Sáng kiến một số biện pháp tổ chức học tập theo nhóm trong môn Tiếng Việt cho học sinh lớp 4 nhằm nâng cao hiệu quả giờ dạy ở trường TH&THCS Đông Khê

Sáng kiến một số biện pháp tổ chức học tập theo nhóm trong môn Tiếng Việt cho học sinh lớp 4 nhằm nâng cao hiệu quả giờ dạy ở trường TH&THCS Đông Khê Sáng kiến một số biện pháp tổ chức học tập theo nhóm trong môn Tiếng Việt cho học sinh lớp 4 nhằm nâng cao hiệu quả giờ dạy ở trường TH&THCS Đông Khê

2.3.1 Tạo niềm say mê khám phá kiến thức mới 5, 6

2 3.2 Rèn kĩ năng giao tiếp giữa các cá nhân 6,7,8 2.3.3 Phát huy năng lực làm nhóm trưởng của mỗi cá nhân 9,10 2.3.4 T ổ chức hoạt động nhóm cho HS trong các phân môn

Luyện từ và câu, Tập đọc, Kể chuyện, Tập làm văn

1 MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài

Sự nghiệp giáo dục (GD) luôn được Đảng và Nhà nước ta hết sức coi trọng Phát triển GD theo hướng đổi mới căn bản và toàn diện là một trong những nhiệm vụ hàng đầu trong sự nghiệp xây dựng và đổi mới đất nước trong giai đoạn hiện nay Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 của Ban Chấp hành Trung ương về đổi mới căn bản, toàn diện GD-ĐT, đáp ứng yêu cầu CNH, HĐH trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế khẳng định “Đổi mới căn bản, toàn diện nền GD theo hướng chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá, dân chủ hoá và hội nhập quốc tế” và “Phát triển nhanh nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao, tập trung vào việc đổi mới căn bản và toàn diện nền GD quốc dân” [1] Mục tiêu GD quy định rõ trong Điều 2 của Luật Giáo dục sửa đổi (2018): “phát triển toàn diện con người Việt Nam có đạo đức, tri thức, văn hóa, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp, có lòng yêu nước, tinh thần dân tộc và ý thức công dân toàn cầu; trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân; phát huy tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và hội nhập quốc tế" [2]

Trong việc đổi mới, cải tiến phương pháp dạy học, việc phát huy tính tích cực học tập của học sinh có ý nghĩa quan trọng Giáo dục phải được tiến hành trên cơ sở tự nhận thức, tự hành động; phải được thực hiện thông qua hành động

và bằng hành động của bản thân Vì vậy việc khơi dậy, phát triển ý thức, năng lực của người học là con đường phát triển tối ưu của giáo dục Để đáp ứng yêu cầu trên, hiện nay trong dạy học có nhiều phương pháp và hình thức đã được nhiều giáo viên áp dụng nhằm phát triển tư duy người học Trong số đó, hình thức tổ chức học tập theo nhóm đã và đang được vận dụng một cách hiệu quả Trong học tập, không phải nhiệm vụ nào cũng có thể được hoàn thành do hoạt động thuần tuý của cá nhân Có những câu hỏi, bài tập, những vấn đề đặt ra khó, phức tạp đòi hỏi phải có sự hợp tác giữa cá nhân mới có thể hoàn thành Vì vậy, bên cạnh hình thức học tập cá nhân, cần tổ chức cho HS học tập theo nhóm

Xuất phát từ lí do trên, tôi trăn trở và thực hiện đề tài “Một số biện pháp tổ chức học tập theo nhóm trong môn Tiếng Việt cho học sinh lớp 4 nhằm nâng cao hiệu quả giờ dạy ở trường Tiểu học và THCS Đông Khê”

1.2 Mục đích nghiên cứu

Nâng cao chất lượng hoạt động nhóm trong dạy học môn Tiếng Việt lớp 4

ở trường TH&THCS Đông Khê

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Một số biện pháp tổ chức học tập theo nhóm trong môn Tiếng Việt cho HS

lớp 4 nhằm nâng cao hiệu quả giờ dạy ở trường Tiểu học và THCS Đông Khê 1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp điều tra khảo sát

- Phương pháp phân tích, tổng hợp

- Phương pháp thực hành

- Phương pháp thống kê, kiểm tra, đánh giá

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1.Cơ sở lí luận 2.1.1 Vai trò của giáo viên tiểu học

Giáo dục tiểu học đóng vai trò nền tảng, bắt đầu hình thành nhân cách học

sinh Từ lứa tuổi này, học sinh sẽ có những nhận thức như ấn tượng về người

thầy người cô mẫu mực, là đối tượng để các em học tập và noi theo, thậm chí

mơ ước được giống như các thầy các cô Chính vì thế, vai trò của giáo viên tiểu

học có ý nghĩa rất lớn trong hệ thống giáo dục hiện nay

Ngoài mục đích truyền thụ tri thức cho người học, các tiết lên lớp phải có

một phương pháp giảng dạy phù hợp, sinh động Đây là điều bất cứ giáo viên

nào cũng hiểu, tuy nhiên để tạo nên một không khí sinh động và lôi cuốn học

sinh thì không hề đơn giản Để làm được điều đó người giáo viên không chỉ làm

chủ kiến thức mà cần phải có phương pháp sư phạm thích hợp để phát huy tính

chủ thể của học sinh

2.1.2 Vai trò và nhiệm vụ của học sinh

Trong cuộc sống xã hội, sự hợp tác có tính phổ biến, mang bản chất sinh

học tự nhiên và diễn ra trong suốt cuộc đời mỗi con người Sự hợp tác diễn ra

trong mọi gia đình, cộng đồng, trong mọi công việc

Học hợp tác nhóm là hình thức tổ chức học tập của học sinh theo nhóm

nhỏ trên lớp, trong đó nhấn mạnh đến các kĩ năng hợp tác mang tính xã hội

Ngày nay chúng ta đang dần chuyển đổi từ dạy học truyền thụ của giáo

viên sang tổ chức hoạt động tự học của học sinh Để học sinh thụ hưởng tốt nhất

lượng kiến thức của bài học thì quá trình tự học, tự giáo dục của học sinh giữ vai

trò trung tâm, còn giáo viên là người hướng dẫn, đồng hành với học sinh, giúp

học sinh tự tìm hiểu kiến thức Mà học nhóm là một trong những phương pháp

giúp các em tự rèn luyện và phát triển kĩ năng làm việc, kĩ năng giao tiếp, tạo

điều kiện cho học sinh học hỏi lẫn nhau, phát huy vai trò trách nhiệm, tính tích

cực trên cơ sở làm việc hợp tác Thông qua học nhóm, các em có thể cùng làm

việc với nhau những công việc mà một mình không thể tự làm được trong một

thời gian nhất định Đối với cấp Tiểu học, việc rèn cho các em các kỹ năng học

hợp tác nhóm là hết sức cần thiết, tạo điều kiện để các em có nhiều cơ hội giao

lưu, học hỏi lẫn nhau, giúp đỡ nhau, góp phần vào việc giáo dục toàn diện nhân

cách cho học sinh

2.2 Cơ sở thực tiễn

2.2.1 Thuận lợi:

- Ban giám hiệu luôn quan tâm tạo mọi thuận lợi cho giáo viên và học sinh

- Hiện nay các nguồn thông tin từ sách báo, truyền hình truyền thanh khá

phong phú, phần nào giúp giáo viên tự học hỏi nâng cao tay nghề Nội

dung sách giáo khoa phù hợp với trình độ nhận thức của học sinh

- HS đã được tiếp cận với hợp tác nhóm ngay từ các lớp dưới

- Luôn được sự ủng hộ động viên giúp đỡ của đồng nghiệp, nhất là các

đồng chí trong khối 4,5

2.2.2.Khó khăn

*Cơ sở vật chất phục vụ cho việc dạy học

Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa hoạt động của học sinh, bồi dưỡng năng lực thực hành, để học sinh có thể tự học, tự nghiên cứu, khám phá kiến thức thì điều kiện cơ sở vật chất phục vụ cho dạy học giữ vai trò quan trọng Song ở Trường TH&THCS Đông Khê một số phòng học và CSVC chưa phù hợp đáp ứng với việc đổi mới giáo dục hiện nay

*Về phía giáo viên

Qua giảng dạy thực tế trên lớp và qua dự giờ, thăm lớp đồng nghiệp, tôi nhận thấy những hạn chế trong dạy học theo nhóm ở một số lớp như sau:

- Sử dụng dạy học theo nhóm tuỳ tiện, không có sự lựa chọn thích hợp

- Việc áp dụng phương pháp thảo luận nhóm còn mang nặng tính hình thức, chiếu lệ Nhiều giáo viên quan niệm và hiểu rằng muốn đổi mới phương pháp dạy học là bắt buộc phải sử dụng hình thức thảo luận nhóm nên bất kỳ tiết dạy nào hoặc khi có giáo viên dự giờ, thăm lớp là sử dụng đến thảo luận nhóm mà chưa thực sự chú ý đến hiệu quả của nó mang lại như thế nào

- Một số tiết dạy nội dung thảo luận giáo viên đưa ra chưa phù hợp với khả năng, chưa kích thích được hứng thú của học sinh Nếu vấn đề thảo luận nhóm quá dễ, quá thấp sẽ làm học sinh chủ quan, không làm việc Ngược lại, vấn đề đưa ra quá khó, quá cao thì học sinh không thể tranh luận để giải quyết được Tất cả đều không mang lại hiệu quả cho thảo luận nhóm

* Về phía học sinh

Vào đầu năm học 2019 - 2020 tôi được phân công chủ nhiệm và giảng dạy lớp 4, lớp có 42 học sinh, phần lớn là con em của những gia đình nông dân hoặc gia đình có bố mẹ đi làm ăn xa, các em ở nhà với ông bà Do đó các em chưa tự giác, chủ động trong học tập Chính vì vậy dẫn đến nhiều khó khăn cho công tác dạy học nói chung và hướng cho các em hoạt động năng động, sáng tạo nói riêng Tôi đã khảo sát hoạt động nhóm của lớp: Yêu cầu HS thảo luận nhóm

4 tìm các từ thể hiện lòng nhân hậu, tình cảm yêu thương đồng loại; tìm từ trái nghĩa với nhân hậu hoặc yêu thương(Tiếng Việt lớp 4, bài 1 trang 17)

Sau khi yêu cầu, tôi thấy HS hình thành nhóm 4 rất nhanh (8 nhóm 4 và 2 nhóm 5) Tiếp tục theo dõi học sinh thảo luận, tôi nhận thấy:

- Có 2 nhóm tích cực thảo luận, các thành viên trong nhóm biết giơ tay phát biểu ý kiến và thống nhất ý kiến Còn lại 4 nhóm có ghi chép kết quả nhưng các thành viên chưa tích cực thảo luận và còn một số nhóm thì ngồi việc ai người đó làm

- Đa số các em chưa tự tin trình bày ý kiến và đưa ra lí lẽ để bảo vệ ý kiến của mình trước nhóm

- Nhóm hoạt động nhưng chưa thấy rõ vai trò của nhóm trưởng Đôi khi nhóm hoạt động mới chỉ dừng lại ở hình thức, chưa phát huy được tác dụng của dạy học theo nhóm

- Trong hoạt động nhóm chỉ có một số em tham gia, số còn lại không tham gia hoặc tham gia không tích cực

- Các thành viên trong nhóm không lắng nghe ý kiến của nhau: có hiện tượng lấn át hoặc chấp nhận ý kiến của nhau một cách miễn cưỡng

- Cả nhóm phụ thuộc vào một, hai thành viên, không tuân theo điều hành của nhóm trưởng, để mắc nhóm trưởng thực hiện cả nhiệm vụ làm bài và nhiệm

vụ trình bày bài trước lớp

- Vai trò của các thành viên trong nhóm không thay đổi (chỉ một, hai học sinh thường xuyên làm nhóm trưởng và thư ký) trong các buổi dạy học có sử dụng nhóm

Từ những thực trạng trên tôi đã tiến hành khảo sát chất lượng thảo luận nhóm của lớp qua một số hoạt động của các tiết học Luyện từ và câu, Tập làm văn, Tập đọc trong 5 tuần đầu Kết quả như sau:

Kết quả khảo sát hoạt động nhóm lớp 4 sau 5 tuần năm học 2019 - 2020

TS

HS Số nhóm

Chưa biết tổ chức thảo luận nhóm, chưa hứng thú học tập

Từ cơ sở lí luận và thực trạng hoạt động nhóm của học sinh lớp 4 Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Đông Khê, tôi trăn trở nghiên cứu và thực hiện đề tài “Một số biện pháp tổ chức học tập theo nhóm trong môn Tiếng Việt cho học sinh lớp 4 nhằm nâng cao hiệu quả giờ dạy ở trường TH&THCS Đông Khê”qua các biện pháp sau:

2.3.1 Biện pháp 1: Tạo niềm say mê khám phá kiến thức mới cho HS

Tiểu học là cấp học đầu tiên không chỉ hình thành nhân cách người học

mà còn tạo nền tảng kiến thức và đặc biệt là cách tiếp cận với tri thức khoa học

Bởi vậy nhiệm vụ của giáo viên tiểu học gắn với trách nhiệm nuôi dưỡng tạo cho các em niềm say mê khám những tri thức khoa học đầu tiên

Sự chủ động tích cực của học sinh thông qua hoạt động nhóm là rất cần thiết Ở đó các kĩ năng phối hợp, cộng tác, năng lực nhận thức, tổ chức, lĩnh hội kiến thức được phát huy một cách hiệu quả ở các đối tượng học sinh Sức ép về kiến thức, thời gian được hoạt động hóa, thực sự làm cho công tác giáo dục học sinh ngày càng đổi mới linh hoạt và hiệu quả hơn Mỗi tiết học hay mỗi hoạt động vui chơi trong khuôn viên nhà trường không thể thiếu hoạt động nhóm, chắc chắn nó sẽ là đòn bẩy kích thích tư duy, trí tưởng tượng và nhất là tinh thần đoàn kết mà học sinh có được thông qua những hoạt động giáo dục này

Ví dụ: Khi dạy bài Tập đọc lớp 4, bài “Những hạt thóc giống”, trang 46

Tôi đã đặt vấn đề như sau hoạt động luyện đọc:

Nhà vua đã chọn người như thế nào để truyền ngôi, nhờ đâu cậu bé Chôm được truyền ngôi?

Học sinh thảo luận nhóm 4 đọc lại bài và trả lời câu hỏi trên

Học sinh tò mò muốn biết vì sao cậu bé Chôm lại được truyền ngôi nên đã rất sôi nổi nêu ý kiến và bàn luận, giải thích khi thảo luận Có những em đặt câu hỏi rất thú vị thể hiện được sự tò mò và ham hiểu biết ở các em Như em Xuân Lâm hỏi bạn: Vì sao Chôm được truyền ngôi? Sau khi được truyền ngôi Chôm

sẽ làm những việc gì? Hay câu hỏi của em Hoài An: Hành động của cậu bé Chôm có gì khác với mọi người? Hành động đó có gì đáng quý? Chính sự thắc mắc hay tranh luận của các em để tìm ra lời giải đáp thực sự đã phần nào thực hiện được mục tiêu của tiết học Sau mỗi câu hỏi, câu trả lời của học sinh tôi thường khích lệ để các em tự tin trao đổi với nhau

Như vậy việc tạo niềm say mê khám phá kiến thức cho học sinh là hết sức quan trọng trong quá trình dạy học nói chung và hoạt động nhóm nói riêng Điều đó sẽ giúp các nhóm hoạt động hiệu quả, biết cộng tác, biết tôn trọng lẫn nhau để cùng nhau khám phá tìm ra chân lí

2.3.2.Biện pháp 2: Rèn kĩ năng giao tiếp giữa các cá nhân

Kĩ năng giao tiếp là khả năng hiển thị cá nhân một cách nhất quán thể hiện khả năng giao tiếp hiệu quả Nhờ có kĩ năng giao tiếp mà chúng ta giải quyết công việc hiệu quả hơn Đặc biệt là trong hoạt động nhóm, phải tạo được

sự đồng thuận hay tiếng nói chung giữa các thành viên trong nhóm để cùng nhau thực hiện các hoạt động chung Để thực hiện điều đó tôi chú trọng rèn cho học

sinh những kĩ năng sau:

a) Kĩ năng giao tiếp, tương tác, cụ thể:

- Biết lắng nghe và trình bày ý kiến rõ ràng

- Biết lắng nghe và biết thừa nhận ý kiến của người khác

- Biết ngắt lời một cách hợp lí

- Biết phản đối một cách lịch sự và đáp lại lời phản đối

- Biết thuyết phục người khác và đáp lại sự thuyết phục

Để rèn học sinh có những kĩ năng trên, tôi đã là người tổ chức, hướng dẫn, bảo ban các em không chỉ những khi hoạt động nhóm mà cả những tiết học trên lớp, những tiết hoạt động ngoại khóa, đặc biệt là những lần học sinh phát biểu ý kiến Yêu cầu học sinh cả lớp lắng nghe bạn trả lời; học sinh khác nhận xét, giải thích cách làm của mình để thuyết phục cô và các bạn hoặc có thể hỏi

cô (bạn) về những điều bản thân còn vướng mắc

Ví dụ: Khi dạy tiết tập làm văn “Luyện tập thuyết trình tranh luận” tuần

9, trang 94, tập 1, bài tập 2:

Trình bày ý kiến của em nhằm thuyết phục mọi người thấy rõ sự cần thiết của cả trăng và đèn trong bài ca dao:

Đèn khoe đèn tỏ hơn trăng

Đèn ra trước gió còn chăng, hỡi đèn ?

Trăng khoe trăng tỏ hơn đèn

Cớ sao trăng phải chịu luồn đám mây ?

Tôi đã khích lệ học sinh tích cực thảo luận trong nhóm để đưa ra ý kiến, lí

lẽ bảo vệ ý kiến của mình và thống nhất xem đèn hay trăng quan trọng hơn

Học sinh các nhóm thảo luận rất tích cực, sôi nổi Em Mai thì cho là trăng quan trọng hơn vì trăng không bị tắt khi có gió, cũng không cần dầu thắp sáng như đèn, trăng rất đẹp và chiếu sáng cho mọi nhà Em Tươi thì cho là đèn quan

trọng hơn vì đèn có đủ sáng để học bài, đèn có thể chiếu sáng bất kì lúc nào, ở đâu nếu ta cần, còn trăng chỉ sáng trong một số ngày của tháng Em Tùng lại đưa ra lí lẽ: Bạn bảo đèn quan trọng hơn nhưng nếu đèn bị gió làm tắt hoặc đèn hết dầu thì sao? Em Linh lại liên hệ đến đèn điện hiện nay gia đình em đang dùng là quan trọng nhất vì gió cũng không làm tắt được, muốn sáng bất kì lúc nào ở đâu cũng được mà lại rất sáng nữa Nghe đến đây một em lại ý kiến: Thế những ngày mất điện thì sao ? Chúng ta vẫn phải cần đèn để học

Sau thời gian thảo luận theo quy định, tôi cho các nhóm nêu kết quả của mình Các nhóm khác cho ý kiến, chất vấn: Vì sao ? Em cho ý kiến bổ sung như thế nào ?

Qua những hoạt động như vậy tôi sẽ từng bước rèn luyện cho các em những kĩ năng cần thiết, giúp các em có lời lẽ chất vấn cần mềm mỏng, lịch sự Tuy nhiên điều quan trọng là trong nhóm cần có sự cởi mở để khuyến khích mọi thành viên có thể tiếp nhận những ý kiến trái chiều với quan điểm của mình mà không tự ái Người chất vấn cũng phải sử dụng lời lẽ mềm mại và tế nhị, không xoáy vào điểm yếu, lên tiếng phê phán, chê bai dẫn đến sự tranh luận vô ích

Với việc rèn những kĩ năng trên tôi thấy học sinh lớp tôi có tiến bộ rõ rệt khi hoạt động nhóm Các em đã biết cách xưng hô khi thảo luận, biết phản đối ý kiến của bạn và nêu ý kiến của mình, giải thích ý kiến của mình một cách lịch

sự, cởi mở Có những em còn biết lập luận để các bạn và cô giáo phải chấp nhận

ý kiến của mình hoặc của nhóm mình như em Linh Đan, Phương Anh, Tùng, Nga, Linh, Thảo Nguyên

b) Kĩ năng tạo môi trường hợp tác: Đây là sự ảnh hưởng qua lại, sự gắn

kết của các thành viên với yêu cầu Vì vậy tôi chú trọng rèn cho các em những

kĩ năng sau:

- Kĩ năng tôn trọng: Mỗi thành viên trong nhóm phải tôn trọng ý kiến của những người khác thể hiện qua việc động viên, hỗ trợ nhau, nỗ lực biến chúng thành hiện thực

- Kĩ năng trợ giúp: Các thành viên trong nhóm phải biết giúp đỡ nhau vì trong một nhóm có người sẽ mạnh lĩnh vực này nhưng người khác lại mạnh lĩnh vực kia Và nhiều khi, vấn đề mà nhóm đang phải giải quyết cần kiến thức ở nhiều lĩnh vực Đây là kĩ năng mà mỗi học sinh cần rèn luyện để đóng góp vào thành quả chung của nhóm

- Kĩ năng chia sẻ: Cần rèn cho học sinh kĩ năng biết chia sẻ ý kiến, biết chia sẻ kinh nghiệm thì không khí làm việc của nhóm sẽ cởi mở và tích cực hơn

- Kĩ năng tự học và trách nhiệm cá nhân: Để rèn luyện kĩ năng tự học và trách nhiệm cá nhân cho học sinh tôi làm những việc sau:

+ Tạo lập cho học sinh tác phong, thái độ làm việc trong nhóm nghiêm túc, kỉ luật, nhiệt tình và có trách nhiệm Để làm được việc này, trước hết cần tạo điều kiện để học sinh yếu tham gia hoạt động Trong mỗi nhóm, cần phân công học sinh hoàn thành bài nhanh kèm cặp, giúp đỡ các học sinh còn chậm hoàn thành, rút ngắn khoảng cách về năng lực học tập Để tạo điều kiện cho những học sinh chậm hoàn thành có đủ năng lực cơ bản để tham gia các hoạt động nhóm, tôi đã hướng dẫn cụ thể để từng cá nhân học sinh biết việc của mình, tránh tình trạng học sinh không có nhiệm vụ để làm

+ Nâng cao trách nhiệm của mỗi cá nhân: Nhóm hợp tác được tổ chức sao cho từng thành viên trong nhóm không thể trốn tránh công việc, hoặc trách nhiệm học tập Mọi thành viên đều phải học, đóng góp phần mình vào công việc chung và thành công của nhóm Mỗi thành viên thực hiện một vai trò nhất định Các vai trò ấy được luân phiên thường xuyên trong các nội dung hoạt động khác nhau (Nhóm trưởng, thư kí, báo cáo viên )

+ Các thành viên trong nhóm phụ thuộc lẫn nhau một cách tích cực: Trong hoạt động hợp tác nhóm, học sinh phải nhận thấy "cùng chìm hoặc cùng nổi" (nghĩa là thành công cùng hưởng, thất bại cùng chịu) Vì vậy các thành viên của nhóm phải gắn kết với nhau theo cách: mỗi cá nhân cũng như toàn nhóm chỉ

có thể thành công nếu cố gắng hết sức mình

Ví dụ: Khi dạy bài Luyện từ và câu lớp 4 Mở rộng vốn từ: “Ước mơ” tuần 9 trang 87, yêu cầu HS thảo luận nhóm 5 thi vẽ cây “Ước mơ (tôi gắn mẫu cây chưa có chữ lên bảng): Hãy hoàn thành bức vẽ “Cây Ứơc mơ” vào giấy rô-

ki với yêu cầu sau:

- Rễ cây là những thành ngữ, tục ngữ nói về “Ước mơ”

- Quả trên cây là những từ cùng nghĩa với “Ước mơ”

Để các nhóm hoàn thành được yêu cầu trên trong thời gian 10 phút, tôi hướng dẫn các nhóm phải phân công các bạn trong nhóm: Bạn thì vẽ cây, bạn vẽ quả, bạn vẽ rễ, bạn thì viết những thành ngữ, tục ngữ nói về Ước mơ, bạn thì viết những từ cùng nghĩa với Ước mơ

Quan sát các nhóm hoạt động tôi thấy các thành viên trong mỗi nhóm phối hợp với nhau rất ăn ý, các em đã biết thực hiện nhiệm vụ của mình và giúp

đỡ nhau cùng hoàn thiện Hết thời gian thảo luận cả 5 nhóm hoàn thành yêu cầu

và hình bên là sản phẩm của nhóm Trung Thực:

Như vậy, với việc rèn kĩ năng tạo môi trường hợp tác sẽ giúp cho học sinh tích cực hơn, thích thú với việc học hơn và hoàn thành tốt công việc Ta thấy khi các thành viên trong nhóm thể hiện sự tôn trọng lẫn nhau, biết trợ giúp và chia

sẻ cho nhau nghĩa là các em đang đóng góp sức mình vào sự thành công trong việc tổ chức các hoạt động của nhóm

2.3.3.Biện pháp3: Phát huy năng lực làm nhóm trưởng của mỗi cá nhân

Kết quả hoạt động của nhóm phụ thuộc rất nhiều vào sự điều hành của

nhóm trưởng Để có những nhóm trưởng tốt, tôi thực hiện các việc sau:

- Phát huy sự tự tin: Trước hết tôi giúp các em nhận thức được nhóm trưởng có nhiệm vụ hướng dẫn các thành viên tham gia vào hoạt động, giải thích

rõ nhiệm vụ hoạt động của nhóm, tóm tắt, kiểm tra sự hiểu biết vấn đề trao đổi, thống nhất ý kiến của nhóm, xây dựng bầu không khí ấm áp, giải quyết các

"mâu thuẫn" trong quá trình hoạt động nhóm Khi nắm được các yêu cầu nhiệm

vụ của một nhóm trưởng các em sẽ tự tin và chủ động trong việc điều hành nhóm hoàn thành tốt công việc được giao

- Hướng dẫn cách chỉ đạo hoạt động nhóm: Các nhóm trưởng ngoài sự tự tin các em còn phải biết cách chỉ đạo nhóm làm việc theo nội dung yêu cầu của giáo viên trong buổi học Mỗi nhóm học sinh như một “lớp học nhỏ” còn mỗi nhóm trưởng như một giáo viên của “lớp học nhỏ” đó

- Thường xuyên tạo cơ hội cho các em rèn luyện bộc lộ khả năng lãnh đạo trong giờ học, giờ hoạt động ngoại khóa

Ví dụ: Ngay từ đầu năm học tôi đã dành riêng một số tiết hoạt động tập thể để tập huấn kĩ năng làm nhóm trưởng và cho các em thực hành trên một nhóm cụ thể như sau:

a) Cách hướng dẫn: Kê bàn học của lớp hình chữ U, cho học sinh ngồi

xung quanh quan sát, chỉ để 2 bàn ở giữa lớp để thực hành học nhóm Sau khi nêu nội dung thảo luận, lấy tinh thần xung phong tôi cho một em làm nhóm trưởng và 4 em khác làm thành viên của nhóm tiến hành thảo luận Yêu cầu học sinh cả lớp quan sát và cho ý kiến về việc hoạt động nhóm của các bạn Qua đó tôi rút kimh nghiệm cho học sinh cách hoạt động nhóm, cách nhóm trưởng điều hành nhóm hoạt động Sau đó lại cho các em khác thực hành làm nhóm trưởng

Trong các giờ học, tôi yêu cầu các em có cuốn sổ ghi chép theo dõi thành viên của nhóm, cuối buổi học, cuối tuần báo cáo với giáo viên

- Giáo dục học sinh ý thức trách nhiệm giúp đỡ các bạn

- Yêu cầu mỗi nhóm phải cử ra thành viên làm nhóm trưởng

- Trong quá trình hợp tác nhóm, các nhóm cử luân phiên bạn trong nhóm làm nhóm trưởng để các em đều được trải nghiệm, được thể hiện và chứng tỏ khả năng của mình

Phát huy năng lực làm nhóm trưởng cho các em

b) Chú trọng hình thức nhóm và trình tự hoạt động nhóm:

b.1 Về hình thức thảo lận nhóm: Tuỳ theo điều kiện thực tế mức độ của từng tiết học cụ thể tôi áp dụng các hình thức:

- Thảo luận nhóm để lĩnh hội tri thức mới

- Thảo luận để củng cố kiến thức

- Thảo luận nhóm trong các bài thực hành

Và tùy theo từng bài cụ thể tôi cho học sinh hình thành nhóm ngẫu nhiên theo đếm số, nhóm có trình độ tương đương, theo những năng lực khác nhau hoặc theo vị trí sơ đồ lớp Nhưng số lượng thành viên trong nhóm không quá 6 em, sau đó đặt tên cho từng nhóm

b.2 Trình tự hoạt động nhóm:

- Lập kế hoạch thảo luận nhóm

Việc lập kế hoạch chuẩn bị cho hoạt động nhóm là thật sự cần thiết và giữ vai trò quan trọng Nếu việc chuẩn bị của giáo viên không tốt khi triển khai hoạt động sẽ lúng túng, làm mất thời gian Việc chuẩn bị này phải được chuẩn bị cụ thể Kiến thức nào sẽ cho học sinh thảo luận; Cách thức thảo luận như thế nào? Thời gian thảo luận bao lâu? Triển khai hướng dẫn các em như nào? Cần chuẩn

bị những đồ dùng học tập gì?

- Giao nhiệm vụ cho nhóm (yêu cầu hoạt động, thời gian, hình thức)

- Tổ chức hoạt động nhóm: Trình tự chung để tổ chức một hoạt động nhóm (trong một tiết học) có thể tóm tắt như sau:

+ Giáo viên giao nhiệm vụ, nhóm trưởng nhận nhiệm vụ và yêu cầu của nhóm, nhóm trưởng triển khai nhiệm vụ hoạt động của nhóm

+ Các thành viên trong nhóm thảo luận, thư ký ghi chép, nhóm trưởng điều hành, giáo viên theo dõi giúp đỡ Nhóm thống nhất ý kiến chung, cử đại diện hoặc báo cáo viên có trách nhiệm trình bày kết quả thảo luận của nhóm

+ Đại diện các nhóm trình bày ý kiến, nhóm khác nhận xét, bổ sung

- Đánh giá hoạt động nhóm: Tôi tiến hành cho các em bình chọn nhóm hoạt động tốt Sau khi bình chọn, nhóm nào hoạt động tốt thì các em gắn hoa vào nhóm của mình

Hoạt động nhóm - bài TLV, tuần 9 - Luyện tập phát triển câu chuyện

Lớp 4 - Trường TH & THCS Đông Khê - Đông Sơn - Thanh Hóa

Tóm lại,với cách làm như trên, hiện nay lớp tôi có rất nhiều em có khả năng và thích làm nhóm trưởng, trong đó có những em điều hành các bạn thảo luận nhóm rất tốt như em Phương Anh, em Bảo Trâm, em Lan Anh, Linh, Tùng, Linh Đan, Nga Tinh thần học tập trong lớp sôi nổi hơn, các em hứng thú học tập hơn, tự tin và yêu thích môn học hơn

2.3.4 Biện pháp 4: Tổ chức hoạt động nhóm cho học sinh trong các phân môn Luyện từ và câu, Tập đọc, Kể chuyện, Tập làm văn

4.1 Hoạt động nhóm trong phân môn Luyện từ và câu

Trong bộ môn Tiếng Việt thì phân môn Luyện từ và câu có một nhiệm vụ

đó là cung cấp nhiều kiến thức sơ giản về viết Tiếng Việt và rèn luyện kĩ năng dùng từ đặt câu (nói- viết), kĩ năng đọc cho học sinh, cụ thể là:

- Mở rộng hệ thống hoá vốn từ trang bị cho học sinh một số hiểu biết cơ bản về từ và câu

- Rèn luyện cho học sinh các kĩ năng dùng từ đặt câu và sử dụng dấu câu

- Bồi dưỡng cho học sinh thói quen dùng từ đúng, nói và viết thành câu,

có ý thức sử dụng tiếng Việt văn hoá trong giao tiếp

Việc thảo luận nhóm trong phân môn Luyện từ và câu giúp cho học sinh tìm hiểu kiến thức mới, thực hành và học hỏi lẫn nhau rất hiệu quả

Ví dụ 1: Khi dạy bài: Giữ phép lịch sự khi đặt câu hỏi (Tuần 15, TV4, tập1)

Hoạt động 3: Luyện tập thực hành, tôi yêu cầu học sinh thành lập nhóm 4 làm bài tập1,2 tr152,153 SGK trong thời gian 10 phút Hết thời gian thảo luận, đại diện các nhóm trình bày kết quả, nhóm khác nhận xét, GV kết luận Sau đó tôi yêu cầu các em thảo luận nhóm đôi để thực hành giữ phép lịch sự khi đặt câu hỏi (HS thay phiên nhau đặt câu hỏi trong nhóm) Ví dụ câu hỏi của em Lộc: Thưa

cụ, chúng cháu có thể giúp gì cụ không ạ? Hay câu hỏi của em Thu: Cụ ơi, cụ bị