Hồ Chí Minh đã phát triển triết học Mác – Lênin bằng luận điểm nổi tiếng “Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội”, đồng thời Người còn bổ sung, phát triển triết học Mác – Lênin bằ
Trang 11 Mở đầu
Hồ Chí Minh là người Việt Nam đầu tiên tuyên truyền, vận dụng, phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin nói chung, triết học Mác-Lênin nói riêng vào điều kiện thực tiễn Việt Nam Có thể nói,
Hồ Chí Minh là người đã làm giàu triết học Mác – Lênin bằng phong cách diễn đạt Việt Nam, phong cách diễn đạt bằng hình ảnh, rất bình dị, dễ hiểu, dễ nhớ, dễ làm theo Hồ Chí Minh đã phát triển triết học Mác – Lênin bằng luận điểm nổi tiếng “Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội”, đồng thời Người còn bổ sung, phát triển triết học Mác – Lênin bằng lý luận về bản chất của chủ nghĩa
xã hội
Làm rõ bản chất của chủ nghĩa xã hội theo quan điểm của Hồ Chí Minh để thấy được sự bổ sung, phát triển triết học Mác – Lênin của Người là mục đích của bài thu hoạch, vì lý do đó em chọn chủ
đề này
Trang 22 Nội dung
2.1 Cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin
Chủ nghĩa xã hội là giải phóng giai cấp, giải phóng xã hội, giải phóng con người, tạo điều kiện để cho con người phát triển toàn diện
Xã hội xã hội chủ nghĩa phải dựa trên lực lượng sản xuất phát triển, chế độ công hữu từng bước được xác lập, tổ chức quản lý có hiệu quả, năng suất lao động cao, phân phối chủ yếu theo lao động
Xã hội xã hội chủ nghĩa là một xã hội dân chủ, nhà nước xã hội chủ nghĩa vừa mang bản chất của giai cấp công nhân vừa mang tính nhân dân rộng rãi
Trong xã hội xã hội chủ nghĩa phải có nền văn hóa phát triển cao, kế thừa và phát huy những giá trị của văn hóa dân tộc và tinh hoa văn hóa của nhân loại
Xã hội xã hội chủ nghĩa là một xã hội bảo đảm công bằng bình đẳng giữa các dân tộc
Quan hệ giữa các dân tộc và quốc tế được giải quyết trên cơ sở kết hợp chủ nghĩa yêu nước với chủ nghĩa quốc tế của giai cấp công nhân
2.2 Sự sáng tạo, phát triển của Hồ Chí Minh về chủ nghĩa
xã hội
Hồ Chí Minh bày tỏ quan niệm của mình về chủ nghĩa xã hội
ở Việt Nam, theo các nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin nhưng với cách diễn đạt ngôn ngữ nói và viết của Hồ Chí Minh
Trang 3được biểu đạt bằng ngôn ngữ của cuộc sống của nhân dân Việt Nam, rất mộc mạc, dễ hiểu Mục tiêu chung của chủ nghĩa xã hội,
đó là độc lập, tự do cho dân tộc, hạnh phúc cho nhân dân; làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ta ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành
Mục tiêu của chủ nghĩa xã hội cũng là khát vọng, mong muốn
mà Hồ Chí Minh hy sinh cả cuộc đời mình để phấn đấu vươn tới: xây dựng một nước Việt Nam hoà bình, thống nhất, độc lập, dân chủ, giàu mạnh và góp phần xứng đáng vào sự nghiệp cách mạng của thế giới
Hồ Chí Minh có nhiều cách đề cập mục đích của chủ nghĩa xã hội, Người cho rằng “Nói một cách đơn giản và dễ hiểu là: không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, trước hết là nhân dân lao động”, “mục đích của chủ nghĩa xã hội là không ngừng nâng cao mức sống của nhân dân” Có lúc Người nêu ra tiêu chí cụ thể: “Chủ nghĩa xã hội là làm sao cho nhân dân đủ ăn, đủ mặc, ngày càng sung sướng, ai nấy được đi học, ốm đau có thuốc, già không lao động được thì nghỉ, những phong tục tập quán không tốt dần được xóa bỏ… Tóm lại, xã hội ngày càng tiến, vật chất ngày càng tăng, tinh thần ngày càng tốt, đó là chủ nghĩa xã hội” Trong
Di chúc, Người viết: “Điều mong muốn cuối cùng của tôi là: Toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta đoàn kết phấn đấu, xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập dân chủ và giàu mạnh, và góp phần xứng đáng vào sự nghiệp cách mạng thế giới”, đó cũng là
Trang 4mong muốn của Người về con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội của nước ta
Có thể thấy, xuyên suốt quan niệm của Hồ Chí Minh về mục tiêu cao nhất của chủ nghĩa xã hội là nâng cao đời sống nhân dân Theo Người, muốn nâng cao đời sống nhân dân, phải tiến lên chủ nghĩa xã hội Chủ nghĩa xã hội là nâng cao đời sống nhân dân, quan điểm này có ý nghĩa sâu sắc đối với các thế hệ người Việt Nam trong quá trình xây dựng một xã hội mới tốt đẹp hơn Mục đích nâng cao đời sống toàn dân là tiêu chí tổng quát để khẳng định và kiểm nghiệm tính chất xã hội chủ nghĩa của các lý luận chủ nghĩa xã hội và chính sách thực tiễn
Chỉ rõ và nêu bật mục tiêu của chủ nghĩa xã hội, Hồ Chí Minh
đã khẳng định tính ưu việt của chủ nghĩa xã hội so với chế độ xã hội
đã tồn tại trong lịch sử, chỉ ra nhiệm vụ giải phóng con người một cách toàn diện, theo các cấp độ: từ giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, xã hội đến giải phóng từng cá nhân con người, hình thành các nhân cách phát triển tự do Quan niệm này của Hồ Chí Minh hoàn toàn thống nhất với quan điểm triết học Mác-Lênin khi nói về
xã hội tương lai
Quá trình đi tới mục tiêu cuối cùng của chủ nghĩa xã hội là một quá trình lâu dài, trải qua thời kỳ quá độ Theo Hồ Chí Minh
“Chúng ta phải xây dựng một xã hội hoàn toàn mới xưa nay chưa từng có trong lịch sử dân tộc ta Chúng ta phải thay đổi triệt để những nếp sống, thói quen, ý nghĩ và thành kiến có gốc rễ sâu xa
Trang 5hàng ngàn năm Chúng ta phải thay đổi quan hệ sản xuất cũ, xóa bỏ giai cấp bóc lột, xây dựng quan hệ sản xuất mới không có bóc lột áp bức Muốn thế, chúng ta phải dần dần biến nước ta từ một nước nông nghiệp lạc hậu thành một nước công nghiệp… Chúng ta phải biến một nước dốt nát, cực khổ thành một nước văn hóa cao và đời sống tươi vui hạnh phúc” Như vậy, Hồ Chí Minh diễn đạt quan niệm của mình về chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam trên các mặt về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội Với cách diễn đạt như thế của
Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội, chúng ta không nên tuyệt đối hóa từng mặt, hoặc tách riêng rẽ từng mặt của nó mà cần đặt trong một tổng thể chung Về cụ thể chúng ta thấy Hồ Chí Minh nhấn mạnh chủ yếu trên những điểm sau đây:
- Là một chế độ chính trị do nhân dân làm chủ: Chủ nghĩa xã hội có chế độ chính trị dân chủ, nhân dân lao động là chủ và nhân dân lao động làm chủ Nhà nước là của dân do dân và vì dân, dựa trên khối đại đoàn kết toàn dân mà nòng cốt là liên minh công -nông - lao động trí óc do Đảng Cộng sản lãnh đạo
Giá trị dân chủ là mục tiêu của chủ nghĩa xã hội được Người diễn đạt bằng một thứ ngôn ngữ bình dị, dễ hiểu, dễ nhớ: dân chủ là của quý báu nhất của nhân dân; chế độ ta là chế độ dân chủ, tức là nhân dân là người chủ; bao nhiêu lợi ích đều vì dân, bao nhiêu quyền hạn đều của dân, quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân Người còn xác định dân chủ như một động lực của sự phát triển:
Trang 6thực hành dân chủ là chiếc chìa khoá vạn năng giải quyết mọi khó khăn; dân chủ là chìa khoá của mọi tiến bộ và phát triển…
- Chủ nghĩa xã hội là một chế độ xã hội có nền kinh tế phát triển cao, gắn liền với sự phát triển của khoa học - kỹ thuật: Đó là
xã hội có một nền kinh tế phát triển dựa trên cơ sở năng suất lao động xã hội cao, sức sản xuất luôn luôn phát triển với nền tảng phát triển khoa học - kỹ thuật, ứng dụng có hiệu quả những thành tựu khoa học - kỹ thuật của nhân loại Nền kinh tế xã hội chủ nghĩa cần phát triển toàn diện các ngành mà những ngành chủ yếu là công nghiệp, nông nghiệp, thương nghiệp, trong đó “công nghiệp và nông nghiệp là như hai chân của nền kinh tế nước nhà Chân phải thật vững thật khỏe, thì kinh tế mới tiến bộ thuận lợi và nhanh chóng”
- Chủ nghĩa xã hội là chế độ không còn người bóc lột người: Đây là một vấn đề được hiểu nó như là một chế độ hoàn chỉnh, đạt đến độ chín muồi Trong giai đoạn quá độ lên chủ nghĩa xã hội, vẫn
có tình trạng bóc lột sức lao động của người lao động làm thuê Trong chủ nghĩa xã hội, thực hiện chế độ sở hữu xã hội về tư liệu sản xuất và thực hiện nguyên tắc phân phối theo lao động Đó là một xã hội được xây dựng trên nguyên tắc công bằng, hợp lý
- Chủ nghĩa xã hội là một xã hội phát triển cao về văn hóa, đạo đức: Đó là một xã hội có hệ thống quan hệ xã hội lành mạnh, công bằng, bình đẳng, không còn áp bức, bóc lột, bất công, không còn sự đối lập giữa lao động chân tay và lao động trí óc, giữa thành thị và
Trang 7nông thôn, con người được giải phóng, có điều kiện phát triển toàn diện, có sự hài hòa trong phát triển của xã hội và tự nhiên
Hồ Chí Minh đặt lên hàng đầu nhiệm vụ của cách mạng xã hội chủ nghĩa là đào tạo con người Bởi lẽ, mục tiêu cao nhất, động lực quyết định nhất của công cuộc xây dựng chế độ xã hội mới chính là con người Người cho rằng “Muốn có con người xã hội chủ nghĩa, phải có tư tưởng xã hội chủ nghĩa”, tư tưởng xã hội chủ nghĩa ở mỗi con người là kết quả của việc học tập, vận dụng, phát triển chủ nghĩa Mác-Lênin, nâng cao lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội
Hồ Chí Minh luôn luôn nhấn mạnh đến trau dồi, rèn luyện đạo đức cách mạng; đồng thời Người cũng rất quan tâm đến mặt tài năng, luôn tạo điều kiện để mỗi người rèn luyện tài năng, đem tài năng cống hiến cho xã hội Hồ Chí Minh luôn gắn tài năng với đạo đức, theo người, “có tài mà không có đức là hỏng”, và đức phải đi đôi với tài, nếu không có tài thì không thể làm việc được Người luôn gắn phẩm chất chính trị với trình độ học vấn, chuyên môn, nghiệp vụ trong đó “chính trị là linh hồn, chuyên môn là cái xác Có chuyên môn mà không có chính trị chỉ còn cái xác không hồn” Hai mặt đó gắn bó thống nhất trong một con người Do vậy, tất cả mọi người đều phải luôn luôn trau dồi đạo đức và tài năng, vừa có đức vừa có tài, vừa “hồng” vừa “chuyên”
Trang 83 Kết luận
Quan niệm của Hồ Chí Minh về mục tiêu của chủ nghĩa xã hội được Đảng Cộng sản Việt Nam kế thừa, phát triển và ngày càng hoàn thiện dần cùng với sự phát triển tư duy lý luận về chủ nghĩa xã hội nói chung Điều này được thể hiện rõ trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (Bổ sung, phát triển năm 2011): “Đi lên chủ nghĩa xã hội là khát vọng của nhân dân ta, là sự lựa chọn đúng đắn của Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh, phù hợp với xu thế phát triển của lịch sử Xã hội xã hội chủ nghĩa mà nhân dân ta xây dựng là một xã hội: Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh;
do nhân dân làm chủ; có nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và quan hệ sản xuất tiến bộ phù hợp; có nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; con người có cuộc sống
ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện; các dân tộc trong cộng đồng Việt Nam bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng và giúp nhau cùng phát triển; có Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân do Đảng Cộng sản lãnh đạo; có quan hệ hữu nghị và hợp tác với các nước trên thế giới”
Trang 9TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Giáo trình cao cấp lý luận chính trị, tập 1 Triết học Mác – Lênin, Nxb Lý luận chính trị, H.2017
2 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb.Chính trị quốc gia, H.2000, t.8; t.9; t.10
3 ĐCSVN: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI Nxb CTQG, H 2011