QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC CỦA ỦY BAN NHÂN DÂN CẤP XÃ VỀ HỘ TỊCH - TỪ THỰC TIỄN TỈNH LONG AN LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÀNH LUẬT HIẾN PHÁP VÀ LUẬT HÀNH CHÍNH

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH TRÀ VINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÀ VINH TRẦN THỊ HỒNG NHUNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC CỦA ỦY BAN NHÂN DÂN CẤP XÃ VỀ HỘ TỊCH - TỪ THỰC TIỄN TỈNH LONG AN LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÀNH: L

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH TRÀ VINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÀ VINH

TRẦN THỊ HỒNG NHUNG

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC CỦA ỦY BAN NHÂN DÂN

CẤP XÃ VỀ HỘ TỊCH - TỪ THỰC TIỄN TỈNH LONG AN

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÀNH LUẬT HIẾN PHÁP VÀ LUẬT HÀNH CHÍNH

TRÀ VINH, NĂM 2020

ISO 9001:2015

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH TRÀ VINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÀ VINH

TRẦN THỊ HỒNG NHUNG

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC CỦA ỦY BAN NHÂN DÂN CẤP XÃ VỀ HỘ TỊCH - TỪ THỰC TIỄN TỈNH LONG AN

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÀNH:

LUẬT HIẾN PHÁP VÀ LUẬT HÀNH CHÍNH

MÃ NGÀNH: 8380102

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TRÀ VINH, NĂM 2020

LỜI CAM ĐOAN

Đề tài này là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu có tính độc lập riêng, không sao chép bất kỳ tài liệu nào và chưa được công bố nội dung bất

kỳ ở đâu; các số liệu, các nguồn trích dẫn trong luận văn được chú thích nguồn gốc rõ ràng, minh bạch

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan của tôi

Trà Vinh, ngày tháng năm 2020

Học viên

Trần Thị Hồng Nhung

LỜI CẢM ƠN

Trước tiên, tôi xin gửi lời cảm ơn tới thầy hướng dẫn luận văn của tôi, PGS TS Phan Nhật Thanh, Thầy đã tạo mọi điều kiện, động viên và giúp tôi hoàn thành Luận văn này với kết quả tốt nhất Trong suốt quá trình nghiên cứu, Thầy đã tận tình hướng dẫn, tư vấn, hỗ trợ và động viên tôi rất nhiều, sự hiểu biết sâu sắc về khoa học, cũng như kinh nghiệm của Thầy chính là tiền đề giúp tôi có được những kinh nghiệm quý báu trong quá trình nghiên cứu

Xin cám ơn Phòng Đào tạo Sau đại học, Trường Đại học Trà Vinh và quý thầy,

cô đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi được học tập, nghiên cứu để thực hiện tốt luận văn

Tôi cũng xin cảm ơn bạn bè và gia đình đã luôn bên tôi, cổ vũ và động viên tôi những lúc khó khăn để có thể vượt qua và hoàn thành tốt luận văn này

Do thời gian nghiên cứu có hạn và khả năng của bản thân, mặc dù cố gắng và nỗ lực, Luận văn của tôi chắc chắn không tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót Rất mong nhận được ý kiến đóng góp của các nhà khoa học, quý thầy cô để Luận văn được hoàn thiện hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

L ời cảm ơn ii

Mục lục iii

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 3

2.1 Mục tiêu chung 3

2.2 Mục tiêu cụ thể 3

3 Tổng quan các nghiên cứu có liên quan đến đề tài 3

4 Phương pháp nghiên cứu 6

5 Phạm vi giới hạn đề tài 7

5.1 Phạm vi nội dung 7

5.2 Phạm vi không gian 7

5.3 Phạm vi thời gian 7

6 Đối tượng nghiên cứu 7

7 Kết cấu luận văn 7

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC CỦA ỦY BAN NHÂN DÂN CẤP XÃ VỀ HỘ TỊCH 8

1.1 Hộ tịch và đăng ký hộ tịch 8

1.2 Khái niệm, đặc điểm quản lý nhà nước của Ủy ban nhân dân cấp xã về hộ tịch 14

1.2.1 Khái niệm quản lý nhà nước của Ủy ban nhân dân cấp xã về hộ tịch 14

1.2.2 Đặc điểm quản lý nhà nước của Ủy ban nhân dân cấp xã về hộ tịch 16

1.3 Sự cần thiết quản lý nhà nước của Ủy ban nhân dân cấp xã về hộ tịch 18

1.3.1 Vai trò quản lý nhà nước của Ủy ban nhân dân cấp xã về hộ tịch 18

1.3.2 Ý nghĩa của quản lý nhà nước của Ủy ban nhân dân cấp xã về hộ tịch 20

1.4 Nguyên tắc quản lý nhà nước của Ủy ban nhân dân cấp xã về hộ tịch 20

1.4.1 Nguyên tắc đăng ký hộ tịch 21

1.4.2 Nguyên tắc khai thác, quản lý cơ sở dữ liệu hộ tịch 23

1.5 Hình thức quản lý nhà nước của Ủy ban nhân dân cấp xã về hộ tịch 23

hộ tịch 24

1.5.3 Áp dụng các biện pháp tổ chức trực tiếp trong hoạt động quản lý nhà nước về hộ tịch 25

1.5.4 Thực hiện các biện pháp tác nghiệp để quản lý nhà nước về hộ tịch 25

1.6 Nội dung quản lý nhà nước của Ủy ban nhân dân cấp xã về hộ tịch 25

1.6.1 Tổ chức thực hiện văn bản quy phạm pháp luật về quản lý hộ tịch của cơ quan nhà nước cấp trên 25

1.6.2 Thực hiện đăng ký hộ tịch theo quy định của pháp luật 26

1.6.3 Tổ chức bộ máy và nhân sự làm công tác tư pháp - hộ tịch thực hiện việc đăng ký hộ tịch 28

1.6.4 Tuyên truyền, phổ biến pháp luật về hộ tịch 29

1.6.5 Quản lý, sử dụng Sổ hộ tịch, biểu mẫu hộ tịch theo quy định 30

1.6.6 Quản lý, cập nhật, khai thác cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử và cấp bản sao trích lục hộ tịch theo quy định 31

1.6.7 Tổng hợp tình hình và thống kê hộ tịch báo cáo Ủy ban nhân dân cấp huyện theo quy định 32

1.6.8 Lưu trữ Sổ hộ tịch, hồ sơ đăng ký hộ tịch 33

1.6.9 Giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm về hộ tịch theo thẩm quyền 33

K ẾT LUẬN CHƯƠNG 1 35

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC CỦA ỦY BAN NHÂN DÂN CẤP XÃ VỀ HỘ TỊCH - TỪ THỰC TIỄN TỈNH LONG AN VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN 36

2.1 Khái quát về tình hình hộ tịch tại tỉnh Long An 36

2.2 Thực trạng quản lý nhà nước của Ủy ban nhân dân cấp xã về hộ tịch tại tỉnh Long An 38

2.2.1 Công tác tổ chức thực hiện văn bản quy phạm pháp luật về quản lý hộ tịch của Ủy ban nhân dân cấp xã 38

2.2.2 Công tác đăng ký hộ tịch theo quy định pháp luật 40

2.2.3 Thực trạng công tác tổ chức bộ máy và nhân sự công chức tư pháp – hộ tịch 43

2.2.4 Thực trạng công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về hộ tịch 44

2.2.5 Thực trạng công tác quản lý, sử dụng Sổ hộ tịch, biểu mẫu hộ tịch 45 2.2.6 Thực trạng công tác quản lý, cập nhật, khai thác Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử và

cấp bản sao trích lục hộ tịch 46

2.2.7 Thực trạng công tác tổng hợp tình hình và thống kê hộ tịch báo cáo Ủy ban nhân dân cấp huyện theo quy định của Chính phủ 47

2.2.8 Thực trạng công tác lưu trữ sổ hộ tịch, hồ sơ đăng ký hộ tịch 48

2.2.9 Thực trạng việc giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm về hộ tịch theo thẩm quyền 48

2.3 Những hạn chế, nguyên nhân và giải pháp hoàn thiện công tác quản lý nhà nước của Ủy ban nhân dân cấp xã về hộ tịch tại tỉnh Long An 49

2.3.1 Những hạn chế trong công tác quản lý nhà nước của Ủy ban nhân dân cấp xã về hộ tịch trên địa bàn tỉnh Long An 49

2.3.2 Nguyên nhân của những hạn chế 55

2.3.2.1 Nguyên nhân khách quan 55

2.3.2.2 Nguyên nhân chủ quan 56

2.3.3 Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý nhà nước của Ủy ban nhân dân cấp xã về hộ tịch trên địa bàn tỉnh Long An 60

K ẾT LUẬN CHƯƠNG 2 69

K ẾT LUẬN 70

TÀI LIỆU THAM KHẢO 72

PH Ụ LỤC 1

PHẦN MỞ ĐẦU

Hộ tịch là những sự kiện cơ bản xác định tình trạng nhân thân của một người từ khi sinh ra đến khi chết Đăng ký hộ tịch là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền xác nhận hoặc ghi vào Sổ hộ tịch các sự kiện hộ tịch của cá nhân, tạo cơ sở pháp lý để Nhà nước bảo hộ quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, thực hiện quản lý về dân cư Vì vậy, quản lý nhà nước về hộ tịch là nhiệm vụ quan trọng luôn được các quốc gia trên thế giới không phân biệt chế độ chính trị, trình độ phát triển kinh tế đều quan tâm thực hiện, đây là công việc thường xuyên của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện để theo dõi thực trạng và sự biến động về hộ tịch, nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân Thực hiện tốt việc đăng ký và quản lý hộ tịch sẽ giúp Nhà nước quản lý tốt về dân cư, góp phần xây dựng, phát triển kinh tế, xã hội, an ninh quốc phòng và chính sách dân số, kế hoạch hoá gia đình Việc đăng ký hộ tịch đảm bảo là

cơ sở để Nhà nước công nhận và bảo hộ quyền con người, quyền, nghĩa vụ công dân; ngoài ra, nó còn mang ý nghĩa chính trị xã hội to lớn, đó là sự quan tâm, chăm lo của Nhà nước đối với công dân của mình; gắn với mỗi cá nhân các sự kiện hộ tịch phát sinh từ khi sinh ra đến khi chết như khai sinh, khai tử, kết hôn, thay đổi, cải chính hộ tịch, nuôi con nuôi, nhận cha, mẹ con,…đều được đăng ký và quản lý chặt chẽ

Theo quy định của pháp luật về hộ tịch thì Ủy ban nhân dân xã, phường, thị trấn (Ủy ban nhân dân cấp xã) là cơ quan có thẩm quyền, trách nhiệm đăng ký hầu hết các

sự kiện hộ tịch cho công dân Việt Nam cư trú trong nước và đăng ký các sự kiện hộ tịch có yếu tố nước ngoài tại khu vực biên giới Long An là một trong những tỉnh

biên giới giáp với Vương quốc Campuchia dài trên 133 km; có 192 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 166 xã, 12 phường và 14 thị trấn (trong đó, có 20 xã biên giới); dân số trên địa bàn tỉnh tương đối đông, gần 1.7 triệu người Do dân số đông, đường biên giới dài nên các sự kiện hộ tịch phát sinh đa dạng và phức tạp; ngoài ra, do có đường biên giới dài nên người dân di cư qua lại giữa Việt Nam và Campuchia rất thường xuyên vì vậy Ủy ban nhân dân ở các xã biên giới ngoài việc giải quyết các việc hộ tịch cho công dân Việt Nam cư trú trong nước còn phải giải quyết hộ tịch cho công dân Việt Nam với công dân Campuchia ở khu vực biên giới và người dân di cư tự do qua lại giữa hai nước Thời gian qua, Ủy ban nhân dân cấp xã trên địa bàn tỉnh Long An đã thực hiện

công tác quản lý nhà nước về hộ tịch tương đối tốt, đảm bảo quyền được đăng ký hộ tịch của người dân; phần lớn các sự kiện hộ tịch phát sinh trên địa bàn được Ủy ban nhân dân cấp xã đăng ký kịp thời, tạo mọi điều kiện thuận lợi cho người dân khi có yêu cầu đăng ký các sự kiện hộ tịch

Tuy nhiên, công tác quản lý hộ tịch của Ủy ban nhân dân cấp xã trên địa bàn tỉnh Long An thời gian qua vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế, một số xã, thị trấn chưa quan tâm tốt đến công tác quản lý, theo dõi sự biến động về dân cư nên chưa nắm được các trường hợp sinh, tử phát sinh trên địa bàn (hai sự kiện hộ tịch quan trọng, thường xuyên và phổ biến nhất trong công tác hộ tịch ở địa phương) vì vậy còn xảy ra tình trạng trẻ em sinh ra nhưng chưa được đăng ký khai sinh, người chết chưa được đăng ký khai tử kịp thời Theo số liệu thống kê hàng năm cho thấy ở nhiều xã tỷ lệ đăng ký hộ tịch đúng hạn chưa cao, số lượng đăng ký quá hạn còn nhiều; có nhiều sự kiện hộ tịch phát sinh mới với tính chất đa dạng, phức tạp nhưng quy định pháp luật về

hộ tịch chưa điều chỉnh nên chưa có căn cứ để giải quyết Qua công tác kiểm tra, thanh tra hàng năm nhằm đánh giá thực trạng về chất lượng quản lý nhà nước về hộ tịch của

Ủy ban nhân dân cấp xã trên địa bàn tỉnh Long An có nơi chưa đảm bảo theo quy định pháp luật như: Ủy ban nhân dân cấp xã còn xem nhẹ công tác quản lý nhà nước về hộ tịch, giao toàn bộ việc đăng ký và quản lý hộ tịch cho công chức tư pháp hộ tịch, thiếu kiểm tra, đôn đốc, nhắc nhở hoặc không xử lý nghiêm những sai phạm xảy ra; công chức tư pháp hộ tịch cố ý làm trái quy định pháp luật về hộ tịch như: không tuân thủ

về trình tự, thủ tục khi đăng ký hộ tịch…; nhiều nơi còn bố trí công chức làm công tác

hộ tịch chưa đảm bảo tiêu chuẩn, chưa được đào tạo nghiệp vụ nên xảy ra tình trạng lúng túng trong quá trình giải quyết các việc hộ tịch, thậm chí xác định sai thẩm quyền, sai loại việc đăng ký… phải thu hồi hủy bỏ giấy tờ hộ tịch; còn xảy ra tình trạng người dân phản ánh liên quan đến giải quyết thủ tục hành chính về hộ tịch; một

số cơ quan, tổ chức, đoàn thể tại địa phương chưa xác định đúng giá trị pháp lý của giấy tờ hộ tịch cho thấy hiệu quả công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về hộ tịch còn hạn chế

Nhận thức được tầm quan trọng, ý nghĩa của công tác quản lý nhà nước về hộ tịch; sự cần thiết phải đánh giá đúng, chính xác thực trạng quản lý nhà nước về hộ tịch của Ủy ban nhân dân cấp xã trên địa bàn tỉnh Long An thời gian qua, tìm nguyên nhân của những hạn chế để từ đó đưa ra những đề xuất, giải pháp khắc phục những hạn chế

và đổi mới phương thức quản lý nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về hộ tịch

ở địa phương, giải quyết kịp thời các yêu cầu chính đáng, bảo đảm quyền và lợi ích

hợp pháp của người dân, đó là lý do chọn đề tài nghiên cứu: “Quản lý nhà nước của

Ủy ban nhân dân cấp xã về hộ tịch – Từ thực tiễn tỉnh Long An”

2.1 Mục tiêu chung

Trên cơ sở phân tích lý luận và pháp lý về quản lý nhà nước về hộ tịch, luận văn nghiên cứu thực tiễn hoạt động quản lý nhà nước của Ủy ban nhân dân cấp xã về hộ tịch trên địa bàn tỉnh Long An những năm qua, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước của Ủy ban nhân dân cấp xã về hộ tịch trên địa bàn tỉnh trong thời gian tới

2.2 Mục tiêu cụ thể

- Luận văn tập trung phân tích, làm rõ cơ sở lý luận và pháp lý về hộ tịch, quản

lý nhà nước về hộ tịch, quản lý nhà nước về hộ tịch của Ủy ban nhân dân cấp xã

- Đánh giá thực trạng quản lý nhà nước về hộ tịch tại Ủy ban nhân dân cấp xã trên địa bàn tỉnh Long An từ năm 2016 đến năm 2019, kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế đó

- Đề xuất giải pháp nhằm góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về hộ tịch của Ủy ban nhân dân cấp xã trên địa bàn tỉnh trong thời gian tới

Vấn đề hộ tịch và quản lý nhà nước về hộ tịch đã được nghiên cứu bởi nhiều công trình khoa học, dưới nhiều góc độ, phạm vi khác nhau Có thể kể tới các nhóm sau:

Thứ nhất, nhóm các công trình nghiên cứu lý luận về hộ tịch và quản lý hộ

tịch:

Phạm Trọng Cường (2004), Về quản lý hộ tịch, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội;

Phạm Trọng Cường (2007), Từ quản lý đinh đến quản lý hộ tịch, NXB Tư Pháp,

Hà Nội Tác giả phân tích về vấn đề quản lý hộ tịch qua các chặng đường phát triển của nó, đánh giá thực trạng và đưa ra phương hướng, giải pháp nâng cao hiệu quả quản

lý nhà nước về hộ tịch;

Thứ hai, nhóm các công trình hướng dẫn nghiệp vụ:

Bộ Tư pháp (2006), Hướng dẫn nghiệp vụ Đăng ký và quản lý hộ tịch, NXB Tư pháp, Hà Nội

Bộ Tư pháp (2007), Nghiệp vụ đăng ký hộ tịch, NXB Tư pháp, Hà Nội

Bộ Tư pháp (2010), Tài liệu Hướng dẫn nghiệp vụ Tư pháp xã, phường, thị trấn, NXB Tư pháp

Thứ ba, nhóm các công trình khoa học mang tính ứng dụng: chủ yếu là các

luận văn luật học như:

Phạm Trọng Cường (2003), Quản lý nhà nước về hộ tịch - lý luận, thực trạng và

phương hướng đổi mới, luận văn thạc sĩ luật học thực hiện tại Khoa luật - Đại học Quốc gia Hà Nội Tác giả phân tích các vấn đề lý luận, pháp lý liên quan đến công tác quản lý nhà nước về hộ tịch Tác giả phân tích tương đối toàn diện khái niệm “hộ tịch”, là nguồn tài liệu tham khảo rất có giá trị khi hệ thống các quan điểm về khái niệm “hộ tịch” và vai trò của công tác quản lý nhà nước về hộ tịch

Trương Thị Vân Anh (2015), Quản lý nhà nước về hộ tịch ở cấp xã, thực tiễn ở huyện Mê Linh, Thành phố Hà Nội, Luận văn Thạc sĩ Luật học, Đại học Quốc gia Hà Nội Tác giả đề cập và phân tích các vấn đề lý luận và pháp lý có liên quan đến công tác quản lý nhà nước về hộ tịch, phân tích một số mô hình quản lý hộ tịch ở Việt Nam cũng như thế giới, đánh giá thực trạng quản lý nhà nước về hộ tịch trên ở địa bàn huyện Mê Linh để chỉ ra một số hạn chế, bất cập của công tác này Tuy nhiên, qua nghiên cứu kỹ nội dung luận văn, nhận thấy tác giả chưa tách biệt giữa vai trò quản lý nhà nước về hộ tịch của Ủy ban nhân dân cấp xã và Ủy ban nhân dân cấp huyện nhưng các quan điểm và giải pháp của tác giả trong luận văn là nguồn thông tin có giá trị tham khảo

Ông Văn Tuân (2015), “Quản lý nhà nước về hộ tịch tại các huyện có đồng bào

dân tộc thiểu số (từ thực tiễn tỉnh Lâm Đồng)”, luận văn thạc sĩ luật học, Đại học Luật

thành phố Hồ Chí Minh Tác giả đã phân tích tương đối sâu sắc các vấn đề cơ sở lý luận, pháp lý có liên quan đến quản lý nhà nước về hộ tịch đối với đồng bào dân tộc thiểu số, đời sống kinh tế còn khó khăn và trình độ nhận thức còn nhiều hạn chế tại địa bàn nghiên cứu Luận văn đã khảo sát thực tiễn quản lý nhà nước về hộ tịch tại các huyện trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng, qua đó chỉ ra được những ưu điểm, hạn chế, bất cập và nguyên nhân trong công tác quản lý nhà nước về hộ tịch, từ đó tác giả đã đề