Một số biện pháp phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo thông qua hoạt động khám phá khoa học cho trẻ lớp mẫu giáo 5-6 tuổi trường mầm non Đông Anh, huyện Đông Sơn

Một số biện pháp phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo thông qua hoạt động khám phá khoa học cho trẻ lớp mẫu giáo 5-6 tuổi trường mầm non Đông Anh, huyện Đông Sơn Một số biện pháp phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo thông qua hoạt động khám phá khoa học cho trẻ lớp mẫu giáo 5-6 tuổi trường mầm non Đông Anh, huyện Đông Sơn 2.2. Thực trạng của vấn đề Năm học 2019 - 2020 tôi được phân công chủ nhiệm lớp 5 - 6 tuổi ở trường mầm non Đông Anh và thực hiện Chương trình giáo dục mầm non do Bộ GD&ĐT ban hành. Trong quá trình giảng dạy bản thân tôi có những thuận lợi và khó khăn cụ thể như sau: 2.2.1. Thuận lợi Trường mầm non Đông Anh luôn được các cấp lãnh đạo và nhân dân trong xã quan tâm, tập trung đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị cho nhà trường. Chất lượng chăm sóc nuôi dưỡng, giáo dục của nhà trường ổn định, ngày càng phát triển vững chắc đã tạo được lòng tin cho lãnh đạo và nhân dân địa phương. Trường có hệ thống trang thiết bị đồng bộ, đầy đủ đáp ứng cho công tác chăm sóc giáo dục trẻ theo yêu cầu đổi mới hiện nay. Nhà trường đạt chuẩn5 Quốc gia mức độ 1 năm 2010, năm 2013 - 2014 trường được nhận cờ thi đua của Chính Phủ, hiện nay đang phấn đấu đạt chuẩn Quốc gia mức độ 2. Ban giám hiệu chỉ đạo sát sao mọi hoạt động về chuyên môn, tổ chức bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ, đặc biệt là bồi dưỡng về phương pháp tổ chức các hoạt động khám phá khoa học cho trẻ. Bản thân giáo viên có trình độ chuyên môn trên chuẩn, năng lực chuyên môn vững, tích cực tự học tập và bổi dưỡng kiến thức chuyên môn về chăm sóc giáo dục trẻ. Bên cạnh đó tôi luôn học hỏi kinh nghiệm đồng nghiệp, tìm tòi, nghiên cứu sách báo, tạp chí, Internet, làm đồ chơi, giáo cụ dạy học đủ số lượng, chất lượng đảm bảo về mặt thẩm mĩ, an toàn cho trẻ, giúp cho việc dạy, học của trẻ. Lớp được trang bị đẩy đủ các trang thiết bị, đổ dùng dạy học theo để án phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em 5 tuổi. Được sự hưởng ứng nhiệt tình của phụ huynh trong việc hỗ trợ các nguyên vật liệu cho trẻ hoạt động. 2.2.2. Khó khăn Định biên số trẻ/cô đông, đôi khi sự quan tâm sát sao của cô để khích lệ trẻ tích cực, chủ động và sáng tạo tham gia vào các hoạt động chưa kịp thời gây khó khăn cho việc rèn luyện khả năng sáng tạo của trẻ. Số trẻ trong lớp đông nên việc tổ chức theo nhóm cho trẻ khám phá, trải nghiệm và thực hành các hoạt động khoa học còn gặp nhiều khó khăn. Do điều kiện phải đi làm ăn xa nên một số phụ huynh ít có thời gian dành cho con, phần lớn đều nhờ cậy ông bà. Vì vậy việc thống nhất quan điểm, sự phối hợp giữa giáo viên và phụ huynh trong quá trình chăm sóc giáo dục trẻ còn nhiều khó khăn. Qua các hoạt động khám phá khoa học ở lớp, tôi nhận thấy các cháu chưa phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của mình. Còn nhiều hạn chế, rập khuôn, có thói quen thụ động. Rất nhiều trẻ còn nhút nhát, thụ động, khi tham gia các hoạt động khám phá khoa học. 2.2.3. Khảo sát ban đầu Ngay từ đầu năm học tôi tổ chức các hoạt động khám phá để theo dõi trẻ về khả năng tập trung chú ý, trẻ có mạnh dạn, tích cực tham gia hoạt động, cách giải quyết các tình huống của trẻ như thế nào? Tôi đã tiến hành khảo sát chất lượng trẻ khi cho trẻ tham gia hoạt động khám phá khoa học. Kết quả khảo sát với tổng số 35 trẻ tại lớp vào thời điểm tháng 9/2019 như sau: BẢNG KHẢO SÁT

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 2

2.3.2 Biện pháp 2: Sưu tầm, lựa chọn và tổ chức thực hành thí

nghiệm khoa học giúp trẻ tích cực, chủ động và sáng tạo trong

hoạt động khám phá khoa học

8

2.3.3 Biện pháp 3: Sử dụng một số thủ thuật gây hứng thú giúp trẻ

hứng thú và tích cực trong hoạt động khám phá khoa học

2.3.5 Biện pháp 5: Tổ chức các hoạt động khám phá khoa học theo

hướng trải nghiệm cho trẻ phối kết hợp với cộng đồng

DANH MỤC ĐỀ TÀI SKKN ĐÃ ĐƯỢC HĐ ĐÁNH GIÁ,

XẾP LOẠI

23

1 MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài

Mục tiêu của giáo dục mầm non là giúp trẻ em phát triển về thể chất, tình cảm, trí tuệ, thẩm mĩ, hình thành những yếu tố đầu tiên của nhân cách, chuẩn bị cho trẻ vào lớp một; hình thành và phát triển ở trẻ những chức năng tâm sinh lí, năng lực và phẩm chất mang tính nền tảng, những kĩ năng sống cần thiết phù hợp với lứa tuổi, khơi dậy và phát triển tối đa những khả năng tiềm ẩn, đặt nền tảng cho việc học ở các cấp học tiếp theo và cho việc học tập suốt đời.[1]

Vậy ngay từ tuổi mầm non, trẻ cần phải được chăm sóc, giáo dục như thế nào? Và làm gì để trẻ có thể phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của mình?

Nghị quyết số 29 TW ngày 4 tháng 11 năm 2013 đã nói: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc”[2]

Vì vậy chúng ta cần đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học Với giáo dục mầm non phương pháp đổi mới hiện nay đó là phương pháp giáo dục lấy trẻ làm trung tâm Giáo viên cần chú ý đến hứng thú, nhu cầu, khả năng, thế mạnh của mỗi trẻ để phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo ở trẻ

Khi trẻ học ở trường mầm non, các môn học đều hướng tới một mục tiêu giáo dục chung đó là phát triển toàn diện nhân cách của trẻ trong đó không thể thiếu môn học khám phá khoa học Bởi khi được khám phá môi trường xung quanh là một quá trình tiếp xúc, tìm tòi tích cực từ phía trẻ nhằm phát hiện những cái mới, những cái ẩn dấu trong các sự vật, hiện tượng xung quanh

Qua việc khám phá này hình thành những biểu tượng đúng đắn về các sự vật hiện tượng xung quanh, cung cấp cho trẻ những tri thức đơn giản có hệ thống về thế giới xung quanh và giáo dục thái độ ứng xử đúng đắn với thiên nhiên, với xã hội cho trẻ Đồng thời môn học này góp phần giúp trẻ phát triển và hoàn thiện các quá trình tâm lý, góp phần quan trọng trong việc giáo dục tình cảm, thẩm mỹ, đạo đức, hình thành ở trẻ những cảm xúc tích cực và tích luỹ những tri thức, kinh nghiệm của cuộc sống làm tiền đề cho trẻ sau này

Nhưng việc thực hiện đổi mới phương pháp giáo dục mầm non ngày nay đòi hỏi sự phát huy tính sáng tạo của giáo viên và khuyến khích sự ham thích học hỏi của trẻ đã đặt ra những yêu cầu mới đối với giáo viên mầm non trong quá trình lựa chon và tổ chức các hoạt động khám phá khoa học cho trẻ Chính

vì thế yêu cầu giáo viên phải tăng cường sử dụng nhiều biện pháp khác nhau để lôi cuốn trẻ vào hoạt động Để từ đó phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo

ở trẻ Qua đó trẻ lĩnh hội kiến thực một cách tự nhiên và sâu sắc hơn

Năm học 2016 - 2017 thực hiện công văn số 236/SGDĐT- GDMN ngày 15/02/2017 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc hướng dẫn xây dựng kế hoạch thực hiện chuyên đề “Xây dựng trường mầm non lấy trẻ làm trung tâm” giai đoạn 2016 – 2020 [3] Công văn hướng dẫn số 55/PGD&ĐT-GDMN ngày 23 tháng 02 năm 2017 của Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Đông Sơn về xây

dựng kế hoạch thực hiện chuyên đề “Xây dựng trường mầm non lấy trẻ làm trung tâm” giai đoạn 2016 - 2020 [4]

Chính vì thế để làm tốt những yêu cầu đó tôi đã mạnh dạn chọn đề tài

"Một số biện pháp phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo thông qua hoạt động khám phá khoa học cho trẻ lớp mẫu giáo 5-6 tuổi trường mầm non Đông Anh, huyện Đông Sơn" làm đề tài nghiên cứu cho mình

1.2 Mục đích nghiên cứu

Nhằm đúc rút ra các biện pháp phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo thông qua hoạt động khám phá khoa học cho trẻ lớp mẫu giáo 5-6 tuổi

trường mầm non Đông Anh, huyện Đông Sơn

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Một số biện pháp phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo thông qua hoạt động khám phá khoa học cho trẻ lớp mẫu giáo 5-6 tuổi trường mầm non Đông Anh, huyện Đông Sơn

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Để nghiên cứu đề tài này, trong bài viết sáng kiến kinh nghiệm của mình

tôi đã sử dụng các phương pháp sau:

* Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

- Phương pháp tổng hợp và phân tích

- Phương pháp hệ thống hóa

Tôi tiến hành nghiên cứu đọc sách và hệ thống hóa những vấn đề lý luận

về tâm sinh lí của trẻ 5 - 6 tuổi Sưu tầm tư liệu, hình ảnh, qua những hoạt động thực tế ở nhà trường

* Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp quan sát:Thông qua trẻ hoạt động khám phá khoa học

- Phương pháp đàm thoại:

Trao đổi trực tiếp với trẻ qua các hoạt động khám phá khoa học

Trao đổi với phụ huynh để tìm hiểu về tính cách, tâm lý, sở thích của từng trẻ trong lớp

- Phương pháp nghiên cứu

* Phương pháp thống kê toán học: Xử lý số liệu, thông tin thu được thông qua việc sử dụng các phép tính toán học

* Phương pháp tổng kết kinh nghiệm: Tham khảo các bài viết, ý kiến của

lãnh đạo, đồng nghiệp về vấn đề mình đang thực sự quan tâm để xây dựng bài viết hoàn chỉnh

* Phương pháp điều tra: Điều tra số lượng trẻ trên lớp độ tuổi 5 - 6 tuổi với tổng số trẻ lớp mẫu giáo Lớn 5-6 tuổi do tôi chủ nhiệm là 35 trẻ

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN

2.1 Cơ sở lý luận

Đối với trẻ mầm non việc cho trẻ “khám phá khoa học” là tạo điều kiện hình thành và phát triển ở trẻ tâm hồn trong sáng, hồn nhiên, lòng nhân ái, tình cảm yêu thương với người thân, với cuộc sống xung quanh trẻ, biết yêu quí bảo

vệ thiên nhiên, bảo vệ những truyền thống của quê hương đất nước, trân trọng

và giữ gìn sản phẩm lao động tự làm

Trong công tác giáo dục trẻ mầm non thì việc cho trẻ làm quen với hoạt động khám phá khoa học là không thể thiếu Khám phá khoa học có tác dụng giáo dục và phát huy được tính sáng tạo về mọi mặt đối với trẻ như là: Ngôn ngữ, đạo đức, trí tuệ, thẩm mỹ, thể lực Hoạt động khám phá khoa học là phương tiện để giao tiếp và làm quen với môi trường xung quanh để giao lưu và bày tỏ nguyện vọng của mình và đồng thời là công cụ của tư duy

Dựa trên đặc điểm tâm lý, nhận thức của trẻ mẫu giáo nói chung, mẫu giáo lớn nói riêng, các nhà tâm lý học, giáo dục học đã chứng minh rằng quá trình khám phá khoa học được tổ chức mang tính chất khám phá, trải nghiệm theo phương thức “Trẻ em chơi mà học, học mà chơi” là phù hợp với trẻ Việc

sử dụng trực quan, trò chơi, đàm thoại, thí nghiệm đơn giản luôn tạo cho trẻ sự hứng thú, kích thích tính tích cực hoạt động, phát triển tính tò mò, ham hiểu biết, thích khám phá, tìm tòi, phát triển óc quan sát, phán đoán

Bởi khám phá khoa học không chỉ là kiến thức mà còn là quá trình hay con đường tìm hiểu, khám phá thế giới vật chất Khoa học với trẻ nhỏ là quá trình tìm hiều, khám phá thế giới tự nhiên Khám phá khoa học với trẻ nhỏ là quá trình tích cực tham gia hoạt động thăm dò, tìm hiểu thế giới tự nhiên Ở giai đoạn này, giáo viên không nhất thiết phải dạy hoặc giải thích những kiến thức khoa học cho trẻ mà chủ yếu là giúp trẻ suy nghĩ nhiều hơn về những gì chúng nhìn thấy và đang làm, kích thích trẻ quan sát, xem xét, phỏng đoán các sự vật, hiện tượng xung quanh và thảo luận, chia sẻ điều trẻ nhìn thấy, điều trẻ nghĩ hoặc điều còn băn khoăn, thắc mắc [5]

Khi trẻ được khám phá, thử nghiệm trẻ không chỉ phát triển một kĩ năng

cụ thể mà còn phát triển một kĩ năng cần thiết về thể chất, tình cảm, xã hội và nhận thức Quá trình khám phá trẻ đưa ra các quyết định và giải quyết vấn đề

Qua khám phá khoa học, trẻ được phát triển khả năng phỏng đoán dựa vào những thông tin thu thập được qua quan sát và thử nghiệm, trẻ bắt đầu có những suy luận về những điều xảy ra trong môi trường xung quanh mình [6]

Cũng thông qua hoạt động này, trẻ có những hiểu biết về thế giới tự nhiên, có những khả năng nhận thức, có thái độ và cách ứng xử đúng đắn với môi trường Trẻ nhận ra những điều mới lạ của thế giới thiên nhiên xung quanh, đồng thời phát triển ở trẻ những khả năng nhận thức [7]

2.2 Thực trạng của vấn đề

Năm học 2019 - 2020 tôi được phân công chủ nhiệm lớp 5 - 6 tuổi ở trường mầm non Đông Anh và thực hiện Chương trình giáo dục mầm non do Bộ GD&ĐT ban hành Trong quá trình giảng dạy bản thân tôi có những thuận lợi và khó khăn cụ thể như sau:

2.2.1 Thuận lợi

Trường mầm non Đông Anh luôn được các cấp lãnh đạo và nhân dân trong xã quan tâm, tập trung đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị cho nhà trường Chất lượng chăm sóc nuôi dưỡng, giáo dục của nhà trường ổn định, ngày càng phát triển vững chắc đã tạo được lòng tin cho lãnh đạo và nhân dân địa phương

Trường có hệ thống trang thiết bị đồng bộ, đầy đủ đáp ứng cho công tác chăm sóc giáo dục trẻ theo yêu cầu đổi mới hiện nay Nhà trường đạt chuẩn

Quốc gia mức độ 1 năm 2010, năm 2013 - 2014 trường được nhận cờ thi đua của Chính Phủ, hiện nay đang phấn đấu đạt chuẩn Quốc gia mức độ 2

Ban giám hiệu chỉ đạo sát sao mọi hoạt động về chuyên môn, tổ chức bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ, đặc biệt là bồi dưỡng về phương pháp tổ chức các hoạt động khám phá khoa học cho trẻ

Bản thân giáo viên có trình độ chuyên môn trên chuẩn, năng lực chuyên môn vững, tích cực tự học tập và bổi dưỡng kiến thức chuyên môn về chăm sóc giáo dục trẻ

Bên cạnh đó tôi luôn học hỏi kinh nghiệm đồng nghiệp, tìm tòi, nghiên cứu sách báo, tạp chí, Internet, làm đồ chơi, giáo cụ dạy học đủ số lượng, chất lượng đảm bảo về mặt thẩm mĩ, an toàn cho trẻ, giúp cho việc dạy, học của trẻ

Lớp được trang bị đẩy đủ các trang thiết bị, đổ dùng dạy học theo để án phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em 5 tuổi

Được sự hưởng ứng nhiệt tình của phụ huynh trong việc hỗ trợ các nguyên vật liệu cho trẻ hoạt động

2.2.2 Khó khăn

Định biên số trẻ/cô đông, đôi khi sự quan tâm sát sao của cô để khích lệ trẻ tích cực, chủ động và sáng tạo tham gia vào các hoạt động chưa kịp thời gây khó khăn cho việc rèn luyện khả năng sáng tạo của trẻ

Số trẻ trong lớp đông nên việc tổ chức theo nhóm cho trẻ khám phá, trải nghiệm và thực hành các hoạt động khoa học còn gặp nhiều khó khăn

Do điều kiện phải đi làm ăn xa nên một số phụ huynh ít có thời gian dành cho con, phần lớn đều nhờ cậy ông bà Vì vậy việc thống nhất quan điểm, sự phối hợp giữa giáo viên và phụ huynh trong quá trình chăm sóc giáo dục trẻ còn nhiều khó khăn

Qua các hoạt động khám phá khoa học ở lớp, tôi nhận thấy các cháu chưa phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của mình Còn nhiều hạn chế, rập khuôn, có thói quen thụ động Rất nhiều trẻ còn nhút nhát, thụ động, khi tham gia các hoạt động khám phá khoa học

2.2.3 Khảo sát ban đầu

Ngay từ đầu năm học tôi tổ chức các hoạt động khám phá để theo dõi trẻ

về khả năng tập trung chú ý, trẻ có mạnh dạn, tích cực tham gia hoạt động, cách giải quyết các tình huống của trẻ như thế nào?

Tôi đã tiến hành khảo sát chất lượng trẻ khi cho trẻ tham gia hoạt động khám phá khoa học Kết quả khảo sát với tổng số 35 trẻ tại lớp vào thời điểm tháng 9/2019 như sau:

BẢNG KHẢO SÁT Nội dung khảo

sát

Mức độ đạt được Số trẻ được

khảo sát

Số trẻ đạt

Tỉ lệ (%)

* Nhận xét: Qua bảng khảo sát trên tôi nhận thấy mức độ đạt của trẻ ở tất

cả các nội dung khảo sát tỷ lệ đạt mức 1 và 2 còn hạn chế Cụ thể:

- Khả năng quan sát của trẻ khi tham gia hoạt động khám phá khoa học:

áp dụng các phương pháp, giải pháp tích cực nhất để tạo điều kiện cho trẻ hoạt động có hiệu quả

2.3 Biện pháp thực hiện

2.3.1 Biện pháp: Sử dụng tiếng Anh làm thủ thuật gây hứng thú giúp trẻ phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo tham gia vào hoạt động khám phá khoa học

Để trẻ tiếp thu bài tốt, điều quan trọng là trẻ phải thực sự thích thú với hoạt động Để có được điều đó, giáo viên phải là người khéo léo, có năng lực tổ chức, có giọng truyền cảm, nhẹ nhàng, gây hứng thú cho trẻ hoạt động

Là một giáo viên trực tiếp giảng dạy, tôi thấy việc tìm ra những thủ thuật gây hứng thú từ đó kích thích trẻ tích cực, chủ động vào hoạt động khám phá khoa học là rất cần thiết và tôi đã áp dụng nhiều thủ thuật khác nhau như thủ thuật sử dụng truyện kể, thơ ca, ; sử dụng các phương tiện trực quan; sử dụng trò chơi ; sử dụng các thí nghiệm Nhưng bên cạnh những thủ thuật đó tôi cũng

đã mạnh dạn áp dụng một thủ thuật mới là sử dụng tiếng Anh làm thủ thuật gây hứng thú giúp trẻ phát huy tối đa tính tích cực, chủ động, sáng tạo tham gia vào hoạt động khám phá khoa học

Ngay từ đầu năm học 2019-2020 được sự quan tâm chỉ đạo của Phòng GD&ĐT huyện Đông Sơn, trường mầm non Đông Anh chúng tôi là trường đầu tiên trong huyện thực hiện mô hình điểm cho trẻ làm quen với tiếng Anh qua phần mềm E-Sing Qua chương trình này trẻ được làm quen với tiếng Anh qua hai phần: Phần A – là phần trẻ được nghe giáo viên phát âm các từ vựng; Phần B – là phần các bài hát tiếng Anh Thông qua chương trình này thì trẻ trong lớp rất hứng thú, biết, phát âm được nhiều từ vựng và hát được nhiều bài hát qua các chủ đề của phần mềm E-Sing

Nhận thấy trẻ ở lớp rất hứng thú, tích cực khi làm quen với tiếng Anh nên tôi đã dùng thủ thuật sử dụng tiếng Anh vào việc gây hứng thú cho trẻ trong giờ hoạt động khám phá khoa học

Ví dụ: Trong chủ đề “Gia đình”: Đề tài: “Trò chuyện về gia đình bé” Ở

chủ đề này tôi gây hứng thú cho trẻ bằng cách bật phần mềm E-Sing bài 1B:

Family - Gia đình cho trẻ hát cùng (Chỉ mở đoạn đầu trong bài hát) Cô cùng trẻ

đàm thoại về bài hát và liên hệ vào bài Hỏi trẻ về các thành viên trong gia đình trẻ kể bằng tiếng Anh: bố - father; mẹ - mother; anh, em trai - brother; chị, em – sister, Với việc gây hứng thú này trẻ chủ động và rất tích cực kể về gia đình mình, cùng cô, các bạn trong giờ hoạt động khám phá Thông qua đó lượng kiến thức mà cô cần cung cấp tới trẻ đã đạt được mục tiêu đề ra

Ảnh chương trình phần mềm E-Sing bài 1B: Family - Gia đình

Ví dụ: Ở chủ đề nhánh: “Một số loại quả”: Đề tài “Khám phá một số loại

quả” Khi cho trẻ khám phá quả xoài tôi cho trẻ nghe (không hình ảnh) giáo viên

trong phần mềm E-Sing (cô Hana) phát âm bằng tiếng Anh “mango” Sau đó cho trẻ phát âm lại “mango” và hỏi trẻ vừa phát âm từ đó có nghĩa là từ gì trong tiếng việt? Xem “mango” có phải là “quả xoài” không nhé? Cho trẻ xem và

nghe lại cô Hana đọc mango Lúc này tôi cho trẻ vào hoạt động khám phá quả

xoài Sau khi sử dụng thủ thuật tôi thấy trẻ ham thích học hỏi và tham gia tích cực hơn trong giờ hoạt động Không những thế việc trẻ ghi nhớ kiến thức của hoạt động một cách tự nhiên, không gò bó và sâu sắc nhất

Hình ảnh cô Hana trong phần mềm E-Sing đọc Mango – quả xoài

Bên cạnh đó tôi còn gây hứng thú hơn cho trẻ trong các giờ hoạt động khám phá khoa học bằng cách lồng ghép hỏi tiếng Anh để thay đổi không khí trong giờ hoạt động từ đó giúp trẻ tập trung, chú ý hơn

Ví dụ: Ở chủ đề “Bản thân”: Đề tài “Khám phá cơ thể bé” tôi lồng ghép

tiếng Anh trong suốt quá trình hoạt động để trẻ chú ý, hứng thú và tích cực hơn Như tôi hỏi: Trên khuôn mặt có những bộ phận nào? Trẻ trả lời bộ phận nào thì kèm tiếng Anh cho bộ phận đó (Tóc – hair; tai – ear; mắt – eye; ) Nếu trẻ nào chưa đọc được bằng tiếng Anh thì tôi cho trẻ khác giúp bạn Từ đó mà trẻ rất hứng thú và tích cực trong hoạt động

Qua việc sử dụng thủ thuật bằng tiếng Anh tôi thấy trẻ rất hứng thú khi tham gia hoạt động, mức độ chú ý có chủ định của trẻ trong lớp rất cao Hơn nữa trẻ mạnh dạn, tích cực hơn, khả năng giải quyết vấn đề của trẻ tốt hơn nhiều Đặc biệt thông qua việc sử dụng thủ thuật này còn củng cố và bồi đắp thêm cho trẻ các từ vựng tiếng Anh, giúp trẻ nhớ được một cách tự nhiên và sâu sắc nhất

2.3.2 Biện pháp: Chuẩn bị đa dạng các công cụ, phương tiện vật liệu

và tạo môi trường hoạt động có tính mở để kích thích trẻ tìm tòi, khám phá

* Chuẩn bị đa dạng các công cụ và phương tiện vật liệu cho trẻ hoạt động khám phá khoa học

Khi trẻ tham gia hoạt động khám phá khoa học, bản thân mỗi giáo viên cần được trang bị phương tiện vật liệu cần thiết để có thể thực hiện quá trình quan sát, khám phá tìm hiểu, thí nghiệm Trẻ có thể sử dụng đa dạng tất cả các phương tiện, dụng cụ, đồ dùng trong sinh hoạt hàng ngày khi tiến hành hoạt động khám phá khoa học Ở lớp tôi cũng đã sưu tầm và phối hợp với phụ huynh chuẩn bị được rất nhiều các công cụ và phương tiện vật liệu cho trẻ được hoạt động khám phá khoa học như:

Ví dụ: Về dụng cụ thông thường: kẹp gắp, bình, ly nhựa, đèn pin, pin,

gương, nam châm, la bàn, quả lắc, vải vụn…

Dụng cụ đo lường: Công cụ đo chiều dài: chỉ, kẹp, dây, các loại thước…;

Công cụ đo thể tích: bình, chén, đồ dùng nhà bếp,

Dụng cụ đặc thù: Kính hiển vi, kính lúp, ống nhòm, máy thu âm, tai

nghe…

Như vậy, để tổ chức hoạt động khám phá khoa học có hiệu quả, việc xây dựng môi trường cơ sở vật chất là rất cần thiết Công cụ và phương tiện vật liệu cho trẻ khám phá khoa học rất phong phú Để từ đó có thể sử dụng công cụ và phương tiện vật liệu trong sinh hoạt hàng ngày để tạo cơ hội cho trẻ được quan sát, khám phá, thử nghiệm

* Tạo môi trường hoạt động có tính mở để kích thích trẻ tìm tòi và khám phá

Để tạo cơ hội cho trẻ được trải nghiệm tối đa trong hoạt động khám phá khoa học, giáo viên cần xây dựng môi trường cho trẻ hoạt động Một môi trường hiệu quả cho trẻ khám phá khoa học không chỉ giúp trẻ củng cố kiến thức mà còn phải giúp trẻ phát triển năng lực khám phá và thái độ đối với hoạt động khám phá khoa học [8]

Hiểu rõ được điều đó, nên ngay từ đầu năm tôi đã rất chú trọng công tác tạo môi trường trong và ngoài lớp phù hợp với lứa tuổi tôi phụ trách Đặc biệt tôi chú ý trang trí tạo môi trường hoạt động có tính mở để kích thích sự tìm tòi

và khám phá của trẻ

+ Môi trường trong lớp học:

Việc đầu tiên tôi làm là tạo môi trường đẹp trong lớp vì khi trẻ đến lớp ấn tượng đầu tiên tác động vào trẻ là toàn bộ sự bài trí, cách sắp xếp trang trí lớp học của trẻ sao cho phù hợp, thuận lợi cho sử dụng, hấp dẫn lôi cuốn trẻ Trong lớp học, cần có các loại nguyên vật liệu đa dạng, phù hợp về kích thước, màu sắc, chất liệu, chủng loại

Bên cạnh đó, tôi sẽ trang trí môi trường trong lớp theo hướng mở linh hoạt để phù hợp với từng chủ đề, từng giờ hoạt động nhất là hoạt động khám phá khoa học

Ví dụ: Như việc sắp xếp, bố trí các đồ dùng, phương tiện khoa học có tính

mở kích thích trẻ khám phá Các dồ dùng, đồ chơi, phương tiện cần được bổ sung, thay thế và để ở vị trí giúp trẻ dễ lấy, dễ cất Những đồ dùng nặng như: Cát, sỏ, đá, cần đặt trên mặt sàn, những đồ dùng bao gồm nhiều bộ phận cần được để theo bộ với nhau như: Màu nước, các dụng cụ đo lường, Lựa chọn cái để ở khu vực trong lớp, cái để ở ngoài trời chỗ chơi cát, nước,…

Luôn khuyến khích trẻ cùng tham gia tạo môi trường, bằng cách trò chuyện, gợi mở những ý tưởng để kích thích sự tò mò của trẻ

Ví dụ: Ở góc khám phá : Vào chủ đề: Động vật sống dưới nước tôi bố trí

ở góc đó một bể nước để có thể cho trẻ quan sát các con vật sống dưới nước Tôi

đã khuyến khích trẻ tham gia cùng cô như: tôi cùng trẻ trang trí bể nước, trò chuyện với trẻ về bể nước như: Cái bể này đặt ở đâu được các bạn ơi? Chúng mình sẽ trang trí những gì để cho bể đẹp đây? Bể nước này chúng mình sẽ thả con gì vào đây nhỉ? Bạn nào biết về con cá (cua, ốc, ) hãy kể cho cô và các bạn cùng nghe nào? Trẻ được tham gia cùng cô tạo môi trường đề rất hứng thú, cũng thông qua đó cung cấp thêm cho trẻ các kiến thức về khoa học một cách tự nhiên không thụ động

Ngoài ra, tôi còn chuẩn bị các loại sách liên quan đến chủ đề khám phá khoa học để cung cấp thông tin, kinh nghiệm cho trẻ ở góc kể chuyện sáng tạo

Ví dụ: Ở chủ đề: Thế giới thực vật: Chủ đề nhánh: Các loại quả tôi chuẩn

bị các loại sách, tranh ảnh đặt vào một góc ở góc Khám phá sao cho trẻ dễ nhìn

và dễ lấy để trẻ xem, từ đó hiểu biết thêm về các loại quả đó như: quả đó có dạng gì? Màu sắc như thế nào? Chính vì thế mà vào mỗi giờ hoạt động khám phá trẻ rất tích cực tham gia trao đổi với cô và hiểu sâu sắc hơn về các loại quả

Qua việc tạo môi trường trong lớp học tôi thấy trẻ trong lớp rất hứng thú

đi học Đặc biệt trong những giờ hoạt động khám phá khoa học trẻ đề rất tích cực trao đổi với cô, chủ động tham gia vào hoạt động cùng cô và các bạn

+ Môi trường ngoài lớp học

Môi trường ngoài lớp học cũng là môi trường khá quan trọng cho việc hình thành, tích lũy kinh nghiệm cũng như kích thích trẻ vào hoạt động khám phá khoa học Vì thế ngay từ đầu năm học tôi đã lập cho mình một kế hoạch trang trí và sắp xếp sao cho phù hợp với trẻ trong lớp, phù hợp với từng chủ đề

Tôi đã bố trí vườn hoa, vườn cây cảnh, để trẻ có cơ hội quan sát sự biến đổi của tự nhiên hay quá trình sinh trưởng của động thực vật theo mùa và khí hậu, quan sát và so sánh hình dáng của lá cây, vỏ cây, so sánh và phân loại màu

sắc, hình dáng, kích thước của các loại quả

Ví dụ: Ở chủ đề “Thế giới thực vật” ở phía trước lớp phía trên tôi treo các

cây cảnh, dưới lan can tôi để các nắp thùng sơn nội dung vẽ tranh các câu chuyện về chủ đề thực vật, góc thiên nhiên bố trí sảnh cây, các loại rau được trồng được sắp xếp hợp lý để trẻ có thể khám phá

Ở mỗi giờ hoạt động khám phá khoa học khác nhau tôi đề chuẩn bị đầy đủ

để cho trẻ được quan sát và khám phá Qua những hoạt động khám phá đó trẻ rất tích cực, hứng thú và có sự sáng tạo trong hoạt động khoa học

Bên cạnh đó để trẻ thể hiện kinh nghiệm trong hoạt động khám phá khoa học và để trang trí môi trường ngoài lớp (ở góc khám phá) thêm phần sinh động, tôi đã chuẩn bị các phiếu ghi chép theo nhóm để trẻ mô tả quá trình quan sát, thí nghiệm bằng tranh vẽ, kí hiệu hay chữ viết, sau đó cho tôi cho cả lớp cùng nhau thống nhất lại để trang trí thành một sơ đồ của việc quan sát hoặc thí nghiệm mà

cô và trẻ đang thực hiện ở mỗi chủ đề

Ví dụ: Ở chủ đề “Thế giới thực vật” để trẻ cùng trang trí môi trường

ngoài lớp với cô, cũng như thể hiện kinh nghiệm về khám phá khoa học tôi đã

chuẩn bị các phiếu quan sát kết quả quá trình phát triển của cây từ hạt để làm

phiếu ghi chép cho trẻ ở các nhóm mô tả bằng cách vẽ lại quá trình quan sát Sau khi hoàn thiện phiếu tôi cùng cả lớp xem lại kết quả của quá trình quan sát và quá trình phát triển của cây từ hạt như thế nào? Cuối cùng đưa ra kết luận chung của lớp Lúc này tôi cho cả lớp thể hiện lại bằng một sơ đồ to hơn bằng cách vẽ lại các quá trình phát triển của cây từ hạt ra các miếng bìa hoặc miếng gỗ và dán lên mảng tường ở góc khám phá vừa để trang trí, vừa cho góp phần cho trẻ có thêm kinh nghiệm cũng như kiến thức giúp trẻ hứng thú, tích cực trong hoạt động khám phá khoa học

Hình ảnh phiếu quan sát và góc khám phá

Qua việc tạo môi trường hoạt động có tính mở để kích thích trẻ tìm tòi và khám phá Tôi thấy trẻ thích được tham gia hoạt động trải nghiệm, giao tiếp, suy ngẫm, trao đổi thành thạo, biết phối hợp vận động cùng bạn khác, hào hứng tham gia vào hoạt động phát triển về mọi mặt; khả năng sử dụng một số đồ dùng trong vui chơi, học tập, sinh hoạt Đặc biệt hơn qua đây trẻ tích cực, chủ động, sáng tạo hơn trong hoạt động khám phá khoa học

2.3.3 Biện pháp: Sưu tầm, lựa chọn và tổ chức thực hành thí nghiệm khoa học giúp trẻ tích cực, chủ động và sáng tạo trong hoạt động khám phá khoa học

Tính tò mò, thích khám phá về thế giới xung quanh được xem là đặc điểm tâm lí nổi bật của trẻ lứa tuổi mầm non và chính đặc điểm đó đã thúc đẩy quá trình phát triển nhận thức ở trẻ Qua những thí nghiệm khoa học, trẻ được tìm hiểu những điều kì thú về thế giới xung quanh, được tận mắt nhìn thấy những biến hoá của sự vật, hiện tượng tưởng chừng chỉ có trong những câu chuyện cổ tích Không chỉ có thế, qua những thí nghiệm tôi có thể giải thích cho trẻ hiểu về bản chất của sự vật, hiện tượng một cách đầy đủ, rõ ràng, đáp ứng được nhu cầu khám phá của trẻ, phát triển khả năng tư duy, óc tưởng tượng và sáng tạo, bồi đắp những tố chất cần thiết của người lao động trong tương lai

Bước 1: Hỏi trẻ gắn cây nến lên đĩa

bằng cách nào? Sau khi gắn xong đặt một đĩa nến ở ngoài, một đĩa còn lại được đậy bởi một cái bình nhỏ Tôi hỏi trẻ: "Hiện tượng gì xảy ra ? Cây nến nào cháy lâu hơn ?"

Bước 2: Tôi tiếp tục đốt một cây nến

nữa và úp lên bởi cái bình lớn và hỏi trẻ đoán xem hiện tượng gì xảy ra Cho

Thí nghiệm này trẻ nhận biết không khí xung quanh Trẻ nhận biết nến cháy nhờ

có khí oxi Khi khí oxi hết thì nến sẽ

bị tắt.Từ đó trẻ rút

ra nhận xét: Cây

Bước 3: Cô cho trẻ quan sát cho đến

khi 2 cây nến ở trong bình tắt dần Sau

đó cho trẻ rút ra kết luận

Sau đó tôi giải thích: Cây nến với nhiều không khí xung quanh có thể tiếp tục cháy sau khi hai cây nến ở trong bình đã tắt Cây nến trong bình lớn có nhiều không khí hơn nên sẽ cháy lâu hơn cây nến trong bình nhỏ

nến nào cháy lâu nhất, tại sao? Thông qua hoạt động này tôi giáo dục trẻ ý thức bảo

vệ môi trường, trồng nhiều cây xanh để có nhiều khí oxi cung cấp cho sự sống mỗi chúng ta

Bước 1 : Cho trẻ quan sát và so sánh màu

sắc, mùi vị của hai xô nước Quan sát rác thải

Bước 2 : Cho trẻ thả lá cây và cọng rau

muống vào một xô nước Sau đó để cả hai

xô nước trong 2 - 3 ngày

Bước 3: Sau 2 - 3 ngày, cho trẻ quan sát

và nhận xét nước ở trong hai xô nước

- Tôi gợi ý để trẻ quan sát và trả lời :

- Hai xô nước bây giờ có gì khác nhau?

- Xô nước có rau và có lá bây giờ thế nào?

- Muốn giữ cho nước sạch chúng mình phải làm gì ?

Sau đó tôi tổ chức cho trẻ thảo luận theo nhóm và rút ra kết luận Cuối cùng cô giải thích lại cho trẻ

Qua thí nghiệm này giúp trẻ hiểu được rác làm cho nước bị nhiễm bẩn

Từ đó trẻ có ý thức bảo vệ môi trường, nguồn nước

muối

Bước 1 : Cho trẻ quan sát và gọi tên các

đối tượng, có thể đoán xem cô sẽ làm gì với những dụng cụ này

Bước 2 : Cho trẻ đánh dấu hai cốc nước,

sau đó đổ muối vào cốc nước thứ hai (khoảng 10 muỗng cà phê), khuấy đều rồi thả hai quả trứng vào trong hai cốc

Bước 3 : Cho trẻ quan sát và rút ra kết

luận : quả trứng nổi trong nước muối, và chìm trong nước ngọt Trẻ biết nước muối mặn hơn nước ngọt (nước thường), đó là lí

do tại sao ta dễ nổi trên mặt biển

Thông qua thí nghiệm này trẻ hiểu thêm và sâu sắc hơn về quả trứng Đặc biệt khắc sâu cho trẻ biết quả trứng có thể nổi trong nước muối

và chìm trong nước ngọt

Thí Các đồ Bước 1: Tôi hỏi trẻ tên các nguyên vật Thí nghiệm này trẻ