BÁO CÁO "NHỮNG YẾU TỐ VĂN HÓA TRONG TRUYỆN CƯỜI HIỆN ĐẠI PHÁP VÀ VIỆT NAM " pot

NHỮNG YẾU TỐ VĂN HÓA TRONG TRUYỆN CƯỜI HIỆN ĐẠI PHÁP VÀ VIỆT NAM THE CULTURALS FACTORS IN FRENCH AND VIETNAMESE MODERN FUNNY STORY Sinh viên thực hiện: Trương Thị Kim Châu- Nguyễn Thị Hả

NHỮNG YẾU TỐ VĂN HÓA TRONG TRUYỆN CƯỜI HIỆN ĐẠI PHÁP VÀ VIỆT NAM

THE CULTURALS FACTORS IN FRENCH AND VIETNAMESE MODERN FUNNY STORY

Sinh viên thực hiện: Trương Thị Kim Châu- Nguyễn Thị Hải Yến

Lớp: 08CNP02, Khoa Tiếng Pháp, Trường Đại học Ngoại Ngữ, Đà Nẵng

Giáo viên hướng dẫn: Th.S Nguyễn Thái Trung

Khoa Tiếng Pháp,Trường Đại học Ngoại Ngữ, Đà Nẵng

TÓM TẮT

Là sinh viên ngoại ngữ khoa tiếng Pháp của trường Đại học ngoại ngữ Đà Nẵng, bên cạnh việc học từ vựng, cấu trúc câu, phát âm, chúng tôi còn được có cơ hội tiếp xúc với một nền văn hóa mà được mệnh danh là cái nôi của văn hóa Châu Âu Hiểu rõ văn hóa Pháp, chúng ta sẽ hoàn thiện được khả năng giao tiếp của bản thân hơn Văn hóa của mỗi nước được thể hiện qua nhiều khía cạnh, trong đó truyện cười cũng là một trong những phương tiện mà nó phản ánh văn hóa rõ nét của một nước Bài nghiên cứu này nhằm mục đích giúp chúng ta hiểu rõ hơn về văn hóa Pháp

và Việt Nam thông qua các câu chuyện cười Pháp và Việt Nam

ABSTRACT

As a student at French language department of Danang Foreign languages, we have the opportunity not only to study vovabulary, sentence structure, pronunciation but also to interact with

a culture that is known as cradle of European culture Understanding French culture, we will improve our communication abilities Each country's culture is expressed through many aspects; the funny story is one of the means that reflects a certain country’s culture This paper aims to help

us to understand more about the French and Vietnamese culture through the French and Vietnamese jokes

1.1 Lí do chọn đề tài

Truyện cười là một trong những phương tiện phản ánh cái hồn, cái văn hóa, cái nếp nghĩ và tư duy của mỗi dân tộc Do đó, mặc dù đã được trang bị khá đầy đủ những kiến thức về ngôn ngữ nhưng đôi khi người đọc vẫn không thể hiểu được yếu tố gây cười trong một câu chuyện nào đó Chính vì thế, chúng tôi đã đặt ra cho mình nhiệm vụ đi tìm hiểu những yếu tố văn hóa xuất hiện trong truyện cười Pháp - Việt để từ đó tìm ra những điểm tương đồng và khác biệt nhằm giúp bản thân cũng như những những người học tiếng Pháp nói chung hiểu hơn về về văn hóa Pháp và Việt được thể hiện qua các câu chuyện cười của hai nước

1.2 Phạm vi nghiên cứu :

Trong khuôn khổ một nghiên cứu khoa học sinh viên cấp trường, vì không đủ điều kiện về thời gian nên chúng tôi đã giới hạn dữ liệu nghiên cứu của mình trong một cuốn

truyện cười tiếng Pháp (Mina et André guillois(2003), Le grand livre des histoires drôles

2004, Marabout, Imprimé en France) gồm 754 truyện và một cuốn truyện cười tiếng Việt

(Cơ quan ban hành Trí Việt (2011), Truyện cười thời hiện đại, Nhà xuất bản Văn hóa

Thông Tin, Công ty cổ phần in Thiên Kim) gồm 412 truyện

1.3 Phương pháp nghiên cứu:

- Phân tích định tính: phân tích những yếu tố văn hóa trong truyện cười Pháp và Việt

- Phân tích định lượng: thống kê tần số xuất hiện của các yếu tố được sử dụng trong các câu truyện cười của hai nước

1.4 Đối tượng phân tích

Các yếu tố văn hóa trong truyện cười Pháp và Việt Nam

2 Giải quyết vấn đề:

2.1 Cơ sở lí luận:

2.1.1 Văn hóa

2.1.1.1 Khái niệm về văn hóa :

Văn hóa là sản phẩm của loài người, văn hóa được tạo ra và phát triển trong quan hệ qua lại giữa con người và xã hội Song, chính văn hóa lại tham gia vào việc tạo nên con người, và duy trì sự bền vững và trật tự xã hội Văn hóa là trình độ phát triển của con người

và của xã hội được biểu hiện trong các kiểu và hình thức tổ chức đời sống và hành động của con người cũng như trong giá trị vật chất và tinh thần mà do con người tạo ra

2.1.1.2 Các loại hình văn hóa:

- Văn hóa tinh thần

- Văn hóa vật chất

2.1.1.3 Cơ cấu của văn hóa : biểu tượng, giá trị, thể chế, chuẩn mực và các giá trị nhân tạo 2.1.2 Truyện cười

2.1.2.1 Định nghĩa : Truyện cười là một lĩnh vực truyện kể dân gian rộng lớn, đa dạng, phức tạp bao gồm những hình thức được gọi bằng những danh từ khác nhau như truyện tiếu lâm, truyện khôi hài, truyện trào phúng, truyện trạng, giai thoại hài hước

2.1.2.2 Phân loại truyện cười:

- Truyện cười trào phúng, nó tạo ra những tiếng cười sảng khoái

- Truyện cười châm biếm, tạo ra những tiếng cười thâm thúy

2.2 Phân tích dữ liệu

Sau khi phân tích dữ liệu nghiên cứu gồm 754 truyện cười Pháp và 412 truyện cười Việt, chúng tôi nhận thấy rằng giữa truyện cười Pháp và Việt có những nét tương đồng và khác biệt Các nét tương đồng được thể hiện qua việc cả hai đều sử dụng cách nói quá, phép

ẩn dụ, chơi chữ, các yếu tố liên quan đến đời sống tình dục, hình tượng động vật Bên cạnh

đó, cũng có những điểm khác biệt đó là truyện cười Pháp có sử dụng những yếu tố liên quan đến chính trị và tôn giáo để gây cười nhưng đối với truyện cười Việt Nam thì không thấy xuất hiện Qua phân tích dữ liệu nghiên cứu, chúng tôi thống kê được tần số xuất hiện của các yếu tố văn hoá được sử dụng trong truyện cười Pháp và Việt được thể hiện qua bảng tổng hợp sau:

2.2.1 Những điểm tương đồng:

2.2.1.1 Hình tượng con vật:

Qua tìm hiểu và phân tích, chúng tôi nhận thấy hình tượng về con vật được đưa vào trong các câu truyện cười Việt và Pháp ngoài mục đích tạo ra tiếng cười thì nó còn nhằm thể hiện tính cách đặc trưng của người dân mỗi nước Để hiểu hơn về điều này, chúng ta hãy cùng phân tích hai ví dụ sau :

Truyện cười Pháp : Pourquoi les Français ont-ils choisi le coq comme emblème ?

C'est le seul animal capable de chanter les pieds dans la merde

Tạm dịch : Tại sao những người pháp lại chọn con gà trống làm biểu tượng quốc gia ?

Đó là bởi vì nó là con vật duy nhất có khả năng đứng hát trên đống phân

Câu chuyện này ngoài cách nói hài hước còn giúp ta khám phá ra một trong những biểu tượng của nước Pháp là gà trống gaulois Hình tượng này thể hiện tính cách của người Pháp : lòng dũng cảm, tính cảnh giác và có nghị lực để vượt qua khó khăn bởi vì cụm từ

les pieds dans la merde (đứng trên phân) là muốn thể hiện hình ảnh một người đang ở

trong tình huống khó khăn

Truyện cười Việt Nam : Hai cô bạn thân lâu ngày mới gặp nhau, hồ hỡi nói chuyện, cô thứ

nhất hỏi : «Nhà mày dạo này làm ăn sao ?Tốt chứ !» Cô thứ hai trả lời giọng buồn buồn :

«Chồng tao dạo này cày như trâu đấy mày ạ, thế mà vẫn không đủ cho tao sắm đồ.»

Trong khi hình ảnh gà trống Gaulois được sử dụng để khắc hoạ tính cách người dân Pháp thì đối với văn hoá Việt Nam, hình ảnh con trâu thường được sử dụng để nêu bật lên đức tính cần cù chịu khó, hiền lành và hòa đồng của người Việt Nam Điều này là dễ hiểu

vì con trâu là loài động vật gắn liền với nền văn hóa lúa nước của Việt Nam

2.2.1.2 Phép nói quá :

Nói quá trong truyện cười vừa làm nổi rõ cái thật như là mặt trái của hành vi nhân vật (nhờ cường điệu nét bản chất), vừa làm nổi rõ cái giả như là mặt phải của hành vi ấy (nhờ phép tương phản), khiến cho mâu thuẫn trong hành vi buồn cười tác động mạnh mẽ vào nhận thức, vào ý tưởng của người nghe, người đọc truyện Biện pháp tu từ này được sử dụng trong truyện cười của cả hai nền văn hóa Pháp và Việt Ta hãy phân tích những ví dụ sau để thấy rõ điều đó

Truyện cười pháp : " C'est l'histoire de Toto qui pose une question à sa maman «C’est

vrai, Maman, que j'ai une grosse tête ?» « Mais non, mon chéri, ta tête est tout à fait normale Tiens, aide-moi, prends ta casquette et va chercher 10 kg de patates (pommes de terre) à la cave »

Tạm dịch : Toto hỏi mẹ của cậu ấy : «Mẹ, thật sự đầu con to lắm à ?» Mẹ cô ấy trả

lời : « À không con yêu, đầu con hoàn toàn bình thường Nào bây giờ hãy dùng mũ của con và đựng 10 ký khoai này đem vào nhà »

Trong câu chuyện này yếu tố hài hước nằm ở việc sử dụng phép nói quá để mô tả cái đầu cậu bé rằng nó to đến nỗi mà mũ của nó có thể chứa tới 10 ký khoai

Truyện cười Việt Nam :

Có một anh nhà quê rất sợ vợ.Một hôm ra chợ chơi, vì cá độ nên đã thua hết tiền rồi lại còn nợ cho nên bị mọi người đuổi bắt Anh liền chạy về làng, vừa thấy bóng vợ liền quay lại ngay Anh ta nghĩ : “Trước mặt, quân địch như gió bão, sau lưng vợ như nước lũ Song lọt vào tay giặc không nguy bằng lọt vào tay vợ Chỉ có nước mình hàng giặc, để thoát khỏi tay bà vợ là hay hơn cả”

Trong câu chuyện này, tác giả đã sử dụng phép nói quá về nỗi sợ vợ của anh chàng nhà quê này là anh ta thà bị chủ nợ bắt còn hơn là bị vợ bắt để làm yếu tố gây cười

2.2.1.3 Phép ẩn dụ :

Ẩn dụ là biện pháp tu từ sử dụng một hình ảnh để thể hiện một hình ảnh khác có cùng hoặc gần sắc thái nghĩa Nó được sử dụng khá thường xuyên trong truyện cười Pháp

và Việt nhằm đem lại tiếng cười tinh tế và sâu sắc Ta hãy phân tích các ví dụ sau để thấy

rõ điều ấy

Truyện cười Pháp : Allez les bleus ! Depuis la Coupe du monde de football 1998, les

Français remplacent leur minerve par des pneus Michelin

Tạm dịch : Đi nào những chàng trai ! Từ sau giải vô địch bóng đá thế giới năm 1998,

người Pháp đã thay thế mũ thạch cao của mình bằng lốp xe Michelin

Từ sau giải vô địch bóng đá thế giới năm 1998, đội Pháp đã liên tục rớt hạng, vì vậy người Pháp đã cố tình chế nhạo các cầu thủ của mình bằng cách bằng phương pháp ẩn

dụ, ý muốn nói những cầu thủ Pháp càng ngày càng trở nên to béo, ục ịch như những bánh

xe Michelin

Truyện cười Việt Nam : Một cô gái ăn mặc lố lăng và kệch cỡm, tay dắt một con chó đi

dạo phố Một bà già đi ngang qua mặt hỏi bâng quơ : Mày dắt con khỉ đi đâu đấy ? Cô gái cáu quá, quát : Mắt bà mù à, con chó to thế này mà lại nhìn ra con khỉ Bà già cũng không vừa : Tao hỏi con chó, đâu có hỏi mày mà trả lời

Yếu tố hài hước trong cân chuyện này nằm ở việc sử dụng hình ảnh con khỉ nhằm

ám chỉ cô gái có cách ăn mặc lố lăng và kệch cỡm

2.2.1.4 Chơi chữ

Chơi chữ là lợi dụng hiện tượng đồng âm, đa nghĩa, v.v, … trong ngôn ngữ nhằm gây một tác dụng nhất định như bóng gió, châm biếm, hài hước trong lời nói Những ví dụ sau đã sử dụng biện pháp tu từ này

Truyện cười Pháp : Comment ? Vous avez mis à la casse votre vieille Volkswagen C’est

bien dommage ! Tiens, vous souvient-il qu’un jour vous me la passâte

Tạm dịch : Thế nào ? Anh đã làm hỏng chiếc xe Volkswagen rồi à ? Thật là đáng tiếc !

Anh có còn nhớ đã từng lướt nó ngang qua mặt tôi như thế nào không ?

Trong truyện cười này, tác giả đã sử dụng việc chơi chữ trên từ « passâte » Từ

« passâte » ở đây có hai nghĩa, nghĩa thứ nhất là động từ passer (qua mặt), nghĩa thứ hai là

tên của một hãng xe ô tô

Truyện cười Việt Nam : Có một anh nọ tính hay đùa, một hôm khi nghe tiếng rao hàng

lanh lảnh của cô bán hột vịt lộn, anh ta bỗng cười và gọi cô ta vào Dạ, anh mua mấy quả?- Cô còn bao nhiêu quả?- Dạ, 27 quả- Thế ngày hôm nay cô bán được bao nhiêu quả rồi?- Dạ, em bán được 43 quả- Vậy nếu tôi mua hết chỗ này thì ngày nay cô đã nhận và bán được 70 quả đúng không?- Dạ đúng vậy- Thế thì cô đâu có lộn trứng nào đâu mà tôi nghe cô bảo là lộn Thôi cô đi bán tiếp đi

Trong truyện cười này, tác giả đã chơi chữ bằng cách chia từ « trứng lộn » ra thành hai từ đơn là « trứng » và « lộn » làm cho nghĩa của từ khác đi, từ đó gây ra tiếng cười cho người đọc

2.2.1.5 Yếu tố tình dục

Tình dục là một chủ đề đã được khai thác từ rất lâu ở các nước phương Tây, trong khi đó ở Việt Nam, chủ đề này chỉ mới được đề cập một cách công khai trong những năm gần đây, đặc biệt là trong truyện cười Ta hãy phân tích các ví dụ sau để thấy rõ điều đó

Truyện cười Pháp : Deux jeunes mariés emménagent dans le studio que le mari utilisait

jusqu’alors comme garçonnière En ouvrant les portes du buffet, la femme aperçoit une dizaine de pots de confiture Elle demande : Qu’est-ce que c’est que ça ? Avec une certaine fierté, son mari lui explique : À chaque fois que j’ai accueilli une femme, pour faire l’amour, je lui ai dit que, si elle voulait me témoigner sa reconnaissance, elle m’offre

un pot de confiture En attendant cela, la jeune mariée fond en larmes Très embêté, son mari lui dit : « Excuse-moi Je n’aurais jamais dû te raconter cela Je comprends que la révélation de toutes ces femmes avec lesquelles j’ai couché te bouleverse… » « Ce n’est pas ça ! Je pensais simplement que j’ai été vraiment bien bête de ne pas demander seulement une biscotte à chaque homme avec lequel j’ai fait l’amour Si j’avais eu cette idée, nous aurions de quoi tartiner ta confiture pour au moins une année »

Tạm dịch : Hai vợ chồng trẻ chuyển đến một căn hộ mà người chồng đã sống lúc còn độc

thân Khi mở của tủ, người vợ thấy có 12 lọ mứt Cô liền hỏi : Cái gì đây anh ? Người chồng trả lời đầy tự hào : Mỗi lần mà anh ngủ với một cô gái thì cô ấy tặng cho anh một lọ mứt như là bằng chứng cho mối quan hệ này Khi nghe xong, cô vợ chảy nước mắt Anh chồng bối rối nói : « Anh xin lỗi, lẽ ra anh không nên kể cho em nghe về điều đó Anh hiểu rằng việc cho em biết những cô gái đã ngủ với anh đã làm cho em đau khổ » Cô gái trả lời : « Không phải vậy đâu anh, em chỉ nghĩ đơn giản là em đã thật sự ngốc nghếch khi không yêu cầu mỗi người đàn ông mà em đã từng làm tình một cái bánh biscotte Nếu không chúng ta đã có bánh ăn trong vòng ít nhất một năm »

Trong truyện cười này, tác giả đã khai thác việc quan hệ tình dục trước hôn nhân làm yếu tố gây cười Chủ đề này cũng được khai thác trong các truyện cười Việt Nam cho

dù tần số xuất hiện có thấp hơn nhiều (15 lần/412 truyện so với 68 lần/754 truyện) Ví dụ sau chứng minh điều đó

Truyện cười Việt Nam : Anh chồng đi công tác dài ngày mới trở về Mở cửa thì thấy vợ và

một gã đàn ông đang làm tình trên giường « Mày ở đâu tới ? Tại sao dám nằm trên giường nhà tao ? » Gã đàn ông đứng dậy và quát to hơn : « Thật ra chỉ có hôm nay thôi Những hôm khác tôi không hề nằm ở đây Đừng đổ oan ! »

2.2.2 Những nét khác biệt

2.2.2.1 Chủ đề chính trị

Ở Pháp nói riêng và ở các nước phương Tây nói chung, quyền tự do ngôn luận được đề cao, hầu như tất cả mọi vấn đề đều có thể được khai thác trong truyện cười, ngay

cả chủ đề về chính trị Trong khi đó ở Việt Nam, chủ đề này vẫn còn được coi như một điều cấm kỵ Ta hãy phân tích một ví dụ để thấy rõ điều đó

Truyện cười Pháp : Le Pen, individu borgne ? non louche

Le Pen, il est mieux qu’Hiler, il est blond, lui !

Tạm dịch : Le Pen là một gã chột à ? Không, ông ta bị lác cơ

Le Pen dù sao cũng tốt hơn Hitler vì ông ta tóc vàng !

Trong ví dụ này, tác giả đề cập đến ông Jean-Marie Le Pen, một chính trị gia cánh

tả người Pháp có những tư tưởng phát xít tương tự như Hitler Ông đã từng là ứng viên tổng thống năm 2002 Ở đây, hai từ « chột » và « lác » còn có những tầng ý nghĩa khác Người chột bị gán với hình ảnh một người bần tiện, đạo đức kém Còn người lác là người nhập nhằng, đa nghi Từ « individu » muốn nói đến một người nào đó nhưng với thái độ không tôn trọng Ta thấy rằng, trong văn hóa Pháp, ngay cả một chính trị gia nổi tiếng tầm

cỡ như một ứng viên tổng thống cũng có thể bị khai thác làm trò cười cho thiên hạ Đây là điều hiếm thấy trong văn hóa Việt Nam

2.2.2.2 Chủ đề tôn giáo

Bên cạnh chính trị, tơn giáo cũng là một chủ đề khá nhạy cảm đối với người Việt, trong dữ liệu nghiên cứu của mình, chúng tơi khơng phát hiện một trường hợp nào cĩ khai thác chủ đề tơn giáo, trong khi đĩ đối với người Pháp, dù luơn tơn trọng đức tin của mình nhưng họ vẫn khai thác đề tài này trong các truyện cười của mình Ta hãy phân tích ví dụ sau để chứng minh điều đĩ

Truyện cười pháp : « Le pâtissier s’est fait une religieuse en un éclair »

Trong ví dụ này, “religieuse” ngồi nghĩa là tên của một loại bánh nĩ cịn cĩ nghĩa là

các nữ tu sĩ sống trong tu viện Câu này ngồi nghĩa đen ra thì nĩ cịn cĩ nghĩa bĩng là ơng thợ làm bánh này đã cĩ quan hệ tình dục chớp nhống với một nữ tu sĩ Đối với một số người sùng đạo thì điều này là một sự bất kính, nhưng ta thấy nĩ vẫn được khai thác làm yếu tố gây cười trong truyện cười Pháp

3 Kết luận

Quá trình phân tích dữ liệu nghiên cứu đã giúp chúng tơi đã phát hiện những điểm tương đồng trong những yếu tố văn hĩa trong truyện cười Pháp và Việt, đĩ là việc sử dụng phép ẩn dụ, chơi chữ, nĩi quá, chủ đề về tình dục, hình ảnh con vật Bên cạnh đĩ cũng tồn tại những điểm khác biệt liên quan đến những chủ đề về tơn giáo và chính trị được minh họa qua các phân tích trên đây Từ đĩ, chúng ta thấy rằng để cĩ thể hiểu được một cách thấu đáo các câu truyện cười của một quốc gia thì chúng ta cần phải tìm hiểu về văn hĩa của nước đĩ Giữa văn hĩa các nước đơi khi cĩ những điểm tương đồng giúp chúng ta hiểu được các truyện cười một cách dễ dàng hơn tuy nhiên cũng tồn tại những điểm khác biệt

mà chúng ta cần phải lưu ý khi đọc truyện cười của nước đĩ nĩi riêng và tìm hiểu văn hĩa của nước đĩ nĩi chung Chúng tơi hy vọng rằng nghiên cứu của mình sẽ giúp ích phần nào những sinh viên khoa tiếng Pháp nĩi riêng và những người Việt học tiếng Pháp nĩi chung trong việc tìm hiểu văn hĩa Pháp qua những câu chuyện cười đồng thời so sánh đối chiếu với những đặc điểm của văn hĩa Việt Nam

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Cơ quan ban hành Trí Việt (2011), Truyện cười thời hiện đại, Nhà xuất bản Văn hĩa

Thơng Tin, Cơng ty cổ phần in Thiên Kim

[2] Nhĩm Bảo Thắng (2011), Những Điều Nên Biết Về Văn Học Việt Nam, nhà xuất bản

Văn Hĩa-Thơng Tin

[3] Trần Quốc Vượng (2003), Văn Hĩa Việt Nam Tìm Tịi Và Suy Ngẫm, nhà xuất bản Văn Học [4] Alain Rey et Josette Rey-Debove, Le Petit Robert de la langue française 2003, LR [5] Mina et André guillois(2003), Le grand livre des histoires drơles 2004, Marabout,

Imprimé en France

[6] Goodenough, W.H., 1964, « Cultural anthropology and linguistics » In.D.HYMES (ed.), Language in Culture and Society New York: Harper and Row – tirée de “Culture et éducation en langue étrangère », page 113, Michặl Byram, Hatier/Didier 1992

[7] Tylor Ed.B., “ Primitive Culture”, London, 1871- tirée de “Panorama du culturalisme”, page 106, S.Clapier Valladon, Epi S.A.Editeur, Paris, 1976

[8] http://tapchisonghuong.com.vn/tin-tuc/p37/c51/n6058/Cac-phuong-thuc-la-hoa-trong-nghe-thuat-bieu-dat-truyen-cuoi.html

[9] http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a