HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINHHỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN ------BÀI KIỂM TRA GIỮA KỲ Môn: Phương pháp nghiên cứu KHXH&NV Đề tài: Xu hướng tiếp cận Mega-story của sinh v
Trang 1HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH
HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN
- -BÀI KIỂM TRA GIỮA KỲ
Môn: Phương pháp nghiên cứu KHXH&NV
Đề tài: Xu hướng tiếp cận Mega-story của sinh viên Học viện báo chí và tuyên truyền
hiện nay
Họ và tên sinh viên: Nguyễn Trần Tài
Mã sinh viên: 2051040039Lớp tín chỉ: TG01004_1
Trang 2Hà Nội, 2022
Trang 3MỤC LỤC
ĐỀ CƯƠNG NGHIÊN CỨU 4
1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI 4
2 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI 5
3 MỤC ĐÍCH, MỤC TIÊU, NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 9
3.1 Mục đích 9
3.2 Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu 9
4 ĐỐI TƯỢNG, KHÁCH THỂ, PHẠM VI NGHIÊN CỨU 10
4.1 Đối tượng nghiên cứu 10
4.2 Khách thể nghiên cứu 10
4.3 Đối tượng khảo sát 11
4.4 Phạm vi nghiên cứu 11
5 GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU 11
6 PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 13
6.1 Phương pháp luận 13
6.1 Phương pháp nghiên cứu 14
7 ĐIỂM MỚI CỦA ĐỀ TÀI 15
8 Ý NGHĨA LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 16
9 KẾT CẤU 16
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XU HƯỚNG TIẾP NHẬN MEGA-STORY 17
1.1 HỆ THỐNG KHÁI NIỆM 17
1.1.1 Báo mạng điện tử và thể loại báo chí trên báo mạng điện tử 17
1.1.2 Mega-story 17
1.1.3 Xu hướng tiếp nhận Mega-story 17
1.2 LÝ THUYẾT VỀ VẤN ĐỀ TIẾP NHẬN MEGA-STORY 17
1.2.1 Lý thuyết chung về báo chí - truyền thông 17
1.2.2 Lý thuyết về sự tiếp nhận của công chúng 17
1.2.2 Đặc điểm của Mega-story trên báo mạng điện tử ở Việt Nam 17
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TIẾP NHẬN MEGA-STORY CỦA SINH VIÊN HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN 17
Trang 42.2 PHÂN TÍCH KẾT QUẢ KHẢO SÁT THỰC TRẠNG TIẾP NHẬN
MEGA-STORY CỦA SINH VIÊN HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN 17 2.3 KẾT LUẬN VỀ XU HƯỚNG TIẾP NHẬN MEGA-STORY CỦA SINH VIÊN HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN HIỆN NAY 18 CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP ĐÁP ỨNG XU HƯỚNG TIẾP CẬN MEGA-
STORY CỦA CÔNG CHÚNG 18 3.2 ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ ĐÁP ỨNG XU HƯỚNG TIẾP NHẬN MEGA-STORY
CỦA CÔNG CHÚNG 18 3.3 GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC HẠN CHẾ, ĐÁP ỨNG XU HƯỚNG TIẾP NHẬN
MEGA-STORY CỦA CÔNG CHÚNG 18 TÀI LIỆU THAM KHẢO 19
Trang 5ĐỀ CƯƠNG NGHIÊN CỨU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Mega-story là “siêu tác phẩm báo chí” hay thể loại báo chí hiện đại trongthời đại công nghệ kỹ thuật số Đây là dạng thức E-magazines, sở hữu nhiều
ưu điểm như nội dung chuyên sâu, kết hợp nhiều yếu tố đa phương tiện (hìnhảnh, âm thanh, video, )
Trên thế giới, mega-story đã và đang là một dạng thức báo chí phổ biến.Thể loại này đã được biết đến từ năm 2012 và được triển khai ở nhiều trangbáo mạng điện tử như The New York Times, National Geographic, TheGuardian, The Straits Times, Tại Việt Nam, các bài báo mega-story đã bắtđầu được thực hiện từ 2012 và đang dần được biết đến nhiều hơn Đây đang làmột trong những thể loại báo chí được đầu tư trong thời kỳ chuyển đổi sang
mô hình “tòa soạn hội tụ”, là sản phẩm của xu hướng “báo chí chậm”, và làmột dạng thức báo chí có tiềm năng phát triển lớn
Mặt khác, xu hướng tiếp nhận của công chúng hiện nay đang có sự dịchchuyển liên tục Giữa thời đại công nghệ thông tin phát triển, công chúngđược tiếp cận với nhiều nguồn tin, thông tin đa dạng, luôn được cập nhật vàlàm mới Báo chí không còn là nguồn tin “độc tôn” với sự xuất hiện của nhiềutrang mạng xã hội như Facebook, Tiktok, Instagram, Các thông tin trênmạng xã hội được cập nhật nhanh hơn, lan tỏa nhiều hơn so với các tin bàitrên báo chí Các dạng thức truyền tải thông tin cũng ngày càng đa dạng, hiệnđại và mới mẻ, gây ấn tượng mạnh về thị giác Công chúng ngày nay có xuhướng tiếp nhận thông tin từ nhiều kênh khác nhau
Bên cạnh đó, thời gian đọc, xem một tin tức của công chúng có xu hướngngày càng ngắn, những video ngắn, siêu ngắn, tin nhanh trở thành những dạngthức truyền tải thông tin được ưa chuộng Có thể thấy điều này qua sự phát
Trang 6triển thần tốc của Tiktok - một nền tảng cho phép người dùng tạo ra các đoạnvideo ngắn.
Thực trạng trên đã đặt ra câu hỏi công chúng đang tiếp nhận mega-storynhư thế nào? Liệu các sản phẩm mega-story đã đáp ứng được xu hướng tiếpnhận thông tin của công chúng trong hiện tại và tương lai gần Sau 10 nămphát triển, một mặt, các sản phẩm mega-story đã và đang được phổ biến rộngrãi, bắt đầu trở nên bão hòa Các đặc điểm của mega-story có thể phù hợp vớinhu cầu của công chúng 10 năm trước nhưng chưa thể đảm bảo sẽ phù hợpvới nhu cầu của công chúng ngày nay, đặc biệt là nhóm công chúng trẻ, năngđộng Nếu không sớm phát hiện mặt hạn chế, chưa phù hợp của thể loại này,
sẽ dễ dẫn đến đưa ra định hướng phát triển chưa hợp lý, lãng phí những tiềmnăng của mega-story, nguồn lực, thời gian, tiền bạc của các tòa soạn Đây làthời điểm thích hợp để đi sâu khai thác và nghiên cứu những ưu điểm vànhược điểm của Mega story nhằm tìm ra bước phát triển tiếp theo của loạihình báo chí này
Thấu hiểu được những vấn đề trên, nhóm tác giả quyết định thực hiệnnghiên cứu với đề tài “ Xu hướng tiếp nhận Mega-story trên báo mạng điện tửcủa sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền” Việc nghiên cứu về xuhướng tiếp nhận mega-story với nhóm đối tượng sẽ là cơ sở để thấu hiểu nhucầu tiếp nhận của công chúng trẻ ngày nay, phát hiện những đặc điểm phùhợp và chưa phù hợp của mega-story với xu hướng tiếp nhận của công chúng,
từ đó, giúp các tòa soạn tìm ra định hướng phù hợp để phát triển thể loại nàytrong tương lai gần
2 Tình hình nghiên cứu đề tài
“Micro Stories and Mega Stories” của tác giả Ramesh Jain và MalcolmSlany (2013), “Megastories, changing journalism” của tác giả Ascurr Hai bàinghiên cứu đều cho rằng công nghệ đa phương tiện nói chung hay thể loạimega-story nói riêng đang làm thay đổi cách mà chúng ta kể chuyện truyền
Trang 7thông, trở thành xu hướng tiếp cận thông tin mới của công chúng trên báomạng điện tử Nếu trước giờ chúng ta kể chuyện qua những bức thư, các bàibáo, các cuốn sách, thì những công nghệ mới trên nền tảng Internet cho phépchúng ta kể chuyện bằng hai hình thức mới mẻ là “Micro Stories” và “Mega-Stories” Tuy nhiên, Ascurr đồng thời đề cập đến thể loại báo in trong việccho rằng số lượng công chúng trung thành với báo in sẽ giảm khi thể loạimega-story trở thành xu hướng tiếp cận của công chúng.
Ở Việt Nam, vài năm trở lại đây, mega-story mới trở nên phổ biến và có
xu hướng bùng nổ trên báo điện tử Thể loại này được kỳ vọng sẽ là một hướng đimới cho các tờ báo điện tử vốn đang ngang hàng nhau về mặt thông tin
Đối với những câu hỏi mà nhóm tác giả đặt ra, hai nghiên cứu, lần lượt là
“Phát triển dòng sản phẩm mega-story trên báo mạng điện tử hiện nay” và
“Tổ chức sản xuất Mega story của báo điện tử: Một số vấn đề lý luận và giảipháp ứng dụng” có câu trả lời liên quan Cụ thể,
Nguyễn Tất Toàn (2017) trong “Phát triển dòng sản phẩm mega-story trênbáo mạng điện tử hiện nay” đã khẳng định mega-story là dòng sản phẩmkhông nằm ngoài mục đích, nhu cầu của công chúng hiện đại Tác giả đưa racác dẫn chứng là các sản phẩm mega-story trong và ngoài nước nhận được sựquan tâm lớn từ công chúng như “Snow Fall” - The New York Time (3,5 triệulượt xem toàn cầu) Song, công chúng được xác định ở luận điểm này chưa rõràng
Nguyễn Văn Việt (2020) trong “Tổ chức sản xuất Mega story của báođiện tử: Một số vấn đề lý luận và giải pháp ứng dụng” chỉ rõ tỉ lệ và tần suấtđọc khả quan trên báo mạng điện tử nói chung và thể loại mega-story nóiriêng của công chúng Cụ thể hơn, thông qua phương pháp khảo sát và điềutra bảng hỏi trực tiếp 100 người tại Hà Nội, việc đón nhận thể loại này đượcthể hiện rõ với hơn 55% người đọc thường xuyên và 35% người đọc vài lần
6
Trang 8một tuần, trong đó 95% tỷ lệ ý kiến cho viết mega-story hấp dẫn hơn các thểloại báo chí khác, 99% cho rằng nội dung có chiều sâu hơn thể loại khác vàmức độ tin cậy trong thông tin lên tới 60% Tuy nhiên, khảo sát chưa đề cậpvào điểm hạn chế, chưa phù hợp của mega-story với công chúng Việt Nam
mà mới chỉ tập trung vào điểm mạnh của thể loại này
Bằng phương pháp nghiên cứu và khảo sát, Nguyễn Xuân Hương (2007)trong luận văn thạc sĩ “Truyền thông đa phương tiện trên Internet xu thế củatruyền thông hiện đại” đã cho thấy tin tức được truyền tải bằng hình ảnh, nhất
là ảnh động luôn nằm trong top 10 tin được truy cập nhiều nhất trong ngày(khoảng 130 nghìn truy cập/tin) Cũng nội dung đó, lượng truy cập của thôngtin bằng chữ viết chỉ từ vài trăm cho đến vài nghìn, điều đó chứng tỏ tính ưuviệt của các sản phẩm truyền thông đa phương tiện trong xu thế truyền thônghiện đại
Thực hiện so sánh về ứng dụng đa phương tiện trên báo điện tử TiềnPhong và bbc.co.uk, luận văn thạc sĩ Báo chí và Truyền thông “Ứng dụng đaphương tiện trên báo điện tử nhìn từ tienphong.vn và bbc.co.uk” của NguyễnVăn Tuấn (2016) chỉ ra về tầm quan trọng của việc đầu tư phát triển ứng dụngthực hiện đa phương tiện trên báo điện tử trong đời sống và xu hướng bạnđọc, nhưng chưa nhận diện được thế nào là mega-story Tuy nhiên, tác giả củacũng chỉ ra những hạn chế về như chất lượng chương trình chưa cao, đội ngũphóng viên chưa đạt chuẩn về nghiệp vụ khi thực hiện sản xuất tin bài đaphương tiện, tính tương tác chưa cao, mới chỉ hướng đến một số công chúng.Thể loại mega-story này cũng được tác giả Nguyễn Tất Toàn trong luậnvăn thạc sĩ Báo chí học “Phát triển dòng sản phẩm mega-story trên báo mạngđiện tử Việt Nam hiện nay” (2017) miêu tả với những đặc điểm nổi bật hơn sovới thể loại báo chí truyền thống như: Có sự đầu tư nhiều thời gian và côngsức trong quá trình thực hiện; nội dung thông tin toàn cảnh, chuyên sâu vềmột vấn đề, chủ đề, đề tài cụ thể, xác định; được thể hiện dưới một tác phẩm
Trang 9có độ dài lớn trên nền tảng đa phương tiện Bằng nhiều phương pháp nghiêncứu khác nhau như điều tra xã hội học định lượng qua bảng hỏi, so sánh - đốichiếu, thống kê, phân tích, trên các trang báo mạng điện tử như
Vietnamplus.vn, doanhnhanonline.com.vn…, tác giả còn cho thấy tiêu chíquan trọng nhất của các tác phẩm mega-story để thu hút công chúng và quyếtđịnh về thời lượng lưu lại của độc giả trước hết là “nội dung khái quát, chuyênsâu, chi tiết”, nhưng phải quan tâm đến yếu tố đa phương tiện và thiết kế,trình bày, hấp dẫn, sáng tạo thì tác phẩm mega-story mới có độ hấp dẫn nhấtđịnh
Luận văn thạc sĩ Báo chí học “Xu hướng siêu tác phẩm báo chí trên báomạng điện tử” của tác giả Trần Huyền Anh (2019) hay tác phẩm “Xu hướngphát triển của Báo mạng điện tử ở Việt Nam” của Trần Vũ Thị Giang Lam(2020) đã chỉ ra một số xu hướng của báo mạng điện tử Việt Nam đang đượchình thành và dự đoán là sẽ phát triển mạnh trong tương lai, khẳng định về sựphát triển tiềm năng của thể loại mega story cũng như khả năng thu hút côngchúng lớn hơn của thể loại báo chí mới mẻ này
Gần đây nhất, Đỗ Bích Thảo Trân (2020) trong “Megastory: Dạng thứcbáo chí mới trên nền tảng truyền thông Đa phương tiện” tiếp tục đề cập mega-story là một dạng thức mới của báo điện tử đánh dấu bước tiến vượt bậc của
sự phát triển các tác phẩm báo chí trong nền công nghiệp 4.0, hướng đếnnhóm công chúng có thói quen đọc nhiều, đọc sâu Như những nghiên cứutrên, công trình của tác giả cũng đã đề cập về những điểm mạnh, điểm yếu, cơhội và thách thức cùng một số kiến nghị cho các cơ quan báo chí xây dựng kếhoạch phát triển Mega story thành tác phẩm báo chí hiệu quả thời đại số.Nhìn chung, các nghiên cứu trong và ngoài nước đã khái quát hoá về tính
ưu việt của mega-story, cách tổ chức sản xuất mega-story cũng như đưa ra đềcập chung về những đặc thù của thể loại đa phương tiện này Tuy nhiên, cáccông trình nghiên cứu mới chỉ nhìn nhận mega-story dưới góc nhìn thể loại
Trang 10hoặc mới tập trung về tính ưu việt, điểm mạnh của mega-story chứ chưahướng nhiều tới những mặt chưa phù hợp của mega-story, chưa đặt đối tượngcông chúng của thể loại này vào trung tâm Nói cách khác, các nghiên cứuvẫn chưa đề cập hoặc đi sâu vào vấn đề tiếp nhận của công chúng đối với hìnhthức báo chí đa phương tiện này Kế thừa những ưu điểm của các công trìnhnghiên cứu trước, đề tài “Xu hướng tiếp nhận mega-story trên báo mạng điện
tử của sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền hiện nay” tiếp tục đónggóp, bổ sung về vấn đề tiếp nhận, cụ thể là xu hướng tiếp nhận của côngchúng hiện nay về thể loại này
3 Mục đích, mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu
Nghiên cứu tìm hiểu xu hướng tiếp cận mega-story của sinh viên Học việnBáo chí và Tuyên truyền nhằm thấu hiểu xu hướng tiếp nhận chung của côngchúng trẻ ngày nay, phát hiện những đặc điểm phù hợp và chưa phù hợp củamega-story với xu hướng tiếp nhận của công chúng, từ đó, giúp các tòa soạntìm ra định hướng phù hợp để phát triển thể loại này trong tương lai gần
3.2 Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu
Mục tiêu 1: Tổng hợp tài liệu, thông tin về mega-story, xu hướng tiếp
nhận của công chúng hiện nay
- Xây dựng hệ thống khái niệm được sử dụng trong đề tài
- Tổng hợp, kế thừa các lý quyết và nghiên cứu liên quan tới đề tài
Mục tiêu 2: Tìm hiểu xu hướng tiếp nhận mega-story của sinh viên Học
viện báo chí và tuyên truyền
- Xây dựng công cụ khảo sát là bảng hỏi, tiến hành khảo sát trên phạm vixác định
Trang 11- Phân tích kết quả và rút ra nhận xét về xu hướng tiếp nhận Megastorycủa sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền hiện nay và của công chúng trẻnói chung.
Mục tiêu 3: Đề xuất giải pháp đáp ứng xu hướng tiếp nhận mega-story của
công chúng hiện nay
- Đánh giá mức độ đáp ứng xu hướng tiếp nhận mega-story của công chúng
- Đề xuất giải pháp khắc phục hạn chế và đáp ứng xu hướng tiếp cận mega-story của công chúng
4 Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu
4.1 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là xu hướng tiếp nhận Megastory củasinh viên Học viện báo chí và tuyên truyền hiện nay Cụ thể, đối tượng baogồm tần suất, mục đích đọc mega-story, sự lựa chọn các trang báo mạng điện
tử, thời gian trung bình dành ra để đọ mega-story, những tuyến nội dung vàcác trình bày hình thức yêu thích, những hạn chế của mega-story dưới gócnhìn của sinh viên Học viện báo chí và tuyên truyền
4.2 Khách thể nghiên cứu
Khách thể của nghiên cứu là sinh viên Học viện báo chí và tuyên truyền
Do đặc thù môi trường ngành học, nhóm đối tượng này được trang bị kiếnthức về báo chí - truyền thông, có nhiều cơ hội tiếp cận với các dạng thức báochí mới, các xu thế, xu hướng mới trong báo chí và truyền thông Họ vừa làcông chúng, vừa là nguồn tin cho các tòa soạn, các trang mạng xã hội Họ vừa
có góc nhìn của một độc giả trẻ lớn lên giữa xã hội thông tin vừa có sự nhạybén của một nhà báo, nhà truyền thông Vì vậy, nhóm công chúng này có khảnăng tiếp cận với dạng thức megastory cao hơn so với các nhóm công chúngtrẻ khác, đồng thời, cũng có khả năng để đánh giá, nhận xét về xu hướng tiếpnhận mega-story
Trang 124.3 Đối tượng khảo sát
Nghiên cứu được thực hiện thông qua phương pháp phi thực nghiệm bảng hỏi trên đối tượng khảo sát là 800 sinh viên đang theo học tại Học việnBáo chí và Tuyên truyền Nghiên cứu khảo sát sinh viên các lớp từ năm nhấtđến năm bốn, tại tất cả 40 chuyên ngành của Học viện Báo chí và Tuyêntruyền Mỗi lớp khảo sát 5 mẫu (cả nam và nữ)
-4.4 Phạm vi nghiên cứu
Đề tài “Xu hướng tiếp nhận Megastory của sinh học Học viện báo chí vàtuyên truyền” được thực hiện trên không gian là Học viện báo chí và tuyêntruyền, từ tháng 5/2022 đến tháng 12/2022 Lý do nhóm nghiên cứu chọn thờiđiểm này bởi hiện nay, mega-story đã trở nên phổ biến, đặc biệt đối vớinhững người đang học và làm việc trong lĩnh vực báo chí - truyền thông
5 Giả thuyết nghiên cứu
Hiện nay, báo chí đang trải qua cuộc cách mạng chuyển đối số vô cùngmạnh mẽ Trong đó, Mega-story chính là một trong những sản phẩm của nềnbáo chí đa phương tiện Sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền có nhiều
cơ hội tiếp xúc với lĩnh vực báo chí - truyền thông qua đó có tần suất tiếpnhận thể loại báo mạng điện tử này cao Đặc biệt, do tính chất của ngành học,sinh viên ngành Truyền thông đa phương tiện sở hữu tần suất tiếp nhậnthường xuyên hơn cả
Tuy nhiên, mục đích khi tiếp nhận Mega-story của nhóm nhóm độc giảnày thường khá đa dạng Bên cạnh cập nhật thông tin, truyền cảm hứng, mộtđộng cơ không thể thiếu chính là phục vụ cho các bài tập thực hành và nghiêncứu
Với mục đích nghiên cứu, nhóm độc giả này có xu hướng ưa thích nhữngnội dung phức tạp, được đầu tư kĩ lưỡng, chất lượng thông tin và lao động nhà