Tính cấp thiết của đề tài Trong sự nghiệp hoạt động cách mạng, Chủ tịch Hồ chí Minh luôn coibáo chí và những người làm báo là một bộ phận của sự nghiệp cách mạng, là vũ khí sắc bén trong
Trang 1MỤC LỤC
Phần mở đầu
Nội dung
I. Hồ Chí Minh – một nhà báo vĩ đại
1 Di sản báo chí, xuất bản của Hồ Chí Minh
2 Hồ Chí Minh - nhà chính luận, cây bút lớn về tiểu phẩm, truyện, ký
và bậc thầy về sử dùng ngôn ngữ.
II. Quan điểm của hồ Chí Minh về vai trò, chức năng và nhiệm vụ của
báo chí, xuất bản
1 Về vai trò của báo chí, xuất bản
2 Về chức năng, nhiệm vụ của báo chí, xuất bản cách mạng
III Tư tưởng Hồ Chí Minh về tính chiến đấu và tính nhân dân của báo
chí
1.Về tính chiến đấu của báo chí cách mạng
2 Báo chí có tính chất nhân dân
IV Tư tưởng Hồ Chí Minh về phong cách người làm báo chí, xuất
bản
1 Về bản lĩnh chính trị và đạo đức nghề nghiệp
2 Về phong cách viết và cách đặt đầu đề bài báo
3 Về rèn luyện chuyên môn, nghiệp vụ báo chí, xuất bản
V. Thực trạng và giải pháp công tác tuyên truyền ở Đài Phát thanh
và Truyền hình tỉnh Tuyên Quang
Trang 2Phần thứ nhất LỜI MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Trong sự nghiệp hoạt động cách mạng, Chủ tịch Hồ chí Minh luôn coibáo chí và những người làm báo là một bộ phận của sự nghiệp cách mạng, là
vũ khí sắc bén trong công cuộc đấu tranh giành độc lập cho dân tộc và xâydựng cuộc sống mới cho nhân dân Cuộc đời hoạt động của Người khôngtách rời hoạt động báo chí Người làm báo là để làm cách mạng và để làmcách mạng Người đã trở thành một nhà báo Các tác phẩm báo chí củaNgười có nội dung vô cùng sâu sắc và hết sức mẫu mực về hình thức thểhiện, tạo nên một phong cách độc đáo - phong cách báo chí Hồ Chí Minh.Theo Người, báo chí là công cụ đấu tranh giai cấp, là vũ khí đấu tranh cáchmạng Tính tư tưởng cách mạng của báo chí quyết định chất lượng, tác dụngcủa báo chí Để bảo đảm tính tư tưởng, tính đảng của báo chí thì trong đóphải thể hiện được tính chiến đấu, tính giáo dục và tính quần chúng của báochí Chủ tịch Hồ Chí Minh nhiều lần nhắc nhở những người làm báo, khiviết phải trả lời rõ: “Viết cho ai? Viết để làm gì?; “Vì ai mà viết? Mục đíchviết làm gì?” Những câu hỏi Người đặt ra chính là đòi hỏi báo chí phải xácđịnh rõ đối tượng tiếp nhận thông tin Việc xác định đó nhằm hình thànhphương pháp sáng tạo phù hợp cho nhà báo Thực hiện lời dạy của Người,
89 năm qua, báo chí cách mạng nước ta đã thể hiện là công cụ sắc bén củaĐảng và Nhà nước trong công tác tuyên truyền, giáo dục, cổ vũ, động viêntoàn Đảng, toàn quân, toàn dân ta đoàn kết, vượt qua mọi khó khăn, thửthách, đưa sự nghiệp cách mạng nước ta không ngừng tiến lên và giành đượcnhững thành tựu to lớn Lớp lớp đội ngũ nhà báo Việt Nam luôn trung thànhvới lý tưởng của Đảng, kiên định vững vàng trong những biến động của lịchsử; có những đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp giành độc lập dân tộc, đấutranh thống nhất đất nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủnghĩa Không ngừng phấn đấu rèn luyện “trí sáng, tâm trong, bút sắc”, thựchiện sứ mệnh cao quý của người cầm bút, sáng tạo nhiều tác phẩm báo chí
có chất lượng cao hơn
Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc
về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, là kết quả sự vận dụng vàphát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin vào điều kiện cụ thể của
Trang 3nước, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại.
Cùng với chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng của Người đã và đang là nền tảng
tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động của Đảng ta và sự nghiệp cách mạngcủa nhân dân ta Hồ Chí Minh là người mở đầu, người thầy của báo chí cáchmạng Việt Nam Trong hệ thống tư tưởng của Người, có những vấn đề cơbản, quan trọng về nghề và người làm báo chí, xuất bản “ tất cả nhữngngười làm báo (người viết, người in, người sửa bài, người phát hành, v.v)”1,nghĩa là nói đến báo chí là nói đến xuất bản Hiện nay, việc nghiên cứu, làmbáo, học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh là rấtquan trọng và rất cần thiết, nhất là với các cơ quan báo chí địa phương
Là một phóng viên đang công tác tại phòng Thời sự, Đài Phát thanh
và Truyền hình tỉnh Tuyên Quang, với tinh thần và trách nhiệm của mộtngười cầm bút, tôi nhận thấy mình cần phải có trách nhiệm để góp phầnnâng cao chất lượng các chương trình thời sự của Đài Sau khi nghiên cứu,hoc tâp chương trinh đào tạo bồi dưỡng dành cho chức danh Phóng viên
hạng III, tôi chon đê tai: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí xuất bản”,
làm tiểu luận cuối khoá học
2 Phạm vi, giới hạn nghiên cứu của tiểu luận
Tiểu luận chu yêu làm rõ quan điểm, tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chíxuất bản Đanh gia thưc trang công tác tuyên truyền của Đài Phát thanh
và truyền hình tỉnh Tuyên Quang Đề xuất môt sô giai phap nhăm nângcao chất lượng công tác tuyên truyền
3 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
* Cơ sở lý luận: Dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư
tưởng Hồ Chí Minh về báo chí, xuất bản
* Phương pháp nghiên cứu
Trong quá trình nghiên cứu, viết tiểu luận, dựa trên phương pháp luậnbiện chứng duy vật của chủ nghĩa Mác- Lênin và một số phương pháp:phân tích, tổng hợp, so sánh, thống kê…
Do điều kiện công việc và khả năng nghiên cứu còn hạn chế nên khotranh khoi nhưng thiêu sot, kinh mong cac Thây giao, Cô giao tạo điềukiện, quan tâm giup đơ
1 Sđd, t.9, tr 414
Trang 4Tôi xin chân thanh cam ơn!
Phần thứ hai NỘI DUNG
I HỒ CHÍ MINH - NHÀ BÁO VĨ ĐẠI 1 Di sản báo chí, xuất bản của
Hồ Chí Minh
Từ Việt Nam ra đi ( 6-1911), người thanh niên Nguyễn Tất Thành đã trảiqua nhiều nghề lao động ở các thuộc địa của Pháp, ở Mỹ (1912-1913), ở Anh(1913-1917) Giữa năm 1917, Người trở lại Pháp tham gia vào nhóm “Nhữngngười yêu nước Việt Nam” và năm 1918, gia nhập Đảng xã hội Pháp Đầu năm
1919, Người viết bản Yêu sách của nhân dân An Nam gồm 8 điểm gửi đến Hội
nghị Vécxây (Pháp) Ngày 18-6- 1919 báo Nhân Đạo đăng bài báo đầu tiên của
Người là bài Quyền của các dân tộc thuộc địa.
Tháng 7-1920, Người đọc Sơ thảo lần thứ nhất Luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa của V I Lênin đăng trên báo Nhân đạo và bắt đầu có sự
chuyển biến căn bản về tư tưởng, tin theo chủ nghĩa Mác- Lênin Tháng 12-1920,tại Đại hội XVIII Đảng Xã hội Pháp họp ở thành phố Tua, Người tán thành theoQuốc tế Cộng sản và tham gia thành lập Đảng cộng sản Pháp Từ một người yêunước chân chính, Nguyễn Ái Quốc đã trở thành người cộng sản Việt Nam đầu tiên.Đây là bước thay đổi về chất trong tư tưởng và lập trường chính trị của Người và
mở ra phương hướng mới cho cách mạng Việt Nam
Trong cả cuộc đời mình, Hồ Chí Minh đã dành nhiều tâm trí, công sức chohoạt động báo chí, xuất bản cách mạng Người đã sáng lập 9 tờ báo cách mạng TạiPháp, Người sáng lập tờ báo Người cùng khổ (Le Paria, 1922); tại Liên Xô, Người
lập tờ Quốc tế nông dân (1924) Với nhiều bút danh và bằng các thứ tiếng khác nhau, khi ở Pháp, ở Liên Xô, Người đã viết hàng trăm bài báo chỉ rõ nỗi thống khổ
của người dân thuộc địa, tố cáo tội ác của thực dân Pháp ở Đông Dương
Hồ Chí Minh khai sinh ra nền báo chí cách mạng Việt Nam bằng việc sáng
lập ra tờ báo Thanh niên, số đầu tiên ra ngày 21-6-1925 Ngày đó đã trở thành ngày
báo chí cách mạng Việt Nam
Nếu kể từ bài báo đầu tiên đến bài báo cuối cùng là bài Thư trả lời tổng thống Mỹ đăng trên báo Nhân Dân, tổng cộng Người đã viết hơn 2.000 bài báo,
3000 bài thơ, gần 500 trang truyện và ký với nhiều thể loại chính luận, tiểu phẩm,
truyện, ký với những chủ đề đa dạng, sinh động, đầy tinh thần cách mạng
Để truyền bá rộng rãi chủ nghĩa Mác-Lênin và con đường cách mạng, Người
sáng lập các tờ báo Công nông (1925); Lính cách mệnh (1925 ); Thân ái (1928);
Trang 5Đỏ (1929) Những tờ báo này cùng với báo Thanh niên đã góp phần quan trọng
trong việc vận động thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam
Từ chủ nghĩa yêu nước Nguyễn Ái Quốc đến với cách mạng Từ làm cáchmạng Người đến với báo chí; sử dụng báo chí để làm cách mạng, tuyên truyền chủnghĩa Mác-Lênin vào phong trào công nhân và phong trào yêu nước Việt Nam,chuẩn bị chu đáo cho sự ra đời Đảng Cộng sản Việt Nam (1920-1930)
Sau khi về nước (1-1941), điều kiện sinh hoạt rất khó khăn, ăn đói, làm rấtmệt và luôn có mật thám rình mò nhưng Người vẫn quyết định ra ngay một tờ báo.Làm báo thì phải có đá in, các đồng chí phải đi lấy những tấm bia đá mài mất mấy
ngày mới thành bản in Tờ báo Việt Nam độc lập (1941); báo Cứu quốc (1942)
tuyên truyền con đường đấu tranh giành chính quyền
Từ sau khi giành chính quyền đến năm 1969, tuy không trực tiếp lãnh đạocác toà soạn báo nhưng Người liên tục viết báo Từ tháng 8- 1945 đến 1954, Ngườiviết hàng trăm bài báo nêu những vấn đề chỉ đạo kịp thời đối với cuộc kháng chiếnchống thực dân Pháp xâm lược
Từ tháng 1954 đến 1969, Người viết hàng trăm bài cho các báo, tạp chítrong và ngoài nước về các chủ đề cấp thiết trong lĩnh vực kinh tế, văn hoá, côngtác tư tưởng, vạch ra phương hướng phát triển kinh tế- xã hội xây dựng chủ nghĩa
xã hội ở miền Bắc, về công tác xây dựng Đảng, về nhiệm vụ kháng chiến chống
Năm 1957, khi tiếp đoàn nhà văn Liên Xô, Chủ tịch Hồ Chí Minh nói:”Tôi
là cây bút tiểu phẩm, nhà chính luận Gọi là nhà tuyên truyền tôi cũng không tranhcãi, nhà cách mạng chuyên nghiệp là đúng nhất”2
Tính chất chính luận trong tác phẩm của Người thể hiện ở các đề tài Ngườiviết tập trung vào “chống thực dân đế quốc, chống phong kiến, địa chủ, tuyêntruyền độc lập và chủ nghĩa xã hội” Tại Đại hội lần thứ hai Hội nhà báo Việt Nam(6-4-1959), Người nói :”Về nội dung viết mà các cô, các chú gọi là “đề tài” thì tất
cả những bài Bác viết chỉ có một “đề tài”là chống thực dân, đế quốc, tuyên truyềnđộc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội Duyên nợ của Bác đối với báo chí là như vậyđó”
2 RuF Bersatxki (Liªn X«): Mét lÇn gÆp Hå ChÝ Minh, B¸o v¨n nghÖ, 1980
Trang 6Với tầm nhìn chiến lược của cách mạng, Người sử dụng báo chí kết hợp tínhchính trị thời sự với mục đích lâu dài; giữa lý luận cách mạng với thực tiễn đấtnước và cụ thể từng vụ việc Tư tưởng báo chí đó cũng là mục tiêu chính trị củaĐảng và sự nghiệp cách mạng Theo phương hướng đó báo chí Việt Nam giáo dụcquần chúng cách mạng đoàn kết, quyết tâm chống đế quốc, giải phóng dân tộc, xâydựng chủ nghĩa xã hội và ủng hộ hoà bình thế giới.
Trong những năm ở Pháp, làm việc với báo chí thực dân, Người vẫn viếtnhiều bài lên án đanh thép, vạch trần bản chất tội ác của của thực dân Pháp, giácngộ tinh thần yêu nước, căm thù giặc, đoàn kết cứu nước, cứu nhà của nhân dânĐông Dương “Người dân Đông Dương bị tước quyền tự do được tổ chức, đi lại,
ăn nói và viết sách, họ đều bị bịt mồm, bịt miệng và bị giám sát, tuy vậy đế quốcPháp vẫn luôn luôn run sợ cho nền thống trị của chúng Chúng sợ cách mạng từngoài vào… Dù bọn đế quốc chủ nghĩa có đề phòng như thế nào đi nữa thì nạnnghèo khổ và sự bóc lột vẫn cứ thúc đẩy người Đông Dương làm cách mạng”.Trong thời kỳ 1919-1925 về đề tài trên đã được Người sử dụng thành tác phẩm lớn
“Bản án chế độ thực dân Pháp”.
Trong tác phẩm chính luận “Đường Kách mệnh”, Người nhắc lại câu nói nổi
tiếng của V.I Lênin “ Chỉ có theo lý luận cách mệnh tiền phong, đảng cách mệnhmới làm nổi trách nhiệm cách mệnh tiền phong” Tác phẩm có sức thu hút lớn lớpthanh niên Việt Nam giác ngộ cách mạng, quyết tâm đi theo con đường cứu nước
mà Người đã vạch ra
Người dùng thể nghị luận chính trị để bình luận một cách sâu sắc các vấn đềthời sự, chính trị - xã hội Người luôn bám sát nhiệm vụ chính trị, tuyên truyền,giáo dục đường lối chính sách của Đảng, Nhà nước, những vấn đề nóng hổi của đấtnước Thông qua nghị luận chính trị trên báo, người sáng tạo lý luận về cách mạnggiải phóng dân tộc và cách mạng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
Hồ Chí Minh tự nhận mình là cây bút tiểu phẩm Người viết tiểu phẩm từnhững bài báo đầu tiên bằng tiếng Pháp, bằng tiếng Trung Quốc và các tiểu phẩm
tiếng Việt sau khi về nước Theo thống kê trên báo Nhân dân từ năm 1950 đến
năm 1969, Người có 1.200 tiểu phẩm Trên thực tế, đa số các tác phẩm báo chí củaNgười là những tiểu phẩm ngắn gọn, sinh động về tội ác của thực dân Pháp, hìnhảnh của các dân tộc bị áp bức, thực tiễn kháng chiến chống thực dân Pháp, xâydựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và chống Mỹ, cứu nước
Trong di sản báo chí của Hồ Chí Minh có nhiều tác phẩm truyện và ký để lạidấu ấn sâu sắc với người đọc Người thường kết hợp giữa báo chí với văn học đểviết những truyện ngắn, truyện vừa và cả những truyện cực ngắn, thậm chí cótruyện ngắn chỉ có mươi dòng Người kết hợp tri thức văn hoá dân tộc, văn hoáphương Đông, phương Tây trong để làm nền cho những bài báo
Trang 7Người luôn dựa vào truyền thống văn hoá dân tộc để viết báo Người nóitiếng Việt rất quý nên ta phải biết giữ gìn Người sử dụng ngôn ngữ tiếng Việtnhuần nhuyễn, trong sáng Những câu trong các tác phẩm báo chí của Người đều
có đặc trưng chung là ngắn gọn, dễ hiểu, dễ nhớ và dễ làm theo
Người là tấm gương mẫu mực sáng tác các thể loại báo chí, văn học, sử họcvới nội dung khoa học, có tính thực tiễn, tính nhân văn sâu sắc Cách trình bàylôgic, bút pháp sôi nổi, nồng nhiệt, những tác phẩm của Người đanh thép khi phêphán, tha thiết tình cảm, nhiệt huyết khi nói về con người, đất nước Việt Nam.Những sự kiện phức tạp trong tiểu phẩm của Người được khái quát ngắn gọn, lậpluận sắc sảo và có sức hấp dẫn mạnh mẽ
Người sử dụng rất linh hoạt những mẩu chuyện, nghệ thuật sử dụng từ ngữgiàu hình ảnh, điệu châm biếm làm cho tác phẩm vừa độc đáo, vừa có giá trị vănhọc Trong nhiều tác phẩm, Người đưa thơ, ca dao, lẩy Kiều và các thủ pháp chơichữ Với lối trình bày logic, kết hợp nội dung và hình thức, bút pháp sôi nổi, tưliệu tin cậy những nhận định sáng suốt; những tư tưởng lớn về cách mạng, nhữngtác phẩm báo chí của Người đã mang đến cho báo chí Việt Nam một phương phápviết báo mới mẻ, tiến bộ và cách mạng
II QUAN ĐIỂM CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ VAI TRÒ, CHỨC NĂNG
VÀ NHIỆM VỤ CỦA BÁO CHÍ, XUẤT BẢN
1 Về vai trò của báo chí, xuất bản
Tiếp thu chủ nghĩa Mác- Lênin về báo chí phải trở thành cơ quan của các tổchức Đảng, ngay năm 1923, Người viết trong truyền đơn cổ động mua báo Le
Paria (Người cùng khổ): “Tờ báo này là tờ báo của bạn, giúp bạn thoát khỏi cảnh
nô lệ và sẽ phát hành rộng rãi tại các thuộc địa, nhằm dẫn dắt mọi người bị bóc lộtthuộc mọi màu da đoàn kết lại dưới lá cờ đỏ búa liềm để trong một phong trào cáchmạng quốc tế rộng lớn quét sạch mọi kẻ bóc lột mà chúng ta là những người cùngkhổ” Người sử dụng những bài báo của mình để tố cáo mạnh mẽ thực dân Pháp đãbuộc dân An Nam không có tờ báo nào của mình, không có quyền tự do báo chí và
tự do ngôn luận, không có quyền tự do hội họp, và lập hội, không có quyền tự dohọc tập, nhân dân sống trong cảnh ngu dốt
Ngay sau khi thành lập Đảng, Người chỉ rõ “phải xuất bản ngay một tạp chí
lý luận và ba tờ báo tuyên truyền” có nhiệm vụ làm cho nhân dân hiểu rõ thực chấtvấn đề thuộc địa, thức tỉnh sự đồng tình, hưởng ứng của quần chúng lao động ở cácnước thuộc địa, tranh thủ họ tham gia sự nghiệp cách mạng
Năm 1941, xã luận báo Việt Nam hồn, Người viết: “Tây nó làm cho ta ngu
hèn Báo Việt Nam độc lập cốt làm cho dân ta biết các việc, biết đoàn kết đặngđánh Tây, đánh Nhật, làm cho Việt Nam độc lập, tự do”
Trang 8Hồ Chí Minh xác định báo chí là mặt trận, người làm báo là chiến sĩ, câybút trang giấy là vũ khí, bài báo là tờ hịch cách mạng để tập hợp, hướng dẫn nhândân đấu tranh Báo chí là một thứ vũ khí cách mạng sắc bén tuyên truyền, vận động
nhân dân tham gia sự nghiệp cách mạng “Về trách nhiệm báo chí, Lênin có nói:
báo chí là người tuyên truyền, người cổ động, người tổ chức chung, người lãnh đạochung Vì vậy, nhiệm vụ của người làm báo là quan trọng và vẻ vang Muốn hoànthành tốt nhiệm vụ ấy thì phải cố gắng học tập chính trị, nâng cao tư tưởng, đứngvững trên lập trường giai cấp vô sản; phải nâng cao trình độ văn hoá, phải đi sâuvào nghiệp vụ của mình”3
“Tờ báo Đảng như những lớp huấn luyện giản đơn, thiết thực và rộng khắp
Nó dạy bảo chúng ta những điều cần biết làm về tuyên truyền, tổ chức, lãnh đạo vàcông tác Hàng ngày nó giúp nâng cao trình độ chính trị và năng suất công tác củachúng ta Nếu ai cắm đầu làm việc mà không xem, không nghiên cứu báo Đảng thìkhác nào nhắm mắt đi đêm, nhất định sẽ lúng túng, vấp váp, hỏng việc Vì vậy, cán
bộ trong Đảng và ngoài Đảng, toàn thể Đảng viên và cốt cán cần phải xem báoĐảng”
Người dạy: “Báo chí của ta đã có một địa vị quan trọng trong dư luận thếgiới Cho nên làm báo phải hết sức cẩn thận về hình thức, về nội dung, về cáchviết” “Báo chí ta cần phải phục vụ nhân dân lao động, phục vụ chủ nghĩa xã hội vàbảo vệ tổ quốc, phục vụ hoà bình thế giới” Báo chí còn có nhiệm vụ đối ngoại, tácđộng vào dư luận thế giới, góp phần tạo điều kiện quốc tế thuận lợi cho sự nghiệpcách mạng Việt Nam
Người coi báo chí là một mặt trận, tờ báo như vũ khí sắc bén, nhanh nhạy,
đại chúng tuyên truyền, cổ động , huấn luyện, giáo dục và tổ chức cho dân chúng
hiểu, dân nhớ, dân theo, dân làm cách mạng giải phóng dân tộc, kháng chiến chốngxâm lược và xây dựng đất nước
Báo chí, xuất bản là vũ khí sắc bén, nhanh nhạy, đại chúng, phục vụ kịp thời,
là công cụ tuyên truyền, cổ động, tổ chức phong trào cách mạng, lãnh đạo quầnchúng thực hiện nhiệm vụ cách mạng, thực hiện đường lối của Đảng, pháp luật của
Nhà nước; là diễn đàn của nhân dân để huấn luyện và giáo dục về chính trị, nghiệp
vụ và đạo đức, làm cho tư tưởng và hành động thông suốt và thống nhất Báo chí,xuất bản giáo dục lý luận chính trị gắn với thực tiễn, giáo dục chuyên môn, nghiệp
vụ, giáo dục đạo đức đi đôi với chống chủ nghĩa cá nhân Báo chí là người tổ chức
và lãnh đạo, hướng dẫn dư luận, thúc đẩy và nâng cao tinh thần đấu tranh của nhân
dân
2 Về chức năng, nhiệm vụ của báo chí, xuất bản cách mạng
3 V.I Lênin, Toàn tập, Nxb Tiến bộ M tập 9, tr.415.
Trang 9Chức năng của báo chí phân biệt rõ báo chí với các công cụ khác của côngtác tư tưởng Tháng 5-1949, trong thư gửi lớp học viết báo Huỳnh Thúc Kháng đầutiên ở chiến khu Việt Bắc, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Nhiệm vụ của tờ báo làtuyên truyền, cổ động, huấn luyện, giáo dục và tổ chức dân chúng để đưa dânchúng đến mục đích chung”.
Tuyên truyền, cổ động là nội dung cơ bản trong công tác tư tưởng của Đảng.
Báo chí tuyên truyền, cổ động nhằm đưa tư tưởng đến với mọi người “Tuyêntruyền là đem một việc gì nói cho dân hiểu, dân nhớ, dân theo, dân làm Nếukhông đạt mục đích đó, là tuyên truyền thất bại” Tuyên truyền có mục đích là pháthuy lòng yêu nước, vì độc lập của dân tộc, lợi ích của đất nước, làm cho nhân dânhiểu rõ chính sách của Đảng và nhà nước Năm 1946, Người viết: “Các báo và bantuyên truyền nên hướng dẫn lòng yêu nước chí cương quyết cố giành độc lập hoàntoàn của đồng bào một cách ôn hoà, bình tĩnh, có lợi cho ngoại giao”
Sau khi toàn quốc kháng chiến bùng nổ, trong thư gửi Đại hội nhà báo nước
ta năm đó, Người nói:”Theo ý tôi, các bạn có nhiệm vụ như sau: 1 Vạch rõ âmmưu, chính sách và những hoạt động tàn bạo của địch 2 Giải thích cho dân chúnghiểu rõ vì sao phải trường kỳ kháng chiến, vì sao kháng chiến nhất định thắng lợi
3 Giải thích chính sách của Chính phủ cho dân chúng rõ Bày tỏ nguyện vọng củadân chúng cho Chính phủ biết 4 Cổ động dân chúng, huấn luyện dân chúng, bàycho dân chúng tổ chức lực lượng của mình 5 Kêu gọi toàn dân đoàn kết, hăng háikháng chiến, tin tưởng về thắng lợi”4
Báo chí có nhiệm vụ tuyên truyền đối ngoại, tác động vào dư luận thế giới,coi trọng việc chống lại tuyên truyền phản động của địch góp phần tạo điều kiệnquốc tế thuận lợi cho sự nghiệp cách mạng Việt Nam “Đế quốc Pháp- Mỹ khôngnhững chiến tranh xâm lược bằng quân sự, chúng còn chiến tranh bằng tuyêntruyền Chúng dùng báo chí và phát thanh hàng ngày, tranh ảnh và sách vở in rấtđẹp, các nhà hát, các trường học, các lễ cóng bái ở nhà thờ và chùa chiền, các hộihọp để tuyên truyền Chỉ ở Pháp mà thôi, mỗi năm chúng tiêu 2.450 triệu quan vàoviệc tuyên truyền nhồi sọ Chúng không ra mặt Ở nước nào chúng mua chuộcngười nước ấy làm thay cho chúng Bộ trưởng tuyên truyền Mỹ nói: mỗi năm, cácbáo chí nước ngoài đăng tài liệu tuyên truyền của Mỹ cộng lại hơn 4 vạn trang báo(bằng 16 vạn trang báo Cứu Quốc.''
Người nêu rõ :'' Địch tuyên truyền xảo quyệt và bền bỉ, ngày này đến ngàykhác, năm này đến năm khác ''Giọt nước rỏ lâu, đá cũng mòn'' Cho nên không khỏi
có một số đồng bào bị địch tuyên truyền mãi nên hoang mang Trong đấu tranh tuyêntruyền, Người dặn đối với địch ''thì nêu những cái xấu của nó để bộ đội ta, đồng bào tabiết là chúng nó độc ác thế nào, xấu xa thế nào, để gây lòng căm thù đối với quân
4 SĐD, t 5, tr 180
Trang 10địch Sự hung ác, xấu xa của chúng nó rất nhiều, nếu biết gom góp tài liệu thì tha
hồ mà viết Có những việc chúng nó làm, bên ngoài thì như là tốt, mà bên trong thìthật là xấu, ta phải giải thích cho nhân dân ta hiểu''
Còn về phía ta thì phải ra sức tuyên truyền đường lối của Đảng, tuyên truyềnnhững thành tích của công cuộc kháng chiến và kiến quốc, phải nêu gương ngườitốt: Làm như vậy, bản thân các nhà báo đã đóng góp vào cuộc kháng chiến thắnglợi, xây dựng hoà bình và đấu tranh thống nhất Tổ quốc
Báo chí mang lại sức mạnh giác ngộ cho quần chúng trong nhận thức, thànhsức mạnh thực tiễn “Báo chí của Đảng có nhiệm vụ làm cho tư tưởng và hànhđộng thông suốt và thống nhất” Người yêu cầu “Trong báo Đảng có những giảithích về: Lý luận Mác- Lênin Tình hình thế giới và trong nước Đường lối chínhsách đối nội và đối ngoại của Đảng và của Chính phủ Đời sống và ý nguyện củanhân dân Những kinh nghiệm tốt và xấu của các ngành, các địa phương.”5 Ngườichỉ ra phương châm của việc giáo dục lý luận trên báo là học đi đôi với hành, lýluận liên hệ với thực tiễn, học để làm việc, làm người, làm cán bộ, phụng sự đoànthể, nhân dân, Tổ quốc và nhân loại Giáo dục lý luận đi đôi với giáo dục, đào tạo,với thực tiễn Theo Người, học thuộc lòng bao nhiêu sách vở chủ nghĩa Mác -Lênin mà sống với nhau không có tình nghĩa thì coi như cũng chưa học gì
Người chủ trương phải kết hợp xây và chống, xây tích cực, chống quyết liệt,nhưng xây là chính Người tin vào bản chất tốt đẹp và cao cả của con người Mỗicon người có thiện và ác ở trong lòng Ta phải biết làm cho phần tốt trong mỗi conngười nẩy nở như hoa mùa xuân, và phần xấu bị mất dần đi, đó là thái độ của
người cách mạng Những tác phẩm của Người như Sửa đổi lề lốí làm việc, Cần kiệm, liêm chính, Đạo đức cách mạng, Nâng cao đạo đức cách mạng quét sạch chủ nghĩa cá nhân là những tác phẩm mẫu mực về tính giáo dục của báo chí.
Về đạo đức cách mạng, Người viết: ''Từ nay về sau, nhân dân ta và Đảng taphải giữ gìn và phát huy mãi mãi đạo đức trong sáng ấy Một dân tộc, một đảng vàmỗi con người, ngày hôm qua là vĩ đại, có sức hấp dẫn lớn, không nhất định hômnay và ngày mai vẫn được mọi người yêu mến và ca ngợi, nếu lòng dạ không trongsáng nữa, nếu sa vào chủ nghĩa cá nhân Cho nên trong khi ta kiên trì và đẩy mạnhcuộc chiến đấu chống Mỹ, cứu nước, làm cho văn minh chiến thắng bạo tàn thìđồng thời phải loại trừ những cái xấu xa do chế độ cũ để lại trong xã hội và trongmỗi con người''
Nhiệm vụ của tờ báo kịp thời làm sáng tỏ mục tiêu của cách mạng, đường lối,tuyên truyền đường lối chủ trương chính sách của Đảng, vận động nhân dân tham gia
sự nghiệp cách mạng Phục vụ nhân dân lao động, phục vụ chủ nghĩa xã hội và
5 Sđd, t7, tr 298
Trang 11bảo vệ Tổ quốc, phục vụ hoà bình thế giới Gắn bó chặt chẽ với thực tiễn cách mạng,biểu dương các nhân tố tích cực đồng thời với phê phán mạnh mẽ các nhân tố tiêucực Báo chí như những lớp huấn luyện giản đơn, thiết thực và rộng khắp về nhữngđiều cần biết, cần làm, giúp nâng cao trình độ chính trị và năng suất công tác.
- Tổ chức và lãnh đạo là chức năng hướng dẫn của báo chí.
Hồ Chí Minh gắn kết một cách chặt chẽ các chức năng tuyên truyền, cổđộng, huấn luyện và giáo dục với chức năng tổ chức và lãnh đạo Người viết: Đểlàm trọn nhiệm vụ tuyên truyền, tổ chức hướng dẫn thì các báo chí ta cần phải gầngũi quần chúng hơn nữa, đi sâu vào công việc thực tế hơn nữa, cách làm việc củacác báo chí phải cải thiện hơn nữa''
Người phê phán ''Không biết lãnh đạo dư luận, không biết thúc đẩy và nângcao tinh thần dấu tranh của nhân dân'' là một trong những khuyết điểm của báo chí
Dư luận có vai trò to lớn trong đấu tranh chống kẻ thù xâm lược, tố cáo bộ mặtxâm lược và các tội ác chiến tranh của chúng, phát động lòng căm thù trong nhândân thúc đẩy họ đứng lên giết giặc lập công Dư luận cũng có vai trò to lớn trongđấu tranh chống các hiện tượng tiêu cực trong nội bộ nhân dân, chống tham nhũng,quan liêu) lãng phí
Người nói: ''phải gây chung quanh chúng một không khí công chúng côngphẫn và tẩy chay về mặt đạo đức Có như vậy mới ngăn chặn được những hànhđộng ăn cắp của công
Báo chí không chỉ lãnh đạo dư luận mà cần phải lãnh đạo, tổ chức các phongtrào cách mạng của quần chúng Người trực tiếp viết những bài báo biểu dươngnhững người tốt, cổ vũ các phong trào thi đua yêu nước khen thưởng các anh hùngchiến sĩ đua, khen thưởng cho những người có thành tích Người nói, báo chí phảikhuyến khích những người tốt, việc tốt và thẳng thắn phê bình những điều xấunhư: lười biếng, tham ô, lãng phí, quan liêu Phương pháp lấy gương tốt trong nhândân và cán bộ, đảng viên để giáo dục lẫn nhau, lấy quần chúng giáo dục quầnchúng là rất sinh động và có sức thuyết phục lớn Đó cũng là cách thực hành đườnglối quần chúng trong công tác giáo dục
Người kêu gọi các báo chí phải có những chuyên mục thường xuyên nêugương người tốt, việc tốt Nhìn lại các phong trào thi đua trong cách mạng Việt
Nam từ Tuần lễ vàng, phong trào Đời sống mới, đến các phong trào Thi đua ái quốc giết giặc lập công, Thanh niên ba sẵn sàng, Phụ nữ ba đảm đang, phong trào Đại Phong, Duyên Hải, Cờ ba nhất…v.v Phong trào nào Hồ Chí Minh cũng có
những lời kêu gọi hay những bài báo cổ vũ thi đua làm nhiều việc tốt Qua cácphong trào đó dấu ấn tổ chức phong trào cách mạng của báo chí nước ta được thểhiện rõ hơn