(TIỂU LUẬN) QUAN điểm của CHỦ NGHĨA mác – LEENIN về GIA ĐÌNH, CHỨC NĂNG cơ bản của GIA ĐÌNH và vắn đề xây DỰNG GIA ĐÌNH VIỆT NAM TRONG THỜI kỳ QUÁ độ lên CHỦ NGHĨA xã hội

BÀI TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN HỌC KỲ II NĂM HỌC 2020 – 2021 MÔN THI: CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC CHỦ ĐỀ: QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LEENIN VỀ GIA ĐÌNH, CHỨC NĂNG CƠ BẢN CỦA GIA ĐÌNH V

BÀI TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN HỌC KỲ II

NĂM HỌC 2020 – 2021

MÔN THI: CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC CHỦ ĐỀ: QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LEENIN VỀ GIA ĐÌNH, CHỨC NĂNG CƠ BẢN CỦA GIA ĐÌNH VÀ VẮN ĐỀ XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VIỆT NAM TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Giảng viên hướng dẫn: ThS Phan Thị Lệ Hương

Lớp Chủ Nhật - Tiết 1 – 2

1 Họ và tên: Nguyễn Ngọc Thảo Minh MSSV: 19DH700127

2 Họ và tên: Lê Nguyễn Thanh Thùy MSSV: 19DH700322

3 Họ và tên: Nguyễn Hoàng Phương Ngọc MSSV: 19DH700301

4 Họ và tên: Nguyễn Huỳnh Như Hiếu MSSV: 19DH700067

5 Họ và tên: Dương Thu Hà MSSV: 19DH700001

TP Hồ Chí Minh - tháng 8 năm 2021

MỤC LỤC

1 MỞ ĐẦU 4

1.1.Tính cấp thiết, lý do chọn đề tài nghiên cứu 4

1.2 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

1.3 Kết cấu của tiểu luận 4

2 NỘI DUNG 5

2.1 Quan niệm của Chủ nghĩa Mác - Lênin về gia đình 5

2.1.1 Khái niệm, vị trí và chức năng của gia đình 5

2.1.1.1 Khái niệm gia đình 5

2.1.1.2 Vị trí của gia đình trong xã hội 6

2.1.1.3 Chức năng của gia đình trong xã hội 7

2.1.2 Cơ sở xây dựng gia đình trong thời kỳ quá độ lên xã hội chủ nghĩa 8

2.1.2.1 Cơ sở kinh tế - xã hội 8

2.1.2.2 Cơ sở chính trị - xã hội 8

2.1.2.3 Cơ sở văn hóa 9

2.1.2.4 Chế độ hôn nhân tiến bộ 9

2.2 Xây dựng gia đình Việt Nam trong thời kỳ quá độ lên xã hội chủ nghĩa 10

2.2.1 Sự biến đổi của gia đình Việt Nam trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội 10

2.2.1.1 Biến đổi về quy mô, kết cấu của gia đình 10

2.2.1.2 Biến đổi trong thực hiện các chức năng của gia đình 10

2.2.1.3 Biến đổi trong các mối quan hệ gia đình 12

2.2.2 Phương hướng cơ bản trong xây dựng và phát triển gia đình Việt Nam trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội 12

3 KẾT LUẬN 13 4.TÀI LIỆU THAM KHẢO 14

1 MỞ ĐẦU

1.1.Tính cấp thiết, lý do chọn đề tài nghiên cứu

Gia đình là tế bào của xã hội, do đó văn hoá gia đình đóng vai trò quan trọng trong vấn đề giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá truyền thống dân tộc Quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá và xu thế hội nhập toàn cầu đã tạo ra nhiều cơ hội để gia đình Việt Nam phát triển Tuy nhiên, cũng tạo ra không ít khó khăn, thách thức Vậy thực trạng gia đình Việt Nam trong thời đại mới đầy sự biến chuyển này ra sao? Liệu có những vấn đề nào cần được đưa ra giải quyết hay không?

Từ thực tiễn nêu trên, chúng em đã quyết định chọn đề tài: “Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về gia đình, chức năng cơ bản của gia đình và vấn đề xây dựng gia đình Việt Nam trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội” Với những kiến thức từ việc học hỏi và nỗ lực tìm tòi, nhóm mong muốn tìm ra được câu trả lời thích đáng với chủ đề,

từ đó mang đến một cái nhìn tổng quát nhất về quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về gia đình và vận dụng xây dựng gia đình trong công cuộc biến đổi của chủ nghĩa xã hội

1.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về những khái niệm và chức năng của gia đình đối với sự phát triển của xã hội

- Nghiên cứu cơ sở xây dựng trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội và cơ sở thực tiễn xây dựng gia đình Việt Nam

- Nghiên cứu những phương hướng và phát triển gia đình Việt Nam trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

1.3 Kết cấu của tiểu luận

Tên đề tài: “Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về gia đình, chức năng cơ bản của gia đình và vấn đề xây dựng gia đình Việt Nam trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội” Tiểu luận được chia làm 3 phần chính: phần mở đầu, phần nội dung và phần tổng kết Tóm tắt các chương nội dung như sau:

Phần 1: Cơ sở lý luận dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin trình bày khái niệm gia đình, vị trí và chức năng của gia đình, từ đó xây dựng lên cơ sở của gia đình trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Phần 2: Cơ sở thực tiễn của việc xây dựng gia đình trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội bao gồm những biến đổi ở nhiều lĩnh vực và phương hướng cơ bản để phát triển gia đình Việt Nam trong tương lai

2 NỘI DUNG

2.1 Quan niệm của Chủ nghĩa Mác - Lênin về gia đình

2.1.1 Khái niệm, vị trí và chức năng của gia đình

2.1.1.1 Khái niệm gia đình

Gia đình là một hình thức cộng đồng xã hội đặc biệt; được hình thành, duy trì, củng

cố chủ yếu dựa trên cơ sở hôn nhân, quan hệ huyết thống và quan hệ nuôi dưỡng cùng với những quy định về quyền và nghĩa vụ của các thành viên trong gia đình

Cơ sở hình thành gia đình bao gồm hai mối quan hệ cơ bản đó là: quan hệ hôn nhân (vợ và chồng) và quan hệ huyết thống (cha mẹ và con cái…) Những mối quan hệ này tồn tại dựa trên sự gắn bó, liên kết, ràng buộc và phụ thuộc lẫn nhau.Ngoài hai mối quan hệ

cơ bản còn có những mối quan hệ khác, quan hệ ông bà với cháu chắt, giữa anh chị em,

cô, dì, chú bác với nhau…

2.1.1.2 Vị trí của gia đình trong xã hội

 Gia đình là tế bào của xã hội:

Gia đình có mối quan hệ mật thiết và có vai trò quyết định sự tồn tại, vận động và phát triển của xã hội Với việc sản xuất ra sản phẩm tiêu dùng, tư liệu sản xuất, tái sản xuất con người, gia đình được xem là một tế bào tự nhiên, là một đơn vị cơ sở để tạo nên

cơ thể - xã hội Không có gia đình sản sinh ra con người thì xã hội không thể nào tồn tại

và phát triển lâu dài Do đó, muốn có một xã hội phát triển lành mạnh thì phải xây dựng một tế bào gia đình tốt

 Gia đình là tổ ấm, mang lại các giá trị hạnh phúc, sự hài lòng trong đời sống cá nhân của mỗi thành viên:

Lúc lọt lòng và suốt cả cuộc đời, mỗi cá nhân đều gắn bó chặt chẽ với gia đình Gia đình là môi trường tốt nhất để mỗi cá nhân được nhận sự yêu thương, nuôi dưỡng, chăm sóc và từng bước trưởng thành, phát triển Bất cứ yếu tố xã hô ̣i nào cũng phải qua gia đình để tác đô ̣ng đến mỗi cá nhân Để trở thành một công dân tốt thì một gia đình hạnh phúc, yên ấm là tiền đề, điều kiện quan trọng cho sự hình thành, chỉ trong môi trường đầy

đủ tình yêu thương, nuôi dạy thì mỗi cá nhân mới cảm thấy bình yên, hạnh phúc, có động lực để phấn đấu thành người có ích cho xã hội

 Gia đình là cầu nối giữa cá nhân với xã hội

Gia đình là cộng đồng xã hội đầu tiên mà mỗi cá nhân sinh sống, có ảnh hưởng rất lớn đến sự hình thành và phát triển nhân cách của từng người Tuy nhiên, mỗi cá nhân không thể chỉ sống trong quan hệ tình cảm gia đình, mà còn có nhu cầu quan hệ xã hội, ngoài các thành viên trong gia đình Mỗi cá nhân không chỉ là một phần của gia đình mà còn là một phần quan trọng của xã hội Gia đình là môi trường đầu tiên mà mỗi thành viên học được và thực hiện quan hệ xã hội Mỗi thành viên gia đình trong từng xã hội, thừa hưởng nền văn hoá khác nhau, sẽ kế thừa những văn hoá truyền thống khác nhau

2.1.1.3 Chức năng của gia đình trong xã hội

 Chức năng tái sản xuất ra con người:

Đây là chức năng đặc thù của gia đình bao gồm: đáp ứng nhu cầu tâm sinh lý tự nhiên, duy trì và phát triển nòi giống,cung cấp những công dân mới đảm bảo cho sự phát triển liên tục và trường tồn của xã hội loài người Việc sinh đẻ diễn ra trong từng gia đình, nhưng không chỉ là việc riêng của gia đình mà là vấn đề xã hội Thực hiện chức năng này liên quan chặt chẽ đến sự phát triển mọi mặt của đời sống xã hội, xu hướng chung là giảm tốc độ gia tăng dân số nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống

 Chức năng nuôi dưỡng, giáo dục:

Giáo dục của gia đình có ý nghĩa quan trọng đối với sự hình thành nhân cách, đạo đức, lối sống của mỗi con người Mặc dù, trong xã hội có nhiều cộng đồng khác (nhà trường, chính quyền, ) cũng thực hiện chức năng này, nhưng không thể thay thế chức năng giáo dục của gia đình Với chức năng này, gia đình góp phần to lớn vào việc đào tạo thế hệ trẻ, thế hệ tương lai của xã hội, cung cấp và nâng cao chất lượng xã hội

Thực hiện tốt chức năng nuôi dưỡng, giáo dục trong thời đại mới hiện nay đòi hỏi các bậc phụ huynh phải có kiến thức cơ bản, tương đối toàn diện về mọi mặt, văn hóa, học vấn, đặc biệt là phương pháp giáo dục

 Chức năng kinh tế và tổ chức tiêu dùng:

Gia đình là đơn vị duy nhất tham gia vào quá trình sản xuất và tái sản xuất ra sức lao động cho xã hội Chức năng kinh tế được thể hiện ở phương thức các thành viên tạo ra của cải - vật chất; cách thức quản lý, sử dụng, phân phối của cải; hoạt động kinh tế hộ gia đình có nhiều hình thức và mức độ khác nhau nhưng đều nhằm mục đích chung là tăng thu nhập, làm giàu chính đáng, tạo điều kiện thúc đẩy chức năng khác

Thực hiện chức năng này, gia đình đảm bảo nguồn sinh sống, đáp ứng nhu cầu vật, chất tinh thần của các thành viên trong gia đình Trong thời kỳ quá đô ̣ lên Chủ nghĩa xã hội của Việt Nam, với sự tồn tại của kinh tế nhiều thành phần, các gia đình đã trở thành mô ̣t

đơn vị kinh tế tự chủ Ở nước ta hiê ̣n nay, Đảng và Nhà nước có những chính sách khuyến khích và bảo vê ̣ kinh tế gia đình nhằm phát triển xã hội và đất nước

 Chức năng thỏa mãn nhu cầu tâm sinh lý, duy trì tình cảm gia đình:

Đây là chức năng thường xuyên của gia đình: thỏa mãn nhu cầu tình cảm, văn hóa, tinh thần cho các thành viên, đảm bảo sự cân bằng tâm lý, bảo vệ chăm sóc sức khỏe người ốm, người già, trẻ em, đó là trách nhiệm đạo lý, lương tâm của mỗi con người Việc thực hiện tốt chức năng này quyết định đến sự ổn định và phát triển của xã hội

Ngoài những chức năng trên gia đình còn có chức năng văn hóa, chức năng chính trị… Với chức năng văn hóa, gia đình là nơi lưu giữ những nét đẹp truyền thống văn hóa của dân tộc Với chức năng chính trị, gia đình là một tổ chức chính trị xã hội,là cầu nối giữa nhà nước với công dân

2.1.2 Cơ sở xây dựng gia đình trong thời kỳ quá độ lên xã hội chủ nghĩa

2.1.2.1 Cơ sở kinh tế - xã hội

Sự phát triển của lực lượng sản xuất tương ứng trình độ của lực lượng sản xuất là quan hệ sản xuất mới, xã hội chủ nghĩa chính là cơ sở kinh tế - xã hội để ta có thể xây dựng gia đình trong thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội

Chế độ sở hữu chủ nghĩa đối với tư liệu sản xuất từng bước hình thành và củng cố thay thế chế độ sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất Cần xóa bỏ chế độ tư hữu về tư liệu, xóa bỏ cơ sở kinh tế của sự bất bình đẳng giữa nam và nữ, giữa các thành viên trong một gia đình Phát triển gia đình theo định hướng xã hội chủ nghĩa để thực hiện công bằng xã hội, xoá đói giảm nghèo, tạo ra cơ sở, điều kiện để phát triển gia đình

2.1.2.2 Cơ sở chính trị - xã hội

Thiết lập chính quyền nhà nước của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, nhà nước xã hội chủ nghĩa Nhân dân có quyền được thực hiện quyền lực của mình mà không

có sự phân biệt về giới tính Nhà nước chủ trương xóa bỏ những luật lệ lạc hậu, cũ kỹ,

mang tính bất lợi cho người phụ nữ, giải phóng họ bởi sự ràng buộc và bảo vệ hạnh phúc gia đình

Việc xây dựng Luật Hôn nhân và Gia đình ngày càng hoàn thiện đã thực sự là cơ sở pháp lý cho quá trình thực hiện hôn nhân tự nguyện, tiến bộ, một vợ một chồng, xây dựng gia đình bình đẳng, dân chủ, bảo đảm cuộc sống gia đình, hạnh phúc và bền vững, Điều này chính là động lực để vừa định hướng, vừa thúc đẩy quá trình hình thành gia đình kiểu mới trong thời kỳ quá độ đi lên xã hội chủ nghĩa

2.1.2.3 Cơ sở văn hóa

Cơ sở văn hóa là một trong những cơ sở quan trọng và phải luôn gắn liền với cơ sở kinh tế, chính trị Những giá trị văn hóa trong quá trình xây dựng gia đình ở thời kỳ quá

độ đi lên xã hội chủ nghĩa luôn được xây dựng trên nền tảng hệ tư tưởng chính trị của giai cấp công nhân, phát huy những nền tảng văn hóa tinh thần tốt đẹp, đồng thời cũng loại bỏ

đi những yếu tố văn hóa, phong tục lối sống lạc hậu của xã hội cũ

Sự tiến bộ của hệ thống giáo dục, khoa học, công nghệ góp phần nâng cao trình độ dân trí, dân trí cao thì xã hội sẽ luôn không ngừng tiến bộ và phát triển

2.1.2.4 Chế độ hôn nhân tiến bộ

 Hôn nhân tự nguyện: hôn nhân phải xuất phát từ tình yêu giữa nam và nữ, việc

quyết định lựa chọn người bạn đời và đi đến hôn nhân phải là việc của bản thân hai bên nam - nữ Hôn nhân xuất phát từ tình yêu thì sẽ là điều tất yếu dẫn đến hôn nhân tự

nguyện

 Hôn nhân một vợ một chồng, vợ chồng bình đẳng: là kết quả tất yếu của hôn nhân được xuất phát từ tình yêu Đây là điều kiện để xây dựng một hôn nhân bền vững, hạnh phúc và phù hợp với quy luật tự nhiên, tâm lý, tình cảm và đạo đức con người

 Hôn nhân đảm bảo được tính pháp lý: khi cả hai người trong một mối quan hệ tình cảm muốn tiến đến hôn nhân thì cần phải có những thủ tục pháp lý trong hôn nhân Đây là

trách nhiệm của mỗi công dân trước luật pháp, trước xã hội và cũng là cách để thực hiện quyền công dân, quyền tự do được kết hôn và tự do ly hôn

2.2 Xây dựng gia đình Việt Nam trong thời kỳ quá độ lên xã hội chủ nghĩa

2.2.1 Sự biến đổi của gia đình Việt Nam trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

2.2.1.1 Biến đổi về quy mô, kết cấu của gia đình

Quy mô gia đình nhỏ, gia đình hạt nhân ngày càng trở nên phổ biến, với hai thế hệ cùng sống chung: cha mẹ - con cái, số con trong gia đình cũng không nhiều như trước, cá biệt còn có số ít gia đình đơn thân Điểm tích cực của quy mô này là làm cho sự bình đẳng nam nữ được đề cao hơn, cuộc sống riêng tư của con người được tôn trọng hơn Tuy nhiên cũng mang lại nhiều hạn chế: tạo ra sự ngăn cách không gian giữa các thành viên trong gia đình, tạo khó khăn trong việc gìn giữ tình cảm cũng như các giá trị văn hóa truyền thống của gia đình,làm cho mối quan hệ gia đình trở nên rời rạc, lỏng lẻo

2.2.1.2 Biến đổi trong thực hiện các chức năng của gia đình

- Chức năng tái sản xuất ra con người

Với những tiến bộ của y học hiện đại, việc sinh con hiện đang được các gia đình thực hiện một cách chủ động và tự giác Ngoài ra, việc sinh đẻ còn chịu sự kiểm soát của chính sách xã hội của nhà nước.Nếu trước đây là do ảnh hưởng của thói quen và nhu cầu sản xuất nông nghiệp, gia đình truyền thống phải sinh nhiều con và bắt buộc phải có con trai nối dõi, ngày nay quan niệm này đã thay đổi cơ bản: giảm tỷ lệ sinh của phụ nữ, giảm

số con mong muốn,

- Chức năng kinh tế và tổ chức tiêu dùng

Gia đình từ một đơn vị sản xuất thành trở thành một đơn vị tiêu dùng chủ yếu Trong nền kinh tế tự nhiên nông nghiệp, gia đình là đơn vị kinh tế tự chủ, chức năng kinh tế là chức năng tự nhiên của gia đình Khi bước vào xã hội công nghiệp, gia đình là đơn vị tiêu dùng, điều hành và tổ chức đời sống vật chất Với tư cách là một đơn vị tiêu dùng, chức năng kinh tế của hộ gia đình trải qua hai quá trình chuyển đổi: chuyển từ sản xuất tự cung

tự cấp sang sản xuất hàng hóa và chuyển từ quản lý gia đình hàng hóa sang kinh tế gia đình thị trường hiện đại

- Chức năng giáo dục (xã hội hóa)

Gia đình truyền thống rất coi trọng việc giáo dục các giá trị đạo đức cho các thành viên trong gia đình, đồng thời giáo dục kỹ năng nghề nghiệp thông qua việc truyền nghề trực tiếp từ kinh nghiệm thực tế

Giáo dục gia đình ngày nay không chỉ giáo dục về đạo đức, ứng xử trong gia đình và ngoài xã hội mà còn truyền đạt kinh nghiệm sống, kiến thức khoa học kỹ thuật làm gia đình mang một màu sắc mới phong phú và hiện đại.Bên cạnh những tác động tích cực và những cơ hội phát triển mới, gia đình Việt Nam cũng phải đối mặt với nhiều nguy cơ và thách thức mới như các vụ ly hôn; ngoại tình; chung sống không hôn thú; mại dâm;

- Chức năng thỏa mãn nhu cầu tâm sinh lý, duy trì tình cảm

Trong xã hội hiện đại, sự bền vững của gia đình không chỉ phụ thuộc vào sự gắn kết của các mối quan hệ về trách nhiệm, nghĩa vụ mà còn là các yếu tố quan hệ tình cảm hài hòa giữa vợ và chồng; cha mẹ và con cái, bảo đảm hạnh phúc cá nhân, quyền sinh hoạt tự

do và chính đáng của mọi thành viên trong gia đình khi chung sống với nhau.Trong gia đình Việt Nam hiện đại, nhu cầu thỏa mãn về tâm lý và tình cảm ngày càng cao, khi gia đình có xu hướng chuyển từ đơn vị chủ yếu là kinh tế sang đơn vị tình cảm