Vì nếu tổ chức tốt bước hoạt động Khởi động, học sinh sẽ có tâm thế học tập tốt hơn khi bước vào phần tìm hiểu kiến thức mới, học sinh ý thức được nhiệm vụ học tập của mình, hứng thú bài
Trang 1UBND HUYỆN EAH’LEO
TRƯỜNG THCS LÊ LỢI
BÁO CÁO BIỆN PHÁP TRONG GIẢNG DẠY NHẰM NÂNG
CAO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC
Tên biện pháp :“Biện pháp tổ chức hoạt động Khởi động trong dạy học Lịch sử
7, nhằm phát triển phẩm chất và năng
lực học sinh”
Họ và tên
Chức vụ :
Môn báo cáo: Lịch sử
EaHiao, tháng 10 năm 2022
Trang 21 Lý do chọn biện pháp:
a Thực trạng:
Những năm gần đây, để thực hiện chương trình giáo dục phổ thông 2018 yêu cầu đặt ra cho giáo viên là phải tổ chức được nhiều phương pháp dạy học khác nhau cho mỗi chương, mỗi phần, mỗi chủ đề, mỗi tiết học nhằm phát triển phẩm chất và năng lực học sinh
Trong tiến trình dạy học Lịch sử nói chung và giảng dạy chương trình Lịch sử lớp 7 nói riêng, giáo viên thường thực hiện theo 5 bước:
1 Hoạt động Khởi động
2 Hoạt động hình thành kiến thức mới
3 Hoạt động luyện tập
4 Hoạt động vận dụng
5 Hoạt động tìm tòi mở rộng
Cả 5 bước trong tiến trình dạy học đều góp phần hình thành và phát triển năng lực, phẩm chất của học sinh Trong 5 bước của tiến trình dạy học, 3 bước đầu tiên (Hoạt động Khởi động, hoạt động hình thành kiến thức mới, hoạt động luyện tập) nhất thiết phải thực hiện trên lớp Còn hoạt động 4 và 5, giáo viên có thể hướng dẫn học sinh thực hiện ở nhà Trong số các bước của tiến trình dạy học được tiến hành trên lớp, tổ chức hoạt động Khởi động đóng vai trò vô cùng quan trọng trong dạy học Lịch sử nói chung và dạy học Lịch sử 7 nói riêng Vì nếu tổ chức tốt bước hoạt động Khởi động, học sinh sẽ có tâm thế học tập tốt hơn khi bước vào phần tìm hiểu kiến thức mới, học sinh ý thức được nhiệm vụ học tập của mình, hứng thú bài học mới hơn Cũng qua hoạt động Khởi động, giáo viên đánh giá được kết quả hoạt động của học sinh, đánh giá được những hiểu biết ban đầu của các em về các vấn đề liên quan đến kiến thức trong bài học
sẽ được học Học sinh cũng đánh giá những việc bạn mình đã làm được
Hiện nay, khi tổ chức hoạt động Khởi động trong dạy học Lịch sử của tất
cả các khối lớp, phần lớn giáo viên ở các trường THCS còn thực hiện theo hình thức: dùng lời nói để dẫn vào bài Chính vì vậy, các em chưa hình thành được biểu tượng ban đầu về những vấn đề có liên quan đến bài học, các em ít hào hứng với các tiết học Lịch sử và việc bước vào tìm hiểu kiến thức mới của các
em gặp không ít khó khăn
Cũng có giáo viên, khi tiến hành giảng dạy phần Lịch sử lớp 7, họ đã tổ chức hoạt động Khởi động theo hướng mới như cho xem tranh ảnh, video, chơi trò chơi, xây dựng hoạt cảnh nhưng các hình thức mà họ đưa ra chưa phong phú, chưa phù hợp với nội dung bài học, chưa phù hợp với đối tượng học sinh lớp 7, chưa tạo được hứng thú học tập cho học sinh, chưa phát huy phẩm chất năng lực của người học
Trang 3- Nhưng vẫn có giáo viên chưa biết cách tổ chức hoạt động Khởi động để học sinh có tâm thế học tập tốt hơn, học sinh ý thức được nhiệm vụ học tập, hứng thú với bài học mới
b Nguyên nhân:
- Nhiều giáo viên cho rằng: khi tổ chức hoạt động Khởi động theo hướng như cho xem tranh ảnh để tạo tính huống có vấn đề, hay chơi trò chơi, thể hiện hoạt cảnh… sẽ chiếm nhiều thời gian, ảnh hưởng tới các phần khác của hoạt động dạy học (hình thành kiến thức, luyện tập )
- Giáo viên chưa xác định được nên tổ chức hoạt động Khởi động như thế nào cho phù hợp, tổ chức trong thời gian bao lâu, tổ chức như thế nào để vừa đảm bảo yêu cầu cần đạt của bài học, vừa tạo được biểu tượng ban đầu cho học sinh, học sinh có được tâm thế tìm hiểu phần hình thành kiến thức mới, học sinh
ý thức được nhiệm vụ học tập, hứng thú học bài mới, không làm học sinh mất tập trung, không gây ồn ào trong tiết học, phát triển được phẩm chất và năng lực của học sinh
Xuất phát từ thực trạng nói trên, xuất phát từ công tác giảng dạy của bản
thân, tôi xin được báo cáo“Biện pháp tổ chức hoạt động Khởi động trong dạy
học Lịch sử 7, nhằm phát triển phẩm chất và năng lực học sinh” Để tổ chức
hoạt động Khởi động có hiệu quả, đó là: khích lệ học sinh tham gia hoạt động Khởi động … Thay vì hoạt động Khởi động thông thường là do giáo viên thực hiện thì tôi đã hướng dẫn để các em học sinh chính là người thực hiện các hoạt động Khởi động cho tiết học Đây là biện pháp lần đầu tiên tôi áp dụng khi dạy Lịch sử 7 tại đơn vị mình đang công tác và thấy thực sự có hiệu quả, không chỉ tạo được hứng thú học tập cho học sinh mà còn giúp học sinh phát triển được nhiều năng lực, phẩm chất tốt đẹp của mình
2 Mục tiêu, yêu cầu của biện pháp:
* Mục tiêu:
- Học sinh có tâm thế học tập, ý thức được nhiệm vụ học tập, hứng thú với bài học mới
- Thông qua kết quả hoạt động của học sinh, giáo viên đánh giá được những hiểu biết ban đầu của các em về các vấn đề liên quan đến kiến thức trong bài sẽ được học
- Phát triển các năng lực của học sinh như năng lực tự học, năng lực tư duy logic, năng lực hợp tác, tái hiện, phán đoán, năng lực thu thập thông tin, tìm kiếm tư liệu phục vụ cho bài học;
* Yêu cầu:
- Tổ chức hoạt động Khởi động cần ngắn gọn (3 đến 4 phút);
Trang 4- Hình thức tiến hành hoạt động Khởi động phải phù hợp với đối tượng học sinh;
- Tổ chức hoạt động Khởi động phải đảm bảo yêu cầu cần đạt của bài học;
- Tạo được tâm thế, hứng thú cho học sinh;
- Học liệu phục vụ cho hoạt động Khởi động dễ kiếm, không quá tốn kém
3 Cách thức thực hiện biện pháp:
Chuẩn bị phần Khởi động như thế nào cho hiệu quả phải dựa vào nội dung bài, đối tượng học sinh và cả điều kiện của giáo viên
Như vậy có thể hiểu, hoạt động này chưa đòi hỏi sự tư duy cao, không quá coi trọng về vấn đề kiến thức mà chủ yếu là tạo tâm thế tốt nhất cho các em nhập cuộc, lôi kéo các em có hứng thú với các hoạt động học tiếp theo
Để gây hứng thú cho học sinh, hoạt động Khởi động thường sử dụng tranh ảnh, các nguồn tư liệu liên quan đến phần nội dung bài học, xây dựng clip, tổ chức trò chơi, xây dựng hoạt cảnh, xây dựng các bài thuyết trình (có thể do giáo viên thực hiện, cũng có thể do học sinh thực hiện nhưng dưới sự hướng dẫn, điều khiển của giáo viên)
Trong giới hạn của báo cáo này, tôi xin trình bày hình thức tổ chức hoạt động Khởi động mà tôi đã thực hiện tại đơn vị của mình có hiệu quả
3.1 Giao nhiệm vụ, dự án học tập cho học sinh chuẩn bị hoạt động Khởi động bằng hình thức xem tranh ảnh.
Các bước thực hiện như sau:
- Bước 1: Chuẩn bị:
+ Giáo viên:
Chia lớp thành các nhóm
Giao nhiệm vụ cụ thể cho từng nhóm:
Nhóm 1: Sưu tầm tranh ảnh có liên quan đến nội dung bài học;
Nhóm 2: Chuẩn bị lời thuyết minh, giới thiệu cho tranh ảnh đã sưu tầm được
Nhóm 3: Dẫn dắt giới thiệu vào bài học
Hướng dẫn cách thức thực hiện: trình chiếu powerpoint
Thời gian chuẩn bị: 1 tuần (trước khi giờ học diễn ra)
+ Học sinh nhận nhiệm vụ
- Bước 2: Kiểm tra, giám sát việc thực hiện dự án, nhiệm vụ học tập của
Trang 5- Bước 3: Khâu nối nội dung chuẩn bị của các nhóm thành một sản phẩm
hoàn chỉnh, thống nhất
- Bước 4: Trình bày dự án để thực hiện hoạt động Khởi động: một thành
viên đại diện của các nhóm trình bày nội dung dự án để giới thiệu, dẫn dắt vào bài học
- Bước 5: Đánh giá kết quả dự án
Ví dụ Khi dạy bài 10: Nhà Lý đẩy mạnh công cuộc xây dựng đất
nước (Theo chương trình SGK Lịch sử 7 của năm học 2021- 2022 tôi đã thực
hiện)
- Bước 1: Chuẩn bị:
+ Giáo viên:
Chia lớp thành 3 nhóm
Giao nhiệm vụ cụ thể cho từng nhóm:
Nhóm 1: Sưu tầm tranh ảnh có liên quan đến nội dung bài học (ảnh chùa Một Cột)
Nhóm 2: Chuẩn bị lời thuyết minh về bức ảnh chùa Một Cột đã sưu tầm được
Nhóm 3: Kết nối các thông tin, dữ liệu từ các nhóm thu thập được làm thành sản phẩm để trình chiếu powerpoint
Thời gian chuẩn bị: 1 tuần (trước khi giờ học diễn ra)
- Bước 2: Kiểm tra, giám sát việc thực hiện dự án, nhiệm vụ học tập của
học sinh: Yêu cầu các nhóm báo cáo tiến độ thực hiện theo sự phân công
- Bước 3: Khâu nối nội dung chuẩn bị của các nhóm thành một sản phẩm
hoàn chỉnh, thống nhất
- Bước 4: Trình bày dự án để thực hiện hoạt động Khởi động: một thành
viên đại diện của 3 nhóm trình bày nội dung dự án để giới thiệu, dẫn dắt vào bài học.( Thời gian 5 phút)
Chùa Một Cột
(sưu tầm qua Intenet)
+ Bức ảnh các bạn đang xem chụp ngôi chùa có tên là gì?
Trang 6+ Được xây dựng dưới thời kỳ nào? Hiện nay ở đâu?
Sau khi bạn trả lời người trình bày sản phẩm sẽ đưa ra đáp án Đáp án đúng cho câu hỏi: Ngôi chùa trong bức ảnh có tên là chùa Một Cột hay còn gọi là chùa Diên Hựu, chùa nằm trong khu bảo tàng Hồ Chí Minh Chùa được xây dựng dưới thời Lý, chùa nổi tiếng vì kiến trúc độc đáo; ngôi chùa làm bằng gỗ, mái lợp ngói, trong điện thờ một pho tượng phật bà Quan âm Toàn bộ ngôi chùa dựng trên một cột đá xây giữa một hồ vuông trông như một bông sen giữa mặt
hồ
Chùa Một Cột là biểu tượng văn hóa vô cùng độc đáo của nhà Lý Dưới thời Lý, một nền văn hóa riêng biệt của dân tộc - văn hóa Thăng Long được hình thành Đó là nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc có ở thời Lý Nhà Lý được thành lập như thế nào? Vì sao Lý Công Uẩn dời đô từ Hoa Lư về Thăng Long? chúng ta cùng tìm hiểu bài 10: Nhà Lý đẩy mạnh công cuộc xây dựng đất nước
- Bước 5: Đánh giá kết quả dự án
Sau phần giới thiệu của một học sinh, giáo viên gợi ý để các em nhận xét, đánh giá ưu điểm và nhược điểm trong phần trình bày tổ chức hoạt động Khởi động
và nội dung giới thiệu của các nhóm
- Em có cảm nhận như thế nào về phần trình bày của bạn?
Em hiểu biết được những gì qua phần giới thiệu về chùa Một Cột của bạn?
Em đánh giá như thế nào về sự chuẩn bị của các nhóm?
* Tác dụng: Vận dụng hình thức tổ chức hoạt động Khởi động theo dự án sẽ
làm cho học sinh tự lĩnh hội kiến thức thông qua việc làm của mình Từ phần trình bày của bạn đã tạo được biểu tượng ban đầu cho các học sinh khác Cũng
từ việc tạo biểu tượng ban đầu mà các em học sinh bước vào tiến trình hình thành kiến thức mới dễ dàng hơn, tiết học trở nên sôi nổi hơn, hào hứng hơn, hiệu suất giờ học tăng lên Từ việc học sinh trình bày sản phẩm ở phần Khởi động, năng lực hợp tác, năng lực tư duy logic, năng lực sáng tạo, năng lực ngôn ngữ, năng lực tự học của các em được phát triển Các em đã có cơ hội để thể hiện bản thân
4 Hiệu quả:
a Năng lực học sinh hình thành được:
Thông qua việc tổ chức hoạt động Khởi động các năng lực, phẩm chất của học sinh được hình thành:
+ Năng lực tư duy logic: khâu nối các sự kiện lại với nhau theo trình tự + Tư duy sáng tạo: tạo siled và các hiệu ứng cho bài thuyết trình
+ Năng lực tự học: tìm kiếm tư liệu lịch sử, tìm hiểu về kiến thức kiến trúc thời Lý
Trang 7+ Năng lực hợp tác: hoạt động nhóm (khâu nối nhiệm vụ của từng thành viên với nhau)
+ Năng lực tổ chức học tập
+ Năng lực giao tiếp: trao đổi, thảo luận
+ Năng lực dàn dựng kịch bản thuyết trình
+ Năng lực thu thập tài liệu, thông tin: Tìm kiếm các nguồn tư liệu liên quan đến nội dung
- Các phẩm chất được hình thành: đoàn kết, nhân ái, giúp đỡ nhau trong học tập
b Mức độ phù hợp với đối tượng học sinh và thực tiễn nhà trường.
- Phù hợp với tâm lý lứa tuổi của lớp 7 (12 – 13 tuổi), các em muốn tự khám phá, thích độc lập trong suy nghĩ, có chủ kiến của riêng chứ không thích
bị áp đặt và giờ học gò bó, căng thẳng
- Các em được tham gia vào hoạt động Khởi động như tự thuyết trình, sắm vai, vẽ có cơ hội thể hiện bản thân trước đám đông Khi được giáo viên
và bạn bè đánh giá cao, khen ngợi về những những sáng tạo của các em đã làm cho các em thêm hào hứng học tập bộ môn hơn
-Tạo không khí nhẹ nhàng, thoải mái cho lớp học, các em vừa học, vừa chơi
- Khi được thực hiện tổ chức hoạt động Khởi động các em có được một tâm thế tự tin Giờ học sôi nổi, hào hứng tham gia học tập những tiết Lịch sử
- Các em được phát triển tư duy sáng tạo nên rất phấn khởi có được một tâm thế tốt để học tập những phần tiếp theo của bài học
- Các em phát triển các năng lực như: Thuyết minh, dẫn chuyện lịch sử trước đám đông, năng lực tư duy logic, tư duy sáng tạo, năng lực tự học, năng lực hợp tác, hoạt động nhóm, ngôn ngữ, giao tiếp, năng lực dàn dựng kịch bản, , thu thập tài liệu, thông tin
- Phát huy được tính tích cực học tập của học sinh, rèn luyện cho các em khả năng tư duy độc lập, khả năng khái quát, tổng hợp
- Các em có được tinh thần đoàn kết, nhân ái, biết giúp đỡ nhau trong học tập
c Mức độ phù hợp với thực tiễn nhà trường:
+ Không gây tốn kém về kinh phí
+ Không đòi hỏi phải có các thiết bị công nghệ quá hiện đại
+ Dễ dàng thực hiện trong không gian lớp học
Trang 8- Đổi mới phương pháp dạy học: Đáp ứng được yêu cầu đổi mới
phương pháp dạy học hiện nay là: phát triển phẩm chất, năng lực học sinh Đáp ứng để thực hiện chương trình giáo dục phổ thông 2018 đó là chuyển từ mục tiêu học sinh biết được gì sang học sinh làm được gì
- Đổi mới trong hình thức kiểm tra đánh giá: Qua hoạt động học của
học sinh nói trên, giáo viên có thể căn cứ vào đây để đánh giá kết quả học tập của học sinh (lấy kết quả vào phần đánh giá thường xuyên)
5 Khả năng phát triển, mở rộng, vận dụng của biện pháp
Tổ chức hoạt động Khởi động rất quan trọng để phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh Vì vậy, công việc này cần phải được tiến hành ở các tiết Lịch sử của các khối lớp khác như 6, 8,9 để phát triển được phẩm chất và năng lực học sinh, thực hiện chương trình Giáo dục phổ thông 2018
"Biện pháp tổ chức hoạt động Khởi động trong dạy học Lịch sử 7,
nhằm phát triển phẩm chất và năng lực học sinh” đã được tôi nghiên cứu và
áp dụng giảng dạy trong năm học 2020-2021, 2021- 2022 và đang thực hiện trong quá trình giảng dạy trong năm học 2022- 2023
Với phạm vi của một báo cáo ngắn, tôi mạnh dạn đóng góp một vài kinh
nghiệm để đồng nghiệp tham khảo, đóng góp ý kiến Tôi tin rằng, :" Biện pháp
tổ chức hoạt động Khởi động trong dạy học Lịch sử 7, nhằm phát triển phẩm chất và năng lực học sinh” (ở phạm vi 01 ví dụ) không chỉ vận dụng trong quá
trình giảng dạy Lịch sử 7, mà còn được vận dụng ở nhiều tiết Lịch sử khác tại các khối, lớp từ bậc THCS đến THPT Ngoài ra, đổi mới tổ chức hoạt động Khởi động không chỉ thực hiện trong môn Lịch sử, mà cần phải được tiến hành
ở các các môn học khác như Toán, Sinh, Văn, Ngoại Ngữ…
Cuối cùng tôi xin trân trọng cảm ơn và chờ mong nhận được những ý kiến đóng góp bổ ích để biện pháp này ngày càng hoàn thiện hơn