn cảnh khó khăn, phụhuynh ít quan tâm, trao đổi với GV về tình hình học tập của con em nên việc họcchưa đạt hiệu quả cao.
- Lớp tôi chủ nhiệm có sĩ số khá đông (32 em) nên việc tiếp thu của các emcũng gặp nhiều khó khăn
- Do đặc điểm tâm lý lứa tuổi của học sinh tiểu học ham chơi, khả năng tậptrung chú ý nhận thức không bền vững, nhanh nhớ nhưng mau quên, năng lực sửdụng ngôn ngữ chưa thật phát triển, nên việc học tập ở phân môn Tập làm văn gặpnhững khó khăn Do khả năng tư duy của học sinh Tiểu học còn dừng lại ở mức độ tưduy đơn giản, trực quan nên việc làm văn của học sinhchưa được như ý Cụ thể:
+ Các em còn thiếu vốn sống, vốn hiểu biết, kiến thức về cuộc sống thực tếcòn hạn chế nên chưa tự tin trong việc dùng từ, chọn lọc từ ngữ, hình ảnh so sánh,nhân hóa về đối tượng cần miêu tả, cần kể
+ Các em còn rụt rè, e ngại, chưa biết chủ động diễn đạt nội dung từng phầncũng như toàn bài thông qua lời nói và viết, thậm chí đôi lúc các em không dám nêulên ý kiến của mình
- Các em chưa có thói quen đọc sách, ham đọc sách vì thế các em ít có sự say
mê với các tác phẩm văn học
- Các em còn nhiều thụ động trong việc tìm hiểu, sáng tạo; với tư tưởng họcTập làm văn khó, hay nản lòng và trông chờ, ỷ lại nên có những bài nói-viết rậpkhuôn, máy móc
- Vốn từ vựng của học sinh chưa nhiều cũng ảnh hưởng đến việc thực hành độclập Cụ thể là: Các em viết câu rời rạc, lặp từ, sắp xếp các ý lôn xộn
Trang 7+ Nhiều bài văn sai lỗi chính tả, chưa biết cách liên kết câu, bố cục chưa hợp lí,
có em chưa biết viết bài văn đủ ba phần của bài văn
+ Sử dụng dấu câu chưa chính xác, có những em viết cả bài văn chỉ có một vàicâu, chưa biết sử dụng hình ảnh gợi tả, gợi cảm
- Một số học sinh còn phụ thuộc vào văn mẫu, hướng dẫn của giáo viên Ápdụng máy móc, chưa biết vận dụng bài mẫu để làm thành bài văn riêng của mình.Phần lớn các em dùng luôn cách hướng dẫn, câu từ của giáo viên làm mẫu vào bàiviết của mình
- Đa số học sinh đáp ứng gợi ý của sách giáo khoa chứ chưa tư duy và sáng tạo
vì nguồn thông tin còn hạn chế Các em diễn đạt câu văn còn nhiều lúng túng, vụng
về, mang tính liệt kê nên bài văn khô khan, thiếu sáng tạo
- Chính vì những khó khăn và hạn chế nêu trên nên chất lượng làm văn củahọc sinh lớp tôi chưa đạt kết quả như mong muốn
- Qua khảo sát chất lượng đầu năm, trong các lớp vẫn còn vài học sinh đọcchưa thông, viết chưa thạo Đây là một trở ngại lớn cho việc dạy học tập làm văn chocác em Với những học sinh này, yêu cầu đặt từng câu văn còn khó, nói gì đến việchướng dẫn các em viết một đoạn văn, bài văn theo yêu cầu
Qua khảo sát đầu năm, chất lượng môn Tập làm văn của học sinh lớp tôi đầunăm học 2022 - 2023 tôi đã thu được kết quả như sau với tổng số học sinh của lớp là
Bài viết đúng nhưng chưa
Đạt (%)
Bài viết chưa đúng cấu trúc,
Đạt (%)
Trang 8sáng tạo hay bố cục
Đây cũng chính là một thực trạng khiến tôi luôn băn khoăn, trăn trở về việclàm văn của học sinh lớp 4 và của cả những năm học trước Với kết quả thực tế trêntôi thấy chất lượng học tập ở phân môn này còn thấp.Vì vậy, tôi đã luôn suy nghĩ tìmtòi và tham khảo: Làm thế nào để nâng cao được chất lượng làm văn cho học sinh lớp4? Cuối cùng tôi cũng tìm được một số biện pháp để nâng cao chất lượng làm văncho học sinh lớp 4 Tôi xin mạnh dạn chia sẻ cùng các bạn đồng nghiệp
II Nội dung biện pháp
Biện pháp 1: Dạy viết câu đơn giản.
Để viết được những câu văn mang tính nghệ thuật, trước tiên học sinh cần nắmđược cấu trúc của câu đơn (câu trong dạng đơn giản nhất), đó là những dạng câu họcsinh đã được học: Ai làm gì? Ai thế nào? Ai là gì?, câu khiến, câu hỏi, câu cảm
+ Dạy những loại câu này ta chỉ cần hướng dẫn tốt qua tiết Luyện từ và câu.Xác định các yêu cầu cơ bản học sinh cần nắm được, và thường xuyên củng cố thậtnhiều
+ Câu phải có hai bộ phận chính: Chủ ngữ và vị ngữ Chủ ngữ trả lời câu hỏi:
Ai? Cái gì? Con gì? Vị ngữ trả lời câu hỏi: Làm gì? Như thế nào? Là gì?
+ Đi đôi với việc dạy lý thuyết tôi cho học sinh luyện viết câu, phân tích thậtnhiều, lấy ngay các từ học sinh tích luỹ được trong tiết Tập đọc để đặt câu:
Ví dụ: Sau khi học xong bài Tập đọc “Sầu riêng”:
+ Học sinh cần tích luỹ từ: ngọt ngào, quyến rũ, quyện
Trang 9+ Yêu cầu HS đặt câu và phân tích: khuyến khcích học sinh đặt các câu khácnhau với cùng một từ ngữ.
Hoa huệ / ngọt ngào lan toả khắp khu v ườn
Trên vòm cây, chim hót líu lo.
Học sinh rất dễ nhầm lẫn “Trên vòm cây” là chủ ngữ nếu chưa tiếp xúc với loạicâu này Bởi vậy, tôi cho học sinh đặt câu hỏi:
+ Con gì hót líu lo? (con“ chim” vậy “ chim” là chủ ngữ)
+ Con chim làm gì? (“hót líu lo” vậy “hót líu lo” là vị ngữ)
Trang 10Vậy “Trên vòm cây” là bộ phận gì? học sinh sẽ rút ra đó là bộ phận phụ nói rõchim hót ở đâu.
Tương tự như vậy tôi hướng dẫn học sinh hiểu về trạng ngữ chỉ thời gian,nguyên nhân, nơi chốn để học sinh có thể đặt câu:
Ví dụ:
- Ngoài vườn, mẹ trồng những khóm hoa tươi thắm
- Để bảo vệ gà con, anh gà trống giang đôi cánh thật to để che chở con
- Từ trong tán lá, những chú chim hót líu lo
b Câu có nhiều chủ ngữ, vị ngữ.
Tôi hướng dẫn học sinh thay thế nhiều câu thành một câu
Ví dụ: Chú mèo có đôi mắt to, tròn đen láy, đôi tai luôn dựng lên như đang
+ Cô búp bê xinh đẹp, lộng lẫy và duyên dáng như một thiên thần
+ Anh gà trống vỗ cánh phành phạch, gáy vang ò ó o…
+ Chiếc áo tuy giản dị, mộc mạc nhưng với em nó thật đẹp và nhiều tác dụng.Sau khi được tập luyện nhiều, học sinh có thói quen kết hợp ý để diễn đạt Bàivăn không rời rạc, khô khan như kiểu được viết từ các câu đơn
Biện pháp 3: Dạy quan sát thực tế, trực quan.
Trang 11- Cho các em quan sát, trải nghiệm những nhìn thấy, những gì sẽ phải viết Cần
tổ chức tốt quá trình quan sát thực tế của các em thì mới có được những hình ảnhthực tế để đưa vào bài văn, sau đó mới viết hay được
Ví dụ: Tả cây bàng, cái cặp, cái áo, … giáo viên cho các em ra sân quan sát
thực tiếp, hoặc lấy ngay cái cặp, cái áo… của các em quan sát
Biện pháp 4: Bồi dưỡng kiến thức về từ ngữ.
Cách làm nhanh nhất là thông qua môn Tập đọc Tôi cho các em nêu và tậpgiải nghĩa tất cả những từ ngữ mà các em chưa hiểu, sau đó tôi chốt lại một vài từyêu cầu các em ghi vào “ sổ từ”, tập đặt câu để hiểu chắc chắn, biến từ đó thực sự làvốn từ của mình
Ví dụ:
- Ở bài “Đường đi Sa Pa”, tôi yêu cầu các em sau giờ học phải bổ sung vào
vốn từ của mình các từ ngữ và hình ảnh:
+ Trắng xóa tựa mây trời.
+ Lướt thướt liễu rủ
+ Bồng bềnh huyền ảo
- Bài “Con chuồn chuồn nước” tôi yêu cầu các em chú ý các từ sau và đạt câuvới các từ đó
+ Từ: Long lanh, nhỏ xíu, mênh mông, thung thăng, cao vút
+ Đặt câu: - Cây cau cao vút, ngọn chót vót giữa trời xanh
- Cánh đồng mêng mông, đàn trâu thung thăng gặm cỏ
Vậy qua môn Tập đọc học sinh tích lũy được “ vốn liếng” từ không hề nhỏ.Ngoài ra cuối mỗi tiết Tập đọc tôi thường cho học sinh tìm những câu văn hay trong
Trang 12bài, những câu văn mang tính nghệ thuật cao để các em đưa vào văn bản của mình.Nếu học sinh không tự tìm được tôi sẽ gợi ý, hướng cho các em hoặc giúp các emtìm ra câu văn hay.
Ví dụ: Cá thu Biển Đông như đoàn thoi
Đêm ngày dệt biển muôn luồng sáng
( Đoàn thuyền đánh cá)
+ Con đen huyền, con trắng tuyết, con đỏ son, chân dịu dàng chùm đuôi conglướt thướt liễu rủ
( Đường đi Sa Pa)
- Để làm giàu vốn từ, giáo viên phải là người nắm chắc và hiểu sâu về từ ngữ,
có các tài liệu liên quan: từ điển, sách tham khảo Bên cạnh đó giáo viên cần chuẩn bịtốt phương tiện, thiết bị dạy học
- Qua các tiết tập đọc, luyện từ và câu, giáo viên bồi dưỡng thêm về từ ngữ chohọc sinh hiểu nghĩa và cách dùng để vận dụng vào môn Tập làm văn
Ví dụ: Tả cái áo cần có những từ ngữ nào, giáo viên hỏi và gợi ý cho học sinh
các từ ngữ về: màu sắc, hình dáng, đặc điểm, chi tiết những đường may…
Biện pháp 5: Cung cấp vốn từ theo chủ đề
- Giáo viên soạn thêm các từ ngữ theo chủ đề để hỗ trợ học sinh làm tốt mônTập làm văn
* Khi tả người thường dung các từ ngữ như sau:
- Tả hình dáng: