Một số biện pháp nhằm phát triển vốn từ thông qua hoạt động nhận biết cho trẻ Nhà trẻ 24-36 tháng tuổi ở trường mầm non Đông Thanh, huyện Đông Sơn

Một số biện pháp nhằm phát triển vốn từ thông qua hoạt động nhận biết cho trẻ Nhà trẻ 24-36 tháng tuổi ở trường mầm non Đông Thanh, huyện Đông Sơn Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm Xuất phát từ đặc điểm tâm sinh lý trẻ nhà trẻ đang trên đà phát triển với tốc độ nhanh, cơ thể trẻ còn yếu ớt, cấu tạo và chức năng của các hệ cơ quan trong cơ thể chưa hoàn thiện. Sự phát triển tâm lý và sinh lý có mối quan hệ mật thiết và thống nhất chặt chẽ. Trong khi đó nhu cầu cảm giác vận động, nhu cầu giao tiếp với người lớn, nhu cầu xúc cảm, tình cảm và nhu cầu tiếp xúc với đồ vật của trẻ rất mạnh. Như vậy người lớn có ảnh hưởng rất lớn đối với toàn bộ sự phát triển tâm sinh lý của trẻ em (sự phát triển của trẻ em phụ thuộc rất nhiều vào người lớn) [2]. Ngôn ngữ là yếu tố quan trọng của sự tồn tại và phát triển loài người nói chung và trẻ mầm non nói riêng. Ngôn ngữ giúp cho con người trao đổi và nắm bắt những thông tin qua lại với nhau trong cuộc sống thường ngày. Trong thực tế trẻ ở lứa tuổi 24 - 36 tháng tuổi ngôn ngữ của trẻ đang phát triển nhanh, trẻ có thể nói được những câu, từ đơn giản hoặc tự kể về những sự việc mà trẻ đã nhìn thấy. Nhu cầu ngôn ngữ của trẻ rất cao, trẻ thích nói, thích hỏi, hay tò mò về mọi vật xung quanh. Vì thế mà ông cha ta thường nói: “Thỏ thẻ như trẻ lên ba” Là một giáo viên mầm non - người mẹ thứ 2 của trẻ tôi đã xác định được nhiệm vụ cơ bản trong giáo dục trẻ ở giai đoạn này là phát triển ngôn ngữ cho trẻ một cách tích cực. Trên cơ sở vốn từ của trẻ và mở rộng dần theo thời gian. Giai đoạn trẻ 24 - 36 tháng tuổi là giai đoạn quan trọng nhất trong sự phát triển ngôn ngữ cho trẻ. Chúng ta cần phải tác động một cách mạnh mẽ, có hệ thống lên sự phát triển ngôn ngữ cho trẻ, sử dụng các thời điểm sinh hoạt, trò chơi độc lập, hoạt động học hướng vào sự phát triển thông qua các hoạt động hàng ngày. Vì vậy, phát triển ngôn ngữ cho trẻ 24 - 36 tháng tuổi được xem như một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu trong việc phát triển toàn diện nhân cách của một đứa trẻ. [1] Trong trường mầm non, cũng như các hoạt động học khác, phát triển ngôn ngữ có vai trò lớn đối với việc giáo dục toàn diện cho trẻ mầm non, không có ngôn ngữ thì rất khó khăn trong việc giao tiếp. Ngôn ngữ góp phần quan trọng trong việc phát triển toàn diện nhân cách trẻ, cụ thể: Phát triển đạo đức: Ngôn ngữ trẻ phát triển, trẻ sẽ cảm nhận, phân biệt được cái tốt, cái xấu, biết nói lời “xin lỗi”, “cảm ơn”. Từ đó sẽ trẻ biết tỏ thái độ hành vi đạo đức trong giao tiếp. Phát triển nhận thức: Qua phát triển ngôn ngữ giúp trẻ mở rộng vốn từ hiểu biết thế giới xung quanh giúp trẻ củng cố tri thức, hình thành biểu tượng để vận dụng một cách sáng tạo những điều đã biết vào cuộc sống. Phát triển tình cảm kỹ năng xã hội - thẩm mĩ: Khi trẻ có ngôn ngữ, trẻ thoả mãn được nhu cầu tò mò, ham hiểu biết trong tiếp xúc với mọi người, mọi vật. Khi trẻ đã có nhận thức, trẻ có vốn ngôn ngữ, từ đó trẻ nảy sinh tình cảm với vật mà trẻ yêu thích. Những tình cảm thẩm mỹ đó giúp trẻ phát triển khả năng đánh giá về cái đẹp tốt hơn. Trẻ phát triển nhu cầu sáng tạo về cái đẹp. Phát triển thể lực: Khi trẻ đã có nhận thức thì hoạt động ngôn ngữ của trẻ làm cho con người linh hoạt, nhạy bén, phản ứng kịp thời giúp trẻ tin tưởng hơn. Tinh thần sảng khoái, tạo điều kiện phát triển.4 Tóm lại, phát triển ngôn ngữ cho trẻ 24- 36 tháng tuổi được xem như một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu trong việc phát triển toàn diện nhân cách của một đứa trẻ. 2.2. Thực trạng của vấn đề Trường mầm non Đông Thanh là trường có kinh nghiệm trong công tác chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục trẻ. Tập thể cán bộ giáo viên luôn

Một số biện pháp nhằm phát triển vốn từ thông qua hoạt động

nhận biết cho trẻ Nhà trẻ 24-36 tháng tuổi ở trường mầm non

Đông Thanh

6

2.3.1

Biện pháp 1: Cô giáo thường xuyên trao đổi với phụ huynh, gần gũi

với trẻ để hiểu tâm sinh lý lứa tuổi và đặc điểm riêng từng trẻ từ đó

tổ chức tốt các hoạt động nhận biết nhằm phát triển vốn từ cho trẻ

6

2.3.2

Biện pháp 2: Xây dựng môi trường giáo dục theo quan điểm lấy trẻ

làm trung tâm, chú trọng đến môi trường nhằm phát triển ngôn ngữ

cho trẻ

8

2.3.3

Biện pháp 3: Chú trọng việc lập kế hoạch hoạt động phát triển ngôn

ngữ cho trẻ theo các chủ đề Tích cực đổi mới hình thức, phương

pháp tổ chức các hoạt động nhằm phát triển ngôn ngữ cho trẻ

11

2.3.4 Biện pháp 4: Lồng ghép tích hợp phù hợp hoạt động nhận biết với

các hoạt động khác và ngược lại nhằm phát triển vốn từ cho trẻ 13

2.3.5 Biện pháp 5: Phối kết hợp cùng gia đình trong việc phát triển vốn

DANH MỤC SKKN ĐÃ ĐƯỢC XẾP LOẠI

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài

Như chúng ta đã biết, ngôn ngữ có vai trò vô cùng quan trọng đối với con người Ngôn ngữ được sử dụng như một phương tiện của tư duy, hay còn được hiểu ngôn ngữ là “cái vỏ” của tư duy, là phương thức biểu đạt cho người khác hiểu được những suy nghĩ, nhu cầu, mong muốn của bản thân thông qua lời nói Ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp quan trọng nhất Không có ngôn ngữ thì không thể giao tiếp, thậm chí không thể tồn tại được Ngôn ngữ chính là một trong những phương tiện thúc đẩy trẻ trở thành một thành viên của xã hội loài người, nhờ có ngôn ngữ mà con người có thể hiểu được nhau để tồn tại và phát triển trong xã hội

Đối với trẻ mầm non đặc biệt trẻ 24 - 36 tháng tuổi là giai đoạn đầu tiên của việc hình thành và phát triển nhân cách trẻ Trong khi đó cơ thể trẻ còn non nớt, tâm sinh lý phát triển mạnh, dẫn đến việc trẻ rất dễ bị tổn thương về tâm lý

và thể chất Ngôn ngữ là một công cụ hữu hiệu để trẻ có thể bày tỏ những nguyện vọng, mong muốn, nhu cầu trong cuộc sống hàng ngày Ngôn ngữ là một điều kiện quan trọng để trẻ tham gia vào mọi hoạt động, giúp trẻ giao tiếp với bạn, cô giáo và những người xung quanh một cách tốt nhất, đạt hiệu quả cao trong hoạt động Trong quá trình phát triển thể chất, trí tuệ Ngôn ngữ chính là công cụ để phát triển tư duy, trí tuệ, là hiện thực của tư duy Nếu không có ngôn

ngữ thì quá trình tư duy của trẻ sẽ không diễn ra [1]

Mặt khác, ngôn ngữ còn là công cụ để trẻ học tập, vui chơi Ngôn ngữ được tích hợp trong tất cả các loại hình hoạt động giáo dục, ở mọi lúc, mọi nơi Như vậy, ngôn ngữ cần cho tất cả các hoạt động và ngược lại, mọi hoạt động của

trẻ sẽ tạo cơ hội cho ngôn ngữ trẻ phát triển Khi ngôn ngữ phát triển sẽ giúp cho

trẻ mở rộng giao tiếp Điều này giúp trẻ có điều kiện học hỏi những gì tốt đẹp xung quanh

Trường mầm non là trường học đầu tiên của mỗi đứa trẻ Ở đây, trẻ được giao tiếp với bạn, cô giáo, trẻ được tiếp xúc, khám phá các đồ dùng, đồ chơi, các

sự vật hiện tượng xung quanh làm nảy sinh nhu cầu ngôn ngữ Trẻ nói ra những mong muốn, ý thích của mình giúp ngôn ngữ của trẻ được tăng lên Bên cạnh

đó, cô giáo bằng lời nói nhẹ nhàng, tình cảm cũng sẽ dễ dàng hơn trong việc giải thích, nêu gương, thuyết phục trẻ, giáo dục những hành vi, thói quen tốt cho trẻ Thực tế đối với nhóm trẻ từ 24 - 36 tháng tuổi qua quan sát những giờ hoạt động nhận biết, tôi thấy trẻ rất thích được giao tiếp, thích được trò chuyện

và thích được nói, nhưng vì ngôn ngữ của trẻ còn hạn chế, trẻ còn sử dụng ngôn ngữ thụ động nhiều Trẻ thường có nhiều thắc mắc trước những đồ vật, hiện tượng mà trẻ nhìn và nghe thấy Thế giới của trẻ là thế giới của những câu hỏi như: Ai đấy? cái gì đây? con gì đây? tiếng gì đấy? màu gì đây? Vậy để giúp trẻ giải đáp được những thắc mắc hàng ngày, người lớn cần trả lời những câu hỏi của trẻ rõ ràng, ngắn gọn đồng thời cần cung cấp cho trẻ thêm những hiểu biết

về thế giới xung quanh bằng ngôn ngữ giao tiếp mạch lạc và nhất là cô giáo cần giải đáp những thắc mắc đó cho trẻ Bản thân tôi là người trực tiếp làm công tác chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục trẻ lứa tuổi Nhà trẻ 24-36 tháng tuổi, tôi luôn trăn trở và tìm ra các biện pháp hữu hiệu nhất để làm giàu vốn từ cho trẻ và dạy

trẻ ngôn ngữ mạch lạc Vì thế tôi đã chọn đề tài “Một số biện pháp nhằm phát triển vốn từ thông qua hoạt động nhận biết cho trẻ Nhà trẻ 24-36 tháng tuổi ở trường mầm non Đông Thanh, huyện Đông Sơn” làm đề tài sáng kiến kinh

nghiệm của mình

1.2 Mục đích nghiên cứu

Lứa tuổi mầm non là thời kỳ phát triển nhanh nhất về thể chất, ngoài ra đây cũng là giai đoạn có nhiều điều kiện thuận lợi nhất cho sự lĩnh hội ngôn ngữ nói và các kỹ năng phát âm ban đầu của trẻ Ở giai đoạn này trẻ đạt được những thành tích vĩ đại mà các giai đoạn trước hoặc sau không thể có được, trẻ học nghĩa và cấu trúc của âm từ, cách sử dụng từ ngữ để chuyển tải suy nghĩ và cảm xúc của bản thân, hiểu được mục đích và cách thức con người sử dụng khi giao tiếp và trao đổi một vấn đề gì đó với nhau

Việc phát triển vốn từ, luyện phát âm và dạy trẻ nói đúng ngữ pháp, không thể tách rời giữa các hoạt động của trẻ Mỗi từ cung cấp cho trẻ phải dựa trên một biểu tượng cụ thể, có nghĩa và gắn liền với âm thanh và tình huống sử dụng chúng Nội dung vốn từ cung cấp cho trẻ cũng như hình thức ngữ pháp phải phụ thuộc vào khả năng tiếp xúc, hoạt động và nhận thức của trẻ

Phát triển ngôn ngữ và giao tiếp có ảnh hưởng đến tất cả các lĩnh vực phát triển khác của trẻ Ngôn ngữ là công cụ của tư duy vì thế ngôn ngữ có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển nhận thức, giải quyết vấn đề và chức năng tư duy ký hiệu tượng trưng ở trẻ

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Một số biện pháp nhằm phát triển vốn từ thông qua hoạt động nhận biết cho trẻ Nhà trẻ 24-36 tháng tuổi ở trường mầm non Đông Thanh, huyện Đông Sơn

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Để nghiên cứu đề tài này tôi áp dụng các phương pháp sau

* Phương pháp nghiên cứu lý luận

Phương pháp đọc tài liệu Phương pháp phân tích tổng hợp Nhóm phương pháp này nhằm thu thập các thông tin lý luận để xây dựng

cơ sở lý luận của đề tài

* Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Phương pháp điều tra Phương pháp đàm thoại, phỏng vấn Phương pháp trực quan minh họa Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Phương pháp thống kê

Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

Nhóm phương pháp này nhằm thu thập các thông tin thực tiễn để xây dựng cơ sở thực tiễn của đề tài

2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm

Xuất phát từ đặc điểm tâm sinh lý trẻ nhà trẻ đang trên đà phát triển với

tốc độ nhanh, cơ thể trẻ còn yếu ớt, cấu tạo và chức năng của các hệ cơ quan trong cơ thể chưa hoàn thiện Sự phát triển tâm lý và sinh lý có mối quan hệ mật thiết và thống nhất chặt chẽ Trong khi đó nhu cầu cảm giác vận động, nhu cầu giao tiếp với người lớn, nhu cầu xúc cảm, tình cảm và nhu cầu tiếp xúc với đồ vật của trẻ rất mạnh Như vậy người lớn có ảnh hưởng rất lớn đối với toàn bộ sự phát triển tâm sinh lý của trẻ em (sự phát triển của trẻ em phụ thuộc rất nhiều

vào người lớn) [2]

Ngôn ngữ là yếu tố quan trọng của sự tồn tại và phát triển loài người nói chung và trẻ mầm non nói riêng Ngôn ngữ giúp cho con người trao đổi và nắm bắt những thông tin qua lại với nhau trong cuộc sống thường ngày Trong thực

tế trẻ ở lứa tuổi 24 - 36 tháng tuổi ngôn ngữ của trẻ đang phát triển nhanh, trẻ có thể nói được những câu, từ đơn giản hoặc tự kể về những sự việc mà trẻ đã nhìn thấy Nhu cầu ngôn ngữ của trẻ rất cao, trẻ thích nói, thích hỏi, hay tò mò về mọi

vật xung quanh Vì thế mà ông cha ta thường nói: “Thỏ thẻ như trẻ lên ba”

Là một giáo viên mầm non - người mẹ thứ 2 của trẻ tôi đã xác định được nhiệm vụ cơ bản trong giáo dục trẻ ở giai đoạn này là phát triển ngôn ngữ cho trẻ một cách tích cực Trên cơ sở vốn từ của trẻ và mở rộng dần theo thời gian

Giai đoạn trẻ 24 - 36 tháng tuổi là giai đoạn quan trọng nhất trong sự phát triển ngôn ngữ cho trẻ Chúng ta cần phải tác động một cách mạnh mẽ, có hệ thống lên sự phát triển ngôn ngữ cho trẻ, sử dụng các thời điểm sinh hoạt, trò chơi độc lập, hoạt động học hướng vào sự phát triển thông qua các hoạt động hàng ngày Vì vậy, phát triển ngôn ngữ cho trẻ 24 - 36 tháng tuổi được xem như một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu trong việc phát triển toàn diện

nhân cách của một đứa trẻ [1]

Trong trường mầm non, cũng như các hoạt động học khác, phát triển ngôn ngữ có vai trò lớn đối với việc giáo dục toàn diện cho trẻ mầm non, không có ngôn ngữ thì rất khó khăn trong việc giao tiếp Ngôn ngữ góp phần quan trọng trong việc phát triển toàn diện nhân cách trẻ, cụ thể:

Phát triển đạo đức: Ngôn ngữ trẻ phát triển, trẻ sẽ cảm nhận, phân biệt được cái tốt, cái xấu, biết nói lời “xin lỗi”, “cảm ơn” Từ đó sẽ trẻ biết tỏ thái độ hành vi đạo đức trong giao tiếp

Phát triển nhận thức: Qua phát triển ngôn ngữ giúp trẻ mở rộng vốn từ hiểu biết thế giới xung quanh giúp trẻ củng cố tri thức, hình thành biểu tượng để vận dụng một cách sáng tạo những điều đã biết vào cuộc sống

Phát triển tình cảm kỹ năng xã hội - thẩm mĩ: Khi trẻ có ngôn ngữ, trẻ thoả mãn được nhu cầu tò mò, ham hiểu biết trong tiếp xúc với mọi người, mọi vật Khi trẻ đã có nhận thức, trẻ có vốn ngôn ngữ, từ đó trẻ nảy sinh tình cảm với vật mà trẻ yêu thích Những tình cảm thẩm mỹ đó giúp trẻ phát triển khả năng đánh giá về cái đẹp tốt hơn Trẻ phát triển nhu cầu sáng tạo về cái đẹp

Phát triển thể lực: Khi trẻ đã có nhận thức thì hoạt động ngôn ngữ của trẻ làm cho con người linh hoạt, nhạy bén, phản ứng kịp thời giúp trẻ tin tưởng hơn Tinh thần sảng khoái, tạo điều kiện phát triển

Tóm lại, phát triển ngôn ngữ cho trẻ 24- 36 tháng tuổi được xem như một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu trong việc phát triển toàn diện nhân cách của một đứa trẻ

2.2 Thực trạng của vấn đề

Trường mầm non Đông Thanh là trường có kinh nghiệm trong công tác chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục trẻ Tập thể cán bộ giáo viên luôn nhiệt tình trong công việc yêu nghề, mến trẻ, phát huy truyền thống thi đua dạy tốt, học tốt Công tác chuyên môn hàng năm luôn được cán bộ giáo viên trong trường trú trọng và nâng cao

Năm học 2019 - 2020 tôi được nhà trường phân công chủ nhiệm nhóm trẻ

24 - 36 tháng tuổi Nhóm trẻ tôi phụ trách có 25 trẻ trong đó có 17 cháu nam và

08 cháu nữ Quá trình thực hiện nhiệm vụ bản thân tôi có những thuận lợi và khó khăn như sau:

2.2.1 Thuận lợi

Bản thân tôi là giáo viên có trình độ Đại học mầm non, hàng năm tôi luôn tham gia đầy đủ vào các lớp chuyên đề bồi dưỡng thường xuyên do Phòng GD&ĐT huyện tổ chức và được tham gia các hội thi giáo viên giỏi cấp trường, cấp huyện Qua đó tôi được nâng cao thêm trình độ nghiệp vụ, đúc kết được một

số kinh nghiệm trong việc chăm sóc và giáo dục trẻ đạt kết quả cao hơn

Được sự chỉ đạo của Đảng uỷ, các ngành, các cấp đã xây dựng cơ sở vật chất cho nhà trường khang trang, sạch đẹp Được sự quan tâm giúp đỡ của Ban giám hiệu về chuyên môn xây dựng phương pháp đổi mới hình thức tổ chức hoạt động giáo dục mầm non, tạo mọi điều kiện giúp tôi thực hiện tốt chương trình giáo dục mầm non

Phụ huynh quan tâm đến con em mình, nhiệt tình ủng hộ cùng tôi trong việc dạy dỗ các cháu và thưởng xuyên ủng hộ những nguyên vật liệu để làm đồ dùng dạy học và vui chơi cho các cháu

Nhà trường cũng tạo mọi điều kiện để chúng tôi thực hiện được chuyên môn một cách vững vàng thông qua chương trình kết nối giáo án điện tử, để chúng tôi vận dụng vào bài dạy phù hợp, gây hứng thú và sự đam mê cho trẻ Các con đều ngoan ngoãn thích hoạt động, vui chơi

Đồ dùng, đồ chơi đầy đủ, môi trường học tập thoải mái, tạo niềm tin cho trẻ

âm khi nói, trẻ nói ngọng

Tỷ lệ trẻ đến lớp chuyên cần chưa cao nhất là những ngày mưa gió hoặc giá rét trẻ không đến trường

Đa số phụ huynh bận công việc hoặc một lý do khách quan nào đó ít có thời gian trò chuyện với trẻ và nghe trẻ nói hoặc trẻ thích cái gì là được phụ huynh đáp ứng ngay mà không cần dùng lời để yêu cầu hoặc xin phép Đây cũng

là một trong những nguyên nhân của việc chậm phát triển ngôn ngữ

Với những khó khăn như thế tôi phải dần dần khắc phục, sửa đổi và hướng dẫn trẻ phát triển ngôn ngữ một cách đúng đắn nhất qua giao tiếp và tập cho trẻ làm quen, nhận biết bằng những vật thật và bằng nhiều hình thức khác thông qua hoạt động nhận biết

2.2.2 Khảo sát chất lượngđầu năm học

Xuất phát từ những đặc điểm tình hình của nhóm trẻ tại lớp mình phụ trách Ngay từ đầu năm học 2019 - 2020 tôi đã tiến hành khảo sát khả năng nhận biết về ngôn ngữ của trẻ, kết quả cụ thể như sau:

Bảng khảo sát chất lượng đầu năm học vào tháng 9/2019

(Tổng số trẻ được khảo sát: 25 cháu)

khảo sát

Số trẻ % Số trẻ %

1 Nghe và hiểu được những yêu cầu

đơn giản bằng lời nói

09 36,0 16 64,0

2 Biết đặt câu hỏi và trả lời một số câu

đơn giản bằng lời nói

điệu, nhịp điệu của các bài thơ, câu

chuyện và cảm nhận được ngữ điệu

thông qua lời đọc, kể của cô giáo

Số trẻ mạnh dạn, tự tin trong giao tiếp, tỷ lệ mới đạt là 32,0%

Từ kết quả khảo sát trên tôi thấy ở tất cả các nội dung khảo sát tỷ lệ đạt của trẻ thấp Bản thân tôi đã trăn trở, suy nghĩ làm thế nào để tổ chức tốt các hoạt động nhận biết nhằm phát triển vốn từ cho trẻ thông qua các biện pháp cụ thể như sau

2.3 Một số biện pháp nhằm phát triển vốn từ thông qua hoạt động nhận biết cho trẻ Nhà trẻ 24-36 tháng tuổi ở trường mầm non Đông Thanh

Căn cứ vào tầm quan trọng của việc phát triển vốn từ cho trẻ thông qua hoạt động nhận biết và tình hình thực tế của nhóm trẻ do tôi phụ trách Tôi đã mạnh dạn áp dụng thực hiện một số biện pháp như sau

2.3.1 Biện pháp 1: Cô giáo thường xuyên trao đổi với phụ huynh, gần gũi với trẻ để hiểu tâm sinh lý lứa tuổi và đặc điểm riêng từng trẻ Từ đó tổ chức tốt các hoạt động nhận biết nhằm phát triển vốn từ cho trẻ

Ngày đầu trẻ đi học tôi trao đổi với phụ huynh cho trẻ thích nghi dần dần

với môi trường lớp học một cách từ từ, tự nhiên như: Có thể cho trẻ đến muộn hơn, và đón sớm hơn một chút để trẻ thích nghi dần rồi dần dần cho trẻ đi học đúng thời gian biểu của trường Tôi trao đổi với phụ huynh để nắm bắt tình hình

về sức khỏe trẻ, thói quen cũng như đặc điểm tâm, sinh ý của trẻ khi ở nhà như: Món ăn trẻ thích là gì? Trẻ không ăn được thức ăn nào? Khó ngủ hay dễ ngủ, thói quen vệ sinh như thế nào Từ đó tôi có biện pháp giáo dục phù hợp

Bên cạnh đó tôi thường xuyên trao đổi với phụ huynh về tình hình hoạt động của trẻ trên lớp qua đó phụ huynh nắm bắt được chương trình chăm sóc giáo dục trẻ Cho phụ huynh biết được, ở độ tuổi này là giai đoạn phát triển ngôn ngữ cao nhất của trẻ ở lứa tuổi mầm non, phụ huynh hãy dành thời gian thường xuyên trò chuyện cùng trẻ, cho trẻ được tiếp xúc nhiều hơn với các sự vật, hiện tượng xung quanh, tạo mọi cơ hội, tình huống để trẻ được nói, và chú ý sửa sai cho trẻ kịp thời, không được cưng nựng trẻ với những từ ngọng, đớt, mà phải phát âm chuẩn mực để trẻ học theo Có như vậy ngôn ngữ tích cực của trẻ mới được hoàn thiện và trong sáng

Ví dụ: Trong giờ đón trẻ tôi đã tạo mọi tình huống cho trẻ và phụ huynh

được tiếp cận với một số đồ dùng, đồ chơi tôi vừa tạo ra từ các nguyên vật liệu sẵn có ở địa phương như: Từ những sợi len tôi tạo ra con gà, ống nước xả, nước gội đầu, tạo ra con chim cánh cụt, giấy dạ làm củ xu hào, …… Một mặt vừa tuyên truyền để phụ huynh quyên góp nguyên vật liệu, mặt khác giúp trẻ được tri giác, nhận biết và gọi tên được các đồ dùng, đồ chơi Đây cũng là một hình thức giúp cho trẻ tăng vốn ngôn ngữ và làm giàu vốn từ cho trẻ

Duy trì việc trao đổi với phụ huynh không những giúp cho trẻ tự tin, nhanh nhẹn, hoạt bát hơn mà còn giúp cho phụ huynh quan tâm hơn đến con mình và tạo niềm tin, sự yên tâm của phụ huynh khi gửi gắm con mình ở trường

Ngoài việc trao đổi với phụ huynh tôi đã quan sát theo dõi và nắm bắt đặc điểm tâm sinh lý của từng trẻ, với việc ghi chép trong sổ nhật ký được theo dõi sát sao hàng ngày Từ đó xây dựng kế hoạch đề ra biện pháp chăm sóc, giáo dục trẻ cho phù hợp với đặc điểm cá nhân trẻ Dựa theo đặc điểm của trẻ tôi phân loại từng nhóm trẻ như sau

quá trình cho trẻ tiếp xúc với các hoạt động tôi có thể bồi dưỡng kịp thời giúp trẻ tìm hiểu các sự vật, đồ vật một cách có hiệu quả hơn Từ đó giúp trẻ phát âm đúng, sử dụng câu phù hợp với sự vật, hiện tượng và tích luỹ vốn từ, câu phong phú và chính xác hơn

Đặc biệt trong việc giao tiếp của trẻ tôi luôn uốn nắn cho trẻ được phát âm

rõ ràng, mạch lạc, nói đúng từ, đủ câu, phải thưa gửi lễ phép Đối với trẻ phát

âm chưa rõ, nói ít, tôi gần gũi trẻ nhiều hơn để trò chuyện, khuyến khích trẻ trả lời các câu hỏi đơn giản một cách hợp lý

Cách sắp xếp, bố trí vị trí ngồi của trẻ khi tham gia các hoạt động cũng được tôi chú ý thường xuyên khi tổ chức các hoạt động

Ví dụ: Tôi sắp xếp như sau:

Trẻ phát âm kém ngồi cạnh trẻ phát âm mạch lạc

cô và các bạn một cách thoải mái, thích được trả lời và phát âm đúng cùng cô giáo Trẻ nhận biết về thế giới xung quanh phong phú, đa dạng hơn Về ngôn ngữ, trẻ từng bước từ việc nhận biết đặc điểm, tính chất của sự vật, hiện tượng, tên gọi, phát âm chuẩn, nói rõ ràng, mạch lạc, đúng ngữ pháp để trẻ phát triển đúng đắn ngay từ nhỏ Tuy nhiên để đạt hiệu quả cao hơn tôi tiếp tục tiến hành các biện pháp tiếp theo

2.3.2 Biện pháp 2: Xây dựng môi trường giáo dục theo quan điểm lấy

trẻ làm trung tâm, chú trọng đến môi trường nhằm phát triển ngôn ngữ cho

trẻ

Việc xây dựng môi trường giáo dục theo quan điểm lấy trẻ làm trung tâm

là một trong những nội dung quan trọng thu hút sự tích cực đến trường của trẻ

mầm non thông qua việc “Trẻ học bằng chơi - Chơi mà học” Môi trường hoạt

động của trẻ bao gồm: môi trường vật chất và môi trường xã hội, song song với việc lập kế hoạch giáo dục lấy trẻ làm trung tâm, tôi cần phải xây dựng môi trường hoạt động cho trẻ được trải nghiệm, khám phá nhằm phát triển ngôn ngữ cho trẻ

Xây dựng môi trường hoạt động cho trẻ mầm non nói chung và trẻ nhà trẻ nói riêng là nhiệm vụ hết sức quan trọng, có ý nghĩa lớn đối với sự phát triển của trẻ Môi trường giáo dục tạo cho trẻ cảm thấy thích thú, vui tươi ấm áp và an toàn, đó là những hình ảnh, những đồ chơi mới lạ, hấp dẫn để lôi cuốn trẻ vào hoạt động một cách tích cực hơn Môi trường đó phải đảm bảo an toàn về thể chất, tâm lý cho trẻ vừa có tác dụng giáo dục, vừa có tính thẩm mỹ và phải được xây dựng xuyên suốt trong quá trình hoạt động Vì vậy, tôi xác định trong lớp học không thể thiếu những khu vực chơi của bé, để lớp học thêm lôi cuốn trẻ tôi phải tạo nên một môi trường lớp học với những màu sắc sinh động, những nhân vật ngộ nghĩnh, những người bạn thân yêu

Mặt khác, với đặc điểm tâm lí của trẻ khi đi học tại trường trẻ thấy trường lớp đẹp, đồ chơi nhiều, cô tổ chức nhiều trò chơi thú vị, nhiều hoạt động hấp dấn thì trẻ sẽ chăm chỉ, hứng thú đến trường, lớp

Trước đây, ở lớp tôi thường trang trí với các mảng, các loại dạ màu, xốp màu với màu sắc rất sặc sỡ, đôi khi làm lóa mắt của trẻ, hình ảnh còn mang tính

áp đặt, bố trí các khu vực chơi chưa phù hợp, khai thác hiệu quả sử dụng chưa cao Chính vì vậy, tôi đã thay đổi bằng cách dùng những lá cây, vỏ cây khô, vỏ ngao, vỏ lạc, rơm dạ, mùn cưa để trang trí làm giảm màu sắc, làm cho hình ảnh trang trí hài hòa, hấp dẫn hơn Các khu vực chơi của trẻ được bố trí phù hợp hài hòa giữa động và tĩnh, hình ảnh trang trí phù hợp với trẻ và mang tính giáo dục cao

Môi trường lớp học phong phú sẽ tạo cho trẻ cảm hứng thích đến trường lớp hơn, những mảng tường trang trí gây sự tò mò cho trẻ, những hình ảnh về con vật ngộ nghĩnh đáng yêu, màu sắc hài hòa với trẻ để góp phần giáo dục trẻ tốt hơn

Ví dụ: Với chủ đề “Gia đình thân yêu của bé” tôi trang trí tranh ảnh về

những thành viên trong gia đình bé gồm có bố, mẹ và các con

Chủ đề “Những con vật đáng yêu” tôi trang trí những con vật thật ngộ

nghĩnh đáng yêu và gần gũi, quen thuộc với trẻ, các khu vực chơi cũng được sắp xếp các con vật để cho trẻ chơi và hoạt động

Chủ đề “Ngày tết vui vẻ” được tôi trang trí cảnh gia đình chuẩn bị đón tết,

có hoa quả, cảnh vật ngày tết

Đặc biệt với trẻ lứa tuổi nhà trẻ, nhận thức của trẻ luôn luôn gắn liền với

đồ dùng trực quan, trẻ phải được nhìn thấy cầm, nắm, sờ, được hành động với những đồ dùng, đồ chơi xung quanh trẻ Để trẻ học không bị nhàm chán, không

bị gò bó đây là một trong những hình thức quan trọng làm thay đổi trạng thái giúp trẻ hào hứng tiếp thu kiến thức và củng cố sâu hơn nội dung cần truyền thụ

+ Các con sờ xem vỏ quả cam như thế nào? (Cho trẻ sờ quả cam)

+ Cô hỏi lại: Vỏ quả cam như thế nào? (Vỏ quả cam nhẵn)

+ Các con có biết bên trong quả cam có gì không? Cô sẽ bóc vỏ quả cam

+ Các con thấy bên trong quả cam có gì?

+ Bên trong quả cam có rất nhiều múi cam là phần các con có thể ăn được đấy Cho trẻ nói “múi cam”

+ Còn đây là hạt cam! Cô chỉ vào hạt cam và hỏi trẻ: Đây là cái gì?

- Hạt cam không ăn được nên khi ăn các con phải bóc vỏ và bỏ hạt bên trong nhé!

+ Còn đây là gì? (Cô chỉ vào phần tép cam) Đây là phần mà các con ăn được đấy Quả cam này có vị như thế nào nhỉ? Các con hãy nếm thử xem nhé? Cho trẻ nếm cam đã bóc sẵn

+ Các con thấy ăn cam có vị như thế nào? Rất ngọt và thơm phải không? Các con ơi nước cam uống rất tốt cho cơ thể bởi bên trong quả cam có chứa rất nhiều chất vitamin và muối khoáng nào chúng mình còn chần chừ gì nữa hãy cùng cô vắt nước cam uống nào Cô hướng dẫn cách vắt cam cho trẻ

Hay khi cho trẻ nhận biết phân biệt To – nhỏ ở chủ đề “ Bé và những người thân trong gia đình” thì đồ dùng cô cần chuẩn bị như sau:

*Đồ dùng của cô:

+ Đĩa to 1 cái , đĩa nhỏ 1 cái

+Giỏ to 1 cái, giỏ nhỏ 1 cái

+ Hộp quà 1 hộp

+ Rổ to 1 cái, rổ nhỏ 1 cái

+ Đàn ghi nhạc bài hát “ Quả” của nhạc sỹ Xanh Xanh Bái hát “ Chucs mừng sinh nhật” nhạc nước ngoài

+ búp bê to 1 con, búp bê nhỏ 1 con

+ Mô hình nhà búp bê có bàn bánh kẹo

+ Mô hình đường hẹp 2 cái

*Đồ dùng của trẻ:

+ Mỗi trẻ 1 hộp quà, 1 đĩa to, 1 đĩa nhỏ, 1 quả to, 1 quả nhỏ

Vào giờ học cô cho trẻ chơi trò chơi “Trời tối, trời sáng” sau đó cô cho 2 bạn búp bê xuất hiện cô hỏi trẻ: Búp bê mặc váy màu gì? (Màu xanh, màu đỏ), búp bê nào to hơn? Búp bê nào nhỏ hơn? Cô nói: Hôm nay là sinh nhật 2 chị em búp bê cô muốn chúng mình sẽ chuẩn bị những món quà đẹp để tặng búp bê

Cô đã chuẩn bị 1 hộp quà rồi bây giờ cô cháu mình sẽ khám phá hộp quà này nhé.Cô mời 2 trẻ lên mở hộp quà cô sẽ nhờ 2 bạn mỗi bạn lấy cho cô 1 cái đĩa sau đó cô mồi trẻ về chỗ ngồi

Cô hỏi trẻ: Hai bạn đã lấy được cái gì đây? (cái đĩa) Hai cái đĩa này như thế nào với nhau? Cô chỉ vào cái đĩa to và hỏi: Cái đĩa này như thế nào? (Đĩa to), Còn cái đĩa này thì như thế nào? (Đĩa nhỏ) Cô khái quát lại: Đây là đia to, đây là đĩa nhỏ

Cô có quả này như thế nào? Còn quả này thì sao? Các con quan sát nhé quả to cô bày lên đĩa to, quả nhỏ cô bày lên đĩa nhỏ

Cô cho 1 trẻ lên hộp quà lấy ra 2 cái rổ Cô hỏi: Cái rổ này như thế nào? Còn cái rổ kia thì sao? (Rổ to, rổ nhỏ) Cô chú ý cho cá nhân trẻ phát âm

Cô cho trẻ quan sát: Rổ to cô cất đĩa quả như thế nào? (Đĩa quả to), Rổ nhỏ cô cất đĩa quả như thế nào? (Đĩa quả nhỏ)

Cô cho trẻ chơi trò chơi 1: “Hái quả”

Cô cho trẻ vừa đi vừa hát bài quả đi lấy rổ sau đó về chỗ ngồi

Cô hỏi trẻ: Quà của các con có gì? ( Có quà và đĩa ạ) Cô nói và trẻ thực hiện theo yêu cầu của cô: Các con hãy chọn đĩa to, đĩa nhỏ Bày quả to lên đĩa to

và quả nhỏ lên đĩa nhỏ Mang đĩa quả to lên tặng búp bê to và đĩa quả nhỏ lên tặng búp bê nhỏ Sau đó cô kiểm tra và nhận xét

Cô cho trẻ chơi trò chơi 2: “Đi chợ”

Cách chơi: Cô chia cả lớp thành 2 đội

Đội 1: Chọn quả to bỏ giỏ to

Đội 2: Chọn quả nhỏ bỏ giỏ nhỏ.Mỗi bạn chọn quả xong phải đi qua một con đường hẹp rồi bỏ quả vào giỏ

Luật chơi: Đội nào chọn đúng và nhiều hơn thì đội đó sẽ giành phần thắng

Sau khi trẻ chơi cô sẽ nhận xét kết quả và cho trẻ đi đến bàn sinh nhật hát bài “Chúc mừng sinh nhật”

Thông qua đồ dùng minh hoạ trẻ được quan sát tìm hiểu các mối quan hệ với các đồ vật, sự vật hiện tượng xung quanh Từ đó giúp trẻ mở rộng tầm hiểu biết, gắn liền với cách diễn đạt câu phù hợp, phát âm đúng khi trả lời câu hỏi về

sự vật, đồ vật đó cũng như thể loại theo trí nhớ của trẻ Song để đạt hiệu quả cao thì nhất thiết đồ dùng phải đẹp, đảm bảo an toàn vệ sinh, độ chính xác và sử dụng phải đúng lúc, phù hợp với đề tài, khai thác triệt để tính năng của đồ dùng,

sử dụng phải sáng tạo, linh hoạt

Khi sử dụng mô hình phải đảm bảo tính thực tiễn, màu sắc tươi sáng, các chi tiết phải rõ nét, cụ thể đặc biệt là phải có tính giáo dục thẩm mỹ cao Có như vậy mới gây được ở trẻ sự hứng thú khi quan sát và nhận biết về đồ vật để phát

âm, lời nói một cách rõ ràng gắn liền với đồ vật đó

Ví dụ: Khi hướng dẫn cho trẻ quan sát, nhận biết hoa mai ở chủ đề “Ngày tết và mùa xuân” Tôi chuẩn bị như sau:

- Tôi cho trẻ quan sát hình ảnh Hoa mai trên màn hình Hỏi trẻ:

+ Hoa gì đây? Cho trẻ tập nói nhiều lần (Hoa mai)

+ Hoa mai màu gì? (Hoa mai màu vàng)

Chỉ lần lượt vào từng bộ phận của bông hoa và cho trẻ phát âm: cánh hoa, nhụy hoa, cuống hoa…

(Cho 3-5 trẻ lên chỉ các phần của hoa mai )

=> Khái quát lại: Hoa mai: màu vàng, có cánh hoa, nhụy hoa, cuống… hoa mai ưa thời tiết ấm áp của Miền Nam, thường nở vào dịp tết Chính vì vậy hoa mai loài hoa đặc trưng cho Tết

Ví dụ: Khi hướng dẫn cho trẻ quan sát, nhận biết Hoa đào chủ đề “Ngày tết và mùa xuân” Tôi mở hình ảnh Hoa đào trêm màn hình cho trẻ quan sát

Hỏi trẻ:

+ Hoa gì đây?

Cho trẻ tập nói nhiều lần (Hoa mai)

+ Hoa đào màu gì?

(Hoa đào màu hồng)

+ Chỉ vào từng bộ phận của hoa và nói:

Cánh hoa, nhụy hoa, cuống hoa… Cho trẻ tập nói nhiều lần Hoa đào có các phần nào?

Cho trẻ lên chỉ các phần của hoa đào