BÁO cáo THAM LUẬN NÂNG CAO kỹ NĂNG làm VIỆC NHÓM

Để giúp học sinh có kỹ năng hợp tác khi làm việc theo nhóm, đối với học sinh Tiểu học đó là một việc làm không hề dễ, nhất là đối với học sinh lớp 1, bởi vì các em dang chuyển từ hoạt độ

UBND HUYỆN BÌNH CHÁNH

TRƯỜNG TH TÂN QUÝ TÂY

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

Bình Chánh, ngày 7 tháng 12 năm

2019

BÁO CÁO THAM LUẬN NÂNG CAO KỸ NĂNG LÀM VIỆC NHÓM NHẰM PHÁT HUY

TÍNH TÍCH CỰC, SÁNG TẠO CỦA HỌC SINH TRONG GIỜ HỌC

I ĐẶT VẤN ĐỀ:

Trong thời đại ngày nay, khi khoa học kĩ thuật ngày càng phát triển thì yêu cầu

làm việc theo nhóm là cần thiết hơn bao giờ hết Đơn giản là vì không ai hoàn hảo, làm

việc theo nhóm có thể tập trung những mặt mạnh của từng người và bổ sung, hoàn

thiện cho nhau những điểm yếu Phương pháp dạy học theo nhóm là một trong những

phương pháp dạy học phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh

Để giúp học sinh có kỹ năng hợp tác khi làm việc theo nhóm, đối với học sinh

Tiểu học đó là một việc làm không hề dễ, nhất là đối với học sinh lớp 1, bởi vì các em

dang chuyển từ hoạt động vui chơi sang hoạt động học tập Vậy làm thế nào để giúp

học sinh Tiểu học thực hiện tốt nội dung này? Đó chính là vấn đề mà người giáo viên

Tiểu học luôn băn khoăn, trăn trở!

II MỤC ĐÍCH CỦA HÌNH THỨC DẠY HỌC THEO NHÓM:

Dạy học theo nhóm nâng cao tính tương tác giữa các thành viên trong nhóm Ngoài

ra còn có những tác động tích cực đối với người học như:

- Phát huy tính tích cực tư duy sáng tạo trong học tập, tăng cường động cơ học

tập làm nảy sinh những hứng thú mới

- Kích thích sự giao tiếp, chia sẻ tư tưởng, nguồn lực và cách giải quyết vấn đề

- Tăng cường các kĩ năng biểu đạt, phản hồi bằng các hình thức biểu đạt như lời

nói, ánh mắt cử chỉ…

- Khích lệ mọi thành viên tham gia học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau, phát triển mối

quan hệ gắn bó, quan tâm đến nhau

- Thông qua hoạt động nhóm phát triển kĩ năng giao tiếp và kĩ năng xã hội Trong

đó có kĩ năng giao tiếp như:

+ Biết chờ đợi đến lượt

+ Tóm tắt và xử lí thông tin

+ Biết xây dựng niềm tin qua cách bày tỏ sự ủng hộ qua ánh mắt nụ cười, yêu cầu giải thích, giúp đỡ và sẵn sàng giúp đỡ

+ Khả năng giải quyết bất đồng như kiềm chế bực tức, không làm xúc phạm người khác khi bất đồng ý kiến

III THỰC TRẠNG:

1 Thuận lợi :

- Nhà trường có đầy đủ cơ sở vật chất thuận lợi cho việc dạy và học

- Được sự quan tâm tạo điều kiện của BGH nhà trường về việc đổi mới các phương pháp dạy học để nâng cao chất lượng giáo dục

- Đa số học sinh được hỏi thì các em đều trả lời thích được học theo nhóm

2 Khó khăn:

- Mặc dù phần lớn giáo viên của nhà trường cũng tích cực đổi mới mô hình, phương pháp và hình thức tổ chức học nhóm Tuy nhiên phương pháp này còn bị hạn chế bởi không gian chật hẹp của lớp học( đối với những lớp có sĩ số đông), bởi thời gian hạn định cho một tiết học, giáo viên phải mất nhiều thời gian để chuẩn bị đồ dùng và thiết kế nhiệm vụ cho nhóm

- Việc thực hiện nội dung ở từng nhóm chỉ nhận được trình bày từ những học sinh

có kỹ năng đứng trước tập thể, phần còn lại là học sinh không tập trung trong thảo luận nhóm và còn tình trạng “đùn đẩy” các thành viên trong nhóm khi đại diện nhóm trình bày

- Một số giáo viên trẻ nhiệt tình thực hiện nội dung thảo luận nhóm cho học sinh, song do chưa có nhiều kinh nghiệm trong việc tổ chức hoạt động nhóm nên hoạt động diễn ra còn dàn trải và chưa đem đến hiệu quả khi thực hiện

IV CÁC BIỆN PHÁP ĐỂ THỰC HIỆN HÌNH THỨC DẠY HỌC THEO NHÓM ĐẠT HIỆU QUẢ:

1 CẤU TRÚC CHUNG CỦA QUÁ TRÌNH DẠY HỌC THEO NHÓM:

NHẬP ĐỀ VÀ GIAO NHIỆM VỤ Giới thiệu chủ đề Xác định nhiệm vụ các nhóm

Thành lập các nhóm

LÀM VIỆC NHÓM Chuẩn bị chỗ làm việc

Lập kế hoạch làm việc Thoả thuận quy tắc làm việc Tiến hành giải quyết nhiệm vụ Chuẩn bị báo cáo kết quả

TRÌNH BÀY KẾT QUẢ / ĐÁNH GIÁ Các nhóm trình bày kết quả

Đánh giá kết quả

Làm việc toàn lớp

Làm việc toàn lớp

Làm việc nhóm

2 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LIÊN QUAN KHI TỔ TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO NHÓM

2.1 Cách thành lập nhóm:

Việc phân chia nhóm thường dựa trên:

+ Số lượng học sinh trong lớp

+ Nội dung của bài học

+ Đặc điểm của học sinh

+ Cách chia nhóm như thế nào cho hợp lý: có thể theo một tiêu chuẩn nào đó của bài học hay của giáo viên và cũng có thể hoàn toàn ngẫu nhiên

♦ Nhóm ngẫu nhiên: Giáo viên chia nhóm một cách ngẫu nhiên

+ Chia nhóm theo biểu tượng

+ Ghép hình, Đếm số; Tháng sinh nhật,

+ Đặc điểm bên ngoài

♦ Nhóm chủ định: Giáo viên chủ động đưa ra yêu cầu theo đối tượng học sinh, nắm

bắt được trình độ từng học sinh (Chia nhóm khá, trung bình, nhóm yếu) Với kiểu chia này tôi thường áp dụng các cách chia nhóm như :

+ Theo giới, dân tộc

+ Theo sở thích

+ Theo chuyên môn sâu

+ Theo trình độ: khác nhau hoặc tương đồng (đa dạng hoặc đồng nhất)

2.2 Số lượng HS trong nhóm

- Nhóm nhỏ: 2 - 3 học sinh

- Nhóm vừa: 4 - 5 học sinh

- Nhóm lớn: 6 - 8 học sinh

2.3 Thời gian duy trì nhóm

- Thông thường nhóm cần được duy trì sao cho đủ thời gian để các thành viên hiểu nhau và có được các kỹ năng cần thiết

- Không nên lâu quá gây ra sự nhàm chán, tình trạng trì trệ thiếu năng động, dựa dẫm vào nhau

2.4 Thiết kế nhiệm vụ cho hoạt động nhóm

Nhiệm vụ nhóm phải đủ độ khó, cần đến sự hợp tác của học sinh để giải quyết

vấn đê

• Vấn đề đòi hỏi thảo luận, giải thích Các nhóm tìm hiểu và thảo luận một chủ đề

cho trước (bức tranh, một bài thơ hay một hiện vật,…), tập hợp những ý tưởng, chia

sẻ kinh nghiệm

• Giải quyết một vấn đề / bài tập Các nhóm tìm hiểu một vấn đề hay một tình

huống còn bỏ ngỏ và quyết định xem có thể làm gì Ví dụ: Giải quyết một vấn đề về môi trường hay xã hội, giải quyết một bài toán khó,…

• Thực hành, làm ra sản phẩm nào đó Các thành viên trong nhóm cùng làm việc

để tạo ra một sản phẩm ( tòa tháp bằng giấy, ghép hình…)

2.5 Các bước tổ chức hoạt động nhóm:

Bước 1: Chuẩn bị cho tổ chức hoạt động nhóm

• Xác định các nội dung cho hoạt động nhóm: Nội dung học tập thích hợp cho

hoạt động hợp tác theo nhóm thường là các vấn đề, câu hỏi, bài tập đòi hỏi tư duy và

sự đóng góp của nhiều người để giải quyết

• Xác định thành phần nhóm

• Xác đinh quy mô nhóm

• Xác định thời gian của từng hoạt động học nhóm

Bước 2: Tiến hành tổ chức dạy học theo nhóm

- Chia nhóm và phân công nhiệm vụ cho các thành viên nhóm

- Giao nhiệm vụ cho hoạt động nhóm

- Hỗ trợ và hướng dẫn khi cần

- Tổ chức cho các nhóm báo cáo kết quả làm việc nhóm (Cách tổ chức cho các nhóm trình bày kết quả và xử lý tình huống khi HS không có ý nhận xét; mỗi nhóm

có các nhiệm vụ khác nhau)

Bước 3: Tổng kết hoạt động học nhóm

- Tổng hợp, phân tích ý kiến và kết luận

- Đánh giá kết quả hoạt động nhóm

2.6 Vai trò của GV trong hoạt động nhóm:

Cung cấp nhiệm vụ có thách thức và tạo điêu kiện để nhóm hoàn thành nhiệm

vụ

Cân nhắc việc chia nhóm, thay đổi nhóm, tạo nhóm mới để đảm bảo 2 yếu tố an toàn và thách thức trong hoạt động nhóm.

Quản lí hoạt động nhóm (quan sát quá trình hoạt động nhóm, hỗ trợ và hướng dẫn khi cần thiết, khen ngợi và động viên học sinh)

+ Người giáo viên phải là người điều động các nhóm làm việc

+ Phải quan sát và theo dõi hoạt động, công việc của từng nhóm để tìm ra cách giải quyết hợp lý nhất

+ Trong quá trình quan sát các nhóm làm việc, người giáo viên phải phát hiện các sai lầm mà các nhóm mắc phải khi tham gia nhóm, những sai lầm mang tính điển hình

và chưa được sữa chữa để cuối phần thảo luận nhóm giáo viên có nhận xét, góp ý + Giáo viên phải nhắc lại các ý kiến mà nhóm đã trình bày một lần nữa khẳng định lại ý kiến của nhóm để nhóm cần bổ sung ý kiến hay không Nhấn mạng các khái niệm, các ý quan trọng của bài học

+ Giáo viên tóm tắt, tổng hợp, liên kết các ý kiến của từng nhóm thảo luận theo thứ tự để nêu bật được nội dung bài học

+ Người giáo viên là người hướng dẫn và giúp đỡ các nhóm nếu các nhóm có gặp khó khăn trong quá trình thảo luận

 Lưu ý: Không can thiệp sâu vào quá trình làm việc của nhóm làm ảnh hưởng

đến sự tập trung của nhóm

Chức danh của các thành viên trong nhóm: Tuỳ vào số lượng của nhóm mà giáo viên đề ra các chức danh: Ví dụ nhóm trưởng, thư ký, báo cáo, quản lý thời gian, giám sát, liên lạc,…

Để việc hoạt động nhóm thực sự có hiệu quả phải phân công nhiệm vụ, quy định thời gian rõ ràng và cụ thể cho các nhóm Nhóm trưởng đóng vai trò quan trọng nhất Nhóm trưởng phải là người khởi động buổi thảo luận nhóm bằng cách tạo một bầu không khí vào đề một cách sinh động, chân tình và thật sự thỏa mái

Những lưu ý trong khi thảo luận nhóm:

+ Người nhóm trưởng phải điều động được tất cả các nhóm viên tham gia tích cực vào buổi thảo luận

+ Người nhóm trưởng phải biết lắng nghe, khuyến khích các người rụt rè, ngăn chặn những người nói nhiều

+ Theo dõi và quan sát phản ứng của từng người để điều chỉnh buổi thảo luận + Khai thác nội dung bằng cách đặt câu hỏi kích thích tư duy của từng người + Phát hiện những mâu thuẫn trong cách trình bày của mỗi thành viên, tổng kết lại ý kiến của nhóm ở cuối buổi thảo luận

Vì vậy cần hướng dẫn cho học sinh ngay từ những lần đầu tiên làm việc theo nhóm theo các hình thức đến khi quen việc, các em phải cùng nhau hợp sức để hoàn thành nhiệm vụ được giao

Khi làm việc theo nhóm tự các nhóm có quyền lựa chọn cách thực hiện nào tuỳ thích, sao cho khi nhóm trình bày phải đạt được yêu cầu của GV giao

Các thành viên trong nhóm thay phiên làm nhóm trưởng, thư ký, báo cáo,… ở mỗi lần làn việc nhóm Với phương pháp này để tránh học sinh có thể làm qua loa, hình thức, nếu không có sự kiểm tra theo dõi của giáo viên, một số em yếu, thụ động không chịu động não, suy nghĩ, hoặc thuộc lòng đọc vẹt, không bày tỏ ý kiến của mình ngược lại những em nhanh nhẹn thì tự quyết định vấn đề mà không có sự thảo luận trong nhóm

Vì thế để đảm bảo cho tất cả học sinh đều tham gia làm việc một cách chủ động giáo viên cần khuyến khích động viên các em, nhất là các em còn nhút nhát, giao nhiệm vụ cho nhóm trưởng quản lí và theo dõi phân công các thành viên trong nhóm làm việc

Khi giao việc cho các nhóm cần theo dõi quan sát , nếu thấy các em làm việc trầm hoặc nhốn nháo, lúng túng thì giáo viên hướng dẫn, gợi ý cho các em, tránh can thiệp quá sâu

Mặt khác luôn cho các nhóm thi đua với nhau qua bảng điểm làm việc giữa các nhóm, trong quá trình diễn ra hoạt động nhóm, nhóm nào làm việc tốt không gây ồn ào không có thành viên làm việc riêng nhóm đó được cộng điểm và ngược lại, nhóm trưởng sẽ chịu trách nhiệm khi có bạn trong nhóm không hợp tác, để tránh nhóm làm nhanh chờ đợi sẽ sinh ra nói chuyện, làm việc riêng giáo viên cho các nhóm trưởng có thể chọn nhóm kiểm tra chéo, hay trao đổi thêm các thông tin có liên quan đến bài học

từ các nhóm khác

Những học sinh học chưa tốt tuỳ theo bài giáo viên có thể xếp thành một nhóm

và tùy vào mục tiêu của bài học giáo viên có thể phân hóa các bài tập, giáo viên cần theo sát hướng dẫn và động viên các em

Sau khi hết thời gian làm việc giáo viên cho đại diện các nhóm lên báo cáo kết quả thảo luận Nếu khác nhiệm vụ thì đại diện từng nhóm lên báo cáo Thành viên báo cáo không nhất thiêt là báo cáo viên mà có thể là thành viên khác trong nhóm như thư

kí, nhóm trường, quản lý thời gian hay giám sát, để em nào cũng chủ động, tránh ỷ lại, các thành viên trong nhóm đều phải tham gia trả lời, các nhóm khác nghe, nhận xét Qua hoạt động này giáo viên có thể kiểm tra được sự hợp tác của các thành viên trong nhóm và đánh giá được khả năng kiểm tra chéo của các nhóm trưởng Cùng nhiệm vụ thì đại diện một đến hai nhóm lên báo cáo, các nhóm khác quan sát và so sánh với kết quả của nhóm mình sau đó nhận xét

Với điều kiện bàn ghế chưa phù hợp, còn cồng kềnh và không để tốn nhiều thời gian khi tổ chức hoạt động nhóm, GVgiáo viên có thể cho các em làm việc theo nhóm

cố định, bàn trên quay xuống bàn dưới Để các em không nhàm chán, thay đổi chỗ ngồi mỗi tháng một lần, như vậy các em có điều kiện giao lưu, làm việc với bạn khác

mà không bị nhàm chán

3 MỘT SỐ KĨ THUẬT DẠY HỌC TÍCH CỰC HỖ TRỢ CHO HOẠT ĐỘNG NHÓM ĐẠT KẾT QUẢ CAO

Kĩ thuật giao nhiệm vụ

- Giao nhiệm vụ phải cụ thể, rõ ràng:

+ Nhiệm vụ giao cho cá nhân/nhóm nào?

+ Nhiệm vụ là gì?

+ Địa điểm thực hiện nhiệm vụ ở đâu?

+ Thời gian thực hiện nhiệm vụ là bao nhiêu?

+ Phương tiện thực hiện nhiệm vụ là gì?

+ Sản phẩm cuối cùng cần có là gì?

+ Cách thức trình bày/ đánh giá sản phẩm như thế nào?

- Nhiệm vụ phải phù hợp với:

+ Mục tiêu HĐ

+ Trình độ HV

+ Thời gian, không gian HĐ

+ CSVC, trang thiết bị

 Kĩ thuật “khăn trải bàn”

- Chia giấy A0 thành phần chính giữa và phần xung quanh Chia phần xung quanh thành các phần theo số thành viên của nhóm

- Cá nhân trả lời câu hỏi và viết trên phần xung quanh

- Thảo luận nhóm, thống nhất ý kiến và viết vào phần chính giữa

- Treo SP, trình bày

 Kĩ thuật công đoạn

HS được chia thành các nhóm, mỗi nhóm được giao giải quyết một nhiệm

vụ khác nhau

Ví dụ: nhóm 1- thảo luận câu A, nhóm 2- thảo luận câu B, nhóm 3- thảo luận câu C, nhóm 4- thảo luận câu D,…

• Sau khi các nhóm thảo luận và ghi kết quả thảo luận vào giấy A0 xong, các nhóm sẽ luân chuyển giấy A0 ghi kết quả thảo luận cho nhau Cụ thể là: Nhóm 1 chuyển cho nhóm 2, Nhóm 2 chuyển cho nhóm 3, Nhóm 3 chuyển cho nhóm 4, Nhóm 4 chuyển cho nhóm 1

 Tóm tắt nội dung tài liệu theo nhóm

• HS làm việc theo nhóm nhỏ, đọc to tài liệu được phát, thảo luận và chuẩn bị trả lời các câu hỏi về bài đọc

• Đại diện nhóm trình bày các ý chính cho cả lớp

• Sau đó, các thành viên trong nhóm lần lượt trả lời các câu hỏi của các bạn khác trong lớp về bài đọc

1

2 3

4

Giáo viên nêu câu hỏi hoặc vấn đề (có nhiều cách trả lời) cần được tìm hiểu trước

cả lớp hoặc trước nhóm.

• Khích lệ HS phát biểu và đóng góp ý kiến càng nhiều càng tốt

• Liệt kê tất cả mọi ý kiến lên bảng hoặc giấy to không loại trừ một ý kiến nào, trừ trường hợp trùng lặp

• Phân loại các ý kiến

• Làm sáng tỏ những ý kiến chưa rõ ràng

• Tổng hợp ý kiến của HS và rút ra kết luận

Kỹ thuật XYZ

Kỹ thuật XYZ là một kỹ thuật nhằm phát huy tính tích cực trong thảo luận nhóm X là số người trong nhóm, Y là số ý kiến mỗi người cần đưa ra, Z là phút dành cho mỗi người

Ví dụ kỹ thuật 635 thực hiện như sau:

+ Mỗi nhóm 6 người, mỗi người viết 3 ý kiến trên một tờ giấy trong vòng 5 phút về cách giải quyết 1 vấn đề và tiếp tục chuyển cho người bên cạnh

+ Tiếp tục như vậy cho đến khi tất cả mọi người đều viết ý kiến của mình, có thể lặp lại vòng khác

+ Con số X-Y-Z có thể thay đổi;

V KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC:

- Hình thành thói quen sử dụng SGK ở học sinh

- Lật ngược và khắc sâu vấn đề

- Dần cá biệt hoá đối tượng

- Cả lớp -> thoải mái, tránh đồng loạt

- Cá nhân -> tự giác, linh động, sáng tạo, tự tin

- Nhóm -> hợp tác thích nghi, giúp đỡ trách nhiệm, giao tiếp học hỏi lẫn nhau,

tự tìm tòi , tự phát hiện , tự chiếm lĩnh kiến thức

- Học sinh nhút nhát mạnh dạn hơn

- Học sinh hứng thú, tập trung, thi đua, vui vẻ, tích cực

- Tiết dạy nhẹ nhàng, tự nhiên , sinh động và hiệu quả

- Lớp học trở nên thân thiện gần gũi đối với học sinh tạo cho các em có cảm giác mỗi ngày đến trường là một ngày vui

VI BÀI HỌC KINH NGHIỆM:

- Phương pháp dạy học theo nhóm được đánh giá là một phương pháp dạy học tích cực, hướng vào học sinh và đạt hiệu quả cao trong dạy học Phát huy cao độ tính