Sự định hướng mục tiêu, cách thức ra quyết định và xử lý hay cách xử sự của nhà lãnh đạo khi đứng trước một tình huống trong công việc được lặp lại nhiều lần và trở nên ổn định tạo thành
Trang 1BỘ NỘI VỤ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ HÀ NỘI
ĐÁNH GIÁ ƯU ĐIỂM, HẠN CHẾ CÁC PHONG CÁCH LÃNH ĐẠO CĂN CỨ LỰA CHỌN PHONG CÁCH LÃNH ĐẠO CỦA NHÀ
QUẢN LÝ
BÀI TẬP LỚN KẾT THÚC HỌC PHẦN
Học phần: Tâm lý học quản lý
Trang 2MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU 3
PHẦN NỘI DUNG 4
1 Phong cách lãnh đạo 4
1.1 Khái niệm 4
1.2 Đánh giá ưu điểm và hạn chế của các kiểu phong cách lãnh đạo 4
1.2.1 Phong cách lãnh đạo độc đoán 5
1.2.2 Phong cách lãnh đạo dân chủ 6
1.2.3 Phong cách lãnh đạo tự do 8
2 Căn cứ lựa chọn phong cách lãnh đạo của người quản lý 9
2.1 Phù hợp với từng cá nhân dưới quyền 9
2.2 Phù hợp với từng giai đoạn phát triển của tập thể 11
2.3 Công việc 11
2.4 Tình huống cụ thể 12
2.5 Đặc điểm của nhà quản lý 13
PHẦN KẾT LUẬN 15
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 16
Trang 3PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Trong nhiều lĩnh vực khác nhau, con người luôn là yếu tố cốt lõi và là nguồn tài nguyên quan trọng đối với sự thành công của tổ chức Nhà lãnh đạo cũng đóng vai trò không nhỏ trong việc khai thác, quản lý nguồn tài nguyên đó Nếu như ví tổ chức là một con thuyền, nhân viên với sức mạnh khiến thuyền di chuyển thì người lãnh đạo chính là vị thuyền trưởng chỉ huy và cầm lái con thuyền vượt qua các con sóng biển Để trở thành một vị lãnh đạo tài tình mà nhân viên mong muốn, nhà quản trị không thể thiếu chính là phong cách lãnh đạo Phong cách lãnh đạo là một yếu tố vô cùng cần thiết và quan trọng có ảnh hưởng đến sự phát triển của tổ chức,
đó cũng là sự phản chiếu quá trình dẫn dắt, quản lý nhân viên và góp phần tạo nên văn hóa tổ chức Nhưng để xây dựng phong cách lãnh đạo phù hợp chưa bao giờ là
dễ dàng đối với các nhà quản trị, bởi nó còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố chủ quan
và khách quan Vậy việc “Đánh giá ưu, nhược điểm của các kiểu phong cách lãnh đạo và trên cơ sở đó xác định các căn cứ lựa chọn phong cách lãnh đạo của người quản lý” là việc vô cùng cần thiết và hữu ích cho quá trình tìm hiểu và
xây dựng phong cách lãnh đạo của các nhà quản lý
2 Cấu trúc bài tập lớn
Bài tập lớn được kết cấu gồm 3 phần: phần mở đầu, phần nội dung và phần kết luận Trong đó phần nội dung trình bày các nội dung:
+ Đánh giá ưu điểm và hạn chế của các kiểu phong cách lãnh đạo;
+ Căn cứ lựa chọn phong cách lãnh đạo của nhà quản lý
Trang 4PHẦN NỘI DUNG
1 Phong cách lãnh đạo
1.1 Khái niệm
Mỗi nhà lãnh đạo trong quá trình giải quyết vấn đề luôn có những định hướng
và phương thức ưu tiên để xác định mục tiêu, thiết lập kế hoạch, đề ra những giải pháp hợp lý hay có cách thức riêng trong quá trình thu thập thông tin, ra quyết định
và xử lý các tình huống nhất định Sự định hướng mục tiêu, cách thức ra quyết định
và xử lý hay cách xử sự của nhà lãnh đạo khi đứng trước một tình huống trong công việc được lặp lại nhiều lần và trở nên ổn định tạo thành thói quen hay còn được gọi là phong cách lãnh đạo
Nhà lãnh đạo khi sinh ra không phải đã có ngay một phong cách lãnh đạo mà
để xây dựng và định hình nên một phong cách lãnh đạo phù hợp cần cả một quá trình rèn luyện, nhận thức, trải nghiệm, chịu sự tác động của môi trường xung quanh, cách giải quyết những khó khăn và từ những phẩm chất, tính cách của người quản lý tạo nên những nét đặc trưng, riêng biệt trong cách làm việc và giải quyết vấn đề trong cuộc sống
1.2 Đánh giá ưu điểm và hạn chế của các kiểu phong cách lãnh đạo
Khi nói đến phong cách lãnh đạo, có rất nhiều quan điểm và cách phân loại khác nhau Mỗi loại đều dựa vào các cơ sở, tiêu chí khác nhau để đánh giá tùy thuộc vào quan điểm của mỗi người
Trang 5Căn cứ vào tính chất mối quan hệ giữa cấp trên với cấp dưới, có thể chia phong cách lãnh đạo thành 3 kiểu cơ bản: phong cách lãnh đạo độc đoán, phong cách lãnh đạo dân chủ và phong cách lãnh đạo tự do
1.2.1 Phong cách lãnh đạo độc đoán
Phong cách lãnh đạo độc đoán: công việc và quyền lực thường được tập trung trong tay một người (nhà quản trị các cấp), họ có quyền đưa ra những quyết định, mục tiêu, đề ra kế hoạch, chỉ nhân viên cách thực hiện và thường xuyên kiểm tra, giám sát chặt chẽ quá trình hoạt động của cấp dưới để đảm bảo hoàn thành mục tiêu đã đề ra Lãnh đạo không tiếp nhận hoặc bác bỏ những đề xuất, ý tưởng của nhân viên cho công việc
- Ưu điểm:
+ Vì quyền lực chỉ tập trung trong tay lãnh đạo nên đưa ra các quyết định nhanh chóng, hiệu quả; công việc được giải quyết nhanh chóng, tiết kiệm thời gian bàn bạc để đưa ra quyết định
+ Tránh được tình huống mẫu thuẫn, tranh cãi, bất đồng quan điểm trong quá trình đưa ra quyết định, lập kế hoạch giữa các thành viên
+ Thể hiện được uy quyền của một nhà lãnh đạo
+ Tác động đến các nhân viên đòi hỏi họ cần phải cập nhật thông tin, trau dồi kiến thức, học thêm kỹ năng để hoàn thành tốt công việc được giao
+ Công việc và vai trò của từng thành viên được phân chia rõ ràng nên nhân viên chỉ cần tập trung giải quyết nhiệm vụ của mình
Trang 6- Hạn chế:
+ Không tận dụng được những sáng kiến, kinh nghiệm và tri thức của nhân viên; không khơi dậy được tinh thần trách nghiệm, sự chủ động trong công việc mà còn khiến nhân viên trở nên thụ động, máy móc và phụ thuộc quyết định của lãnh đạo, điều này làm ảnh hưởng đến quá trình phát triển của tổ chức
+ Lãnh đạo không có cơ hội tiếp xúc nhiều với nhân viên, tạo khoảng cách giữa nhân viên với cấp trên, khó có sự phối hợp ăn khớp, hiểu ý giữa nhân viên với lãnh đạo
+ Làm mất tinh thần làm việc nhóm, tạo sự bất mãn trong lòng nhân viên, dẫn đến mất đoàn kết trong nội bộ, làm ảnh hưởng đến năng suất và kết quả công việc + Khiến môi trường làm việc căng thẳng, tạo áp lực (stress) cho nhân viên, nhân viên không có động lực làm việc dẫn đến chán nản, không có tinh thần làm việc
1.2.2 Phong cách lãnh đạo dân chủ
Phong cách lãnh đạo dân chủ: Nhà quản trị biết cách phân chia quyền lực của mình, các nhân viên trong tổ chức được phép tham gia đóng góp ý kiến, đề xuất ý tưởng của mình vào quá trình xác định mục tiêu, lập kế hoạch và phân chia công việc giữa các thành viên Ở đó, nhà quản lý vẫn tham gia vào quá trình làm việc cùng cấp dưới, lắng nghe, tiếp thu ý tưởng của nhân viên và là người đưa ra quyết định sau cùng
- Ưu điểm:
Trang 7+ Lãnh đạo sẽ nhận được sự yêu quý, tôn trọng từ nhân viên.
+ Tận dụng được sự sáng tạo, kiến thức và kinh nghiệm của nhân viên, có cái nhìn đa chiều về vấn đề cần giải quyết, năng suất công việc sẽ cao hơn
+ Tạo môi trường làm việc thoải mái, sôi nổi, tích cực và năng động cho nhân viên
+ Tạo động lực, thúc đẩy nhân viên phát huy năng lực, cơ hội để phát triển tư duy và sáng tạo, thể hiện quan điểm cá nhân, tạo sự chủ động và trách nhiệm của nhân viên trong công việc
+ Khiến cho nhân viên cảm thấy thỏa mãn, tôn trọng khi được tham gia quá trình quyết định và giải quyết công việc, việc ra quyết định sẽ được đa số ủng hộ + Tạo cơ hội rèn luyện, trau dồi khả năng làm việc nhóm và ra quyết định, có thể tạo sự phối hợp ăn ý giữa các thành viên và có sự tương tác giữa cấp trên và cấp dưới
- Hạn chế:
+ Dành quá nhiều thời gian cho việc quyết định làm trì hoãn công việc và thậm chí công việc có thể không được hoàn thành đúng thời hạn
+ Chất lượng giải pháp tùy thuộc vào trình độ nhân viên Nếu nhân viên có trình độ thấp thì không đảm bảo được tính khả thi hay giải pháp kém chất lượng + Nhân viên được tự do đưa ra ý kiến cá nhân nên không tránh khỏi có nhiều luồng ý kiến trái chiều, bất đồng quan điểm, đôi khi gây nên sự lộn xộn, rối rắm trong quá trình đưa ra quyết định Đòi hỏi nhà quản lý cần là người giàu kinh
Trang 8nghiệm, có năng lực, biết chọn lọc và đánh giá những ý kiến mà nhân viên đề xuất, dứt khoát khi đưa ra quyết định, nếu không sẽ mất phương hướng và trì hoãn công việc
1.2.3 Phong cách lãnh đạo tự do
Phong cách lãnh đạo tự do là việc nhà lãnh đạo chỉ cung cấp thông tin, đưa ra định hướng mục tiêu, ủy thác công việc cho cấp dưới, đồng thời cấp dưới được quyền tự quyết định và giải quyết công việc Người lãnh đạo không trực tiếp tham gia vào quá trình giải quyết công việc đó mà chỉ có vai trò hỗ trợ, góp ý khi nhân viên cần Lãnh đạo là người chịu trách nhiệm cho kết quả công việc nếu quyết định của nhân viên đó xảy ra vấn đề
- Ưu điểm:
+ Nhân viên có cơ hội phát huy tối đa năng lực và sự sáng tạo của mình để hoàn thành công việc được ủy quyền Đồng thời, đây sẽ là thước đo để đánh giá năng lực và khai thác những tiềm năng của nhân viên
+ Tạo môi trường làm việc thoải mái và thân thiện cho nhân viên
+ Vì nhân viên là người được ra quyết định và xử lý công việc nên việc đưa ra kết luận khá nhanh chóng mà không cần phải thông qua sự phê duyệt của lãnh đạo + Khi nhận được sự tin tưởng, kỳ vọng của cấp trên, nhân viên sẽ có động lực làm việc, tự tin và tin tưởng vào khả năng giải quyết công việc của bản thân
- Hạn chế:
Trang 9+ Phụ thuộc vào năng lực của nhân viên nên khó đạt hiệu quả như kỳ vọng của lãnh đạo Phong cách lãnh đạo này chỉ phù hợp với tổ chức có đội ngũ nhân viên với trình độ chuyên môn cao, kinh nghiệm dày dặn, có khả năng ra quyết định và chủ động trong công việc Với tổ chức mới, trình độ nhân viên còn non trẻ, chưa tự chủ trong công việc và chưa có nhiều kinh nghiệm sẽ khiến họ bị động, trở nên hoang mang, mơ hồ khi không được chỉ dẫn về cách thức làm việc mà phải tự đưa ra quyết định và giải quyết công việc
+ Vì các thành viên không hoặc ít được chỉ dẫn nên vai trò và trách nhiệm của các thành viên trong nhóm không được xác định rõ ràng Có thể dẫn đến tình trạng hỗn loạn, xung đột hoặc mâu thuẫn giữa các thành viên do thiếu người chỉ đạo
=> Mỗi phong cách lãnh đạo đều có những ưu điểm và hạn chế nên không có phong cách lãnh đạo nào là toàn diện, tối ưu Các nhà lãnh đạo, quản lý cần kết hợp linh hoạt và sáng tạo các phong cách lãnh đạo khác nhau để phù hợp với từng hoàn cảnh, từng đối tượng nhằm đạt hiệu quả như mong đợi
2 Căn cứ lựa chọn phong cách lãnh đạo của người quản lý
Để chọn một phong cách lãnh đạo phù hợp, người quản lý cần dựa trên rất nhiều yếu tố để đánh giá và định hình phong cách cho mình
2.1 Phù hợp với từng cá nhân dưới quyền
Trong công việc, người quản lý thường xuyên tiếp xúc và làm việc trực tiếp với từng thành viên để giao phó nhiệm vụ, kiểm tra quá tình làm việc, trao đổi ý kiến để giải quyết công việc, … Vì thế cách giao tiếp, đối xử với nhân viên có tầm ảnh hưởng quan trọng đến hiệu quả công việc và sự phát triển của tổ chức Để có
Trang 10cách lãnh đạo phù hợp với từng nhân viên, nhà quản lý cần dựa trên một số đặc điểm cơ bản sau:
- Năng lực làm việc của đội ngũ nhân viên: là một trong những yếu tố gây ảnh hưởng đến phong cách quản lý Nhà quản lý cần nắm rõ trình độ, năng lực, tiềm năng phát triển và sự tự tin của nhân viên trong công việc để chọn phong cách lãnh đạo theo mức độ hỗ trợ nhân viên, mức độ can thiệp vào quá trình định hướng mục tiêu, giải quyết công việc Nếu nguồn nhân sự có trình độ chuyên môn cao, kiến thức phong phú, vững chắc và không cần nhiều sự hỗ trợ từ quản lý nên áp dụng phong cách lãnh đạo tự do và dân chủ Còn nếu nhân viên có trình độ thấp, nhân viên mới vào nghề, còn ít kinh nghiệm làm việc, cần sự dẫn dắt, định hướng làm việc thì tốt nhất nên sử dụng phong cách lãnh đạo độc đoán
- Tuổi tác: đối với những thành viên cao tuổi hơn nhà quản lý nên dùng kiểu lãnh đạo tự do và dân chủ Còn đối với thành viên nhỏ tuổi hơn thường nên dùng phong cách lãnh đạo độc đoán
- Đặc điểm về tính cách: Với những cá nhân có tính cách thụ động, hạn chế trong kỹ năng làm việc độc lập, kém tính sáng tạo, không tự tin giải quyết công việc thì người quản lý cần phải áp dụng phong cách lãnh đạo độc đoán để định hướng và chỉ đạo nhân viên Đối với những cá nhân thích làm việc nhóm, có tính cách hòa đồng thích xã giao, có tinh thần cộng tác nên sử dụng phong cách lãnh đạo dân chủ để quản
lý Và áp dụng phong cách tự do đối với những cá nhân có tính cách hướng nội, ít giao tiếp với người khác, có khả năng làm việc độc lập và sáng tạo
Trang 112.2 Phù hợp với từng giai đoạn phát triển của tập thể
- Giai đoạn đầu: vào thời điểm mới hình thành, tập thể chưa thật sự ổn định, các cá nhân chưa hiểu rõ về nhau, chưa rõ phương hướng và cách thức làm việc hiệu quả, cá nhân thường chỉ chú tâm giải quyết tốt công việc, nhiệm vụ của mình, thì nhà quản lý nên sử dụng phong cách lãnh đạo độc đoán, tạo sự thống nhất về mục tiêu, cách thức làm việc và các quyết định của đội nhóm, thiết lập tính kỷ luật, định hình văn hóa tổ chức, quan sát quá trình làm việc của nhân viên và đưa ra các giải pháp và quyết định kịp thời nếu có vấn đề xảy ra
- Giai đoạn đang phát triển của tập thể: khi công việc đã đi vào quỹ đạo, nhưng sự thống nhất, tính tự giác, trách nhiệm và sự đoàn kết giữa các thành viên còn chưa cao, hoặc chưa đồng đều thì người quản cần sự linh hoạt trong các tình huống, biết tạo cơ hội kết hợp giữa các cá nhân, đồng thời cũng phải cứng rắn hoặc mềm dẻo trong việc giao tiếp với từng các nhân và xử lý tình huống Ở giai đoạn này, người quản lý nên áp dụng phong cách lãnh đạo dân chủ
- Giai đoạn tập thể phát triển ở mức độ cao: ở giai đoạn này các cá nhân trong tập thể có tinh thần đoàn kết, có sự ăn ý trong quá trình làm việc, tinh thần tự giác và
tự chủ cao, môi trường làm việc thoải mái, dễ chịu hoặc tổ chức có định hướng vươn lên, cải tiến và đổi mới, thì người quản lý có thể áp dụng phong cách lãnh đạo tự do hoặc dân chủ để tạo cơ hội phát huy tối đa năng lực và sức sáng tạo của cá nhân để tập thể càng phát triển
2.3 Công việc
- Mức độ khẩn cấp của công việc: tùy thời gian cần ra quyết định hay giải quyết công việc mà nhà quản lý cần có những thay đổi trong cách chỉ đạo của
Trang 12mình Ví dụ, nếu như một công việc đang cần hoàn thành gấp, thời gian có hạn sẽ cần quyết định và giải quyết vấn đề nhanh chóng Vì vậy, người quản lý cần nhạy bén, đi thẳng vào vấn đề và dứt khoát trong khâu quyết định và họ thường có hướng theo phong cách lãnh đạo độc đoán Còn đối với công việc quan trọng cần tính toán, đưa ra những mục tiêu dài hạn và kế hoạch chi tiết thì người quản lý cần biết lắng nghe, ghi nhận ý kiến mang tính xây dựng của các thành viên để có cái nhìn toàn diện hơn về vấn đề, kế hoạch được thực hiện hạn chế được nhiều rủi ro nhất Trong trường hợp này, người lãnh đạo nên lựa chọn phong cách dân chủ
- Tính chất của công việc: Mỗi công việc lại có những cách thức, định hướng làm việc khác nhau và có những yêu cầu khác nhau về con người (năng lực, tính cách, khả năng tư duy,…), người quản lý cần linh hoạt trong công tác quản lý để có định hướng công việc phù hợp với công việc nhân viên đang làm, Ví dụ như đối với những công việc cần sự sáng tạo, cần tinh thần làm việc độc lập, tự chịu trách nhiệm với công việc như: các công việc liên quan đến thiết kế, hội họa, ngôn ngữ,
… thì thường người quản lý nên sử dụng phong cách lãnh đạo tự do vì họ không cần tham gia, can thiệp nhiều vào công việc, họ thường chỉ đưa ra nhà định hướng, mục tiêu chiến lược, còn nhân viên sẽ được thỏa sức sáng tạo, phát huy năng lực của mình để giải quyết công việc
2.4 Tình huống cụ thể
Trong quá trình hoạt động quản lý, sẽ có những tình huống phát sinh mà nhà quản trị chưa thể dự liệu trước và có tác động phần nào đó đến hiệu quả quản lý Lúc này, các nhà quản lý cần xem xét và đánh giá phong cách lãnh đạo hiện tại có phù hợp để khắc phục, hạn chế những phát sinh đó không và có thể điều chỉnh cho