Hỏi và đáp: về 30 năm chiến tranh giải phóng ở Việt Nam (1945 – 1975) - Phần 1

Ba mươi năm chiến tranh giải phóng là hơn 10.000 ngày đêm, mà suốt những năm tháng đó, trên đất nước Việt Nam không lúc nào ngớt tiếng súng. Bởi vậy, cuốn sách “Hỏi và đáp: về 30 năm chiến tranh giải phóng ở Việt Nam (1945 – 1975)” phản ánh phần nhỏ về 1 cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại của dân tộc để góp phần giáo dục truyền thống dân tộc, bản lĩnh con người Việt Nam và giữ gìn bản sắc dân tộc trước sự giao thoa với các nền văn hóa thế giới. Cuốn sách được chia thành 2 phần ebook, ebook phần 1 hỏi đáp về cuộc kháng chiến chống Thực dân Pháp xâm lược. Mời các bạn cùng tham khảo.

GOP PHAN TIM HIEU

VE 30 NAM CHIEN TRAl GIAI PHONG 0 VIET NAM

Nhom bien soan:

CAO OAC TRUNG (Chu bien)

IRAN NGpC DOAN

NGUYIN THUY cue

LOINOIDAU

Dd hdn 30 nam ke tU ngdy dan toe Viet Nam gidnh

diCdc doc lap vd thong nhat dd't niidc Til khi gidi phong

den nay, dd c6 rat nhieu cuon sdch cua cdc tdc gid trong vd

ngodi niCdc noi ve cuoc chien tranh 30 nam gidi phong cua dan toe Viet Nam Tuy nhien do nhieu dieu kien khdch

quan nen nhieu siC kien, nhdn vdt, van de con chiCa diidc nhdc tdi, hodc nhdc tdi chita day du

Tit khi hat dau cong cugc hod binh kien thiet dd't nitdc

nam 1975 cho den nay, van de lich sit chien tranh cdch mang dd ditdc cdc nhd sit hoc, cdc nhd nghien ci2u quan

sit, ngoai giao, cdc citu chien binh, nhitng ngitdi trong

cuoc tie'p tuc lam sang to Titng c6 rat nhieu y kien, bdi vie't, hoi ky ditdc dang rdi rdc tren cdc sdch, bdo, tap chi chuyen di Tuy nhien, de tim vd hieu them nhitng sit

kien can biet do, dot vdi ban doc, khong phdi Id mot viec

de dang

Nhdn dip ky niem 65 ndm ngdy thdnh lap Quan dgi

nhdn dan Viet Nam, vdi y titdng situ tdm, tap hop vd bien sog,n nhitng sit kien it ditgc nhdc tdi hodc chita ditdc pho bien rgng rdi, Nhd xud't bdn Quan dgi nhdn dan xin trdn

trgng gidi thieu vdi ban dgc cuon "G6p phdn tint hieu ve 30

nam chie'n tranh gidi phong d Viet Nam (1945-1975)-H6i

vd ddp"

Trong khi tuyen chgn, chung toi c6 iCu tien nhitng sU

kien quan trgng, it ditdc nhac tdi, hoac can biet rd hctn vd

di/cfc trinh bdy di/di dang "Hoi - ddp" sdp xep theo thvt tiC

thai gian diin bien lich s^, nhdm Idm cho cdc si/ kien sinh

dgng, ngdn ggn vd de nhd

Bo cue cuon sdch gom 2 chUOng:

Chuang I : Cage khdng chie'n chong thuc dan Phdp

Chitcfng II: Cupc chie'n tranh chong de'quo'c My xdm liidc

Ba miCai ndm chie'n tranh gidi phong Id hon 10.000

ngdy dem, md suot nhUng ndm thdng do, tren dd't nitdc

Viet Nam khong luc ndo ngdt tie'ng sung Bdi vgy, ngi dung

cuon sdch chi ed the phdn dnh phdn rat nhd euge chie'n

tranh ve quo'c vi dg.i ciia ddn toe de gop phdn gido due

truyen thong ddn toe, bdn llnh eon ngiidi Viet Nam vd giii

gin bdn sac ddn toe trUde sU giao thoa vdi cdc nen vdn hod

the gidi

Mae dii nhiCng ngiidi bien sogn dd c6 nhieu ed' gang

nhitng do trinh do c6 hg.n nen cuon sdch kho trdnh khoi

nhi/ng sai sot, chung toi rat mong ban dgc li/cfng thi2 vd

dong gop y kien

Xin trdn trgng gidi thieu cuo'n sdch ciing ban dgc!

N H O M B I E N S O A N

Phan thvtnhi't

C U 6 C K H A N G C H l f i N

C H 6 N G THirc D A N P H A P X A M L L T O C

Cau hoi 1: N a m 1946, thUc dan Phap no siing gay han of N a m

Bo hong cxfdp nu6c ta mot Ian niia Trudc d u luan the gi6i, Bac H o da trinh bay lap trudng cua C h i n h

p h u ta ve cuoc chie'n tranh nay n h u the nao?

Traldi:

Triidc cau hoi cua H a n g thong t a n M y Roi-td va bao

N h a n dao ngay 9 t h a n g 2 n a m 1947, Bac Ho da t r a Idi

phong van cac phong vien, cho the gi6i biet ro lap trUdng

cua C h i n h p h u t a ^

Hoi: V6i dieu k i e n nao t h i C h i n h p h u Viet N a m chuan

bi ngifng chie'n t r a n h va bit dau l a i n h i i n g biicic dam phan

v6i C h i n h p h u Phap?

Tra Idi: N h a n dan Viet N a m chi mong muon dUdc cong

n h a n sU thong n h a t dan toe cua m i n h (Nam Bo, T r u n g Bo

1 Theo "Thi^n chi hoa giai cOa Viet Nam trong chie'n tranh Phap - Vi&t

ft 946-1954;, Tap chf Ljch SLf quan SLf so 3-1994

va BSc bo) va doc lap - khong mong muo'n gi hdn the nUk

K h i nhijtng muc tieu do dat diJdc, chung toi skn sang

ngCfng ban va hoa hoan ngay lap tile ^

Hoi: Neu n h i i nhflng dieu kien do la khong the chap

n h a n dutdc doi vdi phia Phap t h i Viet N a m se theo duoi con

diidng hanh dong nao? ^

T r a Idi: Neu nhxi n h i i n g dieu khoan cua chung toi

khong diidc phia Phap chap nhan, t h i con dvfdng hanh

dong duy n h a t de theo duoi la tiep tuc dau t r a n h

Hoi: T h a i do cua Viet N a m doi v6i viec trong t a i phan

x\i trong cuoc x u n g dot nay ra sao? Neu nhif yeu cau lap

t r o n g t a i phan xxi t h i nxiSc nao hoac nhom nU6c nao Viet

N a m coi la p h u hdp nhat doi vdi nhiem v u nay?

Trd Idi: Neu Phap khong the giai quyet x u n g dot bang

cac giai phap hoa b i n h t h i C h i n h p h u Viet N a m se t h i n h

cau tdi L i e n Hdp quoc Co le nhom n a m nu6c la t h i c h hdp

n h a t doi vdi viec phan x i i

Hoi: X u n g dot hien nay c6 anh hifdng nghiem trong tdi

nen k i n h te dat nufdc n h u the nao?

Trd Idi: X u n g dot c6 anh hiidng nghiem trong t d i nen

k i n h te cua dat niidc So liidng tong san pham bao gom ca

san pham cong nghiep da giam xuong mot phan miidi so

vdi trifdc chien t r a n h Dac biet, san pham t h a n da va san

xuat Ilia gao da giam xuong nhieu Them vao do, nhieu

dan thUdng da b i giet h a i , nhieu t h a n h pho, lang mac da

bi bom dan Phap pha huy

' Hoi: Viet N a m c6 quan t a m den n h i i n g ngiidi Phap b i

b i t l a m t u b i n h khong?

Trd Idi: Co, ho dUdc doi xvi tot hdn nhieu so vdi n h i i n g

ngiidi Viet N a m nam trong tay Phap bay gid Chung toi da

n h a n difdc r a t nhieu thif cam dn cua t u b i n h Phap

Cau hoi2: Hay ke nhiing gi ban biet ve phong trao "Mua dong

binh si" va chiec ao "tran thu"? if

Trim-Thang 10 n a m 1946, Chu tich Ho C h i M i n h phat dong phong trao may ao ret cho chien si Ngay 25 t h a n g 10 n a m

1946, U y ban van dong " M u a dong b i n h si" d T r u n g Udng

va cac t i n h t h a n h pho" difdc t h a n h lap M d dau phong trao

la le " M u a dong b i n h si" do H o i lien hiep quoc dan Viet

N a m to chiic t a i Nha hat L d n t h a n h pho H a Noi Trong buoi le, C h u tich Ho Chi M i n h dem chiec ao sdi duy n h a t ciia m i n h va bo quan ao do mot hdp tac xa may mac bieu, gop vao quy van dong " M u a dong b i n h si" Xuc dong triidc

t i n h t h i i d n g yeu chien si ciia Chia tich Ho Chi M i n h , nhieu ngvfdi dan H a Noi deu muon mua chiec ao do de ung ho each mang va l a m vat k y niem Giai quyet thoa dang nguyen vong ciia da so quan chung, U y ban v a n dong

" M t i a dong b i n h si" T r u n g ifdng da tien hanh h i n h thiic ban dau gia Cuoi cung ong T r i i d n g V a n T h i n 30 tuoi, mot chu hieu banh ngot, lam can bo tuyen t r u y e n d H a N o i da

t h d n g va mua dUdc chiec ao sdi ciia Bac Ho vdi gia 3.500 dong Dong DUdng Vdi so t i e n tiidng diidng gia 100 cay

vang luc bay gid, Uy ban "Mua dong binh si" da mua vai

va may dUdc hang tram ao am tang bo doi

Trong phong trao "Mua dong binh si", Quan nhu Cue

cCing vdi cac nha may ci pho" Hang Trorig (Ha Noi) nghien

cijfu san xuat ra ao tran thii,mac mua dong, gian di am ap

lai thuan tien k h i chien dau Kieu ao tran thu ra ddi

nhanh chong diidc pho bien rong rai trong nhan dan va

diidc can bo, chien si Ve quoc doan rat ifa chuong Phong

trao toan dan may ao tran thu ung ho bo doi d i l n ra soi

noi, manh me va thiJc sU trd thanh mot cuoc van dong

quan chung rong khSp d moi nganh, moi gidi Tai nhieu

dia phiidng, cac tang Idp nhan dan, doan the Cilu quoc

quyen gop diidc nhieu loai quan ao am, chan man, quan

ao, vai bit tat, giay va tien Nhieu chi em phu nii t i i tay

dan ao va theu tren ao nhiJng Idi to long kinh men va dong

vien ngiidi chien si

Hoi phu nQ keu goi chi em phu nQ hang hai tham gia

cuoc van dong nay va coi do la mot hoat dong yeu niidc cua

hoi Chi tinh rieng trong hai ngay 16 va 17 thang 11 nam

1946, nhan dan Thvi do Ha Noi da quyen gop diidc tren 30

van dong va mot so len, bong du lam tren 50.000 loi bong

va v6 ao tran thu Nhieu hen doan thd may ciia thanh pho

da xung phong dam nhan khau may hang van bo quan ao

va ao tran thu khong lay tien Ao tran thu, mot san pham

cua t r i tue tap the, rat phii hdp vdi dieu kien Viet Nam da

trd thanh hinh anh dep ve anh "Bo doi Cu Ho" ciia mot

thdi oanh liet chong thuc dan Phap

Cung thdi gian, Quan nhu Cue da chu dong phoi hdp

vdi Hoi nong dan cijfu quoc to chiic cac nhom may quan ao, dong giay, dep, san xuat mot so' mat hang bang da cho bo doi Nhieu cd sd may mac d Ha Noi dvfdc Quan nhu Cue dat thau de bao dam quan ao cho Ve quoc doan Den cuoi nam 1946, Quan nhu Cue da dat thau diidc 58.400 bo quan ao Ve quoc doan, 12.500 quan ao sooc, 11.000 chiec man, dac biet la 59.000 ao tran thu

Trong hai cuoc khang chien, ao tran thu la mot phan tieu chuan quan trang mua dong cho can bo, chien si Ao may bling hai 16p vai, giiJa la bong, cac dufdng may kieu nhflng 6 qua tram Ao khong c6 tay va co, khuy cai ben siidn va vai Bdi vay, ao tran thu giQ am ngvic va liJng ma v&n khong anh hiidng den hai canh tay, thuan tien khi lao dong va chien dau

Cau hoi 3: Thang 7 n a m 1946, tai Phap, trong mot buoi tiep dai

trong the tai nha rieng cua Xanh-tof-ny, mot cai b3t tay k e m cau noi hai hu6c cua A n - b e Sa-ro da k h i e n Bac Ho cxidi v u i ve, cau noi do la gi?

Thang 7 n a m 1946, Bac Ho c6 mat t a i Phap de dam

phan ve Hiep d i n h hoa b i n h d Viet N a m Trong cuon sach

CO ten Doi mat v6i Ho Chi Minh cua Xanh-td-ny, ong ta ke

ve buoi tiep dai do:

"Rat nhieu nha chinh t f i , dii moi x u hifdng den d\i va

an can von va x u n g quanh Chii tich nUdc Viet N a m D a n

chu Cong hoa K h i toi gidi t h i e u Cu v6i An-be Sa-ro, ong

nay bat tay ngiidi chien si lao t h a n h va noi: "A, cuoi cung

la ong day M, ong "tifdng cu6p" gia K h i toi nghi r i n g m i n h

da bo mot phan 16n cuoc ddi cua m i n h de chay theo dang

sau ong day" L d i noi hom h i n h ay h i n h n h i i da l a m cho v i

l a n h t u Bac Viet v u i ve"'

Cau hoi 4: Chie'c may bay dau tien cua giac Phap bi bo doi ta

b i n rofi or Ha Noi?

Trildi:

Do la chiec may bay Spitfire cua thiic dan Phap Sau

Tet D i n h H d i 1947, dich bat dau dung may bay bay thap,

ban pha cac k h u vilc noi do ta con chiem giQ Lenh cua

T r u n g doan T h u do cho bo doi dUdc dCing sung bo b i n h de

ban t r a may bay dich H o i do siing bo b i n h tot nha't ciia ta

la t r u n g hen ban dan 7,62 ly, con sung trifdng da so la cua

Tau Tudng va M y , ban dan cd 7,9 ly Ngay 8 t h a n g 2 n a m

1947, dich dung h a i may bay k h u true chien dau Spitfire

1 Theo "Doi mSt vdi Ho Chi Minh" J Xanh-td-ny, Tap chi Ljch suf quan sir

so 5-1988

(khac Ixia) do M y che tao, bay chi each mat da't chiing

150m, thay nhau ban pha doc pho Hang Bong, Hang Gai

theo hiidng Ciia N a m , bang sung may 12,7 ly va t i e u phao

20 ly

Chap h a n h lenh t r e n , mot to chien dau lap tiJtc mang

k h a u t r u n g lien Bd-rd-no ciing n a m bang dan, moi bang

100 vien, chay len san thuldng ngoi nha hai tang so 18 giap phia sau pho Liidng V a n Can de don b i n may bay dich, mot dong chi khac ciing vac k h a u Rd-manh-tong, mot loai Sling trifdng M y nong dai, nang hdn 4kg, diidng dan r a t

cang, CO the sat thifdng ngiidi ci each 800m K h i ba ngifdi

len san thiJdng t i m diidc bd tifdng de dat k h a u t r u n g hen

t h i may bay dich da b i n xong loat dan t h i i nhat, dang liidn vong t r d l a i de b i n tiep loat khac Ddi cho may bay vao dung t a m , k h a u t r u n g hen b i n lien khoang 20 vien

Do chvfa CO k i n h nghiem, k h a u nay cii n h i m vao dau may

bay r o i bop c6 nen dan chi sUdt sau duoi may bay B i n Ian hai, sung n g i m don dau tdi 3 t h a n may bay, dUdng dan l a i

d i trvfdc canh quat mot quang Den ddt liJdn vong thijf tiJ,

k h i chiec d i dau viia t d i dau pho H a n g Bong t h i diidng dan diidc chinh l a i , chi n g i m don dau 2 t h a n r o i nha dan, k h a u Bd-rd-no r u n g len ban bat T h a n may bay toe liia, p h u t

k h o i den ngom va b i t dau boc chay do rUc Theo da, no loang choang lao ra phia bd song Hong, ha thap dan r o i mat h u t Luc ay khoang 2 gid chieu

Horn sau, ngay 9 t h a n g 2 n a m 1947, cap t r e n thong bao

chiec k h u true Spitfire da r d i xuong mot bai eat d giQa

song Hong, doi dien v6i ben Pha Den, nay la cang H a Noi

Cau hoi 5: Tran danh dau tien tren song L6 vao Thu - Dong

nam 1947, ly do nao khien phao binh ta phai dat

phao sat mep niidc?

Tri Idi:

Thang 10 nam 1947, quan Phap md cuoc hanh quan

ch6p nhoang bang diidng thuy, difdng bo va nhay d u

diJdng khong, tan cong len Bic Can, hong "bat song Bo chi

huy Viet M i n h " Bo chi huy K h u 10 c6 nhiem v u dung

phao b i n h danh chan dich t r e n song L6 Liic liidng phao ta

gom ba t r u n g doi, bo t r i cd dong ven song t r e n doan tvL

Viet T r i den B i n h Ca:

- T r u n g doi 175 c6 mot k h a u sdn phao 75 ly va mot

k h a u 25 ly

- T r u n g doi 200 c6 mot k h a u phao nguyen la loai cao

xa 75 ly

- T r u n g doi 225 c6 mot k h a u t h u y phao 75 ly (loai phao

gan t r e n t a u chien) va mot k h a u phao ten la "Luc T i n h " ,

bcii cac chi tiet cua khau phao nay la do chien Idi p h a m tijf

sau t i n h don ghep lai

Bo doi phao b i n h mang vac phao tu: Phuc Yen, X u a n

Canh, Ha Dong hanh quan len, cac t r a n dia da sSn sang

chien dau Ngay 9 thang 10 nam 1947, t h u y quan Phap

gom 40 t a u cac loai r d i ben H a Noi, Sdn Tay ngiidc song

Hong len Viet T r i Lenh cua Bo chi huy K h u 10: phai be

gay bang difdc "gong k i m " cua dich tren song L6

Ngay 11, nhCfng chiec tau chien dich d i dau lot vao k h u

vxic phuc kich ciia T r u n g doi 175 Tiep do, t i i ngay 18, chung tiep tuc di qua cac t r a n dia phuc kich cua cac t r u n g doi 175, 200 va 225 ci Phan D i i , L a Hoang, Doan H u n g ,

B i n h Ca, Khoan Bo, ta't ca n a m Ian Trong nam Ian do, phao b i n h ta da no sung, the n h i i n g doan t a u dich v&n an toan, chung den difdc dich la Tuyen Quang va cac bai do

bo, dung theo ke hoach d i n h trUdc

T i n dich lot qua ludi phao b i n h t r e n song L6 cua bo doi

ta l a m ca mat t r a n xon xao Theo T r u n g doi triidng T r u n g doi 175 t r i n h bay t h i nguyen n h a n la k h i phat M e n t a u dich sap t d i t r a n dia, anh em mdi bat dau xuat kich ra bd song N h i f n g chiia lap xong h a i k h a u phao t h i dich da vao chdm t r a n dia, bo doi hoi hop mat b i n h t i n h nen t a u dich

da d i ngang qua t r a n dia, phao chi k i p ban hai phat vuot duoi

Con T r u n g doi 200 dat phao t r e n doi La Hoang, each song 2km, bcii vay k h i t a u dich qua phao ta phai chuc nong xuong de ban H a i phat dan dau tien no sat t h a n tau, den

phat thU ba t h i dan hoc Chiec thiJt nhat chay t h i n g , den

chiec thvt hai t h i dich phat hien t r a n dia ta, t a u chung lap

tdc t a t ngang cap bd va do quan T r u n g doi triidng lo dich

ciidp phao nen lenh thao phao, chon nong Dich nhay len

bd, nhUng sd dung phai m i n cua du k i c h nen chi ban v u vd chijf khong dam tien sau vao

Trong t r a n danh cua T r u n g doi 225 t a i B i n h Ca, k h i

k h a u t h i i y phao ban diidc mot phat t h i nong guc xuong,

nguyen nhan la do hai banh cua k h a u phao ta tvt che tao,

k h i ban khong chiu noi siic giat nen gay gap Con k h a u

phao "Luc T i n h " , do anh e m d i lay dan chifa k i p ve nen

khong ban diidc

V6i n h i i n g t r a n danh khong t h a n h cong nay, can bo va

binh SI da hop n i t k i n h nghiem Sau nhieu cuoc hop, anh

em ban bac thao l u a n va di den n h a t t r i : phai dat phao sat

bd song va T r u n g doi 175 se danh mot t r a n t h i diem De de

phong dich phan ling do bo cifdp phao, mot tieu doan bo

b i n h cung 30 du k i c h dia phiidng phoi hdp bo t r i gan t r a n

dia

T r a n danh phuc k i c h diidc dan theo the t r a n m6i: h a i

k h a u phao dat each n h a u 100m, t a i r i a lang Khoan Bo ven

song D i a h i n h ndi day la bai p h u sa, hoa m a u xanh tvfdi,

khoang each tH phao den giiia song chi chCfng 800m Buoi

trifa, may bay dich t r i n h sat doc song, sau khoang 1 gid

t h i tie xa, h a i chiec t a u van tai-do bo L C T lot vao t r a n dia

phuc kich cua t a K h i dich con each t r a n d i a khoang

1.000m, k h a u doi phao 25 ly cua ta voi vang no sung tru6c,

nen k h a u 75 ly buoc phai quay nong bam theo de no sung

H a i t a u dich t r u n g dan, lien cap ben sang ben k i a song la

lang A n Lao, T r a n g Xa Chung nhay vao lang, vvfa l a

t r a n h dan vijfa t h i n g tay cii6p pha, giet choc K h a u phao

75mm ban dUdc 30 vien t r i i n g t a u , chiec t a u sap chim t h i

phao ta cung vC(a het dan D a n cong lap tile tiep vien dUdc

7 vien dan cuoi ciing, n h i i n g l a loai dan no t r e n khong,

phao t h u cat ngoi no cho tarn no i l n g vcii 1 giay v a ban

tiep D a n no gion t r e n bopng, diet t h e m mot so dich H a i

chiec t a u dich chi b i thUdng nang, khong chim ban Quan

ta het dan nen thao phao r u t khoi t r a n dia

Phai den t r a n sau, ngay 24 thang 10 n a m 1947 t a i ben

Doan HCing, v6i nhiJng bai hoc k i n h nghiem c6 dUdc tii tran danh vd Igng Khoan Bo nay, phao b i n h ta da co difdc mot t r a n t h a n g 16n, ma cae hang thong t a n PhUdng Tay

goi la Thdm hoa song L6

Cau hoi 6: T r u n g doan nao d U d c mang ten Trung doan

SongLffl Traldi:

Ngay 2 t h a n g 9 n a m 1947, T r u n g doan 112 diide lenh

cd dong ve Tuyen Quang danh dich Cae tieu doan cua

t r u n g doan dildc bo sung quan so", t r a n g b i , r o i doi phien hieu t h a n h T r u n g doan 87

Trong cuoc h a n h quan 16n danh len Viet Bac, quan Phap cho mot canh theo diidng bo tien len L a n g Sdn, Cao Bang, mot canh theo diidng t h u y ngiidc song Hong, song L6; mot canh khae nhay dvi chiem t h i xa Bac Can, Chd

M 6 i , Chd Don Bo T u lenh L i e n k h u 10 giao n h i e m v u cho

T r u n g doan 87 cung eac ddn v i ban chan danh canh quan diidng t h u y cua dich t r e n song L6 T r u n g doan Lao H a cung quan dan Lao Cai, H a Giang chan danh canh quan dUdng bo 6 L i e n k h u 3, Tieu doan 11 v a cae dai doi doc lap difdc lenh cua Bo, len phoi hdp chien dau v6i eac ddn v i ban chan dich d M a t t r a n T h a i Nguyen, Bac Can Cong viec chuan b i chien ^-.rif^ng VP ^ " ^ g h r r i n g pJia cae

ddn v i r a t k h a n trifdng, quan ta t r a n h t h u t i i n g gid t t o g

p h u t de chuan bi chien dau, nhat la bam nkm dich, t r i n h

sat dia h i n h , chon k h u quyet chien Sau k h i cxi doan can

bo di t r i n h sat dia h i n h ven song L6, T r u n g doan 87 quyet

d i n h chon k h u v\ic Ben Then, Doan H u n g , Khe L a u de

phuc kich t a u chien, ca-no quan stf cua dich

Sang ngay 24 thang 10 n a m 1947, t a u chien Phap

ngUdc song L6 len Doan H u n g Vvfa t i e n chiing vula xa

Sling ban nhxi vai dan sang h a i ben bd song Phoi hdp v6i

ddn v i sdn phao 75 ly, cac chien si T r u n g doan 87 phuc

kich bin chim 4 ca-no, 1 t a u chien, diet 350 ten dich Tiep

do, ngay 10 t h a n g 11, T r u n g doan 87 l a i thiic hien t h a n h

cong t r a n phuc k i c h dich d Khe L a u (nga ba song Gam),

ban c h i m 2 t a u chien, diet 400 ten dich

Ngay 15 t h a n g 11, mot canh quan dich t i e n len Tuyen

Quang b i Tieu doan 420 cua T r u n g doan 87 phuc k i c h d

ki-16-met 2 1 , diet hdn 100 ten T r u n g doan con phoi hdp

v6i dan quan du kich chon m i n dia loi, bin t i a , to chiic cac

t r a n tap k i c h vao Ngoc Chuc, A n Dao, l a m cho b i n h doan

Com-muy-nan nhieu phen k i n h hoang

Vdi nhieu chien cong xuat s^c t r e n song L6, ngay 20

t h a n g 12 n a m 1947, k h i t r u n g doan ve l a i vung n u i To Sdn

de tong ket chien dich, D a i txidng Vo Nguyen Giap da den

t h a m , trao H u a n chudng Quan cong hang Ba cho t r u n g

doan va bao t i n v u i : Bac Ho va T r u n g lidng Dang da quyet

d i n h tang d a n h hieu " T r u n g doan Song L6" cho T r u n g

doan 87 H a i ngay sau, le mCfng chien thSng va don d a n h

hieu " T r u n g doan Song L6" diidc to chiic trong the t a i t h i

xa Tuyen Quang V6i the t r a n chien t r a n h nhan dan, toan

dan danh giac c6 \\ic Iiidng via t r a n g l a m nong cot cua ta

da pha t a n cuoc tien cong T h u - Dong nam 1947 cua giac Phap Dxing 1 n a m sau ngay Toan quoc khang chien, dem

19 t h a n g 12 n a m 1947, quan Phap phai r u t k h o i chien

triidng Viet Bkc

Cauh6j7:Tai Chien khu D n3m 1948 c6 mot tran danh phuc kich

lung danh, gay tieng vang 16n trong nUdc va chan dong ca dxi luan nUdc Phap, do la tran danh nao? Tram-

Do la t r a n L a Nga, mot trong ba t r a n danh giao thong

dien h i n h trong cuoc khang chien chong thiJc dan Phap

Tai Chien k h u D, ngay t\i cuoi n a m 1947, Chi doi 10 da

h i n h t h a n h y tu^dng van dong til xa den DUdng 20 de danh

mot t r a n phuc kich Difdng 20 la con diidng noi t u Dau Giay den Da L a t , t r e n do c6 cau L a Nga, t h i t r a n D i n h Quan Dem 25 r a n g 26 t h a n g 2 n a m 1948, t a i Chien k h u D, cac t r a m gac phia mat song Dong N a i van hoat dong b i n h

thUdng de t r a n h siJ chu y cua dich, dong thdi toan bo Chi

doi 10 va L i e n quan 17 b i mat r d i k h o i can cvL, viidt song

Be, bang qua hdn 80km difdng r i i n g den doan dutdng L a Nga - D i n h Quan

Ngay 1 t h a n g 3, quan Phap gom mot doan 70 xe txX Sai

Gon d i Da L a t Doan xe c6 xe t h i e t giap hp tong, chd hang hoa phifdng t i e n chien t r a n h trong doan xe c6 cac si quan cao cap Phap di hop K h i doan xe lot vao t r a n dia phuc

kich ciia ta keo dai 9 k m givLa cau La Nga va t h i t r a n D i n h

Quan, t r a n danh bat dau Theo ke hoach phoi hdp tac

chien, d u k i c h Long K h a n h l a m v a t can, danh le te l a m

cham toe do doan xe

Den 15 gid 15 phut, mot qua dia loi no t r i i n g chiec xe d i

dau, k h i e n no n a m chSn giiJa diJdng Ngay lap tiic, bo

phan chan d a u cua quan t a no sung m a n h liet roi x u n g

phong, bat song va diet gon n h i e u toan dich Cung luc, bo

phan danh c h i n h dien na t r u n g lien, tieu lien, n e m \\iu

dan vao gifla doi h i n h , nem cac chai xang dot chay cac xe

t a i T a l a m chu t r a n dia, pha huy 16 xe

Bo phan khoa duoi chd nhijfng chiec xe d i sau cung lot

vao t r a n dia m6i no sung Dich thao chay ve L a Nga, 31

ten b i tieu diet T a i mot doan khac, L i e n quan 17 va cong

n h a n quan gidi dong loat x u n g phong, diet 26 xe cung vdi

56 ten dich

T r a n danh ket thiic luc 18 gid T r e n suot quang difdng

dai 9km, t a pha h u y 59 xe cd gidi, diet n h i e u l i n h le difdng

trong dd Cd m6t sd' si quan cad cap Bd dpi t a t h u diidc r a t

nhieu v u k h i t r a n g b i , phiidng tien chien t r a n h Sd t u

hang b i n h cung vdi thifdng dan d i t r d n g doan xe diidc t a

giai t h i c h c h i n h sach khdan hdng va phdng t h i c h t a i chd

Cau hoi 8: Bac Ho da ttfng ket nghia vdi ong " V u a Meo", va gui

t3ng ong mot thanh giiofm c6 ten la " Tan trung bao

quoc Bat thu no li\n biet gi ve sv( kien nay?

Traldi:

N a m 1945, chau Ddng V a n Cdn gdm ca huyen Med Vac,

huyen Yen M i n h ngay nay, ngifdi M d n g (cdn gdi la Med)

chiem da so' trong 10 d a n toe anh em d chau Ddng Van

K h i Cach mang t h a n g T a m nd ra, t h i xa H a Giang va cac chau, ke ca Dong V a n , do bon Quoc dan dang cua Hoang

M i n h C h i n h tijf T r u n g Quoc keo ve gay cd sd, bdn T a u Tifdng k h i ked qua cai cac si quan dac v u l a i , roi thiJc dan

Phap \xL T r u n g Quoc quay t r d l a i deu dung ke "ly gian", de

loi ked nhiJng ngifdi cam dau cac dan tdc t h i e u sd' chdhg t a

"sau lifng" Dd cd sd cua t a yeu, liJc lufdng chUa d u sijtc, nen chau Ddng V a n ciing nhif nhieu v u n g cd ban v l n n a m difdi

sii lam chu thiic siJ cua ngifdi cam dau cac dan toe h tifng

vtmg O n g V i i d n g C h i Sinh (tiie V i i d n g C h i Thanh) la ngvfdi diing dau r a t cd u y t i n eua ngifdi Mong d v u n g rong 16n giap bien gidi nay

Ong Vifdng vdn la ngUdi yeu nifdc, Cd quan he giup dd Viet M i n h , k h i Hdang M i n h C h i n h t i m each Idi ked, dng khdng thed N h i i n g dng ciing khdng t r a n h khdi cdn cd

n h i i n g "dd d i i " va ca Idi ich giai cap, ddng hp n i u ked, vdi nhiJng tdan t i n h rieng K h i diidc t i n C h i n h p h i i each mang

dd C u H d l a m C h u tich diidc t h a n h l a p d H a N d i , dng quyet d i n h d i gap C u H d la de x e m thiie h i i r a sad, b a t chap bdn Qudc d a n dang Hdang M i n h C h i n h ngan can

K h i den Bac Quang, dng diidc h a i ddng chi Viet M i n h l a

T h a n h Phdng va M a i T r u n g L a m d a n diidng ve Tuyen Quang; ixi d6 di H a N d i cdn cd Vd K h a i Ca, mdt can bo cua Tuyen Quang

Chuyen di ay ong Vifdng khdng n h i i n g diidc Cu H d tiep ddn m a cdn ket nghia anh em vdi Cu, nen dng diJdc ddi hd ten l a H d C h i T h a n h (ngUdi cd c h i se t h a n h cdng), diidc

Bac c\i lam Chu tich Dong Van, dong thdi giao cho ong trd

ve mdi mot so' ngiidi cam dau dai dien cac dan toe khac

diing ra lap chinh quyen mdi

Bac Ho cung gidi thieu ong ling cvL dai bieu Quoc hoi

khoa 1 (va ca d khoa 2, du khi do vijfa xay ra bao loan d

Dong Van vao cuoi nam 1959) Luc trd ve, Bac con viet thxi

giii nhan dan Dong Van, giao cho dong chi V6 Khai Ca ciing

ong Vudng thttc hien nhiJng viec Bac giao (ong V6 Khai Ca

la dai bieu Quoc hoi khoa 1, 2) Cuoc gap ay da tao nen

hxidc ngoat lich sii cua ngvfdi Meo tren cao nguyen Dong

Van, vi tii day, cha con ong va gia toe ho Viidng cung toan

the dan toe Meo va cac dan toe ci Dong Van nga h 4 n theo

each mang, to chiie \\ic liidng vu trang vdi tieu doan dia

phUdng do Vifdng Quynh Sdn, chinh la con trai cua ong

Vifdng lam Tieu doan trifdng dijfng len chong Phap

-Tiidng Day la thdi ky dat niide dang diing triidc tinh the

"ngan can treo sdi toe" cuoi nam 1945 dau nam 1946

Nam 1947, k h i trd lai lam Tii lenh quan Phap ci mien

Bac, tiJdng Xa-lang quan tam nhat den van de ma Bo

trifdng hai ngoai Phap la Mu-te giao cho: "Yeu cdu ong

phdi lam mgi each de khong cho Viet Minh c6 the tiep xuc

duac vdi cac dcfn vi cua Mao thudc nitdc Trung Hoa do

dang ndi len va bat dau trdn xuong phia nam roi ". Cho

nen ehien dich tien eong Viet Bic cua Xa-lang, "ngoai

nhitng muc tieu khac, con nham khoa chat tuyen hien gidi

vdi Trung Hoa". Den cuoi 1947, vung dat trong bien gidi

duy nhat ma Phap chvfa ehie'm diidc chinh la Dong Van, Vi

Xuyen cua Ha Giang Hong bit not doan thung nay, quan

Phap t i i Hoang Su Phi danh ra BSc Quang, hudng khac viidt Tay Con Linh, danh tvf Thanh Thuy ra thi xa Ha Giang De loi keo dan dia phudng, bon Phap hiia: neu ong Vvfdng hdp tac t h i chung de cho ong cai quan tijf Lang Dan trd len Dong Van, Phap chi dong tif P^c Xum trd xuong t h i

xa NhUng Bac Ho vdi tkm nhin xa trong rong va nhay

ben hdn bon thiic dan cao gia, nen da c6 nhCtng bade tien

trifdc: tvf cuoi 1946 Bac da cvi dong chi Bui Cong Triifng

thay mat Chinh phu khang ehien, len Ha Giang nam tinh hinh, gap ong Vifdng Chi Thanh ban eong viec va trao thanh giidm cua Bac tang Tren bao kiem c6 dong chu! Han

"Tan trung bao quoc Bat thu no le" (c6 nghia la: Het long trung vdi nifdc Quyet khong chiu lam no le) Do la bau vat

CO y nghia nhan giii Idi uy thae; wiia nhac nhd, dong vien

tdi ong Vifdng mpt long ehien dau trong thdi diem day

phiJtc tap nay N6 c6 tac dong rat manh tdi tinh cam va hanh dong ciia ong Viidng, tiep thed sau viec Bac ket nghia anh em vdi ong Chinh vi vay ma moi am mifu, Idi hiia ciia thiJc dan Phap hong loi keo ong Vifdng chong sau liJng each mang da that bai Mai sau nay, vdi niem t u had,

ong Vifdng vkn thifdng ke lai chuyen diidc Bac tang thanh

kiem quy chd can bo ta nghe

Cuoi thang 5 nam 1948, Bac Ho lai cii dong chi Tran Dang Ninh len Ha Giang gap ong Viidng Chuyen di c6 true trae dang tiee, dong chi Ninh cung dong chi Hoang Dtie Thdng la Bi thii Ha Giang, khong gap diidc dng Viidng vi ong "bi om khong tiep ditdc", nen phai quay lai;

nhifng CO gap me vd cua ong la eu Sieu (ttfc Siu) Qua cu

Sieu, dong chi N i n h c6 n h a n l a i Idi C u H o can dan la phai

chong Phap - Tiidng den cung, giut m a n h dat nay cho den

ngay dat niidc dudc doc lap t h a t s\l, dan toe diidc t i i do V a

ngay 31 t h a n g 5 n a m 1948, dong chi viet l a i t d "cam ket"

to y t i n n h i e m ong Viidng, san sang ddn tiep ong t a i V a n

phong C h u tich cua ChinH p h i i Ho C h i M i n h

Ket cue n h u lich sxi da m i n h chiing: a m m i i u b i t bien

gidi d H a Giang cua Phap da t h a t bai V u n g nay suot 8

n a m k h a n g chien khong de xay r a bao loan T r e n chang

diidng d i theo C u Ho trong k h a n g chien va ca giai doan ve

sau cua ong Viidng khong phai hoan toan "suon se", nhiJng

trong t i n h h i n h v6 cung phiic t a p bay gid m a Bac Ho giiJ

diidc ong V i i d n g Chi T h a n h cung toan the ngifdi Meo va

cac d a n toe vung bien gidi cam chSc giidm "Bao quoc t r i

an " de giii difdc "ciia" luon md thong r a cae niidc ban la

mot t h i n g Idi vUdt ra ca ngoai dia gidi H a Giang^

C3U/loi9:Mot trung doan chu ItTc manh vita mdi thanh lap chifa

kip lam le ra m3t, da danh mot tran phuc kich 16n

-mot trong ba tran phuc kich giao thong dien h i n h

trong cuoc khang chien chong thuc dan Phap D o la

trung doan nao va tran phuc kich nay di^n ra a dau?

Tral&i:

Dudng so" 4 l a con diidng huyet mach tijf L a n g Sdn den

Cao Bang Qua N a Skm, doan tvf Bong L a u den L i i n g

1 Theo "Vua Meo" cam thanh guam "Tan trung bao quoc ", Sif kien va

nhan chCmg so 8-1998

Phay CO dia the r a t hiem t r d , t a thUdng phuc kich doan xe

Phap d day Trong do, t r a n Bong L a u - L i i n g Phay 4 d i l n

ra ngay 3 t h a n g 9 n a m 1949 la t r a n danh tieu bieu nhat

Triidc k h i doan xe h a n h quan, dich cho may bay n e m bom, ban phao d n h i i n g ndi n g h i t a giau quan trong 3 ngay lien Sau do bo h i n h dich l i i n g sue r a t k y doc diidng, t i i

lifng chiing n u i trci xuohg Doan xe dich dai tdi 40km, cxi ly

gian each m6i xe t o i t h i e u 300m, de neu t a phuc k i c h t r o n g

p h a m v i 3 k m t h i thiet h a i r a t h a n che T u y nhien, dich

khong ngd t a chan d a u doan xe hkng each dCing d i n h ba

chac r a i t r e n mot doan diidng chon san, l a m cho nhiJng

chiec xe trong top d i dau b i x i t lop, ca doan xe dan b i don vL

lai dung vao ndi t a chon l a quyet chien diem

Quan t a diidc bo t r i t h a n h h a i t a n g t r o n g cac hang t r e n

n i i i , do vay \\ic lifdng difdc bao toan, khong c6 thiidng vong

trong 3 ngay p h i phao dich b i n pha Den k h i quan t a xuat

kich, t a n g tren diing hoa \\ic khong che dich va yem ho bo

b i n h , t a n g dildi danh t h i n g xuohg diidng Chi trong vong

15 p h u t , t a l a m c h u chien triidng Dich khong chong eU

noi, t r a n danh ket thuc n h a n h chong H d n 200 ten dich b i diet va bat song T a pha b u y toan bo 133 xe cd gidi, t h u hang t r a m t a n chien Idi pham Rieng so" v i i k h i l a y diidc

Cling dti t r a n g b i cho ca mot t r u n g doan cua ta

Sau t h a t bai nay, dich phai bo van chuyen diidng bo tii

N a Sam d i Cao Bang Diidng so 4 b i cat dilt, viec v a n chuyen phai hoan toan bang diidng khdng, tao m o t ganh

nang r a t Idn cho viee tiep te h a u can cua Phap :h

Tran Bong Lau - Lung Phay 4 dien ra ngay 3 thang 9

nam 1949 la tran danh dau tien cua Trung doan 174 Cao

-B^c - Lang, ngay sau khi c6 quyet d i n h thanh lap hai

trung doan chu luc manh dau tien cua Quan dpi nhan dan

d i n h ky ngay 19 thang 8 nam 1949 , :

Trung doan 174 ngay ay c6 quan so khoang 5.500 c a n

bo, chien si, tvfc la gan bang mot Ifl doan, gom ba tieu doan

tinh nhue cua ba tinh Cao B^ng, B^c Can, Lang Sdn sat

nhap lai, cung mot tieu doan phao 75 ly, mot tieu doan

Sling may cao xa 12,7 ly, mot dai doi trd chien (coi 81 ly,

DK-75 ly) va bon dai doi triic thuoc la trinh sat, cong binh,

thong tin, canh ve

Cau hoi 10: C o mot k h a u sofn phao 75 ly duoc don ghep tti hai

k h a u phao chien loi pha'm bi hong D o la k h a u

phao cua dofn v i nao, hay ke ve tran danh dau tien

cua k h a u phao nay?

Traldi:

Tieu doan 40 sdn phao triic thuoc Dai doan 308, c6 ba

dai doi, trang bi hai khau 751y va mot khau 65 ly, m6i dai

doi CO mot khau Co mot khau 75 ly mang ten "Noi nong",

lai lich nhii sau: trong tran d a n h Don Dom nam 1949, mot

khau phao 75 ly khi bSn, vien dan no ngay tai bong phao,

nen bo phan cd bam bi vd, chi con lai cai nong Tran Ban Pe

nam 1949, mot khau 75 ly khac cung bi dan no s6m, nhiing

chi bi vd nong, con lai bo phan cd bam Tieu doan diia hai

khau phao hong nay ve Xiidng quan gidi de siia chiia Tvl hai bo phan con tot, xiidng da cUa cat va ghep noi thanh

cong, i\i do mot khau phao mdi ra ddi c6 ten la "Noi nong"

Thi tra'n Pho' Lu each t h i xa Lao Cai khoang 30km

Tran Pho" Lu bat dau iii ngay 7 thang 2 nam 1950, c6

khau phao "Noi nong" tham gia De dam bao an toan ve ngUdi, bo doi dao ho va cho buoc day dai 5m de phao thu

giat CO Tran nay khau phao da ban hdn mot tram vien

dan ma v&n an toan Day la tran danh quyet liet, keo dai hai ngay lien, phai den ddt tan cong thii ba, bo doi ta day phao sat hang rao, b i n triJc tiep vao hoa diem dich, khi ay phao dich mdi chiu im Day la tran danh Idn nha't cua

quan chu Itfc ta ke tii ngay Toan quoc khang chien 19

thang 12 nam 1946 den thdi diem do

Cau hoi 11: N a m 1950, mot bo phan quan tr9ng cua khon g

quan Phap of san bay Bach M a i , H a N o i da bi diet trong C O mot dem H a y trinh bay dien bien ciia tran danh nay?

Traldi:

San bay Bach Mai la can cd may bay nem bom, may

bay van tai quan sii cua Phap, thiidng xuyen c6 khoang 30 chiec t r u dau Cac may bay nay dau tren hai diidng bang rai nhiJa, chieu dai khoang 2.000m, chieu rong 30m Quan

ta ta hau phiidng muon vao san bay t h i phai hanh quan

cap toe ca ngay lan dem, vifdt qua hai tuyen bao ve cua dich v6i mang liidi te diep day dac •'

Thifdng v u T h a n h liy H a Noi chi dao trvfc tiep t r a n

danh dac biet nay Dong chi T r a n Quoc Hoan - U y vien

T r u n g lidng Dang, B i thif T h a n h uy lam C h i n h iiy, dong

chi Phung The T a i - Chi huy t r i i d n g M a t t r a n chi dao t r a n

danh N h i e m v u difdc trao cho Tieu doan 108 chu Ixic dia

phiidng, do dong chi T r a n N a i la Tieu doan trifdng Tieu

doan to chiic t h a n h ba bo phan: bo phan dot kich, bo phan

chuan b i chien triidng, bo phan bao ve diidng h a n h quan

vao va r a Dong thdi ddn v i hiep dong v6i bo doi dia

phUdng, dan quan du kich cac xa tiep giap san bay n h i i

Dai Kim, D i n h Cong va Tarn Khifdng

De che m^t t i n h bao dich, thao trUdng h u a n luyen cua

bo phan dot k i c h dxiOc to chile d ba dia diem each n h a u tijf

3 den 5 k m t r e n dia ban ba huyen: M y Biic, L/ng Hoa t i n h

H a Dong va Liidng Sdn t i n h Hoa B i n h , cac bo phan nay

khong dUdc c6 quan he v6i nhau Ve v u k h i , Xifdng quan

gidi chiu trach nhiem san xuat theo yeu cau cua tieu doan,

gom 30 qua m i n hen gid c6 sxic cong pha manh, va 200 qua

\\iu dan t r i i n g

Vao liic 24 gid ngay 17 t h a n g 1 n a m 1950, svfdng m i i

day dac, each 3-4m ciing khong n h i n thay nhau M i i i t h i l

n h a t CO 18 dong chi va mot du kich, do doi triidng H a Giap

chi huy, danh vao hiidng dong - bSc san bay, t a i day c6 15

may bay M i i i t h i i hai c6 8 dong chi va 2 du kich, do dong

chi T r a n T h a n h chi huy, danh vao phia tay - b^c san bay,

tai day c6 10 may bay M u i t h i i ba c6 6 dong chi va dong

chi Xa doi triJdng, dd ddng chi Trang, T r u n g doi t r i i d n g chi

huy, danh vao kho xang Tat ca deu da ap sat san bay, cac

chien si n h a n h chong bi mat vxiat qua cac 16p rao, cac

diidng hao va ao, bo vao t r a n san bay sd den t a n t i i n g chiec may bay, roi n h a n h chong b i mat treo m i n h vao cho hiem ciia may bay Do difdc tap k y tijf trii6c nen t u y chifa

he biet dau dudi chiec may bay r a sad, n h i i n g cac chien si

da t h a n h thuc leo len tiep can, t r o n g k h i dich khong he biet gi

Vao khoang 0 gid ngay 45 phut, cac to da hoan t h a n h nhiem v u r u t r a k h o i san bay ve t6i lang K i m L i i San bay Bach M a i dang chim dam t r o n g m a n sifdng, b6ng mot tieng no vang, chiing di vai phut, roi nhieu tieng no t h u n g

t h i n g ke tiep noi len t r o n g do Co mot tieng no r a t to va mot cot Ilia p h u t len cao hang chuc met

Sau 15 p h i i t hop mat hoan h i v6i n h a n dan K i m L i i , ben nhieu t h i i n g qua banh ma ba con da chuan b i triidc, xiet bao cam dong b i n r i n , r o i den luc anh em phai chia tay len diidng

Trong k h i dd tieng cdi bad dong, tieng gam r u t a i san

bay l a i vang vong l a i tu: trong san bay Liic dku dich voi va

cho 6-t6, thiet giap vao m6c va ked nhiJng may bay chiia b i

nd d i chuyen ra xa, khdng ngd c6 chiec ked r a diidc mpt luc

t h i nd, cd chiec dang d mdc ndi bong no l a m chet theo mot

so l i n h l a i xe va cong b i n h , hien tiidng nd day chuyen n h i i vay l a m chd dich chi biet dilng n h i n ma khdng sad chCta diidc Ket qua t r a n danh: ta da pha buy 25 may bay cac loai, ddt chay 60 van l i t xang, 32 t a n v i i k h i va quan n h u , san bay b i te liet t r o n g nhieu ngay

Diidc t i n chien thSng, Bac Ho bieu diidng k h e n ngdi, Bo

Tong t\i lenh t u y e n dUdng t h a n h tich ddn v i t r o n g toan

quan, Tieu doan 108 dUdc t a n g thUdng H u a n chUdng Quan

cong H a n g Ba, cac chien si t h a m gia t r a n danh moi ngUdi

difdc thiidng mot H u a n chUdng Chien cong hang N h a t kem

danh hieu "Dung si phi triicfng"

Can hoi 12: C h i e n thuat D d La-tua xay dung hang ngan don

bot, thap c a n h bao vay q u a n h n h ^ m bop nghet

C h i e n k h u D Q u a n v a dan ta l a m the nao de danh

bai chien thuat nay?

Traldi:

Chien t h u a t nay do tudng Phap Dd L a - t u a (Pier Bdyer

De Latour du M o u l i n ) , mot tvfdng thUc dan c6 k i n h nghiem

b i n h d i n h thuoc dia, dUa sang Sai Gon t\i t h a n g 7 nam

1947, trong do c6 5 diem: r u t bo n h i i n g k h u vUc heo lanh

kho cam giQ; dung cong giao v u t r a n g de chohg Viet M i n h ;

hdp tac vdi liic liidng giao phai Cao D a i , Hoa Hao; xay

dUng he thong don hot thap canh; bao vay can cd Dong

Thap MUdi, Chien k h u D, k i e m soat v u n g k i n h te H a u

Giang

Trong do, mo h i n h thap canh dUdc t r i e n k h a i t a i v u n g

Dong N a m Bo Thap canh diidc xay h i n h vuong, moi canh

khoang 4-5m, cao 8-10m, x u n g quanh bao boc bcli tUdng

t h a n h c6 16 chau mai Ngoai cung c6 hao luy, day thep gai,

m i n , v.v M 6 i thap canh c6 mot tieu doi t r a n g bi day du

v i i k h i Cac thap canh each n h a u 1km de c6 the ho t r d chd

nhau, cil khoang 5 thap canh t h i c6 mot thap canh me, c6

t r a n g bi phao coi de ban yem t r d cho n h a u Vdi chien t h u a t nay, xung quanh Chien k h u D day dac don hot, thap canh,

k h i e n cho viec lien lac, giao thong, ddi s6'ng quan dan chien k h u t r d nen r a t kho k h a n

T h a n g 11 n a m 1949, t a i xa T a n Hoa, Bo T u lenh K h u 7

t r i e u tap hoi n g h i chuyen de ve danh thap canh H o i n g h i

CO dai dien cac ddn v i chu liJc, T i n h doi, H u y e n dpi, nganh C6ng b i n h xUdng Hoi n g h i diia r a phUdng an danh b i n g mat tap, va giao cho T i n h doi Bien Hoa to chile danh t h i diem, ciing Quan gi6i K h u che' tao loai m i n chuyen danh sap tiidng

T i n h ddi Bien Hoa t u y e n chon 300 du kich, bien che

t h a n h 50 to, xay diing m6 h i n h thiJc dia de luyen tap Sang dau n a m 1950 c6ng tac chuan bi danh thap canh dUdc hoan t a t , cac hoc vien luyen tap da t h u a n thuc,-Quan gidi che tao loai m i n va danh t h i i c6 ke't qua tot

Dem 20 r a n g ngay 22 t h a n g 3 n a m 1950, 50 to dong loat danh 50 chiec thap canh doc cac L6 1, 15, 16, 24 K e t qua, t a t ca cac thap canh chi t h u n g l6 chil kh6ng chiec nao sap, l i n h ngu trong thap b i tieu diet nhUng ten gac d tren noc cdn sd'ng va nem lUu dan, ban sung chong t r a Tuy nhien, t r a n danh gay t i n h t h a n phan chan t r o n g chien

k h u Sau t r a n danh Bo t i i lenh K h u 7 hoi nghi r u t k i n h nghiem, bd sung each danh mdi: sau k h i no m i n F T (tiic la

phd tUcmg), dUa t h e m qua m i n Pe-ta qua l6 t h u n g de no

tiep n h a m danh sap thap Doi du k i c h T a n Uyen diidc giao

danh t h i i nghiem phiJdng phap mdi

D e m 18 thang 4 n a m 1950, Doi du kich T a n Uyen tien

h a n h danh thap canh me t a i cau Ba K i e n t r e n Difdng 16

Ket qua, vdi qua m i n F T va qua m i n Pe-ta, thap canh h i

sap hoan toan, ta diet toan bo h'nh va t h u toan bo via k h i

Tiep theo, du kich Tan Uyen phoi hdp v6i Dai doi Bach

Dang diet thap canh V a m Gia tren Diidng 14, la mot chot

quan trong an ngfl dfldng vao Chien k h u D Ket qua: mot

t r u n g doi h n h le dfldng bi diet, ta t h u mot sung coi 81 ly, mot

dai lien 12,7 ly v6i nhieu dan dfldc v u k h i va Ifldng thflc

Tii t h a n g 4 t r d d i ta tiep tuc diet nhieu cac thap canh,

Chien k h u D b^t dau rong md

Tii mo h i n h nay, chien t h u a t danh thap canh diidc

n h a n rong r a ca nfldc, v6i nhieu h i n h thflc sang tao: danh

kho tang, cau cong, don bot, 16-cot , goi chung la chien

thuat dac cong. Tvf day, mot b i n h chvmg mdi dfldc h i n h

t h a n h : Binh chung dac cong

Cau hoi 13: D U d n g so 4 noi lien hai tinh Cao BSng vdi L a n g

Son, dugc thtrc dan Phap m e n h danh la Con dudng

tvt dia, bori n S m 1950 tai day d i l n ra hang loat

nhiing tran d a n h rat ac liet D o la chien dich nao,

gom cac tran nao?

Traldi:

Do la chien dich Bien Gidi n a m 1950, k h i cuoc k h a n g

chien chong thflc dan Phap cua quan va dan ta c6 bfldc

phat t r i e n mcti, niidc Viet N a m noi lien vdi he thong cac nfldc xa hoi chu nghia, dfldc nhieu nfldc t r e n the gidi cong nhan, cang l a m cho the va Iflc cua ta t h e m m a n h H o i n g h i toan quoc Ian thfl 3 hop t h a n g 1 n a m 1950, T r u n g fldng Dang chii trfldng: n h a n da phat t r i e n ciia ta, ket hdp dfla vao sfl giup dd ciia cac nfldc Ban, Idi dung sfl l u n g t u n g ve chien Ifldc cua dich, gap r u t hoan t h a n h nhiem v u mdi, chuan b i xay dflng quan doi n h a n dan ngay cang t i n h nhue, c h i n h quy hoa

Ve phia dich, chung t a n g cfldng Iflc Ifldng cho tuyen phong t h i i Dfldng so' 4, chuan b i dieu k i e n de md cac cuoc

h a n h quan 16n danh pha h a u phfldng t a , gom 11 tieu doan

va 9 dai doi bo b i n h , 27 k h a u phao, 4 dai doi cd gidi, 8 may bay v.v

T h a n g 6 n a m 1950, T r u n g fldng Dang quyet d i n h md chien dich Bien Gidi, n h ^ m tieu diet mot bo phan quan trong sinh Iflc dich giai phong bien gidi, pha the b i bao vay

t f l ben t r o n g de md thong giao Iflu quoc te, phat t r i e n t i e m Iflc k h a n g chien, md rong va ciing c6' can cfl dia Viet B&c, gianh quyen chu dong t r e n chien trfldng, day dich l u n sau vao the phong ngfl h i dong hdn nfla Chvi tich Ho C h i M i n h chi t h i : "Chien dich nay chi cho danh t h i n g , khong cho danh bai"

Lflc Ifldng t h a m gia chien dich gom D a i doan 308,

T r u n g doan 209, T r u n g doan 174, T r u n g doan phao 95,

ba t i e u doan bo doi dia phfldng va dan quan du k i c h h a i

t i n h L a n g Sdn, Cao B i n g v.v Qua t r i n h nghien cflu chien trfldng Bo chi h u y chien dich n h a n thay: Cao B i n g

la mot cii diem manh cua dich, nam tren dia the phiic

tap, nhieu cii diem kien co, neu ta danh Cao Bang trvfdc

theo ke hoach tac chien ban dau se gap kho khan, khong

bao dam chac th^ng, nen da de nghi chuyen sang danh

Dong Khe trxidc Bdi neu danh Dong Khe trifdc, buoc dich

phai keo vien binh t\i Lang Sdn len, ta c6 dieu kien diet

quan vien k h i chiing van dong Neu ta chiem diidc Dong

Khe, diet diidc quan vien t h i quan dich d Cao Bang hi c6

lap se phai r u t lui, tao dieu kien cho chien dich phat trien

thang Idi

Dong Khe la cijf diem quan trong ciia dich tren phong

tuyen Difdng so' 4, phia tay each t h i xa Cao Bang 45km,

phia nam each t h i tran That Khe 25km CvL diem Dong

Khe g6m hai diem t\la 16n, xung quanh eo 7 vi t r i kien c6

bo t r i tren cac diem cao c6 tam quan sat rong, phat huy

difdc cac loai hoa liic nh&m ngan chan ta tiep can tvf xa

Trong khu viJc Dong Khe c6 pho, don chinh va san bay len

thSng Don chinh c6 hang chuc 16-cot thap sat mat dat, ci

dxidi CO ham ngam, xung quanh don c6 tiidng cao va day

kem gai bao boc Luc liidng dich d Dong Khe thifdng xuyen

CO hai dai doi thuoc tieu doan 2, trung doan le diidng so' 3,

mot trung dpi linh nguy, mot phan doi phao 105 ly, tong

eong so quan khoang 350 ten

Quan dan Tay Bkc da thUc hien thanh cong nhiem vu

nghi binh chien dich, bdi dich cho r^ng ta sSp md chien

dich Tay Bac, nen chung tiep tuc dieu quan len Phu Tho,

trong k h i do d Mat tran Diidng so' 4, the tran ciia ta da

vay don vvfa cung co Ixlc liidng

Rut kinh nghiem hom trxidc, dem 17 thang 9 ta danh

chiem nha Phii Thien roi tif do danh thSng len don cao Ciia mci t h i n g Idi, bo doi xong len danh chiem dau cau, nhilng bi mot hoa diem ngam mdi xuat hien chan diing triidc ciia mci, bon chien si 6m hoc pha len danh 16-c6t deu

bi thildng Mot tieu doi trildng xung phong 6m 20kg boc pha len danh 16-c6't nhilng do voi vang goc ap kh6ng dung nen hoc pha no chi pha vd dildc mot mang 16 cot Dich choang vang, mot s6' bo chay vao 16-c6't trong Ch6p thdi cd,

Dai doi trildng Tran CiX dan xung kich xong len, k h i anh

tdi gan 16-cot dau cau t h i bon dich trong 16-c6't da hoan hon, ehung dien cuong xa dan ve phia quan ta Tuy da bi

thiidng nang, dong chi Tran Cxi co let ngvfdi ve phia 16

chau mai roi bat ngd xoay ngildi bit kin hoa diem Trong

khoanh khkc do xung kich ta ao at xong len tieu diet don

cao Cac tieu doan 166, 154 tiep tuc phat trien danh vao tung tham

Luc 7 gid sang ngay 18 thang 9 Tieu doan 166 no qua

boc pha 40kg danh sap ham chi huy kien co nhat ciia cvL

diem Dong Khe Ten A-ly-uc chi huy don Dong Khe va bon

con song sot ra hang Trong tran nay, Trung doan 209 da

tieu diet va bat 185 ten, thu vu k h i du trang bi cho mot

tieu doan

Dong Khe bi tieu diet, phong tuyen bien gidi cua dich

nhif mot con ran bi danh gay khuc, day Cao Bang, That

Khe vao the bi c6 lap Phan doan dich se cho quan no'ng ra

chiem lai Dong Khe, hoac yem trd cho bon dich d Cao Bang

rut chay, Bo Tii lenh chien dich tiep tuc giao nhiem vu cho

Trung doan 209 phong thu Dong Khe va sSn sang cd dong

cung liic lUdng Dai doan 308 chan vien

Ngay 18 thang 9, dich dieu them hai tieu doan len

That Khe, nang so' quan d day len bon tieu doan, toan bo

liic Ivfdng nay do trung ta Ld Pa-gid chi huy Dich c6 y dinh

chiem lai Dong Khe de tao dieu kien cho so quan d Cao

Bang rut ve Lang Sdn

Ngay 20 thang 9, chung dung may bay do them mot

tieu doan xuo'ng Cao Bang, nang tong so quan d Cao Bang

len ba tieu doan So' quan nay do trung ta Sac-tong chi huy

chuan bi rut theo Dudng so 4 Trifdc khi rut, dich to chiic

nhieu hoat dong tham do, nghi binh thu hut liic liidng ta

Trong khi do, Trung doan 209 va cac ddn vi v i n kien

t r i nam rxing chiu doi ret, san sang don danh quan tiep

vien Da het thang 9 ma van khong thay dich dong tinh gi,

nhieu can bo, chien si non nong de nghi hanh quan di

danh ndi khac Nhiing Dang uy Mat tran chi thi: phai kien

n h l n chd ddi, khong dUdc chu quan khinh dich, tiep tuc lam tot cong tac chuan bi chien dau Cac dai doi trUdng diidc lenh di chuan bi tren chien triidng, con chinh tri vien thi diia quan di lay them gao, chuan bi cho cuoc chien dau dai ngay Dung liic do dich bat ngd cho quan tien len Dong Khe

Ngay 1 thang 10, quan cua Ld Pa-gid den each Dong Khe 4km, bat dau trien khai dpi hinh tien cong May bay

dich gipi bom na-pan, trong phao dich ban pha dii dpi cac

mom doi quan ta da chiem linh Tuy quan so d nha con i t , mpt so ddn vi thieu can bp chi huy, nhUng Tieu doan 166

v i n kien ciidng chan danh, bupc quan dich phai duing dpi hinh tan cpng, trien khai tren cac mom doi Na Pha, Khau Ang, Khau Luong va cac diem cao d nam Dong Khe Chieu

2 thang 10, quan ta van dong bao vay, tien cong quan dich

d cac mom doi nay

Ngay 3 thang 10, Tieu doan 154 mci nhieu ddt xung phong Tran chien dau quyet liet keo dai tvf sang den chieu, khi do ta m6i danh chiem dvfdc Khau Ang, sau do truy kich dich den doi 760 Chin gid sang ngay 4 thang 10, dich do quan tang vien cho doi 760 Mac du quan dich

dong va chiem d\i6c dia hinh c6 Idi, nhiing do chi huy ta

nam viing thdi cd, da to chile difdc mpt trung dpi diing thang day bi mat bo len phia tay cao diem, danh vao sau lung dich, nen chi sau it phut chien dau, quan dich bi vd dpi hinh phai bo chay sang doi 765 Dich cho may bay nem bom na-pan chan dildng ta truy kich Ta va dich quan nhau den chieu Quan ta lam chu doi 765

Trong k h i cuoc chien dau d doi 765 cua Tieu doan 154

dien ra quyet liet t h i h a i tieu doan 130 va 166 diidc lenh

h a n h quan cap toe len hudng Cao B^ng phoi hdp v6i ddn v i

ban den danh b i n h doan Sac-tong Sau 2 ngay chien dau

lien tuc, bo doi da r a t met moi Chap h a n h menh lenh cua

tren, k i e n quyet khong de quan dich chay thoat, cac chien

si quen ca an ngu, len loi cat rOfng bam dich

Chieu 6 t h a n g 10, Tieu doan 166 duoi k i p doi h i n h dich

ci doi 490 Quan ta no sung ngay, quan t i i Ti-no b i ban

chet Tieu doan nguy b i n h bi danh t a n tac Tieu doan le

diidng t h i i h a i cua dich dang t i m dUdng chay vao k h u vtfc

diem cao 477 t h i b i Tieu doan 130 va cac ddn v i ban diet

gon L i e n tiep nhiJng ngay sau do, T r u n g doan 209 phoi

hdp chien dau v6i cac ddn v i ban tieu diet nhieu quan dich

ci k h u viic Coc Xa, diem cao 477, 649, gop phan tieu diet va

bat toan bo h a i b i n h doan L d Pa-gid va Sac-tong cua dich

Chien dich Bien Gi6i ket thiic th&ng Idi, toan bo h a i b i n h

doan Phap b i tieu diet Con diidng thong sang nxidc Ban da

diidc m^

C i u hoj 14: H a y ke ve chien cong danh d3m chiec Thong bao

ham A-mi-6 Danh-vin cua Phap nSm 1950 tai v u n g

bien tinh T h a n h H o a cua diep bao ta?

Tralai:

Cuoi nam 1947, bi that bai trong cuoc " H a n h quan T h u

-Dong" len Chien k h u Viet B i c , thay khong the ket thiic

chien t r a n h bang mot cuoc "hanh quan chdp nhoang", thUc

dan Phap chuyen hifdng chien lUdc quan siJ va t i n h den viec sxi dung quan bai Bao Dai, lap chinh phii bu n h i n theo "ly tiidng quoc gia" trao t r a doc lap gia hieu cho Viet

N a m Ngay 5 thang 6 n a m 1948, Hiep if6c Phap - Viet (do Bao D a i l a m dai dien) diJdc ky ket ThiJc dan Phap r a silc mua chuoc, loi keo cac the lUc phan dong l i n g ho chinh phii Bao D a i Cd quan t i n h bao chien lifdc Phap (SEH) t i m kiem, mua chuoc n h i i n g can bo k h a n g chien "ly k h a i " ve hdp tac v6i "chinh p h u quoc gia"

N a m y do dich, Ty diep bao N h a cong an T r u n g ifdng kheo leo, Ian liidt difa cac diep bao vien: b i so' A14 va A13 vao hoat dong trong long dich To diep v u d i sau, leo cao trong hang ngii dich, t h u thap nhiJng t i n tiic chien lifdc quan trong ve quan sii va chinh t r i Dich c6 nhieu t h u doan k i e m t r a , thiJ thach nhifng cac diep vien da vifdt qua

va gay diidc t i n nhiem t r o n g hang ngii si quan cao cap cua

cd quan t i n h bao quan sil, t i n h bao chien liidc Bo tong chi huy quan vien chinh Phap d Dong Difdng va bon cam dau chinh p h u b i i n h i n , bon cam dau cac dang phai phan dong, bon cam dau phan dong Idi dung dao Thien chiia Bon chiing t r a n h gianh anh hUdng, dang nao ciing muoh loi keo A13 va nhiJng ngiidi "ly k h a i k h a n g chien" ve m i n h de gay t h e m vay canh va c6 t h e m lUc liidng Tat ca bon cam dau chinh p h u bti n h i n va quan thay cua chiing deu dong

y "hdp tac" chat che v6i A13 - T h i i l i n h cua "To chile ly

k h a i k h a n g chien" goi la "Phuc Viet each mang dang", goi tat la "Dang phuc Viet", mot dang "ma" khong c6 trong

thiic te v6i mot chien khu gia d vung nui thuoc huyen

Nong Cong, tinh Thanh Hoa

Co vai tro va uy tin, A13 Ian lifdt tiep xuc, hoi dam bi

mat vcii hau het bon chi huy cao cap cua cd quan quan siJ

va tinh bao Phap, bon 9am dau chinh phu bia nhin Bao

Dai va bon cam dau cac dang phai phan dong Qua tiep

xuc, trao doi, to diep bao da thu diidc nhieu t i n tiic tinh

bao chien liidc quan trong, phuc vu cho sii chi dao

cua Dang do'i v6i cuoc khang chien cho'ng thiJc dan Phap

xam lUdc

De tao them sii t i n cay cua thiJc dan Phap va chinh

quyen tay sai do'i v6i to chiic diep bao A l 3 , Ty diep bao

Nha cong an bo' t r i mot "chien khu" gia tai vung riing nui

huyen Nong Cong (Thanh Hoa) va md dai hoi "dang

Phuc Viet" gia tai "chie'n khu" de mdi mot so" ten cam dau

Viet gian ra tham Dinh Xuan Cau, Uy vien trung ifdng

Dai Viet Quoc dan dang da cung A l 3 , va A14 ra chien

khu dii "dai hoi" dang Phuc Viet K h i trci ve, Dinh Xuan

Cau, quan thay Phap va Bao Dai t i n titcing, dat nhieu

hy vong vao "dang Phuc Viet" Bao Dai da phong A l 3

chile "Quoc vu khanh" va A14 chvic dai uy "V6 phong ngtt

lam quan"

Thiic dan Phap c6 mifu do danh chiem vung t u do

Thanh-Nghe-Tinh ttr lau nhvfng chiia c6 dieu kien thiic

hien Co "chien khu quoc gia" cua "dang Phuc Viet", chiing

chdp thdi cd thuc hien miiu do

Trong cuoc hoi dam giiia Trung tiidng A-lech-xang-dd-ri

va A13 - thu linh "dang Phuc Viet" ban "giai phong

khu IV", thiJc dan Phap thoa thuan se cung cap day du vii khi, tien bac cho "chien khu quoc gia" cua "Phuc Viet" de dang Phuc Viet "dam nhiem cong cuoc giai phong khu IV"

va Phap dong vai tro ho trd

ThiJc hien y kien cua Trung lidng Dang, Ty diep bao Nha cong an Trung vfdng chi dao to diep bao A13 danh don manh vao mifu do den toi cua thiic dan Phap va tay sai, ket thuc chuyen an

Ngay 26 thang 9 nam 1950, sau khi giang b^y difdc ba

"Uy vien trung Udng" Dai Viet-Quoc dan dang kiem "bo triidng" noi cac bu nhin la Dinh Xuan Cau, Nguyen Van Hifcing va Nguyen Quang Minh ra vung t i i do de cong an

ta bat gifl, khai thac To diep bao A13 nhan lenh danh

d i m Thong bao ham A-mi-6 Danh-vin khi chiec tau di vao vung bien tinh Thanh Hoa de chuyen giao phiidng tien hoat dong (may v6 tuyen dien, vii khi ) cho to va don gia dinh diep vien A13 ve Ha Noi '

3 gid sang ngay 27 thang 9 nam 1950, cong an Thanh Hoa sv( dung nam dan quan tre, khoe cua xa Quang Tien, Sam Sdn gioi nghe di bien, cheo thuyen dvfa to diep bao A13 gom anh A14, A16 va A15 mang va-ly chiia 30kg thuoc no ra khdi, len Thong bao ham A-mi-6 Danh-vin de

ra Ha Noi Dong vai "vd" A13, chi Nguyin Thi Ldi da diing cam, mifu t r i cung to difa difdc chiec va-ly diJng thuoc

no len tau an toan vao luc 7 gid 30 sang 27 thang 9 nam 1950

Sau khi chiec Thong bao ham nho neo ra khdi ve hudng dong bSc, chiec va-ly da no tung, pha mot 16 h6'ng

16n t r o n g khoang t a u Ten t h u y e n t r i i d n g chet ngay t\i

p h u t dau v i d sat buong chi L d i V i e n ha si quan p h u

trach dien dai chi k i p danh len khong t r u n g t i n hieu

"SOS", t h i tving ddt song d\i dpi da chom den lat nghieng

h a n con t a u va v u i t h a n no difdi bien ca, cung n h i e u b i n h

l i n h , si quan Phap va hang t r a m t a n v i i k h i , quan t r a n g ,

quan dung

Tarn giJdng "cam ivi cho To quoc quyet sinh" cua n i i

chien si an n i n h N g u y i n T h i L d i song m a i t r o n g tarn

k h a m dong bao, dong chi chiing t a \

Ciu hoi 15: T r o n g phong truyen thong cua B i n h chung Phao

binh CO la cb then dong chii Ho Chu tich khen

thtidng Dai dpi 756 - Trung doan 675, giiia la dong

chu Chien thing Lac Song Lac Song a dau va d i l n

bien tran danh nay n h u the nao?

Traldi:

T h u - Dong nam 1951, ngay 13 t h a n g 11, quan Phap

danh chiem v u n g Dudng 6 va t h i xa Hoa B i n h NhUng sau

hang loat t r a n ta tien cong dich d T u V i i , Doan Ha, Dong

Hen, Diidng 6 v.v , dich d Hoa B i n h r d i vao the c6 lap

Dudng so 6 va dong song Da la h a i true tiep te tiif H a N p i

va Viet T r i len Hoa B i n h N a m difdc ch6 yeu ciia dich, Bo

chi huy chien dich Hoa B i n h ha quyet tarn ckt 6.\lt dvfdng

1 Vu A-mi-6 Danh-vin am thSm ma vang ddng mai, Su kien va nhan

ta ngan song Da, each t h i xa Hoa B i n h chiing 12km dUdng chim bay D a i dpi c6 ba k h a u sdn phao 75 ly cua Nhat,

phap nay r a t C P , C6 banh bang sat, no c6 the thao rdi t i i n g

bp phan Loai phao nay quan N h a t di chuyen bang liia,

ngvfa, con bp dpi ta t h i mang vac T r u n g doan 675 c6 sau dai dpi sdn phap, thupc D a i doan cong phao 351 Trong

t r a n nay, D a i dpi 756 triic thupc T r u n g doan 36 bp b i n h , thupc D a i doan quan Tien phong

Ngay 22 t h a n g 12 n a m 1951, khoang 11 gid t r i i a , may bay t r i n h sat L-19 cua dich bSng hoat dong m a n h hdn ngay thifdng Quan bao cua ta tvT t h i xa Hoa B i n h cho biet:

mpt t a u chien cung bon ca-no cha't day hang va l i n h wHa

rdi ben Ngpc, bat dau xuoi song Da Ngay sau do, Chi

huy-T r u n g doan 36 bp b i n h chi t h i cho D a i dpi 756 p h a i t i e u

diet doan t a u nay Toan dai doi lap tvLc vao v i t r i chien da'u, dan len nong, cac phan t\l ban da san sang Khoang

30 p h u t sau, doan t a u dich da Ipt vap quyet chien diem Bon chiec ca-no d i hang dpc, mpi chiec each n h a u khoang 80m, phang phang re niidc lao ve phia T r u n g Ha

Ban! Ca ba k h a u phao cung gam len Chiec ca-no d i dau p h u t Ilia len trdi, quay chao dao may vong roi chim

ngay Lenh chuyen Ian sang chiec ca-no thii hai Hang loat

dan phao na triing dich, mot luc sau t h i no cung chim dan

theo chiec thii nhat Chiec ca-no thtf ba dat sang bd phai

tranh dan, nhiing chi sau vai loat dan, no cung chiu chung

so' phan nhii hai chiec tfUdc. Chiec ca-no thii t u dang da

lao tdi, chifa kip quay dau lai t h i bi triing nhiJng loat dan

tiep theo, roi cCing chung so phan vdi ba chiec triidc

Bay gid den lifdt chiec tau chien LMC, no cao lijfng liSng

nhif may toa nha, than to 16n nang ne, nen khi phao ta

dong loat bSn thi hiing chiu moi phat dan mot each de

dang Bon linh tren tau b^n xoi xa moi cd dan ve phia tran

dia ta: phao 20 ly, sung may 12,7 ly v.v , nhung moi tam

dan deu vot qua dau bo doi ta Tuy chiec tau nay bi thtfdng

kha nang, nhifng no co" giidng vao bai cat boi giQa song, bdi

bay gid la miia nxidc can Roi bon linh tren tau tranh nhau

nhay xuong, chay qua bai boi de bdi sang bd ben kia

Nhieu ten bi chim, mot so' ten bi triing dan sung may

phong khong cua Dai doi 241

Toan bo tran danh dien ra chi trong 10 phut Ngay sau

do Dai doi 756 phao binh khan trvfdng thao rdi phao va rut

khoi tran dia an toan

V6 cung cay cii vi bat ngd, trong may gid tie'p theo, may

bay dich den nem bom na-pan khap vung chien sii, liia

chay do rUc trdi Lai c6 them mot chiec may bay Hen-cat bi

trung dan cao xa cua Dai doi 241, rdi tai cho, hai chiec

khac bi thifdng Den quang 4 gid chieu t h i dich m6i cham

diift han tran chien tra diia vu vd nay

Cdu hoi 16: T r o n g lich sut 113 n a m ton tai nha tu C o n D a o

-nori thiTc dan Phap va de quoc M y giam gixi n h u n g ngifori tu each mang, cuoc viidt nguc nao c6 quy mo Idn nhat? >

Traldi:

De chuan bi thiic hien ke hoach viidt nguc, anh em tCi each mang ban ngay phai lao dong kho sai rat vat va, dem den phan cong thay nhau dao ham bi mat Trong qua trinh diing trai do dich cat cii, anh em bi mat ket hdp cat them may, song, tre theo kich thiidc cvia thuyen viidt bien roi cat giau ky Mot bo phan bi mat thao hang nghin bo

quan ao lay \xi cac kham, khau lai thanh nhiJng tam vai

16n, tam sdn, hSc in de hoc thuyen Thanh iiy Hai Phong con bi mat giii vao Con Dao mot lang vang de Dao uy mua sam thiet bi chuan bi viidt nguc Viec luyen tap quan sii difdc tien hanh rat khan trvfdng, thong qua cac tro chdi trong gid nghi, de danh Ivfa dich Dao iiy con huan luyen mot bo phan lam cong tac binh van, tao ra khong khi than thien giiia t i i nhan vdi linh Au - Phi, chuan bi Idi le giai thich, thuyet phuc keu goi dich dau hang Cuoc chuan bi, luyen tap da giii difdc tuyet doi bi mat va keo dai trong 6 thang

Ngay 12 thang 12 nam 1952, cuoc vvfdt nguc bat dau

Buoi sang, cong viec lao dong kho sai dien ra binh thifdng Diing 11 gid, tai ben Dam, Tong chi huy vung chiec khan trang phat lenh tan cong, lap tilc nhanh nhiJ cat, liic liidng xung kich gom 28 to, tay khong diing v6

thuat ap sat bat gon 28 ten linh Au-Phi, dong thdi thuyet

phuc ten quan giao ngUdi Phap thu gom tat ca vu k h i ciia

dich Tran danh dien ra qua nhanh gon, dich hoan toan

bi bat ngd The nhiing tai mui Ca Map, mot ten h'nh phat

hien ra, hin chet mot dong chi cua ta, nen anh em khong

the danh tiep ve t h i tran theo ke hoach dUdc niJa Bi thif

Dao uy thao luan cap toe tinh hinh, ra quyet dinh thiJc

hien theo phifdng an 2, tijfc la chi giai thoat 200 ngiidi ci

miii Dam va mui Ca Map Lap tvic cac ham bi mat difdc

bung ra, anh em chuyen vat lieu len, lip rap thanh

nhiing chiec thuyen, va den 17 gid t h i 5 chiec thuyen

diidc lam xong, v6i day dii buom, mai cheo, liidng thiic,

nii6c ngot Moi thuyen con diidc ghep hai be nuta de de

phong song 16n

Tat ca nhiing linh Au - Phi bi hit deu diidc doi xii nhan

dao, khong c6 ai bi danh dap, dong thdi Ban chi huy con

giai thich ve cuoc khang chien chinh nghia ciia anh em tia

nhan each mang Bcii vay, vien quan giao con tang Ban chi

huy mot chiec sa ban, mot tam ban do va chuc cuoc viidt

bien th^ng Idi Tat ca bon dich deu chap nhan chiu troi de

lUc liidng noi day xuat phat hii6ng ve dat lien

Doan thuyen ra khdi dUdc vai hai ly t h i bong gio

chii6ng yeu dan, roi yen lang hin, va b^t dau doi hii6ng

NhiJng con thuyen nho be khong chiu noi nhiing cdn song

bien 16n Trong dem toi hai con thuyen bi vd, nhieu anh

em hy sinh Con lai ba chiec thuyen, c6 nhieu cho nii6c ro

r i vao Mot so anh em cam tii, lang le t r i m minh xuo'ng

bien, hy sinh than minh cho thuyen giam tai Sau do, dich

Cling phat hien ra, chung cho may bay triic thang bat lai nhiing anh em song sot

Chung diia tat ca anh em ve kham Chi Hoa, Sai Gon, tra tan rat da man de tim ra ngvfdi lanh dao cuoc noi day V6i k h i phach bat khuat, dich khong the khai thac anh em

diidc dieu gi Cuo'i cung chiing phai dvfa vu an ra xet x i i

cong khai trii6c dii luan Nhiing ngiidi linh Au-Phi ra lam

chiing deu xac nhan ho khong bi danh dap, hanh ha, tra

thu, va day la cuoc viidt nguc cua t u nhan de tim sii tii do Vdi nhiing chijfng cii va ly le danh thep, Toa an binh Phap khong the khep toi them diidc nhiing ngiidi chien si cong san, khong the tii6c quyen tCi binh ciia anh em Tat ca 117

tii nhan deu t r i n g an

Cau hoi 17: V a o n a m N h a m T h i n (n3m 1952), tai mien D o n g

N a m bo xay ra mot tran bao lut khxing k h i e p , cung vdi "thien tai" l a " d i c h hoa" k h i e n cuoc song v a chien d a u cua quan dan mien D o n g v6 cung gian kh6 B a n biet gi ve sU kien nay?

Tra Idi:

Tran bao lut nam Nham Thin (nam 1952) la hien tiidng thdi tiet bat thiidng hiem c6, v6i siic tan pha het siic da doi, xay ra tren viing rong 16n, gay anh hiidng dac biet

nghiem trong t6i ddi song cua quan va dan vung Chien

khu D Cdn bao xay ra d^u thang 10 nam 1952 gay ngap lut 16n cac tinh mien Dong Nam Bo, giiia liic s^p t h u

hoach hoa mau Khi quan dan ta chiia kip khSc phuc hau

qua t h i dem 18 thang 10 mot cOn bao nfla lai ap den v6i

miJtc do tan pha chua tijfng thay Cay rxing do ngon ngang,

nudc song Dong Nai dang cao dot ngot, chay xiet cuon theo

nha ciia, cay coi hai ben bd, ca nhflng thu riing I6n nhiJ

voi, ho cung bi cuon troi Can ciL Chien khu D doc song

trd thanh bien nxidc menh mong, nu6c ngap keo dai n\ia

thang mdi rut dan, gay ngap lut nghiem trong

Vung Chien khu D bi ton that nang ne Nha cUa,

doanh trai hi do sap, toe mai Toan bo Ivfdng thuc, thuoc

men, vu khi dan dUdc, quan trang, quan dung bi hif hai

Cuoc song kho cUc tram be Hang ngay bo doi va nhan dan

phai dao cu mai, cu mi ngap ung, hai rau riing, mang rijfng

de song qua bQa Thifdng nhat la thvfdng binh khong c6

thuoc men, chao cung khong du an Nhieu ngiidi phai giii

me gia, con tre ve thanh pho' de bdt mieng an Kha dong

nong dan du cam tinh v6i khang chien, cung phai lanh

sang vung dich kiem soat

Ldi dung cdn hoan nan nay, thxic dan Phap toan tinh

triet ha can cii Chung hen tuc mci cac ddt can quet, bao

vay, dong thdi tuyen truyen du can bo, chien si ta ra hang

Mot so' ngiidi hoang mang dao dong, rdi bo each mang, dan

trd thanh phan tvL phan boi, quay lai ban niidc hai dan

Chien khu D bi goi dvia la "chien khu dau", "chien khu doi"

la the Trifde muon van kho khan ihii thach, life lUdng vu

trang van ben gan vxia chien dau vvfa lao dong de ton tai

Nhieu tran danh cho'ng can dien ra khSp ndi, va ca nhflng

tran chu dong tien cong dich Kho xang Bien Hoa bi dot, tran can 52 ngay dem bi be gay

Trxidc tinh hinh nghiem trong nay, Trung Udng Cue Mien Nam ra chi t h i doi pho v6i kho khan, keu goi dong bao cac mien ung ho Cuoc van dong quyen gop "Tuan le ung ho mien Dong" da nhan diidc hang chuc tan gao, thuoc men, tien bac SiJ giup dd kip thdi cua dong bao moi mien

da giai quyet difdc 50% lUdng thiie trong 3 thang sau bao lut

Sau tran dai hdng thuy, Chien khu D dSn khoi phuc, niidc rut den dau t h i cay liidng thiic, hoa mau diidc trong t6i do Den cuoi nam, cuoc song hoi sinh, ddi so'ng quan va dan ta da dan trd lai binh thUdng, long ngifdi cang t i n tifdng vao cuoc khang chien nhat dinh th^ng ldi

Co mot bai ca di cung nam thang noi ve tran lut the ky nay, cung v6i niem t i n cua quan va dan mien Dong, do la

bai Len ngdn cua nhac si Hoang Viet, sang tae nam 1952,

ngay trong k h i ong tren difdng di cong tae Bai hat c6 doan:

"Gio miCa sap do mai nha

Bao nhieu gia dinh tan hoang Dau thiictng le rcfi chvta chan Mai nay khang chien thanh cong

Cau hoi 18: O rirng Chie'n k h u D c6 con "c9p ba mong" n6'i

tieng ve s U h u n g ttfn, gay rat nhieu anh hiitfng den

cuoc song, sinh hoat cua bo doi va nhan dan trong

chie'n k h u H a y ke ve moi nguy h i e m nay?

Traldi:

Trong cuoc k h a n g chie'n chohg Phap, ci rijfng mien Dong

N a m Bo, quan dan ta phai doi pho vdi cac loai t h i i dut nhif

heo r i i n g , cho soi, t r a n , rSn doc nhifng nguy hiem n h a t

la loai cop Trong do c6 con cop ba mong, xuat hien va t u n g

hoanh trong khoang tvf n a m 1949 den n a m 1951 Theo dan

t r o n g vung, con cop nay c6 nguon goc bi bat nuoi, sau do

xong chuong vao rifng, trci l a i cuoc song hoang da nen r a t

h u n g dut, no khac v6i cop thiJdng la chi c6 ba mong chii

khong phai bo'n mong Sau t r a n phuc kich giao thong cua

quan ta d La Nga tren DUdng 20, xac giac Phap hang t r a m

ten dich khong lay het, cop den an quen mieng nen sau do

thadng r i n h b^t ngiidi de an t h i t Chi t r o n g vong 3 n a m ,

loai cop trong do c6 con cop ba mong da cifdp d i hang t r a m

sinh mang cua ngifdi dan, bo doi, n h a n vien cac cd quan

Pham v i hoat dong cua cop ba mong r a t rong, bao gom

H a n g D a i , Ba Da, Lac A n , D a t Cuoc, D a t Dao, N h a N a i ,

B i i n g Ke, Bau Bep No bat ngUdi bat ke thdi gian, ttf

chap toi cho den ban ngay

De doi pho vdi loai cop h u n g di3, dong bao va cac cd

quan lam nha gac, hoac chat nhiJng cay cao 16n ken day

lam hang rao, n h i i n g v ^ n khong thoat khoi loai t h u diJ

nay L a n no, chi H o i trifdng p h u nut xa Lac A n d i cong tac

cung h a i can bo n i i , vao ngu t r p nha dong bao Chi can bo

CO dang ngUdi cao Idn, n k m t r o n g ciing sat vach chii nha The ma niia dem cop vao bat mat chi ma khong gay ra mot tieng dong L a n theo dau vet, chi t i m thay mot phan t h i the cung vai m a n h quan ao rach nat O Chien k h u D con xay ra chuyen bi h a i : c6 h a i ong thay chua khong chiu l a m gac t r a n h cop, ma l a i con gdi k i n h thong diep cho n h a n dan r a n g "ngai" ba mong chi ve "rifdc" nhCfng ngiidi tdi so, neu ai chiu t u n g k i n h go mo t h i "ngai" se khong bat Chang may, may t u a n sau chinh mot trong h a i ong thay chua k i a da b i "ngai" ve "riidc" mat Ong thay con l a i meu mao sd cop bat lien lap cap chay vao mot ddn v i bo doi x i n cinhd

Co ddn v i t r u quan ngu quay quan, gifla dot dong liia chay rvfng nJc, vay ma cop ba mong van nhay vao chop ma't mot ngiidi Nhieu ngiidi dan b i cop ba mong xe xac mot each thiidng t a m T a i hoa nay gay hoang mang trong n h a n dan Chien k h u D, mot so" gia d i n h lo sd nen bo ra vung dich de sinh song L d i dung v u viec nay, thiic dan Phap cho biet kich mang lot cop vao riing, tang t h e m hoang mang trong dan chiing Biet dUdc t h u doan nay, bo doi t i i n g phuc kich ban chet nhieu ten "cop biet kich"

Ban chi buy Chien k h u D ha quyet t a m t r i i hoa loai

t h u diJ nay, bo phan B i n h cong xUdng difdc giao n h i e m v u

do M o t dem no d B i n h cong xiidng c6 anh t h d giiJt 16 t h a n

bi cop ve bat liic dang lam viec Theo dau mau, bo doi t i m dutdc phan xac con l a i cua anh Giam doc xiicing cung h a i dong chi niia mang sung treo len chac cay ngoi r i n h M o t con cop long vang, dai khoang 3m, phan diidi c6 va bung

tr&ng nhif bong, mo den each xac chijfng 5-6m, no thu

minh ngoi trong tuf the thii, roi IvT \\i ngii6c len nhin len

chac cay bo doi ta ngoi Doang! Cay sung Ca-Hp hai nong

no vang trdi Nhiing con cop nhay bien mat

To'i hom do, cop lai mo ve ddn vi v6 hut mot con heo

Xifdng gai hai qua min t u tao vao con heo de nhii, vi doan

the nao no cung mo ve tim mieng moi cii Khong sai, va

hai trai min phat no Nhifng cung ching he han gi v6i con

thu tinh ranh nay

Lan khac, mot ngifdi dan lam ray bi cop bat tha di Lan

theo dau vet va phat hien diidc t h i the, bo doi ta gai bo'n

qua min hang nang roi bi mat leo len cay theo doi Mot

tieng no am vang, con cop di3 da trung min, ruot gan ciia

no da bung ra ngoai, vay ma no v&n con gam thet, c6' keo

le gan 100m niia mdi chiu guc xuong, bdi mot loat dan nufa

ban tiep vao dau Sau khi cop ba mong chet, lai mot con

cop khac xuat hien, thiJdng len r&y rinh bat dan Lanh dao

Chien khu D giao viec diet trif loai thii d\i nay cho Trung

doi 5 Dai doi 60, ddn vi tiep tuc truy lung, tim vao tan

hang 6 de trvi khii T\i do trong chien khu khong con thay

cop xuat hien niia

Cau hoi 19: N g u o n go'c nhtfng k h a u phao dau tien cua bo doi

Phao b i n h V i e t N a m va nhuing B i n h cong xUOng

phao b i n h dau tien?

Trildi:

Ngay 2 thang 9 nam 1945, niidc Viet Nam Dan chii

Cong hoa ra ddi, lan dau tien ngUdi dan Viet Nam diidc

lam cong dan ciia mot niidc doc lap, t i i do, bdi vay nhan dan da no n\lc t i m kiem, dong gop cua cai, vang bac de xay

diing dat midc va mua sam vu k h i cho quan doi ciia minh

GiiJa thdi tiet mua dong gia buot, ba con nong dan vung Vinh Yen, Phu Tho da r i i nhau lan xuong song,

xuohg ho, mo tim tvLng bo phan ciia phao do quan Phap,

quan Nhat nem di trifdc luc thao chay, roi giao cho bo doi

0 Bdc Ninh, Tinh uy dem 2kg thuoc phien bi mat doi lay mot khau phao 20 ly ciia bon si quan Tifdng

Tai t h i tran Dap Cau (Bic Ninh), hang ngay mot to cong nhan ve sinh thiidng ra vao trai linh Tvfcing, moi lan xe chay qua bai de phao cua chiing, anh em deu khong thay c6 linh canh gac Mot buoi sang, xe 6-t6 ve sinh vao trong trai, thvfa liic dich khong de y, thoSt mot cai, mot khau sdn phao 70 ly diidc diia len xe roi dang hoang qua cong Khau phao dUdc giao cho Ve quoc doan Chien khu 1

6 Ha Noi, vao mot ngay giap Tet Binh Tuat nam 1946, dxidc biet khau phao cao xa 75 ly ciia Nhat sip bi quan Tvfdng dem ve Trung Quoc, anh em quan gi6i ha quyet tarn phai gianh lay Mot dong chi quan gidi niia dem bi mat tham nhap vao u phao, nghien ciiu ky each thao, roi

ve bao cao cap tren Toi 27 Tet, dong chi cung mot to bi

mat dot nhap vao, thao rdi tiing bo phan khau phao, t\i

ehiec nong phao dai, nang cho den cac bo phan may ham, khoa nong Mot ehiec thuyen dinh 16n da chd san ci bd song Hong, chd toan bo khau phao da thao rdi, ngifde dong song len phia Bic T6i trifa ngay 29 Tet dich mdi phat

hien k h a u phao bi mat, ca traj h'nh rim rap bao dong,

song k h a u phao khong bao gid t i m thay dUdc

0 dao Cat Ba, anh em gianh difdc ba k h a u phao bd

bien 138 ly nhUng thieu k i m hoa 6 Dong Trieu (Quang

Ninh) anh em cong n h a n ciing t h u dUdc h a i k h a u phao

37 ly loai 1 nong va 5 nong

6 N a m Bo, do biet dia diem trMdc day tuing c6 chiec t a u

A - v a n Sac-ne cua Phap bi quan N h a t danh chim, cong

n h a n xiidng Ba Son t i m den thao gd v u k h i Sau may ngay

mo Ian, anh em t h u difdc mot k h a u phao h a i nong 24 ly

A n h em tach r d i k h a u phao nay t h a n h hai k h a u phao, giao

cho bo doi Chi doi 3

Trong nhiJng nam thang dau t i e n k h i m6i gianh diidc

doc lap nii6c nha, bp doi ta t h u dvfdc 40 k h a u phao cac loai

So dan cac loai cung dvfdc t a n dung t h u gom t r i e t de Do

phan 16n cac k h a u phao khong hoan chinh, nen viec gia

cong lap them p h u t u n g cho phao la mot viec cap bach

Ngay 22 thang 10 nam 1945, cung v6i Sd Cong hinh, Binh

xiidng trqng phdo thuoc Phong Quan gi6i Bo Quoc phong

difdc t h a n h lap Cung v6i thdi gian, cac Binh cong xicdng

thuoc cac chien k h u cung ra ddi N h i e u cong n h a n va cac

thd k y t h u a t tijfng l a m trong cac cong xifcing, nha may cua

thiic dan Phap, nay theo k h a n g chien, da t r d t h a n h doi

ngu nong cot cua nen Quan gidi Viet N a m So dan phao c6

dUdc trong nhijtng ngay dau t h a n h lap nu6c, qua tay

n h i i n g ngiidi t h d quan gi6i dau t i e n cua nu6c Viet N a m

doc lap, dUdc t u siJa, don ghep, gia cong, da t h a m gia

nhiJtng t r a n danh phao b i n h dau t i e n trong ngay Toan quoc khang chien

Cau hoi 20: Ai la lift si dau tien ciia Quan doi nhan dan Viet

Sau k h i thang lien h a i t r a n Phay K h a t va N a Ngan,

Doi Viet N a m tuyen t r u y e n giai phong quan chuan bi

danh don Dong M u Don nay h huyen Bao Lac, Cao Bang,

nam sat bien gidi, an ngQ vi t r i n h a m k i e m soat toan bo tuyen Soc H a - Dong M u d H a Quang va Dong M u - Pac

L u n g sang Ba Be xuohg Bac Can Don xay kien co' t r e n

ngon doi cao giiia mot v u n g trong t r a i , c6 nhieu 16-c6t, tiidng day c6 nhieu 16 chau mai, quanh don rao day thep

gai, giiia don c6 16-cot cao la ndi chi buy Quan so' trong don khoang 40 l i n h do si quan Phap chi huy

T r a n danh dien ra rang sang ngay 5 thang 2 n a m 1945,

trudc Tet am lich, lUc lifdng quan ta khoang 40 ngUdi Dong chi N a m Long va D a m Quang T r u n g cai t r a n g vao

trvf6c de lijfa dich K h i vao t 6 i vong gac, ten l i n h hoi, h a i dong chi t r a Idi bang giong noi cua ngiidi S6c H a - H a Quang, khac v6i giong noi dia phifdng viing Dong M u -

Bao Lac, the la bi 16 Lap tijfc dich trong don diidc bao

dong, chiing ban ra t 6 i tap Quan ta ao at xong vao, t r a n

danh dien r a r a t quyet liet Dong chi X u a n TrUdng t r u n g

dan nga xuong, c6' gUdng day noi vcli dong dpi: "Tao bi dan

roi, may lay sung ciia tao ma danh tiep, n h a n h len ", r o i

tit thd

T r a n nay ta tieu diet 20 ten, t h u 5 sung trifdng, n h i f n g

don con chiia b i tieu diet v i ta phai r u t trUdc luc t r d i sang,

neu danh tiep quan ta se vad the bat Idi

Ngay nay, xa Dong M u difdc doi ten la xa X u a n TrUdng,

ten ngiidi liet si ddu tien cua Quan doi nhdn dan Viet Nam

Ciu hoi 21: K\a ngUori dau tien duoc D a n g , Nha nifdc ta truy

tSng danh hieu A n h hung LUc Itloing v u trang

nhan dan?

Tralai:

" ThiCa me, me diCng buon Con se chet mot cdi chet

siedng nhd't ddi Me hay vui len vi me cd mot ngiCdi con

xiing dang da lam tron nhiem vu "

Do la nhutng dong th\i cuoi cung ma Ngo May, ngiidi

chien si quyet tii cua que hUdng B i n h D i n h viet chd me

trif6c ngay len diJdng l a m n h i e m v u , da 6m bom lao vao

diet dich, can h\idc quan t h u

Ngo M a y sinh t a i t h 6 n V i e n T r i e m , xa Cat Chanh,

huyen P h u Cat, t i n h B i n h D i n h Bo" anh mat s6m, chi c6

anh la ngiJdi con duy nhat Cu6i n a m 1946, giac Phap

chiem toan bo Tay Nguyen va l a m le t r a n xuong B i n h

D i n h Ng6 M a y x i n me d i bo doi, anh gia nhap D a i doi

Quyet tU quan

M i i a he n a m 1947, quan Phap danh m a n h d A n Khe

Dai doi quyet tvL dUdc lenh chan danh dich t a i deo A n Khe

N h i i n g danh dich bang each nao k h i bon chung c6 xe tang, dai bac, sung 16n, con dai doi chi c6 mot k h a u t r u n g lien cua Phap da cii v6i vai k h a u sung triidng, liJu dan, k i n h nghiem chien dau con chiia c6 Ban di t i n h l a i , cu6i cCing

chi con each: lay t i n h t h a n quyet tvL v i To qu6c de l a m t r o n

T r a n chien dau v6i dich t r o n g rxing Su6i V6i ngay 24

t h a n g 10 n a m 1947 dien r a v6 cung quyet liet Sau hdn 1 gid chien dau, ta diet diidc hdn m6t tieu doi dich cung la luc k h a u t r u n g lien cua dai doi b i tac, dich Idi dung thdi cd danh len dQ doi Theo ke hoach da d i n h , D a i doi triidng r a lenh r u t quan Luc do, Ng6 M a y v a n b i n h t i n h ngoi yen trong b u i r a m , chd cho quan dich tien l a i d6ng hdn, anh m6i 6m bom lao vao giufa doi h i n h ciia chung Quan giac con chifa het ngd ngang t h i mot tieng no vang len Qua bom "Ngo M a y " da tieu diet hdn mot t r u n g dpi l i n h le

diidng, md diidng cho toan dai dpi xong len danh t a n cuoc

tien cong cua chiing

Tieng bom Ngo M a y da gop phan l a m l u n g lay t i n h

t h a n quan vien chinh Phap va co v u m a n h me y chi chien

dau cua bo doi L i e n k h u 5, l a m bung len phong trao giet

giac lap cong k h i p M a t t r a n N a m T r u n g bo

Liet SI Ngo M a y la ngiJdi dau t i e n diidc Dang, N h a nxidc

ta t r u y tang danh hieu A n h h u n g L\ic lifdng v u t r a n g

n h a n dan

Cau hoi 22: Ngudi difofc D a n g va N h a nitdc truy phong quan

h a m cap Txidng thdi ky dau k h a n g chien chong

thuc dan Phap, ong la ai?

Traldi:

Do la liet si Difdng V a n Diidng, tile Ba DiJdng A n h Ba

Dvfdng la l a n h t u c6 uy t i n n h a t cua hie lifdng B i n h

Xuyen A n h hoc het tieu hoc, bo d i giang ho, mvfdn nghe

nuoi v i t de t r a u doi v6 nghe va quy t u hao han V6c ngiidi

nho be, dang ve t h i i sinh nhifng Ba Dudng r a t c6 uy Itfc

t r o n g gidi giang ho A n h von la "dai ca" v i i n g T a n Quy

-N h a Be, sau l a m sep cai quan ben do -N a m V a n g ben chd

Ben T h a n h , dudc dam "thay c h i i " r a t v i ne K h i N h a t

chuan h i vao Dong Difdng, anh h i Tay hkt cSt toe r a tiifng

doan r o i bat uo'ng, de giet dan giet mon cd the anh Von

la thay v6 nen k h i ngo nan, anh diidc n h i e u do de t r u n g

t h a n h theo giup

Trong Cach mang t h a n g Tam, anh t h a m gia ciidp chinh

quyen, r o i trcl t h a n h t h u l i n h dilng dau hie liidng B i n h

Xuyen K h a n g chien toan quoc no ra, Ba Dufdng chi buy mot ddn v i dot nhap noi t h a n h Sai Gon lam bat via k i n h

hon bon Tay va dam Viet gian d\ia hdi Ngoai b i i n g bien,

diidi sii chi buy cua Ba DiJdng, bo doi B i n h Xuyen lap nhieu cong trang Khong may, trong luc chi huy mot t r a n danh d Ben Tre, anh h i may bay Phap ban t r o n g thiidng

va hy sinh n a m 1946, luc nay dang glut trong trach Pho tif lenh Quan k h u 7 Day la mot ton t h a t Ictn doi v6i bo dpi

B i n h Xuyen va hie lifdng k h a n g chien N a m B P Le t r u y

dieu anh diidc tp chiic d Ba Ria

Sau k h i anh hy sinh, n a m 1948 C h i n h p h u t r u y phpng Dvfdng V a n Diidng quan h a m Thieu tiidng Ten cua Diidng

V a n Difdng diJdc dat chp mpt cpn kenh Idn d mien Tay, va mpt t r u n g dpan tvfng lap cpng danh giac gipi

Cau hoi 23: Mot ngUdi chi huy bo doi tinh nguyen V i e t N a m

tren dat nu6c C a m - p u - c h i a , da k h i e n giac Phap khiep sof g9i la Ong Hum Bay Ntii B a n c6 biet

nhan vat nay?

TraJ&i:

D P la A n h h u n g NgP T h a t Sdn Ong ten t h a t la T r i n h Ngpc A n h , sinh n a m 1919 t a i V i n h Gia, T r i Ton, v u n g Bay

N u i , t i n h A n Giang L 6 n len trong v i i n g c6 nhieu ngifdi Viet goc Khd-me ngheo kho, ong t h i i d n g giup dd ho K h i

t r d t h a n h thay giao lang, ong thiidng tao dieu kien cho cac chau ngiidi Khd-me difdc hoc hanh Sau ong theo hoc d

Ph -nom Penh r o i l a m H i e u triidng Triidng Lycee Si-x6-vat

t i n h Kong-pong Cham Ong t h a m gia hoat dong t r o n g

phong trao Viet kieu yeu nxldc v6i ten la T r i n h M a n h

Giidng, sau do mang ten Ngo That Sdn K h i Cach mang

thang T a m t h a n h cong, ong difdc ctf d i hoc d T r i i d n g v6 bi

dau tien ciia quan doi ta d Sdn Tay Ong diidc gap Bac Ho,

Bac can dan k h i hoc xong nen t r d ve giiip anh em Khd-me

danh giac Phap, cufu dong bao

Sau k h i thiJc dan Phap t r d l a i chiem nu6c ta va Lao,

Cam-pu-chia, dong bao N a m Bo cung ca niidc diing len

k h a n g chien Bac Ho va D a i tiidng V6 Nguyen Giap

c\i Chu tich U y ban k h a n g chien N a m Bo di T h a i L a n ,

Cam-pu-chia de mua v u k h i , va keu goi con em Viet kieu

trd ve N a m Bo t h a m gia chien dau ciiu nii6c Tai Thai L a n

va Cam-pu-chia da t h a n h lap diidc boh ddn v i hai ngoai

gom con em Viet kieu la Chi doi T r a n Phu va Tieu doan

Ciiu Long hai gom vai ngan tay sung, ngay dem tap luyen,

san sang ve nxidc chien dau

** Ngo That Sdn tu: T r i i d n g v6 bi trci ve, diidc giao n h i e m

v u h u a n luyen t a n b i n h t a i Chien k h u Ta Om Sau do U y

ban k h a n g chien N a m Bo t h a n h lap Bo doi doc lap so 1,

quan so 110 ngu:di, Ngo That Sdn diidc l a m D6i pho Ngay

10 t h a n g 8 n a m 1946 ddn v i trci ve nUdc 6 Tay N i n h , Ngo

That Sdn diidc phong Chi huy tnicing Bo doi doc lap so 1,

sau doi ten t h a n h Bo doi hai ngoai so 1, roi sat nhap vao

Chi doi 5, t h a n h lap ra T r u n g doan 105, Ngo That Sdn l a m

T r u n g doan pho

Tii nam 1947 den nam 1949, tren suot doc bien gidi d tinh

Khang Xuyen, Svay Rieng, Pray Veng, Kong-pong-cham,

Kra-che, ddn v i do Ngo That Sdn chi huy nhieu l a n danh nhQng t r a n lam quan Phap that dien bat dao t r e n mot vung mien Dong Cam-pu-chia Quan cua Ngo That Sdn xuat quy nhap than, k h i e n quan Phap ngay dem mat an

mat ngu, bdi vay dich goi ong la Ong Hiim Bay Nui Sau

nhutng t r a n chien dau t h a n g 16n doc bien gidi Tay N i n h ,

ddn v i ong dUdc mang ten la Is-sa-rdc Xi-ud-tha, dxiOc n h a n

dan trong v i i n g v6 cung men mo

Trong mot t r a n can, k h i chien dau den vien dan cuoi cung, ong sa vao tay giac Sau nhieu don t r a t a n khong

k h u a t phuc dvfdc ong, dem 10 t h a n g 11 nam 1952, dich dem ong di t h u tieu

Ngo That Sdn l a m rang danh cho ddn v i Quan t i n h nguyen Viet N a m dau t i e n chien dau t a i Cam-pu-chia, v u n

d i p t i n h h i i u n g h i giiJa hai niidc

Ngay 22 thang 12 n a m 1994, Ngo That Sdn diidc t r u y tang danh hieu A n h h u n g Luc liidng v u t r a n g n h a n dan

C3U hoi 24: Ngay iii khi mdi thanh lap Niidc Viet Nam Dan

chu Cong hoa, quan tinh nguyen Viet Nam da sat canh cung nhan dan Lao chong ke thu chung la thiic dan Phap Tran chien dau bao ve thanh pho Tha Khec nam 1946 la mot trong nhiing tran danh dau tien, tieu bieu cho tinh huu nghi giiia hai ni<dc, difOc nhan dan Lao mai mai nhac den Cho biet cuoc chien dau trong nhiing ngay ay?

Traldi:

D a u thang 2 n a m 1946, thiic hien am m i i u t r d lai x a m lUdc Lao lan t h i i hai, thiic dan Phap rao riet chuan bi t a n

cong danh chiem Tha Khec, mot thanh pho c6 vi t r i quan

trong ve ca chinh t r i va quan sU 0 khu viic Trung Lao

Trii6c tinh hinh chien dau khan trifdng, chi bo Dang d

Tha Khec hop quyet dinh: " Phdi dong vien mgi lUc

liiOng cua nhdn ddn Ldo vd Viet Kieu, tang ciicfng dodn

ket cdc litc li/cfng vu trang Ldo - Viet, gap rut liCc liCdng

chudn bi chien dau hdo ve thdnh pho Thd Khec, bdo ve

tinh mang, tdi sdn cua nhdn ddn vd qua thii thdch chien

dau md xdy di/ng liCc li/cfng ". Tiep do, Ban chi huy Lien

quan Lao - Viet va Ban phong thu thanh pho Tha Khec,

do Hoang than Xu-pha-nu-v6ng lam Tong chi huy, da hop

ban ke hoach tac chien cu the Ban chi huy phan cong

dong chi Sing-ka-p6 lam Pho chi huy hiidng dong - hkc

thanh pho' Tha Khec De tang ciidng kha nang phong thu

Ban chi huy Lien quan da huy dong nhan dan va quan

dpi xay diing nhieu 16-c6t va dao ba vong hao quanh

thanh pho' Cac tang Icip nhan dan Lao va Viet Kieu da

hang hai quyen gop nhieu vang, bac, cua cai c6 gia tri

de ddi lay lifdng thiic, thiic pham cung cap cho bo dpi Hoi

Phu nut Lao It-xa-la va Viet Kieu ciiu quoc dam nhiem

viec nuoi quan cho cac ddn vi Ca thanh pho biing len k h i

the quyet tam chien dau

8 gid sang ngay 21 thang 3 nam 1946, quan Phap tap

trung liic lUdng 16n, gom 7 dai doi bo binh, 1 trung dpi

phao binh, 2 cum xe trinh sat chien dau, diidc 4 may bay

tiem kich, 2 may bay nem bom, 1 may bay trinh sat yem

trd Dich to chiic thanh ba canh quan do ten trung ta

Cd-re-vd-cd chi huy, tan cong vao ba phia dong, nam va tay

thanh pho Md dau tran danh, phao dich b i n pha dijt doi

vao thanh pho, may bay dich nem bom, ban ro'c-ket xuo'ng chd, Sd chi huy Lien quan gay nhieu thiJdng vong cho nhan dan Khi quan Phap tien vao thanh pho', vap phai

sxic khang c\l quyet liet cua Lien quan Lao - Viet, chiing dCing xe trinh sat via trang, xe loi n\idc pha tuyen phong

thu tien vao thanh pho Canh thil nhat bi thiet hai nang,

phai rut ra ngoai cung co Canh thxl hai tan cong theo

Dvfdng 13, vap phai sii cho'ng tra quyet Het cua Lien quan, den 9 gid m6i vao difdc thanh pho' Canh thv( ba tien theo bd song bi Lien quan chan danh rat quyet liet, vien thieu ta chi huy V6-sd-re bi thildng vao dau Dich lai tiep tuc nem bom dii doi vao cac o de khang Lien quan trong 2 gid lien, sau do lai tiep tuc tan cong Cuoi cung, nhijtng tran danh giap la ca xay ra Ben dich bi thiet hai nang, mot so' toan dich bi diet gon khong con mot ten Ben ta mot so' Viet Kieu va Giai phong quan hy sinh anh diing

Sau nhieu tran giao tranh ac liet, den 17 gid, cac canh quan dich tien diidc vao thanh pho Lien quan Lao-Viet viifa danh can vtfa rut lui ve phia tay, ciing nhan dan dung xuong, thuyen, ca-no viidt song sang Am Phd Miidng, Na Khon Pha Nom (Thai Lan) Doan ngiidi difdc ba con Viet kieu tren dat Thai Lan diing thuyen giup dd chd sang song Quan Phap v6 ciing da man, cho may bay, phao 16n, Sling may ban tan sat doan thuyen vifdt song Ca-no chd Hoang than Xu-pha-nu-v6ng va mot so can bo ta ra den

giiia song t h i bi may bay dich bin theo, dong chi Tham

muu trUdng Lien quan la Le Thieu Huy bi trung dan, sau

<J6 hy sinh

Sau k h i quan Phap chiem dUdc Tha Khec, ngay dem

do va ca ngay horn sau (23-3-1946) chung l u n g sue hit hd

hang t r a m ngiidi, bat ke ngUdi gia tre em, mang ra bd

song xa sung b i n r o i tha t r o i song, canh t h a m sat ciic ky

m a n r d

Ke tvf do, d Lao, hang n a m cii den ngay 21 thang 3,

n h a n dan Lao lai tu6ng nh6 den cuoc chien dau anh dung

cua L i e n quan Lao - Viet, do Hoang t h a n Xu-pha-nu-v6ng

chi huy, va lay day la ngay ky niem Cam thCi thxlc dan

Phap x a m lUdc

Cau hoi 25: Nam 1952 tai tmh Ha Nam, bo doi ta xoa so mot

dai doi linh nguy khet tieng tan ac, c6 biet danh

Ho Xam Chien cong nay c6 dong gop cua mot

trung uy nguy quyen lam noi ling, anh la ai?

Trildi:

Vao nhiJtng n a m 1950-1952, phan 16n v u n g chau tho

song Hong la v u n g dich t a m chiem T i n h H a N a m bi dich

triet pha t a n khoc nhat T a i t h i xa P h u Ly, thiJc dan Phap

gay diing mot dai doi nguy b i n h biet danh Ho Xam, chung

trci t h a n h noi am anh doi v6i n h a n dan Bat ke ngay dem,

di den dau doi quan nay cung chi bdn, giet, cu6p, dot pha,

m6i bifdc chan cua chung deu lay mau va ngut liia Thiic

dan Phap tuyen chon vao doi quan Ho X a m nay gom phan

16n n h i i n g ten con do, ac on, chong Cong san, chi c6 i t

ngiidi bi hit roi phai dang l i n h D a i doi Ho X a m nay do ten

Rusconi chi huy gom bon t r u n g doi, dUdc t r a n g bi v u k h i

(j^y d u va quy en hien dai N h i e m v u ciia chung la l a m luc

lifdng manh cua Sec-td P h i i L y (Sec-td: Tieu khu), thiidng xuyen to chile cac cuoc can quet, k h u n g bo, danh pha cd sci each mang cua ta, tien h a n h nhOng cuoc h a n h quan ra viing t i i do nhif Chi Ne, Nho Quan n h 4 m phat hien liic lifdng va ngan chan phong trao k h a n g chien ' Ten Rosconi nguyen la l i n h le diidng tijfng gay nhieu toi

ac v6i n h a n dan Viet N a m , diJdc dao tao 16p si quan chi huy Pac-ti-dang (linh bao an) dong t a i Ke Sat, H a i Diidng

H i n diidc t\j6ng Dd L a t Dd-tat-xi-nhi dd dau, n h a n l a m em nuoi, nen.ten nay lai cang h u n g ac Do vay tvT cuoi n a m

1950, doi quan l i n h ngiidi Viet cua han chuyen t h a n h dai doi Ho X a m so" 23, thuoc Sec-td P h u Ly Can cii cua dai doi

Ho X a m n i m d dinh, chCia lang Lac Trang, sat t h i xa P h i i

Ly, v i vay no con c6 nhiem v u tran giii, bao ve cd quan dau nao ciia Sec-td P h i i Ly, n h u Toa tinh trUdng, dufdng giao thong so' 1, so 21, so' 62 va cac con de song Day, de d i Ngo

Khe, D u y Tien

Doi pho cua Rosconi la ngifdi Viet, ten la Diidng N h a m , que d xa Yen Dd, B i n h Luc, nguyen la B i t h i i chi bo xa b i dich b i t , do biet tieng Phap nen Rosconi den t r a i t i i b i n h

du do l a m thong ngon cho h i n , anh diidc phong t r u n g uy

Triidc sii t a n ac cua Phap, anh n h a n ra m i n h da h i Ivfa, bdi

vay anh giac ngo tap hdp diidc sau anh em, l a m n h a n moi

cho k h a n g chien ;

D a u n a m 1952, T r u n g doan 64 (Dai doan 320) giao

nhiem v u cho Tieu doan 772 phoi hdp v6i n h a n moi, c6

nhiem v u xoa so dai doi Ho X a m nay, b i n g chien t h u a t

"noi cong ngoai kich" Ngay 1 thang 2, mot ke hoach diidc

chuan bi rat chu dao, t i mi diidc thong nhat giufa Ban chi

buy tieu doan va anh Diidng Nham Qua trinh sat hien

trUdng va nguon tin nhan moi, ta nSm dutdc lUc lUdng dich

gom ba trung doi dong d chtia, mot trung doi dong d dinh,

ten Rosconi d den Trinh Cong s\l cua chung bao quanh la

chien hao, ben ngoai c6 hang rao thep gai kieu mai nha

day 5m

Dem 6 thang 2 nam 1952, bo doi ta chiem linh xong

tran dia trUdc 24 gid, dong thdi phat t i n hieu cho anh

Dvfdng Nham ra gap Ban chi huy tieu doan Moi viec tien

hanh thuan Idi, chi c6 ten gac khong diing ngiidi cua ta

nen bi Diidng Nham thu sung va dieu ra ngoai, mot chien

si ciia ta vao thay cho Ngay sau do Tieu doan 772 trien

khai quan dung du kien: Dai doi 26 trien khai d den Trinh

va dinh, Dai doi 24 d chiia va KJiu gia binh, Dai doi 22 d\i

hi de phong dich tvf Phu Ly den iing cutu

Dung 0 gid 30 phut ngay 7 thang 2 tran danh hit dau

Ten Rosconi dinh v6 sung b^n tra nhiJng bi trung mot loat

tieu lien, bi thiidng nang roi chet Tat ca cac hiidng cac

miii dong loat vifa tan cong vxia goi hang Hau het bon

dich hoang loan, buong sung d^u hang, ta hit song 111

ten trong do c6 ten Doi ngUdi Phap Ta thu toan bo vii k h i

gom 8 trung lien, 75 tieu lien, 6 khau coi 60 ly, 2 sung

phong Ixiu va nhieu trang thiet bi Sau 30 phut bo doi ta

rdi khoi tran dia, hdn 100 dan cong vao thu don chien

trifdng Tin dai doi Ho Xam d Lac Trang bi tieu diet lam

cho nguy quan, nguy quyen v6 cung hoang sd, ten tinh

triiclng va triidng ty cong an bo tro'n, hdn 1.000 ten nguy, bao an d cac huyen Thanh Liem, Binh Luc, Duy Tien bo ve nha Anh Difdng Nham diidc tang Huan chifdng Chien cong hang Nhi

Cdu hoi 26: K h i noi den bo doi, du kich Difdng 5 la noi den

nhflng tran danh m i n noi tieng H a y ke mot so' tran danh dien h i n h cua bo doi, du k i c h D u d n g 5?

Tra Idi:

Tran thvt nhdt: danh min dien tai ga Pham Xd. Dau nam 1954, t i n tinh bao cvaa ta cho biet: tai Hai Phong dich tap trung 5 GM (binh doan, tiidng difdng vdi trung doan),

trong do c6 2 GM til Phap sang va 3 GM nguy quan m6i

thanh lap Tat ca se diidc di tau hoa len Ha Noi, sau do di tiep len Dien Bien Phu Bo doi huyen Kim Thanh diidc giao nhiem vu tieu diet ky diidc bon nay TriJc tiep thUc hien viec nay la mot can bo Trung doi trifdng va mot can

bo Tieu doi triidng, phiidng phap danh la diing min dien c6 dieu khien

Tran dia bi mat dat d phia tay lang Pham Xa, each ga Pham Xa 200m Mot qua min dien chiia 50kg thuoc no TNT chon ngay dii6i dUdng sat, cong sU chien dau dat d

chinh giiia lang, each tran dia 400m Hang ngay, c\i vao

quang 4 gid sang hai anh ra tran dia phuc kich, den 9 gid toi ddn vi lai cvf ngUdi ra don cac anh ve nghi ngdi lay siic Cil the, trong can ham chat hep chi chiia dUdc hai ngifdi

v6i k h o i p i n khong l6 200 qua, chi c6 ngoi bo goi hoac duoi

chan diidc thoi

Qua 2 dem dau ta dat m i n gia t h a m do, khong thay

dich phat hien Den dem t h i i ba, ngay 31 t h a n g 1 n a m

1954, h a i anh lay m i n gia len va dat m i n t h a t vao Chd

t h e m 3 ngay nijta khong thay t a u chci quan den, l a i den k y

t h u y van "nifdc kem", canh dong bai t r d nen can n h a n

nif6c, day m i n 16 r a r a t nguy hiem T r a n danh phai t a m

dijfng de t h u day dien ve Cho den k h i nxidc len, day dien

diidc tiep tuc noi

Vao quang 10 gid sang ngay 31 t h a n g 1 n a m 1954 tiic

27 t h a n g Chap n a m Quy Ty, mot doan t a u chd day ^p l i n h

A u - P h i tvf H a i Phong len, t\i tii vao ga Pham Xa Sau v a i

p h u t difng k i e m t r a k y t h u a t , con t a u l a i tiep tuc chuyen

banh Trong cong svf, h a i anh tap t r u n g cao do quan sat

dem tiing toa qua diem dat m i n Den toa t h i i 11 la diem

giiia doan t a u , lenh diem hoa! M o t tieng no long trdi, dat

da, ta vet, xac toa t a u bay t u n g len trdi, vang xa hang

t r a m met Ca doan t a u 21 toa diit t h a n h nhieu khiic, xac

l i n h giac n ^ m la liet moi ndi Dich b i thifdng va b i chet

tong cong 1.017 ten

H a i anh r u t l u i an toan, n h i i n g ngiidi T r u n g doi pho

phu trach to yem t r d bi t r u n g dan dich va hy sinh

Tran thii hai: ddnh min "lien hodn tran". T r a n danh

dien ra ngay 6 thang 4 n a m 1954, t r e n quang diidng dai

5km t\X Dong Nien den Cao Xa C h i buy t r i i d n g Doi S-20

k i e m Phan doi tnJdng, chuyen trach danh m i n t r e n Dudng

5 sang tao each danh m6i, goi la "lien hoan t r a n " , tiic la

dong thdi ket hdp danh ca t r e n dvfdng sat va dUdng bo V u

k h i t r a n nay la " m i n dien t i i dong" ket hdp vdi " m i n sd"

(min do cac anh t i i che) va m i n chong tang

T r e n diidng sat, quan ta dat h a i qua m i n , moi qua 40kg

dat each n h a u 500m, nhSm danh h a i doan tau trong mot ngay T a i moi ho dat "cam dien", cac anh dat t h e m mot 6

"min sd", loai m i n sd tay vao la no, de diet n h i i n g ten den

gd lay hom dien T r e n dUdng bo, h a i qua m i n chong tang dUdc chon b i mat de diet cac xe 6 to den ciiu vien, giai quyet hau qua

T r a n danh dien r a dung nhxl ke hoach d i i k i e n ban dau

Ca bon qua deu no chinh xac, h a i doan t a u quan stf b i lat trong 1 ngay, mot chiec xe tang, mot chiec xe Jeep chd h a i

si quan den quan sat ciing b i t r u n g m i n , h a i qua " m i n sd"

Cling no k h i top dich den gd h d m dien Difdng sat b i cat

dxit, giao thong t r e n doan du:dng nay b i ngtfng tre trong veng 3 ngay lien

Tran thii ba: lila dich de ddnh dich. Dem 2 t h a n g 5 nam 1954, mot to dang dao ho chon m i n tren dudng t a u , bong loat dan t r u n g lien ciia dich b i n xoi xa vao ndi anh

em dang l a m , mot chien si bi thifdng nhe Phan doi triidng

ra lenh bdn t r a va n h a n h chong r u t k h o i mat diidng Phan doi pho quan sat thay dich ban r a tvt cho chiec toa t a u bi lat ttf Ian danh tnJdc, anh lien nay r a ke nghi b i n h A n h

riic coi thoi gay g&t choi t a i mot hoi, roi ho to r a lenh cho

anh em chien si: j

- Tat ca khong dUdc b i n ! Bao vay bat song chung no! ( Roi n h a n da anh ho tiep: '

- T r u n g doi 1 ben phai, T r u n g doi 2 ben t r a i , khong de

ten nao chay thoat!

T h U c ra quan so luc nay ta chi c6 khoang 13 chien s i ,

v u k h i ca n h a n c6 bon k h a u sung triidng, hai k h a u tieu

lien, con l a i la m i n , day dien, xa beng, cuoc xeng, t h u n g va

vai bat dUng dat da k h i dao ho" min

Dich thay ben ta ho dong dac m a n h me, tiJdng rdi vao o

phuc kich nen chiing hoang sd r u t chay ve bot Dong N i e n ,

roi ban coi, dai lien ra uy hiep quan ta Hoi lau khong thay

quan ta ban t r a , bon chung ciing ngifng b^n To danh m i n

cua ta l a i len mat dUdng xem xet t i n h h i n h , ho m i n luc

triidc dao dd v a n con v u n g v a i dat da Phan doi tru^dng

n h a n dinh: bay gid khong the dao ho' khac de danh tiep

diidc, ma dung ngay ho nay de danh, bdi dich se nghl:

quan ta bo chay nen khong dam quay l a i dao tiep ho' nay

de chon min

Sang h o m sau, bon dich tii hot Dong N i e n vkn di k i e m

t r a nh\i thUdng le D u n g nhif d u doan, thay ho' m i n h o m

qua dang dao dd, chung lay dat da lap l a i day n h u cii roi d i

tiep

Luc 9 gid, mot doan t a u hoa lao n h a n h tCf H a i Phong ve

H a Noi Bong " ^ m " mot tieng r u n g trdi chuyen dat, qua

^ m i n 40kg thuoc T N T phat no Lap tijfc ba toa t a u cuoi bi vd

toac, 120 ten dich chet v a bi thUdng, xac n ^ m la liet Dich

phai dieu 6 xe v a n t a i den mdi giai quyet het so l i n h t i i

t r a n

Phai d e n 6 gid chieu, doan t a u mdi chuyen banh di

tiep NhUng lap tijtc, l a i mot tieng no Idn vang len, qua m i n

t h i i h a i d a phat no Chiec dau t a u t r u n g m i n vd toac, keo

do theo h a i toa Viec van chuyen ngUng tre cho t d i ngay

hom sau •

Cau hoi 27: Trong nhiing ngay dau khang chien chong thuc

dan Phap, nop la vat dung cua bo doi, dutofc lam tii loai cay gi va c6 cong dung n h u the nao?

Tra Id i:

Nop l a dung cu vifa la man, viia la chieu Phat m i n h

nay cua dan k h a i k h a n dat hoang v u n g Dong Thap M i i d i ,

CO tif thdi Chua Nguyen, hoi ay t r d i dat menh mong thSng

canh CO bay, dan ngheo ngu m a n t r d i chieu dat Nop dan

b i n g sdi CO bang, h i n h dang nop gio'ng n h i i h a i chiec chieu

mot ep l a i , k h a u ba canh, con mot canh dai khong k h a u

K h i ngu, ngUdi ta t r a i nop r a , chui vao canh dai, n^m xuong, khep k i n l a i r o i Ian mot vong N h i n ngiidi ngu nop giong nhif h i n h cai m i i ca-16 16n up len Vifa chong muoi, viia sach n h i i n l i m t r e n chieu, gio dem se se lanh ma

khong ret K h i ngu xong, gap l a i , c6 the chiia t h e m do dac

quan ao vao, buoc gon l a i va deo n h i i ba-16 Trong n h i i n g ngay dau cuoc k h a n g chien trUdng k y cho'ng thiic dan Phap, t r a n g bi ca n h a n ciia bo doi ta hoan toan t i i cung t u cap, nop tren vai cac chien si Ve quoc nhiJ n h i i n g chiec ha-

lo sau nay

Cay CO bang cao khoang 2m, t h a n t r o n dang ong to nhif

que diia, cat ve, qua n h i e u cong doan sd che n h u gia dap,

phdi kho v.v roi che bien thanh mot so' vat dung sinh

hoat hang ngay

Ngay nay nop khong con dung niia, c6 bang moc hoang

cung khong con, ngildi ta trong nhufng ruong c6 bang rong

hang chuc hec-ta, che Ipien c6 bSng may chii khong vat va

nhiJ k h i xxia "gia bang" bang chay tay Co bang dung de

san xuat hang my nghe may-tre-dan nhii tham, chieu, mu,

tui xach v.v

C3U hoi 28:Mqi p h u nfl Phap da lay than m i n h chan doan tau

hoa choi phiitfng tien chien tranh tren diiofng sang

V i e t N a m B a n cho biet ten tuo'i v a cuoc dau tranh

cua chi va nhuing ngudi dong chi?

Traldi:

Do la Ray-mong Dieng, nQ dang vien Dang Cong san

Phap Chi cung v6i anh Rd-ne Gia-nen, Bi thif Dang bo

Quan, trong mot cuoc dau tranh, da n i m tren diJdng ray

trtfdc mui xe liia de phan doi chuyen tau chd phiJdng tien

chien tranh sang Viet Nam, khi do chi m6i 20 tuoi

Ngay 24 thang 2 nam 1950, khoang 9 gid 30 phut,

Rd-ne Blang-sa va Gin-be Dd-vd-rin, nhan vien dUdng s^t

ga Xanh Pi-e de Co d Tua, ngoai 6 Pa-ri, phat hien thay

may toa tau chd thiet bi chien tranh Ca hai (deu la dang

vien cong san), lap tile chay den Dang bo Quan bao cao

Dong chi Bi thii dang hop, quyet dinh khong de cho doan

tau nay di qua ga ma khong c6 svt phan khang dau tranh

Ho chia nhau ve ngay cd sd, khoang 2-3 gid sau, cuoc mit tinh dUdc to chijfc ci ngay Xi nghiep st(a chiJa toa xe, Xi

nghiep dong do go va d nhieu nha may khac trong viing '3 Vao khoang 14 gid d a c6 hdn 100 ngiidi bieu tinh tap

trung quanh cac toa xe Day la sang kien dau tien trong Quan, viec nay xay ra bat ngd nen canh sat khong c6 mat NhiJng ngifdi bieu tinh bao vay doan tau, mot so' xe thiet giap bi nhving ngiidi bieu tinh lam hif hai nhe Doan

tau tvL t\i chuyen banh Ngay luc do, hai chien si cong san

la Ray-mong Dieng va Rd-ne Gia-nen n^m tru6c doan tau, khien no buoc phai dtfng lai Muc dich cuoc bieu tinh

la tao ra mot hanh dong dot xuat, tao phong trao sau nay Cuoc bieu tinh ket thiic ngay k h i canh sat chiia kip den

Chi ciang doan bieu tinh rdi nha ga, trd ve Tru sci Dang

bo Quan Ldi dung buoi trifa chi c6 minh chi, boh canh sat

trong do c6 Chanh canh sat Tua da b i t chi va giai den ndi

Vila xay ra bieu tinh, bon linh d ga nhan ra chi, ngay toi

hom do chi bi bat giam Vu an Ray-mong Dieng bat dau

Lap tvic ten tuoi Ray-mong Dieng xuat hien tren cac

bao cua Dang Cong san va cua Tong Lien doan lao dong Hai tuan lien, bao Ddi song thd thuyen lien tuc c6 bai len

tieng bao ve n\i chien si cong san bi giam cam Ngay 2

thang 6, nhieu to chiic trong do c6 Dang Cong san Phap,

do Guy-6 dai dien, Hiep hoi nhiing ngiidi cong hoa tien bo

do Giac-cd Mit-td-rang dai dien v.v da cung nhau mit tinh ung ho Ray-mong Dieng Mot trong nhiing khau hieu chinh nhan ngay ky niem Quoc khanh Phap 14-7 nam do

la "Tra t\i do cho Ray-mong Dieng" Trong thdi gian chi bi

giam cam (gan 1 nam), cuoc dau t r a n h doi t r a tiJ do cho

chi t r d t h a n h mot chii de r a t quan trong vdi nhieu sang

k i e n va gdi y ciia Dang Cong san Phap Thang 4 n a m

1950, chi bi chuyen den nha t i i Bo6c-d6, chi nghe thay

nhQng tieng ho vang doi cua cuoc m i t t i n h vong vao Thdi

gian do, ten tuoi chi luon noi bat hang dau, cung v6i ten

cxia thiiy t h u H a n g - r i Mac-tanh

Ngay 31 t h a n g 5, Toa an quan s\l Bo6c-do ket toi chi

"tong pham pha hoai thiet bi c6 the dung cho quoc phong",

va ket an chi 1 n a m t u ngoi N h i i n g ngay triidc le Phuc

sinh, triidc d\i l u a n soi dpng, da gay nen Ian song phan doi

khong CO Idi cho chinh phii, nen toi 24 t h a n g 12 n a m 1950,

chiing phai t r a tvt do cho chi trifdc thdi han

Cau hoi29: Moi ngifdi thuy thu Phap la Hang-ri Mac-tanh, ma

ten tuoi tUng vang lUng k h l p nu6c Phap va ca

D o n g Duong, anh la ai?

Tra Idi:

H a n g - r i Mac-tanh, ngifdi t h u y t h u yeu tvt do, hoa b i n h

cua nhan dan va Dang Cong san Phap, tifng t i n h nguyen

sang Dong Diidng danh N h a t A n h nhan thay day chi la

cuoc chien t r a n h cua gidi cam quyen nhSm t r a n h gianh

thuoc dia ma thoi A n h cung thay ro chii nghia yeu niidc

ciia ngiidi Viet N a m , va day la mot dan toe v6 cung khao

k h a t tiJ do hoa binh, chii khong n h i i dieu ma trifdc k h i

sang day C h i n h phii Phap lifa bip rang day la "mot bon ke cifcip"

K h i ve phep, anh triic tiep den T r u sd Dang bo Dang Cong san Phap d t h i t r a n Buoc-gid de t r i n h bay cu the t i n h

h i n h ci Dong Difdng, v6i n h a n thiic ciia m i n h , qua day anh Cling biet c6 n h i i n g ngifdi dong chi ciia m i n h ciing dang phuc v u trong quan doi Phap Sau do anh b i dieu den Tu-16ng, d day anh lien lac ngay v6i Dang bo Quan Va de

bi mat pho bien trong quan doi cac td bao L u y - m a - n i - t e , Ld-pd-ti Va-roa, la t u a n bao ciia Dang bo Quan A n h ciing tiep xiic vdi nhieu dang vien khac va n h i i n g ngiJdi cam

t i n h Dang, til do anh t r d t h a n h ngUdi l a n h dao nhom

N a m 1949, cac bao chi cong san bi cam lifu hanh trong quan doi, tvf do Hang-ri Mac-tanh bat dau viet, i n va r a i truyen ddn to' cao cuoc chien t r a n h ban t h i u cua Phap d Viet Nam Trong vong chUa day 1 nam, da c6 16 loai truyen ddn, tai lieu do anh soan thao, gdi y va phat tan Cac chien si trong nhom anh da sdn cac khaiu hieu "Hoa binh d Viet

N a m " trong cac xiidng dong tau, tren dufdng di, tren tiJdng cua Toa nha Giam doc Bon Phong n h i (tinh bao) giam sat chat che va thang tay dan ap n h i i n g ngiidi phan doi cuoc chien t r a n h d Viet N a m do anh t h a m gia va lanh dao Tuy

vay, anh wkn hi mat lien he diidc vdi Dang Cong san Phap

thong qua Dang bo Quan Sau do nhom bi mat ciia anh bi Cue A n n i n h quan doi bat giam Mot siJ viec hen ha xay ra,

la ehiing diing mot vu an gia, v u cao anh chii m i i u pha hoai mot chiee tau thuy Ngay 19 thang 10 nam 1950 anh bi diia

ra toa an, bi ket an 5 nam t i i cam co N a m 1951, anh lai b i

dlia ra toa an Bre-std xet xii lai, triidc toa Hang-ri Mac-tanh

danh thep to' cao cuoc chien tranh xam liidc ciia Phap d

Dong Dudng, ma trong do c6 quyen Idi ciia ca My Toa an

van y an 5 nam cam co'vdi anh

Trong thdi gian anh bi giam giii, nhat la t\i 1950 den

1953, nhQng ngUdi cong san va giai cap cong nhan Phap,

cac to chijtc Tong Lien doan lao dong, Doan thanh nien,

Hoi phu nijt Hoi ciiu te binh dan Phap da dung nhieu bien

phap dau tranh khac nhau, bien vu Hang-ri Mac-tanh

thanh mot ngoi no ve van de Viet Nam, tao nen mot siic

manh doi cham dtit chien tranh, lap lai hoa binh d Dong

Dudng

O quan Se - que hiidng anh da to chiic "Uy ban quan Se

doi t\i do" cho anh; d quan Va c6 "Uy ban phoi hdp de bao

ve va doi tra tu do cho Hang-ri Mac-tanh"; den dau nam

1951 thi tat ca cac to chiic da thong nhat thanh "Uy ban

toan quoc bao ve Hang-ri Mac-tanh", do ThUdng nghi si

cong san Le-6-nit Da-vit lam Triidng ban To chiic nay bao

gom dong dao nhan dan, dac biet la nhiing nhac si noi

tieng thuoc tat ca cac xu hudng chinh tri, ton giao, da

phan doi ban an ciia Toa an Tu-16ng va Bre-std Viec lay

chiJ ky d cac lang xa, khu pho song song v6i sU xuat hien

cac ap-phich, cac biic ve hinh anh tren k h i p cac nga

dUdng Tat ca cac cuoc hoi nghi cap cd sd ciia Dang Cong

' san, Doan thanh nien va Hoi phu nil deu ket thiic bang

viec ra kien nghi doi cham diit chien tranh xam Iiidc Dong

Difdng, tra t\i do cho Hang-ri Mac-tanh de giii cho cac Hoi

dong dia phifdng, Nghi si, Bo trUdng va Tong thong

Difdng day dien thoai, dien bao cua Thii tif6ng, Tong thong thvfdng xuyen reo len hang gid ve vu nay Cuoc dau tranh trd nen v6 cung phong phii, muon mau muon ve: d Tu-16ng, Bre-std trong cac cuoc dua the thao deu to cao vu

an nay, cac ban nhac, bai hat diidc sang tac ve anh lien tiep vang len, tren td bao La De-phang-xd cua Hoi ciiu te binh dan Phap da danh moi so" mot trang de phat dong mot chien dich ve vu nay Vu Hang-ri Mac-tanh luon g^n lien vdi viec to cao cuoc chien tranh ban thiu Phap tien hanh d Viet Nam Dac biet, mot vd kich ten la "Bi kich Tu-16ng" diidc trinh diln Ian dau vao ngay 20 thang 6 nam

1951, sau do di bieu dien k h i p nxidc Phap trong 2 nam, tijf

mua he nam 1951 den he nam 1953 v.v

TrUdc d\i luan manh me tren ca nxidc, ngay 2 thang 8

nam 1953, Tong thong Phap phai ra lenh tra t i i do cho ngiidi thuy thii Hang-ri Mac-tanh Anh la tarn giidng sang trong cuoc dau tranh cua nhan dan Phap, vi nen hoa binh

d Dong Dvfdng

Cau hoi 30: Trong nhiing nam 1951-1954, thtTc dan Phap da

xay difng mot phong tuyen kien co, hien dai, bao quanh mot khu vUc rong Idn tren dong b5ng B5c

Bo Phong tuyen nay ten goi la gi, xay dttng nam nao, ot dau?

Tra Idi: MW-^vav

Dau nam 1951, ta md chien dich Tr^n Hifng Dao {tii

ngay 25-12-1950 den ngay 18-1-1951), tien cong quan Phap t i i Viet Tri, Vinh Yen, Phuc Yen den tan phia tay

song Cku thuoc dia phan t m h Bac Giang va md chien dich

Hoang Hoa T h a m {txi ngay 23-3 den ngay 7-4-1951)

tien cong cac v i t r i dich d Dudng 18 doan tu: Pha L a i den

Uong B i

Trifdc t i n h h i n h n h u vay, Phap xay diJng hang loat cac

cong t r i n h quan sU nhvf mci rong san bay Cat B i , xay diJng

t h e m san bay K i e n A n , va dac biet la thiet lap phong

tuyen, gom he thong boong-ke va vanh dai trSng Phong

tuyen nay rong 3 k m , chay bao quanh v i i n g dong bang

chau tho song Hong, tijf Quang N i n h den Viet T r i (Phu

Tho), vong xuong N i n h B i n h Phong tuyen nay con c6 ten

la "Phong tuyen Dd L a t " , bdi tu6ng Dd L a t , giii chile Cao

uy k i e m Tong chi buy quan doi Phap t a i Dong Diidng, la

tac gia cua phong tuyen nay Muc dich la vxia ngan chan

quan ta tiJf v i i n g rvfng n u i xuong, viia xiet chat v u n g k i e m

soat viing dong bang Bac Bo

Quy mo cua phong tuyen d i i k i e n gom 1.700 16-c6t, cuoi

n a m 1951 da hoan t h a n h 80 k h u phong t h u v6i hdn 800

16-cot (con goi la phao dai, diem tiJa) Cac 16-cot xay bang

gach, da, xi-mang, day 20-30cm, nila noi n\ia chim, n6c

day bang be-tong co't thep, 16-c6t c6 cac khe ban (16 chau

mai) M 6 i k h u phong t h u thiidng c6 ba 16-c6t, giCta la 16-c6t

chinh t r e n d6 t r a n g b i thap phao, may th6ng t i n , sd chi

huy v.v Cac k h u phong t h u nay dan deu doc vanh dai

trang, khong bo' t r i chieu sau phong ng\i M o t \\ic lUdng Icin

gom khoang 20 tieu doan A u - P h i , 1.200 k h a u c6i, 500

k h a u phao va 10.000 tay sung bo b i n h bo" t r i t r e n phong

tuyen nay Tvf phong tuyen nay dich chu dong md cac cuoc hanh quan Idn nhiJ chien dich Hoa B i n h , v.v Ngay 11 thang 1 n a m 1952, Dd L a t chet benh, ngUdi ke nhiem la tudng Xa-lang chu trufdng r u t k h o i Hoa B i n h v i chien dich khong t h u difdc nhieu ket qua

Vao thdi diem do ta chiia c6 v i i k h i chuyen dung de cong pha cac 16-c6t Tuy n h i e n bo doi va du kich n h a m vao ye'u diem cua phong tuyen nay, la diJa vao ban dem, trdi mifa, sU Id la cua ke dich v.v de thUdng xuyen vao ra qua cac khoang trong giiJa cac k h u phong t h i i ^

L i c h s\i n\idc Phap t r o n g D a i chien the gi6i thijt h a i

tiing CO mot phong tuyen ten la Ma-gi-no (ten Bo trifdng

Chien t r a n h thdi ay), nd chay doc bien gidi Phap vdi cac nif6c Dilc, Luc-xem-bua, B i , difdc xay diing n h i i n g n a m 1927-1930, t6ng chieu dai 465km, sau 6-8km, gom 40 phao dai 16n each nhau 7-8km, moi phao dai 16n c6 400-1.200 quan bo b i n h va phao b i n h ; 70 phao dai nho cho bo b i n h , moi phao dai c6 60-200 quan each n h a u 2-3km, gom 400 16-cot (moi chiec c6 20-50 linh) each n h a u 800-2.000m

Giijta cac khoang trong c6 vat can ch6ng xe tang, chong bo

binh, diidng ham, ho nxidc n h a n tao v.v Phong t u y e n nay xay diJng r a t ton kem Tii ngay 10 thang 5 den ngay

24 t h a n g 6 n a m 1940 phong tuyen nay b i quan p h a t - x i t Diic thoc sau va v u hoi, no t r d nen mat tac dung

C6 the noi, phong tuyen Dd L a t la 16i phong ngii theo

kieu b i dong, giong nh\i phong t u y e n Ma-gi-no, no da

khong lam dufdc viec ngan chan va xiet chat doi phiidng,

ma con giam chan hdn 20 tieu doan quan tinh nhue Phap

Cauhoi31:TTxidc k h i chien dich D i e n Bien P h u mO man, tinh

bao chien ItfOc Phap da lua chon nhiing ten tay sai,

hua'n l u y e n lam do tham, gian diep roi tung ra cac

v u n g hau phiidng cua ta de boat dong thu thap

tinh bao, pha hoai A m mxiu cua chiing da h i ta

pha v 6 nhvC the nao?

TraJ&i:

Cac to chijfc tinh bao Phap \\la chon nhieu ten tay sai c6

que quan, goc r i ^ cac tinh Lai Chau, Sdn La, Thanh Hoa,

Nghe An, Ha Tinh ^v.v , difdc chiing cap cho nhiing giay

td gia la quan nhan, can bo each mang, nhan dan vting

hau phvTdng hong chui vao noi bo luc liidng khang chien

cua ta de boat dong pha hoai va phat hien hifdng tien cong

chien lifdc cua ta len Dien Bien Phu Nhiing ten gian diep,

tay sai nay cua chiing diidc giao nhiem vu phat hien

nhiing t i n tiic ve liic liidng khang chien bao cao cho trung

tarn tinh bao Phap, dong thdi chi diem cho bon biet kich

hon hdp nhay du phoi hdp pha hoai

Phap cho bon gian diep biet k i c h hon hdp nhay du

^ xuong cac vvmg can cii khang chien am sat can bo, nhan

dan, pha hoai an ninh, trat tii, pha hoai cac cau diidng,

kho tang, ngan can cong cuoc van chuyen ciia ta t i i hau

phiidng ra tien tuyen Bon gian diep, biet kich h6n hdp da

jihay dii xuohg cac vung Bac Giang, Phu Tho, Tuyen Quang, Lao Cai, Sdn La, Thanh Hoa, Binh Dinh, Phii Yen Hang chuc vu gian diep, biet kich gom hdn 700 ten nhay dii xuong dia ban Lao Cai v.v

De pha ke hoach tien cong cua ta, cd quan tinh bao chien liidc cua Phap GCMA "binh doan biet kich h6n hdp nhay dii", do mot ten dai uy giii vai tro dieu khien da huan luyen mot toan vao can cii Viet Bac nh^m phat hien va pha hoai chien dich ciia ta len Dien Bien Phu Toan gian diep do Tran Thi Han cam dau, cai vao boat dong tren dia ban cac tinh, thanh pho' tii Ha Noi, Thai Nguyen, Tuyen Quang, Phu Tho, Bac Can, Phuc Yen thu thap nhiing tin tiic ve boat dong cac cd quan dau nao cua khang chien, nhiing ndi dong quan, kho tang, cd quan cua khang chien

va chi diem cho dich danh pha ban che miic do chi vien ciia ta len Dien Bien Phii

Nhom gian diep do chiing cai cam vao dia ban huyen Dai Tii (Bac Thai) gom ba c6 gai tudi con rat tre, c6 nhan sac, tinh tinh vui ve, hoa nha, de gan Bon chiing diidc Phap diia di huan luyen sii dung dien dai, dich mat ma, each thu thap nhiing tin tiic tinh bao HSng ngay, ngoai viec bao cao ve trung tam tinh bao ciia Phap d Ha Noi, chiing con dung am hieu de lien lac v6i may bay do tham

ciia Phap Diia vao nhan skc cua minh, nhiing ten gian diep

nay tim each gan giii can bo, bo doi khang chien de tim hieu

ve cac boat dong cua ta, nhan dinh ve nhiing y do chien l^dc, sach liidc cua liic liidng khang chien, nhat la tim hieu

ve hudng chien dich ciia ta len cii diem Dien Bien Phii