Vận dụng quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng về “mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức” để làm rõ việc xây dựng lối sống tích cực của sinh viên là vô cùng quan trọng

Theo quan điểm duy vật biện chứng: vật chất và ý thức tồn tại trong mối quan hệ biện chứng với nhau thông qua hoạt động thực tiễn của con người; trong mối quan hệ đó, vật chất giữ vai tr

ĐẠI HỌC ĐẠI NAM

KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN

Môn: Triết Học

Đề tài 1:

Vận dụng quan điểm của Chủ nghĩa duy vật biện chứng về “Mối quan

hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức” để làm rõ việc xây dựng lối sống tích cực của sinh viên là vô cùng quan trọng Liên hệ với sinh viên Lớp/Khoa và bản thân?

Giảng viên: Dương Thị Nhẫn

Lớp: Điều Dưỡng 15-02

Họ tên: Trịnh Đức Chiến

MSSV: 1575010011

…, tháng 3, 2022

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 2

NỘI DUNG CHÍNH 3

2.1 Chủ nghĩa duy vật biện chứng về “Mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức” 3

2.1.1 Khái niệm 3

2.1.2 Quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng về “Mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức” 4

2.1.3 Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức 6

2.1.4 Ý nghĩa phương pháp luận của mối quan hệ giữa vật chất và ý thức .8

2.1.5 Vận dụng mối quan hệ giữa vật chất và ý thức trong cuộc sống 8

2.2 Vận dụng quan điểm này vào xây dựng lối sống tích cực của sinh viên hiện nay 10

2.3 Liên hệ với sinh viên Lớp/ Khoa và bản thân 13

2.3.1 Liên hệ với sinh viên Lớp/ Khoa 13

2.3.2 Liên hệ bản thân 14

KẾT LUẬN 15

TÀI LIỆU THAM KHẢO 16

LỜI MỞ ĐẦU

Ngược dòng thời gian để tìm về cội nguồn của sự phát triển xã hội loài người Một xã hội văn minh như ngày hôm nay, ấy vậy mà đã có từng thời kì ăn lông ở lỗ từng sống bầy đàn chờ sản vật của tự nhiên ban tặng nhưng rồi giới tự nhiên cũng chẳng hào phóng với tổ tiên chúng ta mãi được sản vật của tự nhiên vơi dần, săn bắt, hái lượm cũng ngày càng khó khăn, trong các khó khăn ấy tổ chức xã hội bầy đàn kia đã có những bước phát triển mới, trong phân công lao động chính từ lao động đã sản sinh ra những con người văn minh hôm nay, chính từ lao động mà từ tiếng hú của kéo dài của bầy vượn người hia nay đã trở thành âm thanh tách bạch của lòai người hôm nay Đồng thời với lao động là ngôn ngữ, tư duy phát triển

Triết học là bước phát triển vĩ đại của tư duy Ngay từ đầu triết học

đã là họat động tinh thần biểu hiện khả năng nhận thức, đánh giá của con người về thế giới, nó tồn tại với tư cách là một hình thái ý thức xã hội

NỘI DUNG CHÍNH

2.1 Chủ nghĩa duy vật biện chứng về “Mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức”

2.1.1 Khái niệm

a Vật chất

Vật chất được hiểu là một phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan được đem lại cho con người trong cảm giác, được cảm giác của chúng ta chép lại; chụp lại; phản ánh và không lệ thuộc vào cảm giác

Lênin đòi hỏi phân biệt vật chất với với tư cách là một phạm trù triết học, nó chỉ ra tất cả những gì tác động đến ý thức của chúng ta, giúp hiểu biết các hiện tượng

Vật chất là hiện thực khách quan, tồn tại bên ngoài không phụ thuộc vào cảm giác, ý thức của con người

b Ý thức

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin thì ý thức là sự phản ánh một cách năng động, sáng tạo thế giới khách quan vào trong bộ óc con người, là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan

Tuy nhiên, không phải cứ thế giới khách quan tác động vào bộ não con người thì tự nhiên trở thành ý thức Mặt khác, ý thức là sự phản ánh năng động, sáng tạo thế giới, do nhu cầu cải tạo giới tính tự nhiên của con người quyết định và được thực hiện thông qua hoạt động lao động Do đó,

ý thức … là cái vật chất được đem chuyển vào trong đầu óc con người và được cải biến đi ở trong đó”

Tính sáng tạo của ý thức được biểu hiện rất phong phú Trên cơ sở những gì đã có, ý thức có thể tạo ra những hiểu biết mới về sự vật, có thể hình dung ra những gì không có trong thực tế Ý thức có thể dự đoán, đoán trước được tương lai, có thể tạo ra những ảo tưởng, hoang đường, những lý thuyết khoa học và lý thuyết rất trừu tượng và có tính khái quát cao

Tuy nhiên, tính sáng tạo ra ý thức là sự sáng tạo ra sự phản ánh, vì

ý thức bao giờ cũng chỉ là sự phản ánh tồn tại

Ý thức là sản phẩm lịch sử của quá trình phát triển xã hội nên mang bản chất xã hội

2.1.2 Quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng về “Mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức”

Theo quan điểm duy vật biện chứng: vật chất và ý thức tồn tại trong mối quan hệ biện chứng với nhau thông qua hoạt động thực tiễn của con người; trong mối quan hệ đó, vật chất giữ vai trò quyết định đối với ý thức

Quan điểm đó, một mặt đối lập với quan điểm duy tâm, mặt khác cũng khác biệt cơ bản với quan điểm siêu hình trong việc giải quyết vấn

đề về mối quan hệ giữa vật chất và ý thức Theo quan điểm duy tâm, không phải vật chất quyết định ý thức mà ngược lại; còn quan điểm duy vật siêu hình chỉ nhấn mạnh một chiều đến vai trò quyết định của ý thức, xem thường vai trò năng động sáng tạo của ý thức đối với vật chất, đặc biệt là nó không thấy được vai trò của thực tiễn trong việc phân tích mối quan hệ giữa vật chất và ý thức

- Quan điểm duy vật biện chứng về vai trò của vật chất đối với ý thức

Vai trò quyết định của vật chất đối với ý thức được phân tích ở các điểm cơ bản sau đây:

+ Vật chất giữ vai trò là nguồn gốc, cơ sở và điểu kiện quyết định quá trình hình thành, vận động, phát triển của ý thức

+ Vật chất giữ vai trò quyết định nội dung của ý thức (mọi nội dung của ý thức, suy đến cùng đều chỉ là sự phản ánh đối với thực tế khách quan)

+ Vật chất giữ vai trò là cơ sở, điều kiện quyết định mọi hoạt động sáng tạo của ý thức

+ Vật chất giữ vai trò là điều kiện quyết định quá trình vận dụng ý thức trong hoạt động thực tiễn cải biến khách quan

- Quan điểm duy vật biện chứng về vai trò của ý thức đối với vật chất

Trong mối quan hệ với thế giới khách quan, loài người khác căn bản với loài vật ở chỗ có khả năng làm cải biến môi trường khách quan để

tồn tại và phát triển Hoạt động làm cải biến đó trực tiếp nhờ vào hoạt động lao động và các hoạt động thực tiễn khác mà chỉ con người mới có

Hoạt động thực tiễn đó không phải là hoạt động bản năng như loài vật mà là hoạt động xã hội và là hoạt động có sự tham gia và chi phối của nhân tố ý thức, đặc biệt là nhân tố tri thức; nó quyết định sự thành công hay thất bại, quyết định tính hiệu quả hay không hiệu quả của các hoạt động thực tiễn làm cải biên khách quan Vì vậy, vai trò của ý thức đối với vật chất luôn luôn cần được phân tích thông qua hoạt động thực tiễn Vai trò đó được thể hiện trên hai điểm cơ bản:

+ Từ ý thức đã có được, con người xác định mục tiêu, phương hướng cho hoạt động thực tiễn

+ Từ ý thức đã có được, con người xây dựng nên phương pháp, mô hình, kế hoạch tổ chức hoạt động thực tiễn

Mức độ, phạm vi và hiệu quả tác động của ý thức đối với vật chất phụ thuộc vào hai điều kiện cơ bản sau:

Một là, mức độ, phạm vi phản ánh đúng đắn của ý thức đối với thực

tế khách quan

Hai là, mức độ, phạm vi vật chất hoá ý thức trong hoạt động thực tiễn (sự thâm nhập của một ý thức nào đó trong xã hội, biến thành hoạt động thực tiễn của cộng đồng; những sáng kiến, giải pháp, được thừa nhận và áp dụng trong thực tế sản xuất kinh doanh, …

2.1.3 Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức

Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức là mối quan hệ biện chứng Trong mối quan hệ giữa vật chất và ý thức thì vật chất có trước còn ý thức

có sau, vật chất là nguồn gốc của ý thức quyết định ý thức,ý thức tác động trở lại vật chất thông qua hoạt động thực tiễn của con người

a Vật chất quyết định ý thức

Chủ nghĩa duy vật biện chứng khẳng định rằng: Vật chất là cái có trước, ý thức là cái có sau, vật chất là nguồn gốc của ý thức, quyết định ý thức, bởi vì:

Ý thức là sản phẩm của một dạng vật chất có tổ chức cao, là sự phản ánh của thế giới vật chất, là hình ảnh mang tính chủ quan của thế giới vật chất Vì vậy, nội dung của ý thức do vật chất quyết định Nên vật chất không chỉ quyết định nội dung mà hình thức biểu hiện cũng như mọi

sự biến đổi của ý thức

Các yếu tố cấu thành nguồn gốc tự nhiên, nguồn gốc xã hội của ý thức là bản thân thế giới khách quan hoặc các dạng tồn tại của vật chất đều khẳng định vật chất là nguồn gốc của ý thức

Ví dụ 1: Hoạt động của ý thức diễn ra bình thường trên cơ sở hoạt động sinh lý thần kinh của bộ não người Nhưng khi bộ não con người bị tổn thương thì hoạt động ý thức cũng bị rối loạn

Ví dụ 2: Ở Việt Nam, nhận thức của học sinh tiểu học, cấp hai, cấp

ba về công nghệ thông tin còn rất yếu Nguyên nhân là do thiếu máy móc cũng như thiếu đội ngũ giảng viên Nhưng nếu đáp ứng được vấn đề hạ tầng thì trình độ tin học của học sinh tiểu học, cấp hai, cấp ba của sẽ tốt hơn rất nhiều Điều này đã khẳng định điều kiện vật chất như vậy thì ý thức cũng như vậy

b Ý thức tác động lại vật chất thông qua các hoạt động thực tiễn Trong mối quan hệ với vật chất, ý thức có thể tác động trở lại đối với vật chất thông qua các hoạt động thực tiễn của con người Bởi vì ý thức chính là ý thức của con người nên nói đến vai trò của ý thức chính là nói đến vai trò của con người Bản thân ý thức không trực tiếp làm thay đổi bất cứ điều gì trong hiện thực khách quan

Mọi hoạt động của con người đều do ý thức chỉ đạo, vì vậy vai trò của ý thức không phải là trực tiếp tạo ra hay làm thay đổi thế giới vật chất

mà nó trang bị cho con người những hiểu biết về hiện thực khách quan, trên cơ sở đó con người xác định mục tiêu, đề ra phương hướng, xây dựng

kế hoạch, lựa chọn phương pháp, các biện pháp, công cụ, phương tiện …

để thực hiện mục tiêu của mình

c Sự trở lại của ý thức đối với vật chất diễn ra theo hai hướng: Tích cực: Ý thức có thể trở thành động lực thúc đẩy vật chất phát triển

Tiêu cực: Ý thức có thể là lực cản phá vỡ sự vận động và phát triển của vật chất khi ý thức phản ánh không đúng, làm sai lệch các quy luật vận động khách quan của vật chất

Như vậy, bằng cách định hướng hoạt động của con người, ý thức có thể quyết định hành động của con người, hoạt động thực tế của con người đúng hay sai, thành công hay thất bại …

Ví dụ 1 Hiểu được tính chất vật lý của thép là nóng chảy ở nhiệt độ hơn 10000C, người ta tạo ra các nhà máy gang thép để sản xuất thép đủ kích cỡ chứ không phải bằng phương pháp thủ công cổ xưa

Ví dụ 2 Từ nhận thức đúng đắn về thực tế kinh tế đất nước Từ sau Đại hội VI, đảng ta chuyển nền kinh tế từ tự cung, quan liêu sang nền kinh tế thị trường, để sau gần 30 năm bộ mặt nước ta đã thay đổi hẳn

2.1.4 Ý nghĩa phương pháp luận của mối quan hệ giữa vật chất

và ý thức

Mọi hoạt động đều phải xuất phát từ quy luật khách quan

Trong hoạt động nhận thức và thực tiễn con người phải tôn trọng khách quan, đồng thời phải phát huy tính năng động chủ quan của mình

Tôn trọng khách quan là tôn trọng tính khách quan của vật chất, tôn trọng các quy luật tự nhiên và xã hội…

Phải xuất phát từ thực tế khách quan, lấy thực tế khách quan làm căn cứ cho mọi hoạt động nhận thức và thực tiễn của mình;

Không được lấy ý muốn chủ quan của mình làm chính sách, không được lấy tình cảm làm điểm xuất phát cho chiến lược và sách lược cách mạng

Phát huy tính năng động, tích cực của ý thức

Để xã hội ngày càng phát triển thì phải phát huy tối đa vai trò tích cực của ý thức, vai trò tích cực của nhân tố con người, nhận thức đúng quy luật khách quan

Phải biết dựa trên quy luật khách quan để xác định mục tiêu, kế hoạch; biết tìm ra và vận dụng các phương pháp tổ chức hoạt động hiệu quả để đạt được mục tiêu để ra một cách tối ưu

Phải khắc phục bệnh chủ quan duy ý chí (chỉ xuất phát từ ý muốn chủ quan, nếu lấy ý chí áp đặt cho thực tế, lấy ảo tưởng thay cho hiện thực); bệnh bảo thủ trì trệ, thái độ tiêu cực, thụ động, ỷ lại ngồi chờ…; đặc biệt là trong quá trình đổi mới hiện nay

2.1.5 Vận dụng mối quan hệ giữa vật chất và ý thức trong cuộc sống

a Trong kinh tế và chính trị

Vận dụng của ĐCS Việt Nam vào sự nghiệp đổi mới – Từ lý luận của chủ nghĩa Mác – Lê nin, kinh nghiệm những thành công và thất bại trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng Cộng sản Việt Nam đã rút ra bài học kinh nghiệm quan trọng đó là “Mọi đường lối, chủ trương của Đảng phải xuất phát từ thực tế, tôn trọng quy luật khách quan”

b Trong việc xây dựng nền kinh tế mới

Hiện nay, người dân hiểu và tiếp thu những nghiên cứu, đúc kết từ phân tích của nhà khoa học, nhà triết học vào thực tiễn cuộc sống Sau đó

áp dụng mối quan hệ giữa vật chất và ý thức Nó là cơ sở để con người phản ứng với thực tại vật chất thông qua những nhận thức cụ thể Có những thứ tồn tại trong thực tế cuộc sống cần phải có sự cải tạo của con người mới có ích cho nhiều việc

Từ sự hiện diện của vật chất trên thế giới này, con người nhận thức đúng, thậm chí thay đổi và tác động trở lại một cách sáng tạo Làm cho vật chất đó sinh ra các vật thể, đồ vật, sinh vật, thực vật, … đa dạng hơn hoặc nếu chủ thể coi đó là vật có hại thì sẽ tìm cách kìm hãm sự phát triển của nó và loại bỏ nó khỏi thế giới loài người

Đất nước ta đang bước vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, Đảng ta chủ trương: “huy động ngày càng cao mọi nguồn lực cả trong và ngoài nước, đặc biệt là nguồn lực của dân và công cuộc phát triển đất nước”, muốn vậy phải “nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng phát huy sức mạnh toàn dân tộc, đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới, sớm đưa nước ta ra khỏi tình trạng kém phát triển, thực hiện “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”

Ví dụ mối quan hệ giữa vật chất và ý thức trong thực tiễn

Bởi vì, ý thức có tính độc lập tương đối, tính năng động sáng tạo có thể tác động trở lại vật chất thông qua hoạt động của con người, vì vậy cùng với việc xuất phát từ hiện thực khách quan, cần phát huy tính năng động chủ quan, tức là phát huy mặt tích cực của ý thức, hạn chế mặt tiêu cực của ý thức

Ví dụ 1: Trước khi thực hiện một trận đánh chúng ta làm quyết tâm thư; thực hiện tự phê bình và phê bình; rút ra các nhược điểm để tiến bộ, khắc phục những mặt tiêu cực Thực hiện giáo dục nhận thức thông qua các phong trào, thực tiễn tư tưởng cục bộ địa phương và đạo đức giả

Hay, giữa vật chất và ý thức chỉ có những mặt đối lập tuyệt đối trong phạm vi nhận thức luận Bên ngoài lĩnh vực đó, sự phân biệt là tương đối Vì vậy một chính sách đúng đắn là cơ sở để kết hợp hai điều này

Ví dụ 2: Thực hiện giáo dục chính trị tư tưởng gắn với đề cao lợi ích vật chất như: Đạt danh hiệu thi đua; khen thưởng

2.2 Vận dụng quan điểm này vào xây dựng lối sống tích cực của sinh viên hiện nay

Thứ nhất,vì vật chất quyết định ý thức nên trong nhận thức và hoạt động thực tiễn đòi hỏi phải xuất phát từ thực tế khách quan Đầu tiên, bản thân mỗi người phải tự xác định được các điều kiện khách quan ảnh hưởng đến cuộc sống học tập của bản thân Là sinh viên năm nhất sư phạm, học theo học chế tín chỉ, sống trong đất nước Việt Nam – một đất nước đang phát triển nằm trên bán đảo Đông Dương, tôi tự nhận thức được rằng điều kiện của đất nước còn khó khăn, cơ sở vật chất vẫn chưa hoàn thiện và hiện đại để đáp ứng nhu cầu của sinh viên Ví dụ như trong trường Đại học vì lý do thiếu giảng viên nên một số tiết học phải lùi vào buổi chiều tối để tiện cho việc giảng dạy hay đối với những bộ môn chuyên ngành ở khoa Anh như Nghe-Nói-Đọc-Viết, do thiếu thốn về trang thiết bị nên quá trình giảng dạy của giảng viên và quá trình học tập của học sinh đều bị ảnh hưởng

Mặt khác, mỗi người cần phải đặc biệt chú ý tôn trọng tính khách quan và hành động theo các qui luật mang tính khách quan, thể hiện qua một số hành động như: tuân thủ theo thời khóa biểu mà mỗi khoa đã giao cho học sinh để đi học đúng giờ, tham dự các tiết học đầy đủ đồng thời làm theo những lời mà giảng viên hướng dẫn Ngoài ra, cần phải tuân thủ theo đúng nội qui nhà trường, chấp hành đúng kỷ luật đặc biệt là những qui chế vế việc cấm thi, học lại

Thứ hai, vì ý thức có sự tác động trở lại đối với vật chất nên cần phải phát huy tính năng động chủ quan tức là phải phát huy tính tích cực, năng động và sáng tạo của ý thức Theo qui định của Bộ Giáo dục và Đào tạo, trường Đại học đã thực hiện tổ chức đăng ký học phần vì vậy bản thân cần phải chủ động hơn, năng nổ trong từng tiết học Trong kết cấu của ý thức thì tri thức là yếu tố quan trọng nhất

Tri thức là phương thức vận động và tồn tại của ý thức Chính vì vậy, sinh viên cần phải tích cực trong học tập, chủ động tìm hiểu và khai

Downloaded by tran quang (quangsuphamhoak35@gmail.com)