Một số biện pháp dạy học lồng ghép truyền thống lịch sử, văn hóa địa phương vào phân môn Lịch sử lớp 4

Một số biện pháp dạy học lồng ghép truyền thống lịch sử, văn hóa địa phương vào phân môn Lịch sử lớp 4 ề khả năng nhận thức: Tri giác của học sinh lớp 4 còn mang tính cụ thể, ít đi vào chi tiết và mang tính không ổn định, khả năng kiểm soát, điều khiển chú ý còn hạn chế. Học sinh chỉ quan tâm chú ý đến những môn học, giờ học có đồ dùng trực quan sinh động, hấp dẫn có nhiều tranh ảnh, trò chơi hoặc có cô giáo xinh đẹp, dịu dàng, ... Sự tập trung chú ý của trẻ còn yếu và thiếu tính bền vững, chưa thể tập trung lâu dài và dễ bị phân tán trong quá trình học tập. Chính vì vậy việc nhận thức nhanh của học sinh còn hạn chế. - Về nhân cách: Nhân cách của các em còn mang tính chỉnh thể và hồn nhiên, học tập học sinh luôn bộc lộ những nhận thức, tư tưởng, tình cảm, ý nghĩ của mình một cách vô tư, hồn nhiên, thật thà và ngay thẳng; nhân cách của các em lúc này còn mang tính tiềm ẩn, những năng lực, tố chất của các em còn chưa được bộc lộ rõ rệt, nếu có được tác động thích ứng chúng sẽ bộc lộ và phát triển. Chính vì vậy trong quá trình dạy học phải dùng những lời lẽ nhẹ nhàng mang tính gợi mở và chờ đợi, phải hướng các em đến với những hình mẫu nhân cách tốt đẹp mà không đâu xa, chính cha mẹ và thầy cô là những hình mẫu nhân cách ấy. 2.1.3. Mục tiêu giảng dạy lồng ghép Lịch sử địa phương trong phân môn Lịch sử ở lớp 4. Phân môn Lịch sử lớp 4 có mục tiêu cung cấp cho học sinh các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử tiêu biểu. Nơi các em đang sinh sống có rất nhiều sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử quan trọng chưa được trình bày ở các tiết dạy trong sách giáo khoa. Bởi lẽ đó mục tiêu của giải pháp là cung cấp thêm cho học sinh những kiến thức về lịch sử địa phương thông qua việc lồng ghép vào trong một số bài dạy thuộc phân môn Lịch sử lớp 4 tại Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Đông Khê.

2.2.Thực trạng của việc dạy học lồng ghép Lịch sử địa phương

trong phân môn Lịch sử lớp 4 ở trường Tiểu học và Trung học cơ sở

2.3.4 Tổ chức cho học sinh tiếp cận với một số hình ảnh lịch sử

địa phương liên quan đến bài học

11

2.3.5 Vận dụng linh hoạt các phương pháp dạy học 11

2.3.5.1 Sử dụng phương pháp trực quan và quan sát để nâng cao

hiệu quả giờ dạy

11 2.3.5.2.Sử dụng phương pháp hỏi đáp gây hứng thú cho học sinh 13 2.3.5.3 Sử dụng phương pháp kể chuyện phát huy tính tích cực

của học sinh

13 2.3.5.4 Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học 15

2.3.5.5 Dạy học lồng ghép thông qua các hoạt động ngoại khóa

1 MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài

Đổi mới nội dung, phương pháp dạy học theo hướng coi trọng phẩm chất

và năng lực người học, nâng cao nhận thức cho học sinh về lịch sử Đảng và lịch sử dân tộc, trên cở sở đó bước đầu rèn luyện bản lĩnh và lập trường cách mạng cho học thế hệ trẻ, đồng thời giúp học sinh nâng cao hiểu biết về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, sống có văn hóa, nghĩa tình [1] Chương trình Lịch sử lớp 4 giúp học sinh lĩnh hội được một số tri thức ban đầu và thiết thực về xã hội Đó là các sự kiện và nhân vật tiêu biểu tương đối có

hệ thống theo dòng thời gian lịch sử ở Việt Nam từ buổi đầu dựng nước cho tới nửa đầu thế kỉ XIX Từ đó hình thành và phát triển ở học sinh các kỹ năng quan sát, mô tả, phân tích, so sánh, đánh giá mối quan hệ giữa các sự kiện trong xã hội, đồng thời vận dụng các tri thức đã học vào thực tiễn cuộc sống Qua đó khơi dậy

và bồi dưỡng tình yêu đất nước, hình thành thái độ đúng đắn đối với bản thân, gia đình, cộng đồng, kích thích tính ham hiểu biết khoa học của học sinh [2] Một trong những mục tiêu trọng điểm của việc vận dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống đòi hỏi nội dung chương trình phân môn Lịch sử phải cung cấp cho các em những thông tin, sự kiện hoặc những giá trị về lịch sử của địa phương, nơi học sinh đang sinh sống Nhưng cho đến nay nội dung chương trình môn học Lịch sử địa phương ở Tiểu học còn rất ít (ở lớp 5 có 2 tiết Lịch sử, nhưng không đủ cung cấp hết kiến thức địa phương tại nơi đang sinh sống ở xã, phường hay phạm vi trong huyện, quận, thanh phố, tỉnh cho học sinh)

Thực hiện "Phát huy những giá trị truyền thống lịch sử -văn hóa, xây dựng con người Đông Sơn “năng động, sáng tạo - thân thiện”; đáp ứng yêu cầu CNH, HĐH và hội nhập" [3]

Thực hiện nâng cao chất lượng nghiên cứu, biên soạn, đưa nội dung lịch sử đảng bộ, truyền thống cách mạng của nhân dân Thanh Hoá lồng ghép vào nội dung giáo dục lịch sử dân tộc, giáo dục công dân trong hệ thống giáo dục quốc dân trên địa bàn tỉnh [3]

Là một giáo viên tiểu học, chúng ta phải làm gì để giúp các em học sinh những kiến thức về lịch sử địa phương như thế Nếu xét về góc độ chương trình chính khoá thì các tiết học về lịch sử đã được phân bổ sát với thời gian học tập,

2 tiết lịch sử, địa phương ở lớp 5 khó có thể giúp học sinh lĩnh hội hết lượng kiến thức thực tế trong cuộc sống hiện nay Xét về góc độ hoạt động ngoài giờ thì thời gian cũng không nhiều hoặc một số trường có điều kiện không thuận lợi cho việc triển khai hoạt động ngoại khoá về lịch sử địa phương Chính vì thế trong quá trình dạy và học về phân môn Lịch sử giáo viên cần sắp xếp thời gian

cũng như sự hợp lí về chương trình để lồng ghép giáo dục giữ gìn và phát huy truyền thống lịch sử, văn hóa địa phương vào trong tiết học nhằm cung cấp thêm cho học sinh những kiến thức địa phương cần thiết để làm vốn tích luỹ cho tri thức học sinh cũng như việc vận dụng vào thực tế của các em Đó cũng là lí do

mà tôi chọn nội dung “Một số biện pháp dạy học lồng ghép truyền thống lịch

sử, văn hóa địa phương vào phân môn Lịch sử lớp 4” để nghiên cứu

1.2 Mục đích nghiên cứu

Đánh giá thực trạng của việc dạy lồng ghép lịch sử - địa lí địa phương trong phân môn Lịch sử lớp 4 từ đó đề xuất các biện pháp hữu hiệu nhằm cung cấp thêm cho học sinh lớp 4 những kiến thức về lịch sử địa phương từ đó khắc sâu tình yêu và niềm tự hào về quê hương, dân tộc của các em

1.3 Đối tượng nghiên cứu

- Dạy học tích hợp trong phân môn Lịch sử ở lớp 4

- Dạy học truyền thống lịch sử, văn hóa địa phương vào phân môn Lịch sử lớp 4 tại Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Đông Khê

1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp điều tra khảo sát

- Phương pháp phân tích, tổng hợp, đánh giá

- Phương pháp thực hành thống kê, kiểm tra

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1.Cơ sở lí luận

2.1.1 Khái niệm dạy học lồng ghép

Dạy học tích hợp ở tiểu học tức là phối kết hợp quá trình học tập những

môn học khác nhau bằng các tình huống tích hợp, xoay quanh những mục tiêu

chung cho một nhóm môn, tạo thành môn học tích hợp Ví dụ: Môn Lịch sử lớp 4;

lớp 5 tích hợp các kiến thức lịch sử, văn hóa địa phương

Tích hợp lồng ghép nội dung chứ không tạo thành môn học, muốn dạy tốt

đòi hỏi người giáo viên cần trang bị kiến thức cho mình qua tinh thần tự học, tự

tích lũy kiến thức thông qua Sổ tư liệu Không phải xã hội có kiến thức vấn đề

nóng bỏng nào ta cũng đưa vào dạy được Dạy tích hợp có nghĩa là ta lồng ghép

một phần nội dung vào trong tiết học sinh hoạt tập thể, tiết ngoại khóa, tiết chính

khóa Thực chất trước kia chính là phần liên hệ thực tế sau bài dạy, nhưng đến

nay ta gọi thành tích hợp nội dung nhằm cụ thể hóa nội dung dạy học cho rõ hơn

Tích hợp lồng ghép nội dung lịch sử địa phương nghĩa là ta đưa những nội

dung liên quan đến sịch sử địa phương nơi mình sinh sống vào tiết học để học

sinh nắm được, hiểu được về lịch sử, văn hóa nơi mình sinh sống

2.1.2 Căn cứ vào đặc điểm tâm lí của học sinh lớp 4

- Về khả năng nhận thức: Tri giác của học sinh lớp 4 còn mang tính cụ

thể, ít đi vào chi tiết và mang tính không ổn định, khả năng kiểm soát, điều

khiển chú ý còn hạn chế Học sinh chỉ quan tâm chú ý đến những môn học, giờ

học có đồ dùng trực quan sinh động, hấp dẫn có nhiều tranh ảnh, trò chơi hoặc

có cô giáo xinh đẹp, dịu dàng, Sự tập trung chú ý của trẻ còn yếu và thiếu tính

bền vững, chưa thể tập trung lâu dài và dễ bị phân tán trong quá trình học tập

Chính vì vậy việc nhận thức nhanh của học sinh còn hạn chế

- Về nhân cách: Nhân cách của các em còn mang tính chỉnh thể và hồn

nhiên, học tập học sinh luôn bộc lộ những nhận thức, tư tưởng, tình cảm, ý nghĩ

của mình một cách vô tư, hồn nhiên, thật thà và ngay thẳng; nhân cách của các em

lúc này còn mang tính tiềm ẩn, những năng lực, tố chất của các em còn chưa được

bộc lộ rõ rệt, nếu có được tác động thích ứng chúng sẽ bộc lộ và phát triển Chính

vì vậy trong quá trình dạy học phải dùng những lời lẽ nhẹ nhàng mang tính gợi

mở và chờ đợi, phải hướng các em đến với những hình mẫu nhân cách tốt đẹp mà

không đâu xa, chính cha mẹ và thầy cô là những hình mẫu nhân cách ấy

2.1.3 Mục tiêu giảng dạy lồng ghép Lịch sử địa phương trong phân

môn Lịch sử ở lớp 4

Phân môn Lịch sử lớp 4 có mục tiêu cung cấp cho học sinh các sự kiện,

hiện tượng, nhân vật lịch sử tiêu biểu Nơi các em đang sinh sống có rất nhiều

sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử quan trọng chưa được trình bày ở các tiết

dạy trong sách giáo khoa Bởi lẽ đó mục tiêu của giải pháp là cung cấp thêm cho

học sinh những kiến thức về lịch sử địa phương thông qua việc lồng ghép vào

trong một số bài dạy thuộc phân môn Lịch sử lớp 4 tại Trường Tiểu học và

Trung học cơ sở Đông Khê

2.1.4 Yêu cầu của việc dạy học lồng ghép Lịch sử địa phương trong phân môn Lịch sử ở lớp 4

a) Lựa chọn nội dung giảng dạy

- Lựa chọn những nội dung có tính gần gũi, dễ nhớ mang tính cụ thể, phù hợp với trình độ nhận thức của học sinh

- Những nội dung mang tính giáo dục cao nhằm góp phần giữ gìn và phát huy bản sắc của địa phương nơi học sinh đang tham gia học tập

- Chọn nội dung mang tính đặc sắc, cô đọng, súc tích, không dàn trải

- Nội dung đưa ra giảng dạy đảm bảo tính chính xác về thông tin, không sai lệch

b) Lựa chọn phương pháp phù hợp

Khi dạy về lịch sử địa phương cho học sinh giáo viên thường sử dụng phương pháp quan sát và vấn đáp Nội dung của bài giảng thường được mô phỏng hoặc bằng những hình ảnh cụ thể mà giáo viên đã sưu tầm được đưa ra cho học sinh quan sát và tìm hiểu Đặc biệt các bài dạy về lịch sử địa phương thường dạy bằng giáo án điện tử điều này giúp học sinh tiếp thu bài nhanh, hứng thú

Ngoài ra để đạt hiệu quả cao, giáo viên cũng cần cho học sinh trực tiếp tham gia các họat động trùng tu các di tích lịch sử như đình, chùa, miếu … của địa phương Bên cạnh đó có thể giao cho học sinh nhiệm vụ thu thập thông tin, tìm hiểu, sưu tầm các tài liệu lên quan đến lịch sử của địa phương nơi mình sinh sống Điều đó giúp các em ghi nhớ và có ý thức giữ gìn các di tích lịch sử và điều quan trọng hơn là các em hiểu về lịch sử địa phương một cách chủ động tích cực

2.2 Thực trạng của việc dạy học lồng ghép Lịch sử địa phương trong phân môn Lịch sử lớp 4 ở trường Tiểu học và Trung học cơ sở Đông Khê

2.2.1 Thuận lợi

- Ban giám hiệu trực tiếp cùng lập kế hoạch và luôn quan tâm tạo mọi thuận lợi cho giáo viên lồng ghép giáo dục truyền thống lịch sử, văn hóa địa phương vào dạy học

- Luôn được sự ủng hộ động viên giúp đỡ của anh em đồng nghiệp, nhất là các đồng chí trong tổ 4,5

- Nhà trường có phòng máy chiếu dành riêng cho bậc học

2.2.2 Khó khăn

a) Về phía giáo viên

- Nguồn tài liệu chủ yếu để giảng dạy lịch sử địa phương ít

- Phòng giáo dục chưa có định hướng nội dung lồng ghép lịch sử địa phương vào phân môn lịch sử nói riêng và các môn học nói chung

- Thời gian bố trí các tiết học đã được ấn định cụ thể theo chương trình, chỉ có 2 tiết lịch sử địa phương ở lớp 5, mà nội dung cần hướng tới học sinh cần nhiều

- Cơ sở vật chất thiết bị dạy học còn thiếu thốn

- Vì thế, GV chưa chú trọng đến lồng ghép lịch sử địa phương vào giảng dạy và giáo dục

b) Về phía học sinh

- Do các em học sinh còn nhỏ, chưa nhận thức được việc học, lĩnh hội kiến thức lịch sử còn thụ động Phần lớn phụ thuộc vào sự truyền thụ kiến thức của giáo

viên và hình thức tổ chức dạy học mà giáo viên thực hiện Việc tự học, tự tìm hiểu

về kiến thức lịch sử còn rất nhiều hạn chế đặc biệt là kiến thức lịch sử, địa phương

- Kiến thức về lịch sử địa phương của học sinh ở đây còn rất hạn chế

- Đối tượng học tập trong lớp không đồng đều

2.2.3 Số liệu thống kê

- Để thấy rõ được điều này, ngay vào đầu năm học lớp 4 năm 2018-2019, tôi đã tiến hành khảo sát về mức độ đạt được của học sinh ở phần lịch sử, văn địa phương của 22 học sinh lớp 4A Trường TH & THCS Đông Khê , trong thời gian 15 phútsinh hoạt đầu giờ, với đề bài "Em hãy kể về một di tích lịch sử ở xã em" Lớp tôi, hầu hết học sinh là người xã Đông Khê, một số ở Đông Minh, Đông Ninh đều là những nơi có di tích lịch sử

Nhưng học sinh hiểu biết rất hạn chế, nhiều em không biết xã mình có di tích lích sử gì Kết quả cụ thể như sau:

Hoàn thành tốt Hoàn thành

Chưa hoàn thành

“năng động, sáng tạo - thân thiện”; đáp ứng yêu cầu CNH, HĐH và hội nhập"; Công văn số 6155/UBND-VX ngày 01/6/2018 của UBND tỉnh về việc thực hiện Kế hoạch 87/KH-TU ngày 15/5/2018 của Ban Thường vụ Tỉnh uỷ Phát huy truyền thống cách mạng của nhân dân Thanh Hoá bản thân tôi trăn trở muốn được nâng cao hiểu biết của các em về lịch sử văn hóa địa phương qua phân Lịch sử lớp 4

2.3 Biện pháp đã sử dụng

2.3.1 Nghiên cứu, tìm hiểu tài liệu

Để thực hiện được đề tài này trước hết tôi đã nghiên cứu kĩ nội dung chương trình sách giáo khoa môn Lịch sử lớp 4, sách Giáo viên và sách Thiết kế bài giảng lớp 4 nhằm giúp cho mình có bài giảng đảm bảo chuẩn kiến thức kĩ năng Bên cạnh đó tôi luôn quan tâm đến nhiệm vụ năm học và các công văn liên quan đến dạy lịch sử địa phương ở cấp học của mình (Tiểu học) từ Bộ Giáo dục, Sở giáo dục, Phòng giáo dục và Nhiệm vụ năm học của trường tôi công tác nhằm nắm rõ mục tiêu từ đó vạch ra kế hoạch cụ thể cho quá trình dạy học của mình Tuy nhiên để thực hiện được đề tài này được hiệu quả, ngoài sách theo quy định của ngành thì tôi tìm hiểu một số tài liệu khác nói về lịch sử của xã, huyện, tỉnh: "Lịch sử Đảng bộ xã Đông Khê do NXB Thanh Hóa - 2007”; Văn tài võ lược xứ Thanh", tác giả Trịnh Hoành, NXB Thanh Hóa – 2017; Năm học

2018 - 2019 có thêm cuốn “Đông Sơn – Truyền thống lịch sử, văn hóa” của Huyện ủy Đông Sơn, NXB Thanh Hóa - 2018

đá cũ đến văn hóa kim khí đồng thau và đỉnh cao là nền văn hóa Đông Sơn rực

rỡ với văn minh trống đồng Từ đây cánh chim Lạc và nhịp trống đồng Đông Sơn trầm hùng dẫn các thế hệ con cháu huyện Đông Sơn hòa nhịp cùng với nhân dân xứ Thanh, với dân tộc Việt Nam Viết tiếp trang sử hào hùng dựng nước và giữ nước, tạo nên những bản anh hùng ca hào sảng trong lịch sử xứ sở và dân tộc

Di sản văn hóa phi vật thể quý giá được bảo tồn đến nay, dân ca dân vũ Đông Anh, phản ánh đời sống vật chất và tinh thần của con người nơi đây Không chỉ là vùng đất khoa bảng nổi tiếng, Đông Sơn còn là vùng quê cách mạng với chi bộ Đảng đầu tiên của Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa tại làng Hàm Hạ, là địa danh vinh dự được đón Bác Hồ trong lần đầu tiên Người về Thanh Hóa (20/12/1947)

Trên địa bàn huyện Đông Sơn có 92 di tích lịch sử văn hóa, bao gồm các loại hình như: Di tích khảo cổ học, di tích kiến trúc tôn giáo (đền, chùa, đình, miếu, từ đường, bia ký), di tích cách mạng và danh lam thắng cảnh…có giá trị về mặt lịch sử, văn hóa và kiến trúc nghệ thuật Trong đó có 31 di tích đã được xếp hạng gồm: 7 di tích lịch sử văn hóa và danh thắng, di tích cách mạng cấp Quốc gia, 24 di tích cấp tỉnh Số di tích còn lại đã được kiểm kê, bảo vệ để tiếp tục lập

hồ sơ khoa học đề nghị công nhận cấp tỉnh, cấp Quốc gia Cụ thể:

Cấp Quốc gia

2 Di tích Lịch sử Đền thờ Nguyễn Nhữ Soạn Xã Đông Yên

3 Di tích Lịch sử và Thắng cảnh Đông Tiến Xã Đông Tiến

4 Di tích Địa điểm lịch sử và thắng cảnh Rừng Thông Thị trấn Rừng

Thông

5 Cụm di tích Cách mạng Hàm Hạ Thị trấn Rừng

Thông

6 Di tích Kiến trúc nghệ thuật và Lịch sử Đền thờ

7 Di tích Lịch sử Văn hóa và Kiến trúc nghệ thuật

Di tích lịch sử văn hóa đã được xếp hạng cấp tỉnh

1 Đền thờ Bia ký Đăng Quận Công Nguyễn Khải Xã Đông Thanh

3 Đền thờ Bia ký Thọ Như Hầu Nguyễn Chí Hòa Xã Đông Thanh

4 Đền thờ Bia ký hai vị Tiến Sĩ họ Lê Khả Xã Đông Thanh

5 Đền thờ Hoàng Giáp Tiến Sĩ Lưu Ngạn Quang Xã Đông Thanh

6 Đền thờ các Quận Công Họ La Xã Đông Thanh

7 Đền thờ Bia ký Nguyễn Trừng Xã Đông Thanh

8 Đền thờ Bia ký Tiến sĩ Cao Cử Xã Đông Thanh

9 Cụm di tích Đền - Nghè thờ Bạch Vân Sơn Thần

12 Nhà thờ Quận công Lê Giám Xã Đông Ninh

14 Đình, Nghè tướng quân Phan Độc Giác Xã Đông Hoàng

17 Từ đường dòng họ Lê Văn - Nơi thờ Quận Công

21 Thành Hoàng Nghiêu - Căn Cứ Nguyễn Chích Xã Đông Nam

22 Cụm Bia ký - Đình Thượng Thọ Xã Đông Hòa

Thanh Hóa là vùng đất “địa linh nhân kiệt”, ít chia tách, có bề dày lịch sử, giàu truyền thống yêu nước và cách mạng, là nơi chứa đựng nhiều giá trị văn hóa vật chất và tinh thần rất độc đáo Trong diễn trình phát triển của lịch sử Việt Nam, Thanh Hóa có một vị trí chiến lược vô cùng quan trọng

Từ thuở khai nguyên, Thanh Hóa luôn đồng hành cùng lịch sử lâu dài, vẻ vang của dân tộc Thanh Hóa là nơi còn lưu giữ dấu tích những người tối cổ nhiều vạn năm về trước; nơi phát lộ và là trung tâm của văn hóa Đông Sơn, văn hóa đồ đồng rực rỡ, với trống đồng Đông Sơn đặc sắc, nổi tiếng trên thế giới Đây là nơi giao thoa, hội tụ giữa các trung tâm văn hóa lớn của dân tộc Việt, song vẫn mang sắc thái văn hóa riêng đậm nét

Xứ Thanh là vùng đất khởi nghiệp của nhiều triều đại quân chủ: triều Tiền Lê, triều Hồ, triều Lê sơ, Lê Trung Hưng, triều Nguyễn Thanh Hóa cũng là đất

“thang mộc”, nơi phát tích, sản sinh ra nhiều bậc vua chúa, làm rạng danh sơn hà

xã tắc; quê hương của nhiều bậc anh hùng, hào kiệt, chí sĩ, văn nhân nổi tiếng:

Bà Triệu, Lê Hoàn, Lê Lợi, Lê Văn Hưu, Đào Duy Từ… làm rạng rỡ cho non sông, xứ sở

Tóm lại, ngoài tham khảo về tài liệu sách vở, tham khảo về di tích lịch sử Đông Sơn, tôi còn tìm hiều về danh nhân Thanh Hóa, di tích Thanh Hóa Sau khi đã tìm hiểu kĩ về lịch sử địa phương tôi đã tiến hành áp dụng lồng ghép vào trong quá trình giảng dạy

2.3.2 Lập kế hoạch dạy học tích hợp lồng ghép truyền thống, lịch sử văn hóa địa phương

Để thực hiện được việc chỉ đạo tích hợp lồng ghép truyền thống, lịch sử văn hóa địa phương của huyện ủy Đông Sơn, tỉnh ủy Thanh Hóa, bản thân tôi đã nghiên cứu mục tiêu, nội dung dạy học phân môn Lịch sử bậc tiểu học, cùng với các đồng chí trong tổ 4,5 thảo luận và tham mưu với BGH nhà trường lập kế hoạch dạy học tích hợp lồng ghép truyền thống, lịch sử văn hóa địa phương

Đối với lớp 4, tích hợp lồng ghép truyền thống, lịch sử văn hóa địa phương trong phân môn Lịch sử theo các địa chỉ sau:

STT TUẦN TÊN BÀI HÌNH THỨC, NỘI DUNG

LỒNG GHÉP

GHI CHÚ

1 3 Bài 1: Nước Văn

Lang

Di chỉ, di vật, tục lệ của quê hương Đông Sơn

2 9 Bài 7: Đinh Bộ Lĩnh

dẹp loạn 12 sứ quân

KÓ ®­îc nh©n vËt lÞch sö tiªu biÓu cña x· §«ng Khª, huyÖn §«ng S¬n

3 10 Bài 8: Cuộc kháng

chiến chống quân Tống lần thứ nhất

Biết được vài nét về tiểu sử và đền thờ của Lê Hoàn

Liên hệ

7 21 Bài 17: Nhà Hậu lê

Và việc quản lí đất nước

Việc quản lí và tổ chức tỉnh Thanh Hóa thời Hậu Lê

Liên hệ

8 22 Bài 19 : Văn học và

khoa học thời Lê

Biết được Lam Sơn thực lục là

tác phẩm ghi lại cuộc khởi nghĩa Lam Sơn do người anh hùng Thanh Hóa lãnh đạo

Bộ phận

2.3.3 Sự chuẩn bị của học sinh

Đối với HS lớp 4, tôi yêu cầu các em chuẩn bị bài trước với một số nội dung ở các môn học Với phân môn Lịch sử, ngoài việc yêu cầu HS chuẩn bị nội dung có trong sách giáo khoa, dựa vào kế hoạch lồng ghép dạy học truyền thống, lịch sử văn hóa địa phương, tôi còn yêu cầu HS chuẩn bị như: tìm hiểu về nơi em sinh sống có những nét truyền thống gì? Có di tích lịch sử nào? Gắn liền với sự kiện lịch sử nào? Nhân vật nào? Thông qua sách, báo, Internet, sưu tầm tranh ảnh tư liệu, … để bài học được diễn ra sôi nổi, hào hứng, và quan trọng hơn là các em được chủ động lĩnh hội kiến thức

Ví dụ, trước khi học “Bài 10: Chùa thời Lí - Lớp 4” (tr 32) phần Lịch sử,

tôi yêu cầu các em tìm hiểu xem ở Thanh Hóa, dưới thời Lí có những ngôi chùa nào? Ở đâu?

Tóm lại, để thực hiện một tiết dạy tốt có sự lồng ghép kiến thức lịch sử địa phương thì việc chuẩn bị trước của giáo viên và học sinh là rất quan trọng Nhờ có sự chuẩn bị, tìm hiểu trước mà giáo viên chủ động về kiến thức và cho định hướng cho học sinh lĩnh hội một cách hợp lí Còn học sinh cũng không bị động trước câu hỏi của giáo viên khi hỏi về vấn đề liên quan đến địa phương mình đang sinh sống

2.3.4 Tổ chức cho học sinh tiếp cận với một số hình ảnh lịch sử địa phương liên quan đến bài học

Trực quan sinh động đến tư duy cụ thể là đặc điểm tâm sinh lí của học sinh tiểu học Điều này khiến tôi đã tổ chức cho các em quan sát tranh ảnh, chân dung, tìm hiểu sơ lược các hình ảnh và hướng vào mục tiêu dạy học nói chung và tích hợp lồng ghép dạy học lịch sử đại phương nói riêng

Ví dụ: Khi dạy bài “Bài 10: Chùa thời Lí - Lớp 4” (tr 32) phần Lịch sử

Ở hoạt động 3: Sau khi học sinh đã kể một số ngôi chùa thời Lí mà các

em biết, tôi tích hợp lồng ghép nội dung lịch sử địa phương bằng cách yêu cầu HS:

- Kể tên một số chùa thời Lí ở địa phương em

- Quan sát tranh chùa thời Lí ở địa phương em

- Nêu cảm nhận của em về chùa thời Lí ở địa phương

- Nêu việc làm để giữ gìn và bảo tồn các ngôi chùa thời Lí ở địa phương Sau khi học sinh trả lời, bằng những kiến thức đã chuẩn bị, tôi giới thiệu cho HS biết thêm về các ngôi chùa dưới thời Lí ở Thanh Hóa:

+ Chùa Linh Xứng nằm trên sườn núi phía Đông Ngưỡng sơn (nay thuộc

xã Hà Ngọc, huyện Hà Trung, Thanh Hóa) được Tổng trấn Thanh Hóa Lý Thường Kiệt và Sùng Tín trưởng lão chọn đất xây dựng trong 4 năm: từ năm

1085 đến năm 1089

+ Chùa Báo Ân ở núi An Hoạch (núi Nhồi), trước thuộc huyện Đông Sơn, nay

thuộc Thành phố Thanh Hóa Chùa do Lý Thường Kiệt chỉ đạo xây dựng từ mùa hạ năm 1099 đến mùa hạ năm 1100, niên hiệu Hội Phong đời vua Lý Nhân Tông

+ Chùa Sùng Nghiêm Diên Thánh xây dựng năm 1116 đời vua Lý Nhân

Tông, trên nền một ngôi chùa cũ ở phía nam thành Cửu Chân, nay thuộc địa phận thôn Duy Tinh, xã Văn Lộc, huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa

+ Chùa cổ Hương Nghiêm được tạo dựng trên vùng đất thuộc làng Phủ Lý,

phủ Đông Sơn (nay là xã Thiệu Trung, huyện Thiệu Hóa), được xây dựng từ thời Đinh Trải qua thời gian, chùa Hương bị hư hỏng và được tu bổ lại vào thời Lí

+ Chùa Thánh Ân do Tín nữ Diệu Tính, cháu gọi Thái úy Lý Thường Kiệt

bằng cậu, khi lập trang viên ở Ngưỡng Sơn đã “nhằm phía Đông núi, dựng riêng một ngôi chùa” (chính là chùa Thánh Ân) Chùa Thánh Ân được xây dựng trong bốn năm mới hoàn tất, cũng như chùa Linh Xứng, chùa Thánh Ân nay thuộc địa phận xã Hà Ngọc, huyện Hà Trung (Thanh Hóa)

Tóm lại, từ tìm hiểu về chùa, kiến trúc chùa, về lịch sử ngôi chùa, các em hiểu thêm về truyền thống văn hóa quê hương, làm tiết học sinh động lôi cuốn hứng thú học tập của học sinh

2.3.5 Vận dụng linh hoạt các phương pháp dạy học (PPDH)

Đổi mới PPDH không có nghĩa là gạt bỏ, thay thế hoàn toàn phương pháp truyền thống mà dạy học lịch sử là phải biết kết hợp nhuần nhuyễn giữa phương pháp mới hiện đại như: giải quyết vấn đề, đóng vai, thảo luận nhóm với phương pháp truyền thống như trực quan, thuyết trình, kể chuyện Và không phải bài học lịch sử nào, nội dung lịch sử địa phương nào được lồng ghép chúng ta cũng thực hiện rập khuôn là thực hiện đầy đủ các phương pháp dạy học trên Mà tuỳ loại bài, tùy vào từng nội dương được lồng ghép để lựa chọn các phương pháp thích hợp

2.3.5.1 Sử dụng phương pháp trực quan và quan sát để nâng cao hiệu

quả giờ dạy

Để hướng dẫn học sinh dễ hiểu, dễ nhớ tôi đã sử dụng tư liệu, kết hợp với

đồ dùng trực quan (tranh ảnh, bản đồ, ) để miêu tả, tường thuật Vì vậy,

phương pháp trực quan được gắn liền

Ví dụ 1: Khi dạy bài “Bài 1: Nước Văn Lang - Lớp 4” (tr 11) phần Lịch sử

Bình con tiện Gốm văn hóa Đông Sơn Rìu đồng - Văn hóa Đông Sơn

Ở hoạt động nối tiếp: Sau khi học sinh đã kể được tên một số vật ở

nước Văn Lang, tôi tích hợp lồng ghép nội dung lịch sử địa phương bằng cách

đưa ra ảnh một số di vật văn hóa ở huyện Đông Sơn cho các em quan sát, nêu

tên các di vật

Trống đồng Đông Sơn Cây đèn đồng hình người quỳ thời

văn hóa Đông Sơn