Luận văn thạc sĩ USSH giáo dục, bồi dưỡng đạo đức cách mạng hồ chí minh cho thanh niên khối doanh nghiệp trung ương trong giai đoạn hiện nay luận văn ths khoa học chính trị 60 31 27

Thực trạng đạo đức cách mạng của thanh niên và công tác giáo dục, bồi dưỡng đạo đức cách mạng theo tư tưởng Hồ Chí Minh cho thanh niên ở Khối Doanh nghiệp Trung ương trong những năm qua

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-*** -

NGÔ THỊ THIẾT

GIÁO DỤC, BỒI DƯỠNG ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG HỒ CHÍ MINH CHO THANH NIÊN KHỐI DOANH

NGHIỆP TRUNG ƯƠNG TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SỸ CHÍNH TRỊ HỌC

Hà Nội – 2012

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-*** -

NGÔ THỊ THIẾT

Tên đề tài: GIÁO DỤC, BỒI DƯỠNG ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG HỒ CHÍ MINH CHO THANH NIÊN KHỐI

DOANH NGHIỆP TRUNG ƯƠNG TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

MỤC LỤC

Chương 1: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC CÁCH

MẠNG CỦA THANH NIÊN VÀ GIÁO DỤC, BỒI DƯỠNG ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG CHO THANH NIÊN

Chương 2: VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁO DỤC, BỒI

DƯỠNG ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG CHO THANH NIÊN VÀO KHỐI DOANH NGHIỆP TRUNG ƯƠNG TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

49

2.1 Thực trạng đạo đức cách mạng của thanh niên và công tác giáo dục, bồi dưỡng đạo đức cách mạng theo tư tưởng Hồ Chí Minh cho thanh niên ở Khối Doanh nghiệp Trung ương trong những năm qua

49

2.2 Một số giải pháp chủ yếu nâng cao hiệu quả công tác giáo dục, bồi dưỡng đạo đức cách mạng Hồ Chí Minh cho thanh niên Khối Doanh nghiệp Trung ương hiện nay

77

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN CNXH : Chủ nghĩa xã hội

CNH - HĐH : Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa

TN : Thanh niên DNTW : Doanh nghiệp Trung ương

NQ : Nghị quyết NQTW : Nghị quyết Trung ương

VN : Việt Nam

“Đảng cần phải chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng cho họ, đào tạo họ thành những người thừa kế xây dựng xã hội chủ nghĩa vừa “hồng” vừa

“chuyên” Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng

Thanh niên là những người kế tục sự nghiệp cách mạng của cha anh, là những người tiếp bước trên con đường xây dựng và bảo vệ vững chắc thành quả cách mạng xã hội chủ nghĩa Song để xây dựng và bảo vệ được những thành quả cách mạng đó thì rất cần đến đội ngũ TN có cả đức và tài Vì vậy, giáo dục, bồi dưỡng TN có vai trò đặc biệt quan trọng Trong nội dung giáo dục, bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau, Hồ Chí Minh đặt lên hàng đầu vấn đề bồi dưỡng lý tưởng và đạo đức cách mạng Lý tưởng mà Hồ Chí Minh

quan tâm giáo dục cho TN là suốt đời làm cách mạng phấn đấu cho đất nước hoàn toàn độc lập, làm cho CNXH và chủ nghĩa cộng sản thắng lợi hoàn toàn

ở nước ta và trên thế giới Tuy nhiên, lý tưởng và ý chí cách mạng đó chỉ có thể duy trì và phát triển trên nền tảng đạo đức cách mạng

Hiện nay, đất nước ta đang trong thời kỳ đẩy mạnh CNH - HĐH với mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh vô cùng vẻ vang nhưng cũng không ít những khó khăn, thách thức Chủ nghĩa đế quốc và các thế lực thù địch lợi dụng Việt Nam “mở cửa” tham gia ngày càng sâu, rộng vào tiến trình toàn cầu hóa kinh tế và tăng cường chống phá chúng ta trên mặt trận tư tưởng - văn hóa, kết hợp với mặt trái của cơ chế thị trường tạo ra sự phân hóa giàu nghèo quá mức và tâm lý sùng bái đồng tiền Những nhân tố tiêu cực này đã và đang ảnh hưởng trực tiếp đến đội ngũ TN Xu hướng TN lười lao động, thích hưởng thụ, chuộng những sinh hoạt thiếu lành mạnh ngày càng nhiều Một bộ phận không nhỏ trong TN phai nhạt lý tưởng, chạy theo lối sống thực dụng, thiếu hoài bão lập thân, lập nghiệp vì tương lai của bản thân và đất nước Chính vì vậy việc giáo dục, bồi dưỡng đạo đức cách mạng cho TN càng trở nên cấp bách hơn bao giờ hết và được Đảng ta coi đây là một trong những nhiệm vụ hàng đầu trong công tác tư tưởng của Đảng

Khối Doanh nghiệp Trung ương (DNTW) là đơn vị có quy mô lớn về tổ chức, bao gồm 33 tập đoàn kinh tế và tổng công ty, ngân hàng thương mại

Đội ngũ TN chiếm 60% tổng số cán bộ công nhân viên chức và người lao động Đây được coi là nguồn lực cơ bản để phát triển kinh tế tri thức, là lực lượng hùng hậu tiếp cận và sáng tạo khoa học công nghệ mới Sức trẻ của đội ngũ TN góp phần xây dựng và phát triển các tập đoàn kinh tế, các tổng công

ty nhà nước thực hiện được sứ mệnh vẻ vang là giữ vai trò chủ đạo và vị trí then chốt trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Tuy

nhiên, trong tiến trình CNH - HĐH đất nước đã dẫn đến thay đổi cơ cấu thành phần của nền kinh tế Vai trò của kinh tế ngoài quốc doanh tăng, tỷ trọng kinh tế nhà nước giảm Sự cạnh tranh của các doanh nghiệp trong và ngoài nước đang diễn ra gay gắt, thực lực cạnh tranh đã thu hút thanh niên của Khối DNTW với các loại hình doanh nghiệp khác Mặt khác, trong thời gian gần đây do tác động của cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu, một

số tập đoàn, tổng công ty do đầu tư dàn trải dẫn đến thua lỗ nặng đang trong tiến trình tái cơ cấu lại doanh nghiệp Tình trạng thất nghiệp, thiếu việc làm hoặc việc làm không ổn định, thu nhập thấp đang là vấn đề bức xúc của TN; không ít TN thụ động, ỷ lại Một bộ phận TN thiếu ý thức rèn luyện, đứng trước những khó khăn của doanh nghiệp có biểu hiện sống thực dụng, ngại tham gia vào các hoạt động tập thể, hoạt động chính trị -

xã hội Một số TN chỉ quan tâm đến thu nhập trước mắt, đề cao giá trị vật chất xem thường giá trị tinh thần Nhận thức về mục tiêu, lý tưởng của Đảng còn hạn chế, hoang mang dao động trước những khó khăn của doanh nghiệp Thậm chí có những TN ham làm giàu nhanh chóng bằng bất cứ giá nào, kể cả làm ăn phi pháp để kiếm được nhiều tiền…Chủ nghĩa cơ hội và chủ nghĩa cá nhân có chiều hướng gia tăng trong TN ở các doanh nghiệp thuộc Khối Đó vừa là nguyên nhân vừa là biểu hiện làm suy giảm về chất nguồn lực trẻ trong Khối Một trong những nguyên nhân của tình hình đó

là vấn đề giáo dục, bồi dưỡng đạo đức cách mạng theo tư tưởng Hồ Chí Minh cho TN của Khối còn nhiều bất cập Bởi vậy, việc nghiên cứu tìm ra những giải pháp mới sát hợp để công tác giáo dục, bồi dưỡng đạo đức cách mạng cho TN đạt hiệu quả cao nhất có ý nghĩa thiết thực nhất đối với sự phát triển của các Doanh nghiệp nhà nước trong sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa dưới sự lãnh đạo của Đảng ta hiện nay

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn trên, hơn bao giờ hết nhiệm vụ của công tác giáo dục, bồi dưỡng đạo đức cách mạng theo tư tưởng Hồ Chí Minh cho TN trong các tập đoàn kinh tế, các tổng công ty nhà nước trước vận mệnh của doanh nghiệp và đất nước lại cấp thiết như hiện nay Chính vì vậy

mà học viên chọn đề tài: “Giáo dục, bồi dưỡng đạo đức cách mạng Hồ Chí Minh cho thanh niên Khối Doanh nghiệp Trung ương trong giai đoạn hiện nay” để viết luận văn tốt nghiệp thạc sỹ khoa học chính trị, chuyên

ngành Hồ Chí Minh học

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Công tác nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh đã được Đảng và Nhà nước quan tâm chỉ đạo, đặc biệt là công tác giáo dục đạo đức cho thanh niên

Hiện đã có rất nhiều luận án, luận văn, nhiều hội thảo nhiều công trình nghiên cứu, bàn về thanh niên, vai trò của thanh niên trong sự phát triển đất nước Tuy nhiên chưa có công trình nào nghiên cứu vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục, bồi dưỡng đạo đức cách mạng cho thanh niên trong các doanh nghiệp nhà nước, khiến học viên yên tâm về sự lựa chọn đề tài của mình, không trùng lặp, không lặp lại ý tưởng của những người đi trước Song cũng có nhiều công trình liên quan gián tiếp đến đề tài tiêu biểu như:

- Năm 1985, NXB Thanh niên xuất bản cuốn sách Bác Hồ với sự nghiệp thế hệ trẻ gồm 16 bản báo cáo khoa học (được tập hợp từ 100 báo cáo tại Hội

thảo khoa học do Viện Bảo tàng Hồ Chí Minh đồng tổ chức) chỉ rõ những quan điểm chiến lược của Chủ tịch Hồ Chí Minh và bước đầu nêu lên những giải pháp góp phần cải tiến và nâng cao chất lượng công tác giáo dục và bồi

dưỡng thế hệ trẻ trong giai đoạn cách mạng mới

- Sách Nghiên cứu, giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong thời kỳ đổi mới do TS Nguyễn Văn Sáu chủ biên (2005) là kết quả của một đề tài khoa

học tổng kết công tác nghiên cứu, giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh và trên cơ

sở đó nêu ra phương hướng, giải pháp đẩy mạnh công tác nghiên cứu, giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong thời kỳ mới

- Sách Đưa tư tưởng Hồ Chí Minh vào cuộc sống do PGS TS Lê Văn

Tích chủ biên (2006) cũng là kết quả của đề tài khoa học Từ những vấn đề chiến lược về xây dựng con người Việt Nam trong thời kỳ CNH - HĐH đất nước Trên cơ sở phân tích thực trạng công tác tổ chức, giáo dục tuyên truyền

tư tưởng Hồ Chí Minh (qua 5 nhóm đối tượng: công nhân, nông dân, lực lượng vũ trang, thanh niên, học sinh sinh viên) các tác giả đã nêu lên cơ sở lý luận của việc xây dựng phương pháp và chỉ ra các hình thức, biện pháp đưa

tư tưởng Hồ Chí Minh vào cuộc sống trong đó có đối tượng là thanh niên

- Các công trình khác như:

Tư tưởng đạo đức cách mạng - truyền thống, dân tộc, nhân loại, do Vũ Khiêu làm chủ biên (1993); Giáo dục tư tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ Việt Nam trong tình hình mới của Phạm Đình Nghiệp (1999); Mấy vấn đề về đạo đức trong điều kiện nền kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay của Nguyễn Trọng Chuẩn – Nguyễn Văn Phúc (2003); Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên của của Đoàn Nam Đàn ( 2008); Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh về tác phong, phương pháp lãnh đạo của người cán bộ

trong giai đoạn mới của Bùi Tiến Dũng, Tạp chí Lý luận chính trị (số 11 -

2010); Giáo dục rèn luyện đạo đức cách mạng cho thanh niên theo tư tưởng

Hồ Chí Minh của Đinh Ngọc Quý, Tạp chí thanh niên (số 17- 2006) Tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên và công tác giáo dục thanh niên của Nguyễn Thị Thanh, Tạp chí Lý luận chính trị (số 3 - 2010); Giáo dục đạo đức cách mạng, lối sống văn hoá cho thanh niên trên truyền thông đại chúng của

Ngô Văn Thạo, Tạp chí Lý luận chính trị (số 1 - 2010)

* Một số luận án, luận văn, có liên quan đến đề tài:

- Lê Thị Thanh, Nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cách mạng cho sinh viên các trường đại học, cao đẳng ở tỉnh Thanh Hóa giai đoạn hiện nay,

Luận văn Thạc sĩ Chính trị học, Hà Nội, 2008

- Tô Thị Nhung, Vấn đề giáo dục đạo đức cho thanh niên ở Thanh Hóa trong giai đoạn hiện nay, Luận văn Thạc sĩ Triết học, Hà Nội, 2006

- Dương Quốc Quân, Xây dựng đạo đức cách mạng cho cán bộ chủ chốt cấp cơ sở trong điều kiện kinh tế thị trường ở tỉnh Bắc Giang hiện nay, Luận

văn Thạc sĩ Triết học, Hà Nội 2005

- Cao Ngọc Hải, Chất lượng giáo dục đạo đức cách mạng trong các trường sĩ quan ngoại ngữ quân đội nhân VN, Luận văn Thạc sĩ Chính trị học,

Hà Nội 2005

Những kết quả nghiên cứu của các tác giả trên là nguồn tư liệu qúy giá

để học viên tham khảo và kế thừa có chọn lọc trong quá trình thực hiện đề tài

luận văn của mình

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích

Trên cơ sở vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục, bồi dưỡng đạo đức cách mạng cho TN để phân tích, đánh giá đúng thực trạng việc giáo dục, bồi dưỡng đạo đức cách mạng cho thanh niên Khối DNTW và những nguyên nhân của nó, từ đó đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức cách mạng cho TN Khối trong những năm tới

3.2 Nhiệm vụ

- Làm rõ những nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng và vai trò của đạo đức cách mạng đối với TN; nội dung,

phương thức giáo dục, bồi dưỡng đạo đức cách mạng cho TN theo quan điểm của Hồ Chí Minh

- Tìm hiểu, phân tích thực trạng đạo đức cách mạng và công tác giáo dục, bồi dưỡng đạo đức cách mạng cho thanh niên ở Khối DNTW; chỉ rõ những nguyên nhân của thực trạng đó, đề xuất một số giải pháp để nâng cao hiệu quả giáo dục, bồi dưỡng đạo đức cách mạng theo tư tưởng Hồ Chí Minh cho thanh niên trong giai đoạn tới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

- Luận văn nghiên cứu, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng vào giáo dục, bồi dưỡng đạo đức cách mạng cho thanh niên Khối

DNTW trong giai đoạn hiện nay

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Luận văn chỉ tập trung nghiên cứu những quan điểm của Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng của thanh niên và giáo dục, bồi dưỡng đạo đức cách mạng cho thanh niên, và việc vận dụng quan điểm đó vào giáo dục, bồi dưỡng cho đội ngũ thanh niên hiện nay trong Khối DNTW Các số liệu, tài liệu khảo sát chủ yếu đề cập từ năm 2008 trở lại đây

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

- Luận văn dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lê nin tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về đạo đức cách mạng và giáo dục đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên, các tầng lớp nhân dân nói chung và đối với thanh niên nói riêng để nghiên cứu

- Luận văn kế thừa các kết quả nghiên cứu của những công trình khoa học có liên quan đã công bố, nghiệm thu, đồng thời còn sử dụng những tài liệu của Đảng ủy Khối, các Đảng bộ trực thuộc, các báo cáo của Ban Tuyên giáo, Đoàn thanh niên Khối có liên quan đến đề tài

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng

và chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp phương pháp lịch sử và lôgíc, phân tích

và tổng hợp Ngoài ra luận văn còn sử dụng các phương pháp cụ thể như:

thống kê và điều tra xã hội học để thực hiện mục đích và nhiệm vụ đã đề ra

6 Đóng góp của luận văn

Luận văn muốn đóng góp trên những phương diện sau:

- Hệ thống hóa những nội dung quan trọng trong tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục, bồi dưỡng đạo đức cách mạng cho thanh niên

- Đánh giá có căn cứ khoa học về thực trạng và đề xuất một số giải pháp có tính ứng dụng hiệu quả, từng bước nâng cao chất lượng giáo dục, bồi dưỡng đạo đức cách mạng theo tư tưởng Hồ Chí Minh cho thanh niên trong các doanh nghiệp nhà nước trước yêu cầu mới

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, các phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo, đề tài được kết cấu thành 2 chương 4 tiết

CHƯƠNG 1

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG CỦA THANH NIÊN VÀ GIÁO DỤC, BỒI DƯỠNG ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG CHO

THANH NIÊN 1.1 Quan điểm của Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng của thanh niên và vai trò của giáo dục, bồi dưỡng đạo đức cách mạng cho thanh niên

1.1.1 Quan điểm của Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng của thanh niên

Vấn đề đạo đức được Hồ Chí Minh đặt ra và xem xét một cách toàn diện trong tất cả mọi lĩnh vực hoạt động của con người, từ việc tư đến việc công,

từ lao động sản xuất ở hậu phương đến chiến đấu ngoài mặt trận, từ học tập, công tác đến sinh hoạt hàng ngày Hồ Chí Minh cũng bàn đến đạo đức ở mọi phạm vi từ gia đình tới xã hội, từ giai cấp đến dân tộc, từ quốc gia đến quốc

tế Việc Hồ Chí Minh xem xét vấn đề đạo đức một cách toàn diện là một cách nhìn mang tính khách quan, phù hợp với hoạt động phong phú đa dạng của đời sống xã hội và của mỗi con người

Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh vừa là đạo đức Việt Nam vừa là đạo đức cộng sản, vừa mang cốt cách của văn hóa đạo đức phương Đông vừa mang dáng dấp của đạo đức phương Tây

Ở phương Tây khi nói đến đạo đức là nói đến những thói quen, tập quán, sinh hoạt và ứng xử của con người trong cộng đồng, trong xã hội Ở phương Đông, theo các học thuyết về đạo đức của Nho học, đạo có nghĩa là con đường, đường đi, là đường sống của con người trong xã hội Đức là dùng

để nói đến đức nhân, đức tính là biểu hiện của đạo nghĩa, là nguyên tắc của

luân lý Theo đó, đạo đức chính là những yêu cầu, những nguyên tắc do cuộc sống đặt ra mà con người phải tuân theo

Quan niệm đạo đức truyền thống ở VN dĩ nhiên không chỉ phụ thuộc một chiều vào tư tưởng đạo đức Nho học, mà chủ yếu bị chi phối bởi văn hóa xóm làng qui định cái tính, cái tình, cái nghĩa cộng đồng hơn là cương thường hay luân thường Nho giáo Nội dung và phạm vi của đạo đức Việt Nam là lối sống có tình, có nghĩa theo phương châm “thấu tình” sẽ “đạt lý”

Theo quan điểm Mácxít, đạo đức xét đến cùng là sự phản ánh của các quan hệ kinh tế - xã hội Giá trị đạo đức được xác định ở chỗ nó phục vụ cho

tiến bộ xã hội vì hạnh phúc của con người.“Đạo đức giúp cho xã hội loài người tiến lên trình độ cao hơn, thoát khỏi ách bóc lột lao động” [33, tr.371]

Bàn về đạo đức cộng sản chủ nghĩa, Lênin cho rằng: “Đó là những gì góp phần phá hủy xã hội cũ của bọn bóc lột và góp phần đoàn kết tất cả những người lao động chung quanh giai cấp vô sản đang sáng tạo ra xã hội mới của những người cộng sản” [34, tr.452] Đây là một quan niệm mang tính

cách mạng và khoa học về đạo đức mà quan niệm của các tôn giáo và các nền đạo đức khác không thể đạt tới Đạo đức ngoài sự chi phối của các điều kiện kinh tế - xã hội, còn chịu sự tác động của sự tự ý thức và niềm tin về bản thân mình, về dân tộc, giai cấp theo những lý tưởng và những định hướng giá trị nhất định Do đó, đạo đức có tính độc lập tương đối Cho nên, không thể quả quyết rằng, sự giàu có về vật chất sẽ gắn liền với sự giàu có về tinh thần đạo đức hay ngược lại

Hồ Chí Minh không đưa ra định nghĩa đạo đức là gì, nhưng trong sử dụng, thuật ngữ đạo đức được dùng với 3 nghĩa: rộng, hẹp, và rất hẹp Nghĩa rộng, đạo đức là hình thái ý thức xã hội, nhờ đó con người tự giác điều chỉnh

hành vi cho phù hợp với lợi ích, hạnh phúc và làm giàu tính người trong các quan hệ xã hội, kể cả trong các quan hệ chính trị, tư tưởng Nghĩa hẹp, đạo đức là các qui tắc, chuẩn mực dùng điều chỉnh hành vi con người trong quan

hệ giữa người với người trong hoạt động sống Nghĩa rất hẹp đó là hành vi đạo đức Hành vi đạo đức là hành động cá nhân thể hiện quan niệm của cá nhân về nghĩa vụ đối với xã hội và đối với người khác, thể hiện lương tâm hoặc bổn phận cá nhân trong những hoàn cảnh đặc thù Hồ Chí Minh tập trung bàn nhiều về đạo đức theo nghĩa hẹp với 3 mối quan hệ cơ bản của mỗi con người (với mình, với người và với việc) và đạo đức cách mạng

Hồ Chí Minh quan niệm đạo đức cách mạng là đạo đức của người cách mạng xuất hiện trong quá trình đấu tranh giải phóng dân tộc và đi lên CNXH

ở VN Theo Hồ Chí Minh, đạo đức cách mạng là trung với nước, hiếu với dân, suốt đời phấn đấu hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc, vì CNXH, nhiệm

vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng; là cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; luôn yêu thương, quý trọng con người, sống có tình, có nghĩa và tinh thần quốc tế trong sáng… và đạo đức cách mạng là cái gốc của nhân cách, là nền tảng của người cách mạng

Mặt khác Hồ Chí Minh còn chỉ ra rằng đạo đức cách mạng và đạo đức đời thường là hoàn toàn thống nhất với nhau, sẽ không có đạo đức đời thường tách rời với đạo đức cách mạng và cũng không thể có đạo đức cách mạng đứng ngoài, đối lập với đạo đức đời thường Vì vậy không thể bào chữa cho khuyết điểm của bản thân mình, “cái đó là việc riêng của tôi, gia đình tôi, không liên quan gì đến cái chung” Cái riêng mà phù hợp với cái chung của Đảng, của cách mạng, của nhân dân thì đó là đạo đức Cái riêng mà đi ngược với cái chung là chủ nghĩa cá nhân, là vi phạm đạo đức

Theo Hồ Chí Minh đạo đức mới là đạo đức cách mạng, nó hoàn toàn khác với đạo đức cũ về chất, ngược lại nó hoàn toàn thống nhất với đạo đức của chủ nghĩa Mác - Lênin Đó là sự kết hợp truyền thống đạo đức tốt đẹp của dân tộc với đạo đức mang bản chất giai cấp công nhân và tinh hoa đạo đức của nhân loại Hồ Chí Minh đã làm cuộc cách mạng trong lĩnh vực đạo đức

VN, Người nói: “Đạo đức cũ như người đầu ngược xuống đất chân chổng lên trời Đạo đức mới như người hai chân đứng vững được dưới đất, đầu ngửng lên trời” [42, tr.320 - 321] Đạo đức cũ - đạo đức thực dân phong kiến, là thứ

đạo đức ích kỷ, nó kìm hãm, trói buộc con người, tàn phá con người Còn đạo đức mới đạo đức cách mạng: Quyết tâm giúp đỡ loài người ngày càng tiến bộ

và thoát khỏi ách áp bức, bóc lột, luôn luôn giữ vững tinh thần chí công vô tư,

là trong hoàn cảnh nào, cũng phải đặt lợi ích của nhân dân lên trên hết, tức là

“Lo, thì trước thiên hạ; hưởng, thì sau thiên hạ” [43, tr.568]

Hồ Chí Minh xem đạo đức là nền tảng của người cách mạng, cũng giống như gốc của cây, ngọn nguồn của sông, của suối Người còn ví đạo đức đối với người cách mạng như sức khỏe của người gánh nặng và đi xa Theo Hồ Chí Minh, nhiệm vụ cách mạng không dễ dàng, đơn giản mà bao giờ cũng khó khăn, phức tạp Thực hiện nhiệm vụ cách mạng, đòi hỏi người cách mạng phải

có quyết tâm phấn đấu thật cao, phải dám hy sinh, phải kiên trì bền bỉ “thắng

không kiêu, bại không nản” Vì thế “Người cách mạng phải có đạo đức cách mạng làm nền tảng, mới hoàn thành được nhiệm vụ vẻ vang” [45, tr 283]

Hồ Chí Minh cho rằng lấy đạo đức làm gốc, không có nghĩa là tuyệt đối hóa mặt đức, xem nhẹ mặt tài Đức là gốc, nhưng đức và tài, “hồng” và

“chuyên” phải kết hợp, phẩm chất và năng lực phải đi đôi, không thể thiếu mặt này hay thiếu mặt kia Như vậy, đạo đức trong quan niệm Hồ Chí Minh

được hiểu là toàn bộ những chuẩn mực xã hội nhằm điều chỉnh hành vi của con người trong quan hệ với người khác và với cộng đồng Dựa vào những chuẩn mực đó, người ta đánh giá hành vi của mỗi người theo các quan niệm

về thiện và ác, về cái không được làm và nghĩa vụ phải làm

Từ quan điểm về đạo đức cách mạng trên tùy theo đối tượng, từng thời điểm, nhất là theo yêu cầu của nhiệm vụ cách mạng mà Hồ Chí Minh xác định nội dung đạo đức cách mạng cho từng chủ thể đạo đức nhất định Cũng như đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên, đạo đức cách mạng của TN được Hồ Chí Minh nêu tóm tắt là: TN phải luôn rèn luyện đạo đức cách mạng, đạo đức cách mạng của TN thể tóm tắt trong mấy điểm :

- Trung thành: Trọn đời trung thành với sự nghiệp cách mạng, với Tổ quốc, với Đảng, với giai cấp

- Dũng cảm: Không sợ khổ, không sợ khó, thực hiện “Đâu cần thanh niên

có, việc gì khó có thanh niên làm”, “gian khổ đi trước, hưởng thụ sau mọi người”

- Khiêm tốn: Không nên tự cho mình là tài giỏi, không khoe công, không tự phụ [46, tr 621]

Đối với TN trong lực lượng vũ trang, theo Hồ Chí Minh, đạo đức của

họ thể hiện ở 5 điều: Trí, Tín, Nhân, Dũng, Liêm:

- Trí: Là sáng suốt, biết địch biết mình, biết người tốt thì nâng đỡ, biết người xấu thì không dùng, biết cái tốt của mình mà phát triển lên, biết cái xấu của mình để mà tránh

- Tín: Nói cái gì phải cho tin Nói và làm cho nhất trí, làm thế nào cho dân tin, cho bộ đội tin ở mình

- Nhân: Là phải có lòng bác ái, yêu nước, yêu đồng bào, yêu bộ đội mình

- Dũng: Là phải mạnh dạn, quả quyết nhưng không phải làm liều Phải

có kế hoạch Phải kiên quyết làm ngay Nguy hiểm cũng phải làm Nghĩa là phải có lòng dũng cảm trong công việc

- Liêm: Là không tham danh vị, không tham sống, không tham tiền, không tham sắc Người cán bộ đã dám hy sinh cho Tổ quốc, hy sinh cho đồng bào, hy sinh vì nghĩa không tham gì hết [41, tr 223 - 224]

Đối với đoàn viên thanh niên cộng sản, theo Hồ Chí Minh, đạo đức

cách mạng của họ khác các thanh niên bình thường ở chỗ: “Bất kỳ ở cương vị nào, bất kỳ làm công việc gì đều không sợ khó, không sợ khổ, đều một lòng một dạ phục vụ lợi ích chung của giai cấp, của nhân dân, đều nhằm mục đích xây dựng chủ nghĩa xã hội” và “Đạo đức cách mạng là đạo đức tập thể, nó phải đánh thắng và tiêu diệt chủ nghĩa cá nhân” [46, tr.306]

Hồ Chí Minh là người đã từng hoạt động trong các phong trào thanh niên khi còn trẻ, từng tham gia đại hội Quốc tế thanh niên cộng sản, là người trực tiếp sáng lập, lãnh đạo các tổ chức TN tiên tiến ở nước ta Chính vì vậy, Người đã nhìn nhận, đánh giá một cách khách quan về vị trí, vai trò của TN trong sự nghiệp cách mạng, qua đó Người định hướng công tác giáo dục, rèn luyện đạo đức cách mạng cho TN Người khẳng định TN không chỉ là người

chủ tương lai của đất nước, mà còn là “lớp người tiếp sức cách mạng cho thế hệ thanh niên già, đồng thời là người phụ trách, dìu dắt thế hệ thanh niên tương lai

- tức là các cháu nhi đồng” [46, tr.488] Để làm tròn sứ mệnh cao cả và vẻ

vang này, TN phải rèn luyện tinh thần và lực lượng của mình, trước hết là phải tu dưỡng, rèn luyện đạo đức cách mạng Người xác định mục đích của việc giáo dục, rèn luyện đạo đức cách mạng cho TN là để giúp họ phấn đấu trở thành những lớp người vừa có đức vừa có tài, kế tục trung thành sự nghiệp cách mạng vẻ vang của Đảng

Hồ Chí Minh cho rằng: Thanh niên “Phải thấm nhuần đạo đức cách mạng tức là khiêm tốn, đoàn kết, thực hành chủ nghĩa tập thể…ra sức cần kiệm xây dựng nước nhà” [46, tr.106]

Người còn khuyên thanh niên: “Các sự hy sinh khó nhọc thì mình làm trước người ta, còn sự sung sướng thanh nhàn thì mình nhường người ta hưởng trước Các việc đáng làm, thì khó mấy cũng cố chịu quyết làm cho kỳ được Ham làm những việc ích quốc lợi dân Không ham địa vị và công danh phú quý Đem lòng chí công vô tư mà đối với người, đối với việc Quyết tâm làm gương về mọi mặt: Siêng năng, tiết kiệm, trong sạch Chớ kêu ngạo tự mãn, tự túc Nói ít làm nhiều, thân ái đoàn kết” [41, tr.185 -186]

Để thực hiện khẩu hiệu “Đâu cần thanh niên có, việc gì khó thanh niên làm”, Hồ Chí Minh đã chỉ rõ cho mỗi thanh niên phương hướng hành động để từ đó có một hướng đi đúng đắn, sát thực tiễn TN đã làm rất nhiều điều quan trọng cho Tổ quốc, nhưng theo Người “Chớ vì thế mà tự cao, tự đại, phải khiêm tốn, luôn luôn cố gắng hơn mới vượt qua mọi khó khăn để

giành lấy thành tích nhiều hơn” Người nhấn mạnh: “Thanh niên phải xung phong đến những nơi khó khăn gian khổ nhất, nơi nào người khác làm ít kết quả, thanh niên phải xung phong làm cho tốt…, phải xung phong đến những nơi khó khăn để xây dựng chủ nghĩa xã hội” [46, tr.620] Xung phong là đi

trước, làm trước để lôi kéo quần chúng chứ không phải là xa rời quần chúng

Đồng thời, Người phê phán mạnh mẽ những thanh niên chỉ bo bo nghĩ đến lợi ích riêng của mình, tự tư, tự lợi, tham lam vật chất, ham sung sướng, tránh khó nhọc, lười biếng, coi thường lao động, xa xỉ, kiêu ngạo…TN bao giờ cũng có nhiều ham muốn Nhưng nếu ham muốn chỉ hướng vào những dục vọng tầm thường thì sẽ làm cho TN sống không có mục đích đúng đắn

Người yêu cầu TN phải luôn luôn trau dồi đạo đức cách mạng, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, chống lười biếng, lãng phí, tham lam…

Hồ Chí Minh nhắc nhở TN khi giải quyết mối quan hệ giữa nghĩa vụ

và quyền lợi thì bao giờ cũng phải chú ý đến nghĩa vụ trước Người chỉ rõ:

“Nhiệm vụ của thanh niên không phải là hỏi nước nhà đã làm cho mình những gì Mà phải tự hỏi mình đã làm gì cho nước nhà? Mình phải làm thế nào cho ích lợi nước nhà nhiều hơn? Mình vì lợi ích nước nhà mà hy sinh phấn đấu chừng nào” [43, tr.455]

Khi làm bất cứ việc gì TN cũng đừng nghĩ đến mình trước mà phải nghĩ đến đồng bào, đến toàn dân đã Người đã từng phân tích và căn dặn:

Huy hiệu của TN ta là tay cầm cờ đỏ sao vàng tiến lên; ý nghĩa của nó là TN phải xung phong gương mẫu trong công tác, trong học hỏi, trong tiến bộ, trong rèn luyện đạo đức cách mạng TN phải thành một lực lượng to lớn và vững chắc trong cuộc kháng chiến và kiến quốc

Quá trình xây dựng, rèn luyện đạo đức cách mạng cho TN, người nhấn mạnh phải chống chủ nghĩa cá nhân Theo Người, TN phải dũng cảm lên án và từ bỏ mọi thói hư tật xấu như lười biếng, suy bì, kèn cựa, tham ô, lãng phí… Người khẳng định: Chủ nghĩa cá nhân là kẻ thù hung ác của đạo đức cách mạng Để làm tròn trách nhiệm, TN ta phải nêu cao tinh thần làm chủ tập thể, từ bỏ chủ nghĩa cá nhân Để chống chủ nghĩa cá nhân, Người luôn căn dặn TN phải thật thà, ngay thẳng, phải cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, phải làm những việc ích nước, lợi dân, phải thương yêu, đoàn kết, giúp nhau cùng tiến bộ… Để giáo dục TN biết hành động, theo Hồ Chí Minh phải giúp họ xác định phương hướng đúng, nội dung phải cụ thể, tinh thần

phải hăng hái tự giác

1.1.2 Quan điểm Hồ Chí Minh về vai trò của giáo dục, bồi dưỡng đạo đức cách mạng cho thanh niên

Trong lịch sử phát triển của nhân loại có lẽ không ai phủ nhận được vai trò của trí thức đối với sự phát triển của mỗi quốc gia, dân tộc Nhưng để

có tri thức, con người phải được giáo dục Như vậy nói đến vai trò quyết định của tri thức đối với sự phát triển của mỗi quốc gia, của lịch sử cũng chính là nói đến vai trò của giáo dục bởi vì giáo dục luôn luôn là nền móng đối với toàn bộ chiến lược phát triển con người và chiếm vị trí quan trọng trong toàn bộ chiến lược kinh tế - xã hội

Ở nước ta, từ xa xưa ông cha đã sớm ý thức rằng muốn kiến thiết quốc gia, mở mang kinh tế thì cần phải có người tài, muốn có người tài thì phải đào tạo qua học hành, thi cử Kế thừa, phát huy truyền thống giáo dục, trọng nhân tài của dân tộc Hồ Chí Minh đã có cách nhìn đúng đắn và xem vấn đề giáo dục, bồi dưỡng TN là vấn đề chiến lược, là nhiệm vụ quan trọng của cách mạng Do đó, Người luôn coi trọng giáo dục, bồi dưỡng TN Người cho rằng chính thông qua giáo dục sẽ làm cho TN có được những tri thức cần thiết để tham gia tốt nhất vào các công việc của đất nước và của cách mạng

Theo Hồ Chí Minh việc chuẩn bị lớp người kế tục sự nghiệp cách mạng của Đảng, của dân tộc có nghĩa là phải chăm lo giáo dục, bồi dưỡng

TN một cách chủ động, tích cực để có lớp người kế tục trung thành, xuất sắc của lớp trước Người nêu lên vấn đề cơ bản và nổi bật nhất của giáo dục TN

là phải giáo dục toàn diện trong đó giáo dục đạo đức giữ vai trò quan trọng đối với sự hình thành và phát triển nhân cách thể hiện:

- Giáo dục đạo đức góp phần to lớn trong việc chuyển các quan niệm đạo đức từ tự phát sang tự giác, từ bị động sang chủ động, không ngừng nâng

cao trình độ nhận thức các giá trị đạo đức cho mỗi người Qua giáo dục đạo đức, nội dung các phạm trù, các quy tắc, các chuẩn mực đạo đức được nhận thức một cách đầy đủ, đúng đắn hơn, góp phần điều chỉnh hành vi của con người phù hợp với những chuẩn mực đạo đức xã hội

- Giáo dục đạo đức góp phần tích cực trong việc truyền lại cho những thế hệ đang trưởng thành những giá trị đạo đức mà các thế hệ trước tạo ra

Trên cơ sở đó giúp họ nhận ra chân giá trị của các giá trị đạo đức, nhận thấy giá trị và ý nghĩa cuộc sống mang tính nhân ái, nhân văn sâu sắc Giáo dục đạo đức

có vai trò to lớn trong việc nhân đạo hóa con người và đời sống xã hội của con người, trong việc hình thành, củng cố những giá trị nhân cách tốt đẹp

- Giáo dục đạo đức còn góp phần tạo ra những giá trị đạo đức mới, xây dựng những quan điểm, phẩm chất đạo đức mới, quan niệm sống tích cực cho mỗi đối tượng giáo dục Đồng thời, giáo dục đạo đức cũng góp phần tích cực vào việc khắc phục những quan điểm lạc hậu, sự lệch chuẩn các giá trị đạo đức, chống lại các hiện tượng phi đạo đức đang đầu độc bầu không khí xã hội, tạo ra cơ chế phòng ngừa các yếu tố phản giá trị đạo đức, phản giá trị văn hóa trong mỗi nhân cách

- Giáo dục đạo đức góp phần hình thành thái độ, niềm tin, tình cảm đạo đức cho mọi người Là kết quả của giáo dục và rèn luyện, tình cảm đạo đức cho mọi người, có tác dụng hướng dẫn hành vi con người đạt giá trị đạo đức cao nhất Đây chính là sức mạnh tinh thần giúp cho con người vươn tới chân, thiện, mỹ

Theo Hồ Chí Minh, giáo dục là để hình thành và phát triển nhân cách cho con người Do đó giáo dục bao gồm cả dạy người lẫn dạy chữ, trong đó dạy người là mục tiêu cao nhất Giáo dục hình thành nhân cách cho con

người có ý nghĩa vô cùng to lớn đối với sự nghiệp cách mạng Con người với nhân cách hoàn thiện vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự nghiệp cách mạng Sự nghiệp cách mạng do Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo, suy cho cùng là nhằm mục tiêu giải phóng con người, hướng con người tới chân, thiện, mỹ, làm cho con người ngày càng hoàn thiện hơn Mặt khác, con người có đạo đức, trí tuệ là động lực quan trọng đưa

cách mạng đến thắng lợi Từ nhận thức đó Hồ Chí Minh cho rằng: “Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội phải có con người xã hội chủ nghĩa, tức là phải có những người có đạo đức xã hội chủ nghĩa…Đạo đức xã hội chủ nghĩa là cần kiệm xây dựng nước nhà” [46, tr.679]

Ngay từ thời còn trẻ tuổi, Hồ Chí Minh đã rất quan tâm đến TN Người luôn luôn chăm lo giáo dục TN, mạnh dạn giao nhiệm vụ và từng bước dìu dắt họ tham gia đấu tranh cách mạng vì Người coi TN là người chủ tương lai của đất nước, dám nghĩ, dám làm, năng động, sáng tạo, giàu ý chí nghị lực và ước mơ Trong suốt tiến trình đấu tranh cách mạng của dân tộc ta Người thường xuyên giáo dục, hướng dẫn TN làm tốt vai trò của mình, Người chăm chú, theo dõi, biểu dương những cố gắng, tiến bộ của TN và luôn đánh giá cao tiềm năng, vai trò và những cống hiến to lớn của TN Người khẳng định:

thanh niên là "bộ phận quan trọng", "năng động", "tốt đẹp nhất", "to lớn nhất"

và "hy vọng nhất" của dân tộc Như vậy, Hồ Chí Minh có cách nhìn rất mới, rất đúng về TN Trong nhiều lần và ở các thời điểm khác nhau, khi nói chuyện với TN, cũng như với những người lớn tuổi, Người thường ân cần nhắc nhở TN đấu tranh khắc phục những khuyết, nhược điểm như ham chuộng hình thức, thiếu thực tế, bệnh cá nhân, tự cao, tự đại, bệnh anh hùng

Trên cơ sở tình yêu, lòng tin và sự đánh giá đúng đắn của Hồ Chí Minh

về TN Người cho rằng: nếu giáo dục đạo đức cách mạng cho TN tốt họ sẽ hiểu rõ được những truyền thống tốt đẹp của dân tộc, TN sẽ đoàn kết vượt qua mọi khó khăn gian khổ, hy sinh để học tập, rèn luyện, chiến đấu và xây dựng đất nước tạo nên những kỳ tích làm rạng rỡ non sông, đất nước Do vậy giáo dục, bồi dưỡng TN là một nhiệm vụ vô cùng quan trọng để tạo ra lớp người kế cận sự nghiệp cách mạng, đó là một công việc rất khó khăn và công phu đòi hỏi các chủ thể giáo dục phải chủ động, tích cực Người đã đề ra một

luận điểm mang tính chân lý: "Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người" [45,tr.222] Việc "trồng người" theo Hồ

Chí Minh là ngoài nhiệm vụ quan trọng phục vụ cho lợi ích cách mạng còn giúp cho mỗi con người dần dần hoàn thiện bản thân Đó chính là nhân tố then chốt quyết định sự thành công của cách mạng, sự tiến bộ xã hội và tiền

đồ dân tộc, đồng thời Người còn nêu lên vai trò của giáo dục, bồi dưỡng TN

là vì lợi ích chung của dân tộc cho nên quá trình đó là công việc của cả trăm năm chứ không phải của vài năm trước mắt Chính vì vậy mà suốt cuộc đời cách mạng vĩ đại, Hồ Chí Minh đã dành nhiều công sức cho việc đào tạo, bồi dưỡng các thế cách mạng Việt Nam Với tấm lòng yêu thương bao la, với trí tuệ sâu sắc và kinh nghiệm phong phú, Người đã dìu dắt thế hệ trẻ, trực tiếp

tổ chức công tác đào tạo thế hệ trẻ và tự mình nêu gương sáng về mọi mặt cho thanh, thiếu niên noi theo

Bên cạnh đó theo Hồ Chí Minh con đường hình thành đạo đức cách mạng cho TN còn là con đường giáo dục, rèn luyện, kết hợp tự giáo dục, tự

rèn luyện thông qua hoạt động thực tiễn Bởi vì: “đạo đức cách mạng không phải trên trời sa xuống, nó do đấu tranh, rèn luyện bền bỉ hàng ngày mà phát

triển và củng cố Cũng như ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng trong”[45, tr.293] Mặt khác, theo Hồ Chí Minh, đạo đức của con người

“phần nhiều do giáo dục mà nên” và “gian nan rèn luyện mới thành công”

Do đó, phải kết hợp việc giáo dục của các tổ chức với việc phát huy cao độ vai trò tự rèn luyện của TN

Như vậy giáo dục đạo đức cách mạng cho TN có vai trò vô cùng quan trọng đối với sự phát triển toàn diện của thế hệ trẻ nó giúp cho họ nhận thức được trách nhiệm và nghĩa vụ của một công dân, đứng trước những khó khăn thì đạo đức cách mạng trở thành kim chỉ nam cho hành động, là yếu tố quyết định đến thái độ, động cơ, rèn luyện đúng đắn của TN Họ nhận thức được lao động, học tập là một quá trình rèn đức, luyện tài phục vụ đất nước, phục vụ nhân dân Hồ Chí Minh luôn đòi hỏi thanh niên phải ra sức học tập:

Học tập trong nhà trường, trong gia đình và ngoài xã hội; học tập qua sách

vở và chính từ thực tiễn cuộc sống Học không phải để "làm quan" như

trong xã hội cũ, mà là "để phụng sự Tổ quốc, phụng sự nhân dân, làm cho dân giàu, nước mạnh, tức là để làm tròn nhiệm vụ là người làm chủ nước nhà" [43, tr 399] Từ nhận thức đúng đắn đó thanh niên sẽ có ý thức tự giác

tích cực đấu tranh chống lại những sai trái, lệch chuẩn trong lao động sản xuất, trong học tập và rèn luyện

Giáo dục, bồi dưỡng đạo đức cách mạng cho TN còn có vai trò tạo ra lòng nhiệt tình, tâm huyết, sức mạnh, nghị lực, thôi thúc TN nỗ lực vươn lên, vượt qua mọi khó khăn, gian khổ, tích cực tham gia các hoạt động xã hội Vì đạo đức cánh mạng là yếu tố bên trong là nội lực quan trọng là yếu tố thôi thúc nội tâm làm bùng cháy ngọn lửa nhiệt tình và khát vọng mãnh liệt được lao động, học tập, được nghiên cứu, sáng tạo, được cống hiến Nó chính là

yếu tố sẽ tạo nên sức mạnh "rời non, lấp biển" của thế hệ TN Theo Hồ Chí Minh thì phải có cái đức mới đi đến cái trí, đức là gốc trong nhân cách của mỗi người Đối với TN, phẩm chất đạo đức chính là nền tảng là yếu tố quan trọng hàng đầu quyết định kết quả lao động và học tập của họ đồng thời định hướng cho họ sự phát triển lối sống, vững vàng trước mọi cám dỗ, mọi cạm bẫy trong xã hội, không sa vào lối sống buông thả Họ sẽ không rơi vào những sai lầm như chủ nghĩa cá nhân, chủ nghĩa thực dụng, cơ hội Lối sống

vị kỉ chỉ vì bản thân mình

1.2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về giáo dục, bồi dƣỡng đạo đức cách mạng cho thanh niên

1.2.1 Nội dung giáo dục, bồi dƣỡng đạo đức cách mạng cho thanh niên

1.2.1.1.Giáo dục, bồi dưỡng những phẩm chất đạo đức cách mạng của con người Việt Nam mới cho thanh niên

Thứ nhất, khi nói đến giáo dục, bồi dưỡng đạo đức cách mạng, vấn đề

quan trọng hàng đầu được Hồ Chí Minh quan tâm là làm cho TN nhận thức

được rằng đối với đất nước, với dân tộc là tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, với Đảng và hiếu với nhân dân Khái niệm trung, hiếu mà Hồ Chí

Minh nêu để thanh niên tu dưỡng, rèn luyện bao hàm những nội dung rất mới mẻ, trên cơ sở phát triển những tinh hoa của dân tộc và nhân loại Theo Người thì trung, hiếu của Nho giáo chỉ bó hẹp trong phạm vi hết lòng thờ vua, thờ cha mẹ Người cũng sử dụng khái niệm trung, hiếu nhưng được nâng cao phát triển mang tính giai cấp sâu sắc để giáo dục thanh niên Đó là lòng trung với Tổ quốc, với Đảng và hiếu với nhân dân

Muốn có lòng trung với nước phải giáo dục cho TN tinh thần yêu nước nồng nàn, sâu sắc Người nói: yêu Tổ quốc là cái gì trái với quyền lợi của Tổ

quốc, chúng ta kiên quyết chống lại Tư tưởng quán xuyến của Người là

Tổ quốc luôn gắn liền với nhân dân bởi nước là của dân và dân là chủ nhân của nước Vì vậy, trung với nước trước hết là trung thành với nhân dân, với lợi ích của nhân dân; trung thành với sự nghiệp dựng nước của nhân dân, của Đảng Trung với nước thì thanh niên phải luôn đặt lợi ích của nhân dân, của Đảng, của Tổ quốc, của cách mạng lên trên hết, trước hết, ngoài lợi ích của Đảng không có lợi ích riêng và quyết tâm suốt đời phấn đấu cho mục tiêu, lý tưởng của Đảng, của cách mạng, sẵn sàng hy sinh tính mạng của mình cho độc lập dân tộc và CNXH

Mặt khác, phải giáo dục cho TN có tấm lòng hiếu thảo Người luôn nhắc nhở TN phải kính trọng và thương yêu cha mẹ song Người đã mở rộng phạm vi chữ hiếu là hiếu với nhân dân Hiếu với nhân dân như lời dạy của người là phải giáo dục cho TN biết yêu mến nhân dân, quý trọng nhân dân, học tập dân, gần dân, lấy dân làm gốc, làm việc, chiến đấu vì nhân dân Phải chăm lo và bảo vệ lợi ích chính đáng của nhân dân, giúp

đỡ nhân dân phát triển sản xuất, cải thiện đời sống Phải đấu tranh chống lại mọi biểu hiện sách nhiễu, gây phiền hà cho dân Có như vậy TN mới được dân tin, dân mến Đây là cơ sở để TN đoàn kết với dân nhằm tạo ra

sức mạnh to lớn cho cách mạng Người dạy thanh niên: “Việc gì lợi cho dân, ta phải hết sức làm, việc gì hại đến dân, ta phải hết sức tránh”[40,

tr.56 - 57] Tóm lại, trung với nước, hiếu với dân thì TN phải có trách nhiệm đối với sự nghiệp dựng nước và giữ nước, suốt đời phấn đấu hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc, nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng

Thứ hai, Hồ Chí Minh còn chú trọng đến việc giáo dục những phẩm chất

cao quý cho TN như: Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư và khiêm tốn, giản dị Từng phẩm chất được Người giải thích rất cụ thể, dễ hiểu

Cần tức là trong mọi công việc phải siêng năng, chăm chỉ, cố gắng dẻo dai, không lười biếng Với TN cần là siêng học, siêng làm; việc nên làm như ủng hộ kháng chiến, tăng gia sản xuất thì khó mấy cũng quyết làm cho được;

hăng hái thi đua trong lao động sản xuất; ra sức học tập để nâng cao trình độ văn hóa, khoa học kỹ thuật và quân sự để cống hiến cho Tổ quốc, cho nhân dân Cần cù, siêng năng nhưng phải đúc rút kinh nghiệm, đưa ra sáng kiến vận dụng vào thực tiễn có hiệu quả Vì thế, Người dạy TN phải học tập tốt, lao động tốt Rèn luyện đức tính “cần”, TN phải chống tâm lý ham sung sướng, tránh khó nhọc Chống lười biếng, chống thói xem khinh lao động, nhất là lao động chân tay

Kiệm là tiết kiệm vật tư, tiền bạc, của cải, thời gian, không xa xỉ, không hoang phí Mục đích của tiết kiệm là nâng cao hiệu quả lao động Tiết kiệm không phải là bủn xỉn mà là chi tiêu cho hợp lý Việc không nên tiêu xài thì một đồng xu cũmg không nên tiêu Việc đáng làm, việc ích quốc lợi dân, thì dù tốn bao nhiêu cũng vui lòng Trong giáo dục, Hồ Chí Minh luôn

cụ thể hóa đức tính kiệm cho phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ, trách nhiệm của

TN để họ dễ hiểu, dễ nhớ, dễ vận dụng TN học sinh phải biết tiết kiệm giấy, mực, không lãng phí thời gian cho những hoạt động vô ích; phải tích cực học tập và học cho thật tốt

Liêm là luôn luôn tôn trọng, giữ gìn của công; là trong sạch, không tham lam tiền của, không thích người khác tâng bốc mình, không ham địa vị, danh tiếng, chỉ được phép ham làm, ham học, ham tiến bộ

Chính là không tà, là thẳng thắn, đứng đắn Làm việc phải công tâm, công đức, chớ đem của công dùng vào việc tư, việc gì cũng phải công minh chính trực, không nên tư ân, tư huệ hoặc tư thù, tư oán Việc thiện thì nhỏ mấy cũng làm, việc ác thì nhỏ mấy cũng tránh Chính còn là yêu, ghét phân minh; phải yêu quý, kính trọng mọi người Trong mọi công việc phải biết cân nhắc việc gì dù lợi cho mình nhưng có hại cho đất nước thì quyết không làm

Tuy mỗi đức tính có nội dung riêng nhưng lại có quan hệ mật thiết với nhau tạo nên chất “người” của mỗi con người Theo Hồ Chí Minh, một người được xem là đạo đức thì phải hội đủ cần, kiệm, liêm, chính

Chí công vô tư là không nghĩ đến mình trước, gian khổ đi trước, hưởng thụ nhận sau; ham làm những việc ích nước lợi dân, không ham địa

vị, công danh phú quý; chăm lo việc nước như chăm lo việc nhà, chăm lo việc tập thể như chăm lo việc gia đình; là lòng chỉ biết vì Đảng, vì Tổ quốc,

vì đồng bào Thực hành chí công vô tư cũng có nghĩa là phải biết kết hợp hài hoà lợi ích riêng và chung, kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân, nâng cao đạo đức cách mạng

Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư có quan hệ mật thiết với nhau

Cần, kiệm, liêm, chính sẽ dẫn tới chí công vô tư và ngược lại đã chí công vô

tư, một lòng, một dạ vì dân, vì nước, vì Đảng thì sẽ thực hành tốt cần, kiệm, liêm, chính Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư là biểu hiện sinh động của phẩm chất trung với nước, hiếu với dân

Bên cạnh đó Người còn giáo dục TN phải xây dựng tác phong đẹp đẽ

như khiêm tốn, giản dị Người dạy rằng: "Thanh niên cần phải chống tâm lý

tự tư tự lợi, chỉ lo lợi ích riêng và sinh hoạt riêng của mình Chống tâm lý ham sung sướng và tránh khó nhọc Chống thói xem khinh lao động chân tay

Chống lười biếng xa xỉ Chống cách sinh hoạt ủy mị Chống kiêu ngạo, giả dối, khoe khoang" [43, tr 455], đó là những thói xấu kìm hãm chí tiến thủ

của TN Mặt khác, theo Người thì TN bao giờ cũng có nhiều ham muốn

Nhưng nếu những ham muốn chỉ hướng vào những dục vọng tầm thường thì

sẽ làm cho TN sống không có mục đích đúng đắn, hay nói đúng hơn đó là những ham muốn thấp hèn Phải giáo dục TN có được ý thức biết tự kiềm chế, không để cho những ham muốn thấp hèn trở thành thói quen trong cuộc sống, trong sinh hoạt hàng ngày Bởi vì khi đã thành thói quen rồi thì rất khó sửa, có khi còn làm cho TN đi tới thoái hóa, biến chất, hư hỏng Nếu không giáo dục TN đức tính giản dị, tiết kiệm thì dễ dẫn đến tiêu pha phung phí, đẩy

TN vào con đường làm ăn bất chính, vi phạm pháp luật Sự kiềm chế ấy trước hết là đối với những ham muốn, những tham vọng không chính đáng của cá nhân

Thứ ba, khi giáo dục, bồi dưỡng đạo đức cách mạng cho TN trong

quan hệ đối với mọi người phải giáo dục TN luôn thương yêu con người, sống có nghĩa có tình Theo Hồ Chí Minh, người cách mạng là người giàu

tình cảm Vì yêu thương con người nên mới đi làm cách mạng Con người

mà Hồ Chí Minh nói đến là những con người cụ thể ở xung quanh ta Đó là gia đình, anh em, họ hàng, bầu bạn, đồng bào, đồng chí cả nước và toàn thể nhân loại Người dạy TN yêu thương con người trước hết là tôn trọng nhân phẩm con người; là tìm mọi cách nâng cao con người lên, phải giáo dục, cải tạo con người nhằm làm cho phần tốt trong mỗi con người nẩy nở như hoa mùa xuân và phần xấu mất dần đi Yêu thương con người là nghiêm khắc với bản thân mình, rộng lượng, bao dung với mọi người nhưng không đồng

nghĩa với việc bao che lỗi lầm cho nhau mà phải giúp đỡ nhau sửa chữa khuyết điểm Đạo đức cách mạng là đạo đức hành động Do đó, yêu thương con người không chỉ dừng lại ở lời nói mà phải biểu hiện thành những việc làm cụ thể như mang lại cơm ăn, áo mặc, nước uống hàng ngày; đấu tranh chống lại mọi hành vi xúc phạm, chà đạp lên phẩm giá của con người; ra sức phấn đấu vì độc lập của Tổ quốc, tự do, hạnh phúc của nhân dân Tình thương yêu đó không chỉ giới hạn trong phạm vi dân tộc mà vươn tới tầm nhân loại

Giáo dục cho TN yêu thương con người, sống có nghĩa tình Tình yêu đó

là tình cảm rộng lớn, trước hết dành cho những người cùng khổ, những người lao động bị áp bức bóc lột Tình yêu thương đó đã được thể hiện ở Hồ Chí

Minh bằng nguyện vọng cao nhất của mình: "Tôi chỉ có một ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành".[40,

tr.161] Nếu không có tình yêu thương con người như vậy thì không thể nói đến cách mạng, càng không thể nói đến CNXH và chủ nghĩa cộng sản

Thứ tư, khi giáo dục đạo đức cách mạng cho TN còn phải quan tâm

đến giáo dục tinh thần quốc tế trong sáng Theo Hồ Chí Minh, tinh thần

yêu nước phải gắn với tinh thần quốc tế trong sáng, chân chính Nếu TN chỉ

có tinh thần yêu nước mà không có tinh thần quốc tế trong sáng, chân chính

sẽ dẫn đến kỳ thị dân tộc, chủng tộc, nước lớn hoặc dân tộc hẹp hòi Tinh thần quốc tế trong sáng, chân chính là tinh thần quốc tế vô sản, đoàn kết các dân tộc bị áp bức và giai cấp vô sản toàn thế giới trong cuộc đấu tranh cho tiến bộ, hoà bình, độc lập dân tộc, hữu nghị và CNXH, chủ nghĩa cộng sản

1.2.1.2 Giáo dục, bồi dưỡng các chuẩn mực thể hiện lập trường chính trị cho thanh niên

Trước tiên Người chủ trương giáo dục, bồi dưỡng cho TN nâng cao

lòng yêu nước gắn với yêu chủ nghĩa xã hội, Người coi yêu nước như một

chuẩn mực đạo lý cao nhất của TN Người căn dặn: Yêu Tổ quốc phải gắn liền với yêu nhân dân, yêu CNXH, yêu lao động, yêu nghề nghiệp Theo Người, yêu nước còn bao hàm sự thống nhất giữa độc lập của Tổ quốc với tự

do, hạnh phúc của nhân dân Chỉ có đem lại lợi ích thiết thực cho nhân dân, đem lại ấm no hạnh phúc cho nhân dân, thì nhân dân mới biết rõ giá trị của tự

do, của độc lập mà tự thắp sáng ngọn lửa yêu nước

Lòng yêu nước của dân tộc Việt Nam được hình thành, được thử thách

và được khẳng định qua bao thăng trầm của lịch sử, nó đã được bổ sung và phát triển qua từng thời kỳ, nó là một trong những giá trị truyền thống cao quý và bền vững nhất của dân tộc ta Có thể nói rằng, dưới thời đại Hồ Chí Minh, truyền thống yêu nước được phát huy lên tầm cao mới thành lý tưởng:

sống, chiến đấu, lao động, học tập vì độc lập dân tộc, vì CNXH, vì hạnh phúc

của nhân dân Người khẳng định “Yêu tổ quốc, yêu nhân dân phải gắn liền với yêu chủ nghĩa xã hội, vì có tiến lên chủ nghĩa xã hội thì nhân dân mình mới ngày một ấm no thêm, Tổ quốc mỗi ngày một giàu mạnh thêm” [45,

tr.173] CNXH theo Hồ Chí Minh là một xã hội giàu có, dân chủ, đạo đức và văn minh, một xã hội tự do và nhân đạo, phản ánh được khát vọng tha thiết của loài người.Vì vậy, để giữ vững được độc lập, tự chủ, để đảm bảo cho nhân dân một cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc chúng ta không có con đường nào khác là phải tiến lên CNXH

Yêu CNXH trước hết phải giáo dục cho TN nhận thức sâu sắc về con đường cách mạng của Đảng và nhân dân ta là độc lập dân tộc và tiến lên CNXH, sự lựa chọn đó đã trở thành niềm tin, lẽ sống của nhiều thế hệ kế tục nhau Do vậy, Hồ Chí Minh luôn nhắc nhở cần phải giáo dục cho TN nhận thức đúng lý tưởng cao đẹp, giá trị của độc lập dân tộc, bản chất tốt đẹp của CNXH chính là trang bị cho họ vũ khí tinh thần, từ đó họ xác định được ý thức trách nhiệm đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Người căn

dặn cán bộ, đảng viên và TN: “Người cộng sản chúng ta không một phút nào được quên lý tưởng cao cả của mình là phấn đấu cho hoàn toàn độc lập, cho CNXH hoàn toàn thắng lợi trên đất nước ta và trên thế giới” [47, tr 372]

Chủ nghĩa yêu nước dưới thời đại Hồ Chí Minh là sự thống nhất giữa lòng yêu Tổ quốc với lòng yêu CNXH Lòng yêu CNXH không phải chỉ là một nhận thức lý luận và tình cảm chung, mà phải biểu hiện ra thành hành động hàng ngày đấu tranh không mệt mỏi để xây dựng CNXH, làm cho đất nước ngày càng phồn vinh, nhân dân lao động ngày càng có đời sống vật chất

và tinh thần không ngừng nâng cao Theo Hồ Chí Minh, chủ nghĩa xã hội là

"Xã hội ngày càng tiến, vật chất ngày càng tăng, tinh thần ngày càng tốt, đó

là chủ nghĩa xã hội" [46, tr 591]; "Chủ nghĩa xã hội là làm cho nhân dân đủ

ăn, đủ mặc, ngày càng sung sướng, ai nấy được đi học, ốm đau có thuốc, già không lao động được thì nghỉ, những phong tục tập quán dần dần được xóa bỏ" [46, tr 591] và "Chủ nghĩa xã hội trước hết nhằm làm cho nhân dân lao động thoát nạn bần cùng, làm cho mọi người có công ăn việc làm, được ấm no

và sống một đời hạnh phúc" [46, tr.17]

Có thể khẳng định trong tư tưởng Hồ Chí Minh sự thống nhất khăng

khít, không thể tách rời giữa độc lập dân tộc và CNXH là cái cốt lõi nhất, căn bản nhất Yêu nước phải gắn liền với yêu CNXH Vì chỉ có CNXH mới đảm bảo tự do, hạnh phúc thực sự cho nhân dân, mới có độc lập dân tộc với đúng

nghĩa của nó Hồ Chí Minh từng nói "Nếu nước độc lập mà dân không hưởng hạnh phúc tự do thì độc lập cũng chẳng có nghĩa lý gì "[40, tr 56] Điều đó

cho thấy Người kiên quyết đấu tranh giành độc lập dân tộc và đưa đất nước

đi theo con đường xã hội chủ nghĩa sau khi giành được độc lập để dân có hạnh phúc, tự do là điều tất yếu như nhau

Nâng cao lòng yêu nước, yêu CNXH là một yêu cầu mà Hồ Chí Minh đòi hỏi cần phải giáo dục, bồi dưỡng cho thế hệ trẻ Để họ ngày càng nhận thức rằng muốn đưa đất nước và dân tộc tiến lên không có con đường nào khác ngoài con đường đi lên CNXH vì theo Người yêu nước không chỉ góp vai trò động lực tinh thần trong lĩnh vực chiến đấu chống ngoại xâm mà cả trong lĩnh vực lao động, học tập xây dựng đất nước Do đó Người đã chú trọng giáo dục, bồi dưỡng cho TN ý chí tự lập, tự cường để vươn lên, không chịu khuất phục trước mọi khó khăn nguy hiểm, ra sức phấn đấu học tập rèn luyện, lao động sáng tạo xây dựng CNXH ở nước ta ngày càng giàu mạnh

Như vậy, giáo dục TN nâng cao lòng yêu nước, yêu CNXH là một nội dung quan trọng trong tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục, bồi dưỡng đạo đức cách mạng cho TN là yếu tố cơ bản nhất định hướng tư tưởng để các thế hệ TN cống hiến sức trẻ cho sự phát triển chung của đất nước

Sau đó Người còn chủ trương giáo dục, bồi dưỡng cho TN có nhận

thức đúng và tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, trí tuệ của tập thể, của nhân dân và kiên quyết đấu tranh trừ bỏ chủ nghĩa cá nhân Đây là quan điểm được

xuất phát từ những truyền thống quý báu của dân tộc ta, những phẩm chất cao quý của nhân dân ta và vai trò lãnh đạo của Đảng, do đó Người nhắc nhở mọi người phải giáo dục TN có nhận thức đúng và tin tưởng sâu sắc vào sự lãnh đạo của Đảng, lực lượng và trí tuệ của tập thể, của nhân dân Nếu không có sự lãnh đạo của Đảng, sự chăm lo của tập thể và của nhân dân thì TN không thể trưởng thành được Một mặt người nhấn mạnh phẩm chất chủ yếu của đạo đức cách mạng đó là chủ nghĩa tập thể và đối lập với nó là chủ nghĩa cá nhân Mặt khác Người thường nhấn mạnh tinh thần tự lực, tự cường và ý thức tự rèn luyện của

cá nhân, vai trò của cá nhân trong xã hội, song mối liên hệ giữa cá nhân và xã hội trước hết phải được xem xét theo nguyên tắc cá nhân gắn chặt với xã hội, với tập thể Cá nhân phải có cái nhìn lạc quan, tin tưởng vào xã hội Nếu không

có cách nhìn nhận đó, thậm chí ngược lại không tin tưởng đi đến khinh miệt và

xa lánh nhân dân, xa lánh tập thể thì TN sẽ trở về với chủ nghĩa cá nhân tư sản

Từ đó, phải làm cho TN tìm ra được sức mạng trong tập thể nhỏ bé của mình cũng như trong nhân dân, có sự đồng cảm và chia sẻ những công việc nặng

nhọc với nhân dân, gắn bó máu thịt với nhân dân Người nói "Đạo đức cách mạng là hòa mình với quần chúng thành một khối, tin quần chúng, hiểu quần chúng, lắng nghe ý kiến của quần chúng"[45, tr 290] Vì vậy, cần phải giáo dục

cho TN biết đồng cảm, sẻ chia, gắn bó máu thịt với nhân dân bắt đầu từ những tập thể nhỏ bé từ nhóm bạn bè, lớp học cho đến những tập thể lao động

Trong 5 điểm dạy thanh niên, Hồ Chí Minh đã nhắc nhở thanh niên phải kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân vì nó là kẻ thù hung ác nhất của CNXH

Người đã nói nhiều lần về tính chất nguy hiểm, độc ác, gian giảo, xảo quyệt, xấu xa

của chủ nghĩa cá nhân "Chủ nghĩa cá nhân trái ngược với đạo đức cách mạng,

nếu nó còn lại trong mình, dù là ít thôi, thì nó sẽ chờ dịp để phát triển, để che lấp đạo đức cách mạng để ngăn trở ta một lòng, một dạ đấu tranh cho sự nghiệp cách mạng Chủ nghĩa cá nhân là một thứ rất gian giảo, xảo quyệt; nó khéo dỗ dành người ta đi xuống dốc Mà ai cũng biết rằng xuống dốc thì dễ hơn lên dốc Vì thế

mà càng nguy hiểm" [45, tr 283 -284]

Đề cao tinh thần trách nhiệm, thực hành chủ nghĩa tập thể Hồ Chí Minh luôn giáo dục, rèn luyện TN: là người cách mạng, TN phải luôn luôn đặt nghĩa vụ lên trên quyền lợi, phải ra sức lao động, học tập Trong mọi công việc, TN cần phải nêu cao tinh thần đâu cần TN có, việc gì khó TN làm, gian khổ thì đi trước, hưởng thụ nhận sau mọi người Theo Hồ Chí Minh, cống hiến cho Tổ quốc, phục vụ cho nhân dân là nét đẹp của đạo đức

cách mạng Hồ Chí Minh dạy TN: “Thiện nghĩa là tốt đẹp, vẻ vang Trong

xã hội không có gì tốt đẹp, vẻ vang bằng phục vụ cho lợi ích của nhân dân”[44, tr 276] Muốn hết lòng phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân thì

TN phải đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân Vì chủ nghĩa cá nhân là chỉ biết mình béo, mặc thiên hạ gầy, chỉ muốn “mọi người vì mình” không biết

“mình vì mọi người”

Việc Hồ Chí Minh luôn giáo dục TN vừa biết quan tâm đến chủ nghĩa

cá nhân vừa chống chủ nghĩa cá nhân tức là Người đòi hỏi TN phải biết giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa lợi ích của mình với lợi ích của tập thể và

xã hội; phải biết đặt lợi ích của cá nhân trong lợi ích tập thể, xã hội, biết làm cho lợi ích cá nhân và xã hội phát triển hài hòa Xã hội không đòi hỏi cá nhân phải hạn chế lợi ích của mình mà yêu cầu cá nhân quan tâm thúc đẩy lợi ích riêng trong sự phát triển lợi ích chung của tập thể và xã hội

1.2.1.3 Giáo dục, bồi dưỡng cho thanh niên các chuẩn mực đạo đức hướng vào sự tự hoàn thiện bản thân

TN là lực lượng lao động chủ yếu của xã hội Từ nhận thức trên, Hồ

Chí Minh đặc biệt quan tâm đến việc giáo dục cho TN tình yêu lao động, yêu nghề nghiệp Muốn cho TN yêu lao động thì trước hết phải làm cho TN

nhận thức được lao động là bổn phận trách nhiệm của mỗi công dân đối với

Tổ quốc Người dạy: “Lao động là nghĩa vụ thiêng liêng, là nguồn sống, nguồn hạnh phúc của chúng ta” [46, tr 313] Phải giúp cho TN tránh tư tưởng xem khinh lao động, thói ỷ lại, lười biếng trong lao động.“Trong xã hội ta không có nghề nào thấp kém, chỉ những kẻ lười biếng, ỷ lại mới đáng xấu hổ” [46, tr 313] và “Bất cứ làm nghề gì, có ích cho nước nhà, cho nhân dân, cho giai cấp, đều là vẻ vang Bất cứ nấu bếp, quét nhà hay làm chủ tịch, đều phải lao động cả, làm gì ích nước lợi dân là vẻ vang” [44, tr 296]

Yêu lao động, thanh niên phải biết quý trọng thành quả lao động; biết tiết kiệm, biết chi tiêu hợp lý; phải hăng hái thi đua sản xuất thực hành tiết kiệm; phải tự giác giữ kỷ luật lao động; lao động phải có kế hoạch, chú trọng tính thiết thực, hiệu quả Yêu lao động trong tư tưởng của Người còn

là biểu hiện cụ thể của đạo đức cách mạng, của phẩm chất “trung với nước, hiếu với dân”

Cùng với yêu lao động TN còn phải chú ý thực hành tiết kiệm phải

biết tiêu dùng một cách hợp lý, không đua đòi, lãng phí Nghĩa là trong mọi công việc đều phải biết thực hành tiết kiệm Theo Hồ Chí Minh tiết kiệm là tiêu xài đúng mực Việc gì đáng chi là phải chi, việc gì chưa đáng chi thì khoan hãy chi, việc gì không đáng chi thì dứt khoát không chi Với ý nghĩa

đó, sống giản dị, tiết kiệm là một biểu hiện cụ thể của lòng yêu lao động,

biết quý trọng thành quả lao động Ngày nay, lòng yêu nước đòi hỏi mọi người không chỉ biết hăng hái thi đua trong sản xuất mà còn phải biết ra sức thực hành tiết kiệm trong tiêu dùng nhằm làm giàu cho bản thân và cho Tổ

quốc Vì sản xuất mà không gắn liền với tiết kiệm thì cũng giống như “một cái thùng không có đáy; nước đổ vào chừng nào, chảy ra hết chừng ấy, không lại hoàn không” [41,tr 636]

Ngoài yêu lao động, thực hành tiết kiệm, TN cần phải rèn luyện lối

sống giản dị, trung thực, siêng năng Giản dị là phong cách sống của con người mới Sống giản dị thì “cách ăn mặc phải sạch sẽ, đơn giản, chất phác, chớ lượt thượt, xa xỉ, lòe loẹt” [41, tr 99] Nghĩa là phải biết sống chừng

mực, điều độ, ngăn nắp, vệ sinh, ít lòng ham muốn về vật chất Hồ Chí Minh dạy TN trong lúc nước ta còn nghèo khó, nhân dân ta còn thiếu thốn mà cá nhân chỉ muốn riêng hưởng ăn ngon, mặc đẹp là không có đạo đức Vì thế, làm Chủ tịch nước nhưng Người vẫn ở nhà gỗ đơn sơ, mặc quần áo vải, cơm rau đạm bạc Hồ Chí Minh còn dạy TN phải sống trung thực Sống trung thực luôn luôn được tôn trọng, yêu lẽ phải, ghét giả dối Rèn luyện lối sống trung thực cho TN phải bắt đầu từ chính bản thân Nếu không trung thực với bản thân thì không thể trung thực với mọi người Trung thực phải đi liền với dũng cảm Có dũng cảm thì TN mới dám thừa nhận những sai lầm thiếu sót của bản thân, mới có quyết tâm sửa chữa

1.2.1.4 Giáo dục, bồi dưỡng các chuẩn mực đạo đức thể hiện trong quan hệ với công việc

Theo Hồ Chí Minh đạo đức được nảy sinh từ hoạt động thực tiễn mà chủ yếu là từ lao động sản xuất và đấu tranh cách mạng Chỉ có trong hoạt

động thực tiễn, chấp nhận những yêu cầu của thực tiễn về mặt đạo đức và đáp ứng được những yêu cầu ấy, TN tự thể nghiệm mình hình thành dần được những phẩm chất đạo đức cần thiết Đối với công việc Người yêu cầu phải

giáo dục cho TN có trách nhiệm, có lương tâm, tôn trọng pháp luật, lẽ phải,

có chất lượng, hiệu quả đối với nhiệm vụ công việc của mình Người chỉ rõ

cho TN là: trong xã hội mỗi nghề nghiệp đều có những đặc trưng riêng về kỹ thuật và tính chất lao động, đều có những khó khăn và thuận lợi không giống nhau Nhưng tất cả đều nhằm cho việc phát triển sản xuất, nâng cao đời sống của mọi người Vì vậy, việc giáo dục cho TN yêu lao động, làm chủ lao động, coi lao động là nguồn sống, niềm vui và hạnh phúc, là nghĩa vụ và trách nhiệm của mình Trên cơ sở đó TN sẽ tích cực, nhiệt tình hăng hái tham gia lao động sản xuất để tăng nhanh của cải cho xã hội trong đó có phần của bản thân mình, gia đình mình

Theo Hồ Chí Minh trong lao động TN cần phải có trách nhiệm, có lương tâm nghề nghiệp, tôn trọng pháp luật Vì TN là người cách mạng nên phải đặt nghĩa vụ lên trên quyền lợi, phải ra sức lao động, học tập để cống hiến chứ không phải chỉ biết đòi hỏi lợi ích của riêng mình Trong mọi công việc, TN cần phải nêu cao tinh thần gian khổ đi trước, hưởng thụ nhận sau

Xuất phát từ yêu cầu nhiệm vụ mới của cách mạng Hồ Chí Minh rất quan tâm đến giáo dục đạo đức nghề nghiệp cho TN Người coi đây là điều kiện quan trọng để TN cống hiến ngày càng nhiều cho Tổ quốc, cho nhân dân

Người thường nói: công việc ngày càng nhiều so với trước, công việc bây giờ khó khăn hơn, to lớn hơn, phức tạp hơn và nhiều việc trước kia không có mà bây giờ phải làm Chính vì vậy cần làm cho thanh niên thấy rõ được đâu là

chỗ to lớn hơn, khó khăn hơn, phức tạp hơn những công việc đang làm và sẽ phải làm Nhận thức đầy đủ vấn đề đó TN sẽ có quyết tâm và nghị lực lớn hơn để ra sức phấn đấu học tập phục vụ cho công việc, say mê công việc, đó chính là điều cần giáo dục cho thanh niên biết yêu quý nghề nghiệp của mình

Hồ Chí Minh cho rằng: TN có lòng yêu nghề nghiệp nó sẽ trở thành động lực thúc đẩy mạnh mẽ sự hăng say học tập, rèn luyện để không ngừng nâng cao tay nghề, làm việc có năng suất, chất lượng có sáng tạo và có hiệu quả kinh tế Do đó, giáo dục cho TN các chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp nói chung và lương tâm nghề nghiệp nói riêng là một đòi hỏi cao về phẩm chất của người TN trong thời đại mới tức là nó đòi hỏi TN trong bất kỳ công việc

gì cũng phải tích cực rèn luyện để vừa có tay nghề ngày càng cao vừa tích cực chống làm dối, làm ẩu gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước và của nhân dân Bởi vì nước ta đi lên chủ nghĩa xã hội từ nền sản xuất nhỏ còn phổ biến

do đó mang nặng thói quen lao động sản xuất bằng kinh nghiệm và thủ công lại trải qua hàng ngàn năm thống trị phong kiến và hàng trăm năm thống trị thực dân, những tư tưởng coi khinh, coi thường lao động chân tay, lao động

tự do tùy tiện và những thói hư, tật xấu còn lại, có tác động không nhỏ chưa thể xóa bỏ ngay được Vì vậy, đối với TN việc đào tạo nghề và giáo dục phẩm chất nghề nghiệp càng phải được coi trọng vì đó là lực lượng quan trọng cần phải được đào tạo ở trình độ chuyên môn hóa sâu, trong khi đó thực trạng những phẩm chất nghề nghiệp cũng như tay nghề của họ còn thấp chưa vững vàng Hồ Chí Minh luôn quan tâm, nhắc nhở là phải đẩy mạnh hơn nữa về giáo dục lao động trong nhà trường xem đó là một khâu chủ yếu