Biện pháp phát triển năng lực tự chủ và tự học

Trong một lớp học nếu giáo viên chủ nhiệm nhiệt tình, làm giúp cho học sinh quá nhiều việc sẽ gây ra tâm lí, ỷ lại, thụ động, thiếu trách nhiệm với bản thân và với tập thể.. - Vẫn còn mộ

I LÍ DO HÌNH THÀNH BIỆN PHÁP

Sinh thời Bác Hồ đã có câu :

“ Tuổi nhỏ làm việc nhỏ, tùy theo sức của mình ”

Biết bao nhiêu thế hệ thiếu nhi, nhi đồng lớn lên đang làm theo lời dạy của Bác Người muốn nhắc nhở các thế hệ học sinh : Ngoài việc học tập, các em hãy đóng góp một phần công sức nhỏ bé giúp gia đình, mọi người v v Mà muốn làm được những công việc có ích cho xã hội trước tiên các em phải có được năng lực

Vậy năng lực là gì? Năng lực là tập hợp toàn bộ các kỹ năng, kiến thức, khả năng và hành vi có được trong quá trình học tập và rèn luyện

Trong giai đoạn hiện nay, mỗi chúng ta điều biết rằng con người làm chủ tương lai trong sự hòa nhập với cộng đồng thế giới, không thể là con người thụ động, rập khuôn máy móc mà phải là con người biết làm chủ bản thân, chủ động phù hợp nhất với lợi ích chung của cộng đồng Để có được thế hệ tương lai như vậy, chúng ta cần tạo cơ hội cho học sinh rèn luyện tính tự chủ và tự học ngay từ khi ngồi trên ghế nhà trường Thiếu năng lực tự chủ, trẻ sẽ lười biếng, thụ động, chậm chạp khi tham gia vào các hoạt động cá nhân cũng như các hoạt động tập thể Bên cạnh đó, việc phát triển năng lực tự học cho học sinh là việc làm cần thiết của bất kì giáo viên chủ nhiệm nào Vì giáo viên chủ nhiệm không thể ôm đồm làm thay mọi việc cho học sinh và không phải lúc nào giáo viên cũng có mặt thường xuyên để chỉ đạo những công việc thường ngày ở trên lớp Trong một lớp học nếu giáo viên chủ nhiệm nhiệt tình, làm giúp cho học sinh quá nhiều việc sẽ gây ra tâm lí, ỷ lại, thụ động, thiếu trách nhiệm với bản thân và với tập thể Trên thực tế, những học sinh nào có ý thức tự chủ và tự học tốt thì phần đa số các em đều có kết quả học tập khá cao

Việc đổi mới phương pháp và hình thức tổ chức dạy học và giáo dục phải luôn được quan tâm, không chỉ trong chuyên môn mà cả trong công tác chủ nhiệm Chúng ta phải biến quá trình giáo dục thành tự giáo dục, tự chủ và tự học Chỉ có như thế nhân cách của học sinh mới được thiết lập bền vững; mới nâng cao được chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh Với tất cả những lí do trên, tôi đã lựa chọn : “Biện pháp phát triển năng lực tự chủ và tự học cho học sinh lớp 3” để nâng cao công tác chủ nhiệm lớp của mình

II NỘI DUNG BIỆN PHÁP

1 Thực trạng công tác dạy học

1.1 Thuận lợi:

- Được sự quan tâm của Ban giám hiệu nhà trường, cha mẹ học sinh

- Đa số con em trong lớp là người Kinh nên phụ huynh rất quan tâm đến việc học tập, cũng như rèn luyện của con em

- Đội ngũ cán sự lớp là những thành viên khá tích cực, năng động, tích cực tham gia các hoạt động học tập trong và ngoài giờ lên lớp

1.2 Khó khăn:

Đầu năm học 2022 – 2023, tôi được Ban Giám Hiệu nhà trường phân công chủ nhiệm lớp 3ª3 Qua quan sát, điều tra, khảo sát đầu năm, tôi có kết quả như sau:

Tổng số học sinh : 40 em, Nữ : 17 em, DT : 8 em , NDT: 1 em

Kết quả khi chưa áp dụng biện pháp ( Đầu năm)

Năng lực

Mức độ đạt được

Số lượng Tỉ lệ % Số lượng Tỉ lệ % Số lượng Tỉ lệ %

Tự chủ và tự học

- Một số em được nuông chiều quá mức nên chưa có ý thức tự học

- Vẫn còn một số học sinh vi phạm nội quy của nhà trường về đồng phục, vệ sinh thân thể, ăn quà vặt, hay còn xả rác dưới sân trường…

- Còn một vài phụ huynh vẫn chưa phối hợp với giáo viên trong việc hỗ trợ các

em học tập

- Phần lớn các em còn nhút nhát, thiếu tự tin Chưa tự giác thực hiện các yêu cầu của nhóm, lớp…

Từ những thực trạng nêu trên, tôi đã tiến hành biện pháp “phát triển năng

lực tự chủ và tự học cho học sinh lớp 3” theo các bước như sau :

2 Biện pháp thực hiện

2.1 Một là: Nắm bắt tình hình từng học sinh

Muốn phát triển năng lực tự chủ và tự học cho học sinh cần phải nắm được tâm tư, nguyện vọng của từng em Làm thế nào để hiểu được tường tận mỗi học sinh? Theo tôi, là một giáo viên chủ nhiệm chúng ta phải thường xuyên tiếp xúc, gần gũi, trò chuyện về hoàn cảnh, đặc điểm tâm sinh lí, tính tình sở thích của các

em mọi lúc, mọi nơi; trong giờ ra chơi; khi sinh hoạt tập thể; qua các trò chơi học tập bằng những câu hỏi gợi mở để các em bộc lộ được hết những tâm tư, sở thích của bản thân Vì vậy trước khi phụ trách lớp, tôi đã tìm hiểu qua các mặt : Trò chuyện với giáo viên chủ nhiệm năm trước để biết thông tin chính xác về các em, trực tiếp hỏi về gia đình và bản thân học sinh Khi xếp chỗ ngồi, tôi chú ý sắp xếp những em thiếu tập trung, còn hạn chế về các mặt nằm trong tầm quan sát của giáo viên Tôi cũng xếp xen kẽ những học sinh có ý thức tự chủ và tự học tốt ngồi với học sinh còn chểnh mảng trong giờ học để các em có điều kiện giúp đỡ nhau trong học tập cũng như trong thảo luận nhóm, giữ kỉ luật của lớp

2.2 Hai là: Bầu ban cán sự lớp và xây dựng nề nếp lớp học.

* Bầu ban cán sự lớp

Bầu ban cán sự lớp là một việc làm tất yếu của mỗi giáo viên khi nhận lớp mình Nhưng để xây dựng một tập thể có nề nếp học tập tốt thì cần phải có đội ngũ ban cán sự lớp năng động sáng tạo và có trách nhiệm Vì lẽ đó khi bầu ban cán sự lớp tôi đã suy nghĩ tính toán, rất thận trọng bởi không phải học sinh nào cũng làm được mà cần lực chọn những học sinh hoạt bát, nhanh nhẹn và có ý thức kỉ luật tốt

Trong buổi sinh hoạt lớp đầu năm tôi đã làm những công việc sau :

* Bầu ban cán sự lớp

* Bầu tổ trưởng, tổ phó

* Phân công nhiệm vụ cụ thể:

+ Lớp trưởng: Theo dõi các hoạt động của lớp, điều khiển các tiết sinh

hoạt hàng tuần, tổng hợp và báo cáo kết quả thi đua về mọi mặt của lớp hàng tuần, hàng tháng, học kì, năm học và có báo cáo về cho giáo viên chủ nhiệm

+ Lớp phó học tập: Theo dõi các mặt của lớp, báo cáo cho lớp trưởng kết

quả học tập của lớp hàng tuần, hàng tháng

+ Lớp phó lao động : Theo dõi về việc giữ vệ sinh trường lớp Nhắc nhở

các bạn thực hiện tốt “ Một phút làm sạch trường lớp em”

+ Tổ trưởng: Theo dõi các hoạt động của tổ, nắm kết quả học tập của từng

tổ viên, đánh giá tổ viên và báo cáo cho lớp trưởng tổng hợp

+ Tổ phó: Có nhiệm vụ kiểm tra đồ dùng sách vở của các bạn trong tổ

mình Đôn đốc các bạn học bài và làm bài Theo dõi nề nếp xếp hàng, múa dân vũ, thể dục giữa giờ của các bạn trong nhóm và có báo cáo về cho tổ trưởng

* Xây dựng nề nếp lớp

+ Trong sinh hoạt 15 phút đầu giờ

* Lớp trưởng nắm bắt tình hình sĩ số trong lớp và tự giác đứng lên điều hành buổi sinh hoạt 15 phút đầu giờ

* Lớp phó : Kiểm tra sách vở, đồ dùng học tập, bảng nhân, bảng chia của các tổ trưởng, tổ phó

* Tổ trưởng, tổ phó kiểm tra các bạn trong tổ của mình

Sau đó báo cáo về cho lớp trưởng, lớp trưởng tổng hợp nhận xét Sau buổi sinh hoạt 15 phút đầu giờ, tôi tuyên dương, khích lệ những em tổ chức tốt và hoàn thành nội dung bài học tốt Những em chưa tốt tôi hướng dẫn, động viên, khích lệ

để những buổi sinh hoạt sau các em làm tốt hơn

2.3 Ba là: Giúp học sinh mạnh dạn, tự tin.

Trong quá trình dạy học và giáo dục, tôi đã linh hoạt tổ chức nhiều hình thức dạy học để phù hợp với các đối tượng học sinh, đối với những câu hỏi dễ, bài tập

dễ tôi luôn dành cho những học sinh tiếp thu bài chậm để tạo điều kiện cho các em mạnh dạn tự tin

Một trong những cách rèn cho học sinh tính mạnh dạn, tự tin đó là phương pháp học nhóm tôi đã áp dụng ngay từ đầu năm học

Bên cạnh đó, trong mỗi tiết học, mỗi bài học, tôi luôn động viên, khích lệ các em để các em thấy được học giỏi sẽ đem đến niềm vui, sự tự hào cho cha mẹ, cho quê hương và sau khi trưởng thành các em có công việc tốt, có điều kiện học tập và làm việc trên mọi miền đất nước hoặc có thể làm giàu trên chính quê hương mình

Những lúc có thời gian hợp lý tôi cho các em tìm hiểu những câu châm ngôn như: “Muốn biết phải hỏi, muốn giỏi phải học”, “Cần cù bù thông minh”, … để các

em thấy với sự nổ lực của bản thân sẽ đạt được kết quả tốt

Để giúp các em tự tin trong học tập, tôi chú trọng cả việc trang trí lớp học sao cho thân thiện, gần gũi mà mang tính khích lệ sự chủ động học tập của học sinh Cụ thể là tôi dành một phần diện tích để các em thể hiện “Ý tưởng trẻ thơ”;

“Trưng bày sản phẩm”; thể hiện các bài làm “Văn hay, chữ tốt” Bản thân các em

có bài dán lên đó rất thích, từ đó sẽ học tốt hơn còn những em chưa có bài dán lên thì cố gắng học tập, thi đua với bạn

2.4 Bốn là: Phối hợp, trao đổi với phụ huynh học sinh

Tham gia vào quá trình hình thành và phát triển năng lực tự chủ và tự học không chỉ có nhà trường mà còn có gia đình Vì vậy trong suốt quá trình rèn luyện

kĩ năng này, tôi đã có sự liên hệ chặt chẽ với phụ huynh để cùng hỗ trợ học sinh thực hiện

Trong buổi họp phụ huynh đầu năm, tôi đã trao đổi với phụ huynh về việc phát triển năng lực tự chủ và tự học cho học sinh và nhờ phụ huynh hướng dẫn các

em tự làm những việc sau khi ở nhà :

+ Ngủ dậy tự gấp chăn màn Tự gấp quần áo Tự tắm rửa, vệ sinh thân thể

Tự dọn dẹp bàn học, phòng riêng của mình

+ Ăn xong sẽ tự giác mang chén đi rửa, cùng phụ bố mẹ dọn dẹp sau khi ăn xong

+ Tự soạn sách vở Tự lập thời gian biểu về việc vui chơi, học tập

+ Tự hoàn thành công việc được giao

GVCN cùng các phụ huynh liên hệ trao đổi qua nhóm zalo về phương pháp rèn luyện, kết quả đạt được để cùng nhau học hỏi giúp các em tiến bộ hơn Sau mỗi tuần, tôi sẽ tổng hợp những em đạt thành tích tốt và tuyên dương trong giờ sinh hoạt lớp

2.5 Năm là: Tổ chức tốt giờ sinh hoạt lớp.

Trong giờ sinh hoạt lớp, tôi để cho các em tự tổ chức giờ sinh hoạt lớp theo sự chỉ đạo của lớp trưởng Các tổ trưởng, tổ phó sẽ cùng họp với nhau để báo cáo về hình hình học tập của các bạn trong tổ và đề ra những biện pháp khắc phục những tồn tại trong tuần tới

Học sinh : Được phát biểu tự do, thoải mái, thể hiện tâm tư nguyện vọng của mình Tôi khuyến khích học sinh nói ra những điều chưa đồng ý về việc làm, cách làm của ban cán sự lớp chứ không nói xấu, không xa lánh bạn

Tôi để cho ban cán sự lớp làm việc xong, học sinh được phát biểu tâm tư, nguyện vọng Sau đó tôi mới phát biểu ý kiến và hướng dẫn việc làm cụ thể ( nếu các em chưa đưa ra được biện pháp) để các em khắc phục những mặt chưa tốt

Trong phần nội dung sinh hoạt tập thể, tôi đưa các chủ điểm giáo dục như : Tìm hiểu an toàn giao thông, Kính yêu thầy cô giáo, Bảo vệ môi trường, Biết ơn anh hùng dân tộc…v v Trong các hoạt động đó, học sinh có thể hát, múa, kể chuyện, đọc thơ, thi tìm hiểu qua các trò chơi như giải ô chữ, Ai nhanh ai đúng, v v Qua các hoạt động trên đã lôi cuốn được cả tập thể lớp hào hứng tham gia, tự gắn kết thân thiện, giúp các em tự tin hơn khi tham gia vào các hoạt động, góp phần không nhỏ vào việc rèn luyện tính tổ chức kỉ luật, tinh thần tập thể, khả năng tự chủ và tự học cũng sẽ cao hơn

3 Kết quả thực hiện

Qua hai tháng thực hiện và áp dụng biện pháp, kết quả đạt được như sau: Năng lực

Mức độ đạt được

Số lượng Tỉ lệ % Số lượng Tỉ lệ % Số lượng Tỉ lệ %

Sau khi thực hiện “ Biện pháp phát triển năng lực tự chủ và tự học” đến giữa học kì I, tôi đã có được kết quả hết sức rõ rệt và khả quan trong công tác chủ

nhiệm của mình tại nhà trường

- Học sinh lớp tôi thường xuyên được tuyên dương trước buổi chào cờ đầu tuần là lớp có nề nếp tốt, chăm ngoan lễ phép

- Học sinh đi học chuyên cần, các em rất yêu thích khi được đến trường, đến lớp

- Học sinh luôn hứng thú đến lớp học tập cho nên chất lượng giáo dục được nâng cao một cách đáng kể

- Các em mạnh dạn trình bày ý kiến và mong muốn của mình trước tập thể

- Có tinh thần đoàn kết giúp đỡ lẫn nhau trong học tập Có ý thức chấp hành tốt nội quy của nhóm học tập, của lớp, của trường

- Tôi được phụ huynh và học sinh tin tưởng, quý mến

- Lớp tôi tự học rất tốt, luôn được GV bộ môn quý mến

- 100% học sinh thực hiện ăn mặc đồng phục sạch sẽ khi đến trường

- Các em luôn có ý thức giữ gìn trường lớp sạch sẽ Trong suốt buổi học không có hiện tượng xả rác bừa bãi, tạo lớp học sạch sẽ, thoáng mát

III KẾT LUẬN

Để có được kết quả như trên bản thân một người giáo viên chủ nhiệm lớp phải luôn trau dồi học hỏi kiến thức như đọc sách, học hỏi đồng nghiệp, để nâng cao chất lương giáo dục và giảng dạy cho học sinh Phải luôn quan tâm, tận tình với học sinh Luôn luôn gần gũi với học sinh, vừa là thầy, vừa là cha mẹ, cũng có lúc phải đóng vai là bạn của các em

Giáo viên phải luôn quan sát, tìm tòi để tìm những hướng mới, sáng tạo khi

tổ chức các hình thức dạy học và giáo dục học sinh của mình để tạo cho lớp học một không khí vừa vui tươi, vừa tự giác, tự chủ và tự học tốt

Xây dựng lớp học là một gia đình nhỏ khi các em đến lớp Quan tâm, tạo tình yêu thương sự quan tâm để các em thấy mỗi ngày đến trường là một ngày vui

Giáo viên chủ nhiệm phải có kế hoạch cụ thể cho từng tuần, từng tháng và cho

cả năm học Phải xây dựng đội ngũ cán sự cốt cán rèn ý thức tự học tốt cho học sinh

Qua những kết quả đạt được như trên, là một giáo viên chủ nhiệm lớp tôi đã mạnh dạn viết ra những phương pháp của mình Có thể tất cả những giáo viên chủ nhiệm đều có những suy nghĩ và hình thức giống nhau Nhưng cái chính là cách áp dụng và vận hành nó như thế nào cho phù hợp đối với lớp học của mình để đạt được kết quả cao nhất đó mới là điều thực sự quan trọng Lòng nhân ái, bao dung, đức vị tha của người thầy luôn có sức mạnh to lớn để giáo dục và cảm hóa học sinh Nếu biết:

"Tất cả vì học sinh thân yêu"thì sẽ được đền đáp bằng kết quả xứng đáng.

Trên đây là biện pháp “Phát triển năng lực tự chủ và tự học cho học

sinh lớp 3” góp phần nâng cao công tác chủ nhiệm ở lớp 3A3, Trường tiểu học

Tôn Đức Thắng Rất mong nhận được sự góp ý của ban giám khảo, quý thầy cô giáo tham dự Hội thi

Phê duyệt của Hiệu trưởng Giáo viên

Nguyễn Thị Kiều