TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI VIỆN ĐIỆN TỬ VIỄN THÔNG BÁO CÁO BÀI TẬP LỚN THÔNG TIN DI ĐỘNG Đề tài Ứng dụng Blockchain cho mạng tin cậy trong phương tiện thông minh Giảng viên hướng dẫn PGS TS Trần.
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI
VIỆN ĐIỆN TỬ - VIỄN THÔNG
BÁO CÁO BÀI TẬP LỚN
THÔNG TIN DI ĐỘNG
Đề tài:
Ứng dụng Blockchain cho mạng tin cậy trong phương tiện thông minh
Giảng viên hướng dẫn: PGS.TS Trần Quang Vinh
Nhóm sinh viên thực hiện: Nhóm 7
Hà Nội, 5-2021
Trang 2MỤC LỤC
_Toc73834283
Abstract – Tóm tắt 1
CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU 2
CHƯƠNG 2: VẤN ĐỀ AN NINH MẠNG CỦA XE THÔNG MINH 2
2.1 Giới thiệu ngắn gọn về hệ thống vận tải thông minh và phương tiện kết nối 2
2.2 Ứng dụng của phương tiện thông minh 3
2.3 Vấn đề bảo mật an ninh mạng của xe thông minh 4
CHƯƠNG 3: MẠNG LƯỚI TIN CẬY DỰA TRÊN BLOCKCHAIN GIỮA CÁC PHƯƠNG TIỆN THÔNG MINH 5
3.1 Đánh giá mang lưới tin cậy dựa trên Blockchain hoạt động như thế nào 6
3.2 Mạng lưới tin cậy dựa trên Blockchain giữa các phương tiện thông minh 7
3.3 Triển khai/Ứng dụng Blockchain cho xe thông minh 8
3.3.1 Các dự án Blockchain của Toyota 8
3.3.2 ITSs dựa trên Blockchain 9
3.3.3 CUBE – Nền tảng bảo mật mạng xe tự hành dựa trên Blockchain 10
3.3.4 Sử dụng trường hợp giải quyết vấn đề gián đoạn giao lộ cho xe tự hành 11
CHƯƠNG 4: THÁCH THỨC VÀ ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU TRONG TƯƠNG LAI CỦA BLOCKCHAIN TRONG XE THÔNG MINH 12
4.1 Vấn đề thách thức của Blockchain cho xe thông minh 12
TÀI LIỆU THAM KHẢO 17
Trang 3DANH MỤC HÌNH ẢNH
Hình 1: Tổng quan về cơ chế của Blockchain 7 Hình 2: Bảy lớp định hướng ITS xếp chồng lên nhau mô hình hệ thống mở cửa của Blockchain 10 Hình 3: Ví dụ về bế tắc tại ngã tư giao thông không có tín hiêu (trên cơ sở đến trước được phục vụ trước) cho xe tự hành 12 Hình 4: Công nghệ Blockchain với khối động cục bộ và khối chinhd cho V2X 14 Hình 5: Phân nhánh và hợp nhất hoạt động của Blockchain động cục bộ, trong đó LDB0 chia nhỏ ở phần tử Kth của khối thành LDB1 14
Trang 4Abstract – Tóm tắt
Mạng kết nối trong xe thông minh dễ bị tấn công, trong khi đó lại khó có thể khắc phục bằng các phương pháp bảo mật tập trung truyền thống Blockchain là một cơ sở
dữ liệu phân tán ngang hàng không thể thay đổi, chứa các thông tin được bảo mật bằng
mã hoá Blockchain cho thấy thành công khi được ứng dụng trong tài chính, hợp đồng thông minh, bảo vệ bản quyền cho các sản phẩm kĩ thuật số Nó được mở rộng ra toàn ngành công nghiệp với bảo mật các thiết bị IoT, hệ thống nhúng, … Tính năng vượt trội của blockchain là tính phân tán, không thể thay đổi, có thể kiểm tra dẫn đến có thể bảo mật giao dịch bởi bảo vệ sự riêng tư
Trong chapter này: xem xét môi trường mạng kết nối xe thông minh và các vấn đề trong phương pháp xây dựng mạng tin cậy dựa trên blockchain giữa các xe thông minh Trình bày các trường hợp sử dụng blockchain trong các phương tiện thông minh trong giai đoạn nghiên cứu đang diễn ra hoặc đang được phát triển từ các ngành công nghiệp
ô tô và các viện hàn lâm Chúng tôi cũng cân nhắc về thách thức của blockchain cho các phương tiện thông minh
Trang 51 CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
Công nghệ phương tiện phát triển nhanh chóng hướng tới mục tiêu: ô tô tự lái để phân luồng giao thông hiệu quả, ngăn chặn các tai nạn giao thông xảy ra do lỗi con người, cải thiện khả năng tiết kiệm nhiên liệu cũng như kết hợp với dịch vụ sạc xe điện Internet không dây kết hợp với các dịch vụ kết nối khác đang trở thành các tiêu chí cơ bản của phương tiện thông minh Các phương tiện hiện đại như vậy trở thành hệ thống máy tính giống như smartphone, được điều khiển bởi 1 máy tính phức tạp bằng các kết nối không dây và mạng nội bộ bên trong xe
Sự ra đời của mạng đám mây dành cho xe cộ dựa trên mạng internet không dây dẫn đến
sự phụ thuộc vào phần mềm kết nối mạng tăng lên đáng kể Dẫn đến vấn đề an ninh mạng, cũng như các vấn đề về an toàn trong ngành công nghiệp tự động Dựa trên những điều trên chúng ta thấy rằng một trong những mối quan tâm hàng đầu liên quan tới phương tiện thông minh là sử dụng mạng tin cậy để tránh những cuộc tấn công mã độc
Hệ thống bảo mật tập trung thông thường dễ bị phá hỏng vì nếu hệ thống trung tâm bị tổn hại, bị tấn công mạng hay gặp 1 lỗi đơn giản thì toàn bộ mạng sẽ bị ảnh hưởng Các phương pháp bảo mật và quyền riêng tư thông thường mà được sử dụng trong máy tính cá nhân hay mạng đám mây thì có xu hướng không hiệu quả trong các phương tiện giao thông thông minh do có lỗ hổng trong các cuộc tấn công mạng
Công nghệ Blockchain được ứng dụng trong tiền điện tử, gần đây được sử dụng để xây dựng mạng ngang hàng tin cậy – có cùng topology với mạng phương tiện thông minh Blockchain đã thành công khi được ứng dụng trong tài chính, hợp đồng thông minh, cung cấp nội dung đa phương tiện với bảo vệ bản quyền số Nay còn được mở rộng để bảo mật các thiết bị IoT, hệ thống nhúng…
Phương tiện hiện đại được điều khiển bởi máy tính phức tạp với kết nối bao gồm cả mạng bên trong xe và mạng không dây Dù cấu trúc được vi tính hoá này cung cấp một tính năng nổi bật như hệ thống tự lái tiên tiến hay xe tự hành, nhưng cũng đem lại sự không bảo mật và dễ bị tấn công bởi tấn công mã độc hay tấn công mạng
2.1 Giới thiệu ngắn gọn về hệ thống vận tải thông minh và phương tiện kết nối
Phương tiện kết nối thường được định nghĩa là được trang bị hệ thống kết nối internet không dây và cũng thường được trang bị với VANET (mạng ad hoc trong xe) Bước tiến lớn về phần cứng lẫn phần mềm dẫn được phương tiện được điều khiển hoàn toàn bằng vi tính thông minh Đồ thị 1 cho biết 1 kiến trúc điển hình về phương tiện kết nối thông minh Các phương tiện thông minh bao gồm nhiều khối điều khiển mạng với cảm biến đảm báo chức năng của nhiều phương tiện Các thiết bị phần cứng cần thiết mà được dùng để nhận biết các chức năng của phương kết nối thông minh có thể được phân loại hệ thống kết nối tích hợp sẵn hay được đưa vào
Trang 6Xe kết nối dần trở thành hệ thống vi tính giống smartphone đi kèm với kết nối internet, trong khi lại có nhiều hơn khả năng điều khiển phức tạp thông qua mạng kết nối bên trong xe để điều khiển động lực học chuyển động, sự bao quát và học lái, và phụ kiện điện tử đi kèm với nhiều chức năng cung cấp sự thoải mái và tiện lợi cho người lái
Đôi khi VANET được biết đến như là hệ thống giao thông thông minh, với mục tiêu tạo ra luồng giao thông an toàn, hiệu quả, dịch vụ giao thông thân thiện với môi trường cũng như dịch vụ thông tin hành trình ITS được thiết kế để hỗ trợ xe chia sẻ và trao đổi thông tin giữa các phương tiện và cơ sở hạ tầng thông qua giao thức kết nối như là V2V (Vehicle-to-vehicle), V2I (vehicle-to-infrastructure), V2N (vehicle-to-network), V2X (vehicle-to-everything) Giao thức tiêu chuẩn dùng trong ITS bao gồm DSRC truyền thống (dedicated short range communication) hoặc V2X kết hợp mạng di dộng (C-V2X) DSRC, dựa trên họ tiêu chuẩn Wireless Access in Vehicular Environments, là 1 công nghệ tốt, đã trải qua quá trình phát triển trên sản phẩm 1 cách rộng rãi và được thử nghiệm bởi nhiều bên liên quan trong suốt 2 thập kỷ Ngược lại, C-V2X là công nghệ mới, phát triển dựa trên mạng di động 5G LTE bởi hiệp hội tiêu chuẩn hoá 3GPP
Hộp built-in được sử dụng nhiều nhất cho kết nối internet thông qua Wifi và module LTE được tích hợp trong hệ thống infotainment (information + entertainment) Thiết bị brought-in được cắm vào cổng vào bus thông qua port chuẩn đoán trên bảng mạch, là đầu nối mạng của công cụ quét và chẩn đoán của phương tiện
Phương tiện tự hành là hệ thống tiên tiến trong đó hành động và ra quyết định hoạt động đồng thời với việc đối phó với các thông tin môi trường đến từ cảm biến và mạng kết nối trong lúc lái xe
Phương tiện thông minh sẽ kết nối với gần như tất cả mọi thứ và trở thành 1 phần của IoT
2.2 Ứng dụng của phương tiện thông minh
Phương tiện thông minh kết nối với hầu hết các hệ thống và thiết bị trên không gian mạng, thậm chí kể cả khi offline, bao gồm smartphones, phương tiện khác , hạ tầng 2 bên đường, server, hay cả văn phòng và nhà ở Phương tiện – 1 phần của IoT mở ra sự phát triển lượng lớn ứng dụng cung cấp dịch vụ mới hoặc cơ hội kinh doanh mới trong lĩnh vực giao thông công cộng, công nghiệp và giải trí bên cạnh những cải tiến đáng kể cho các chức năng an toàn, hiệu quả và thoải mái Đồ thị 2 cho thấy dịch vụ và ứng dụng của thế
hệ phương tiện kết nối thông minh tiếp theo, và đồ thị 3 minh hoạ hệ sinh thái mới nổi về ngành công nghiệp phương tiện thông minh dựa trên Vehicle Cloud Các tính năng chính:
• Traffic Safety: Thống kê cho thấy hơn 90% số vụ tai nạn giao thông hây ra bởi lỗi
người lái Phương tiện thông minh sẽ làm tăng An toàn giao thông và giảm thương vong bằng cách triển khai chức năng hỗ trợ an toàn, chức năng này sẽ khai thác thông tin từ môi trường xung quanh từ những cảm biến và thiết bị kết nối trong xe
Trang 7• Traffic Efficiency: Tối ưu tuyến đường bằng cách tính toán tình trạng giao thông và
môi trường, mang lại những lợi ích đáng kể về tình trạng giao thông bằng cách cải thiện luồng giao thông và nhiên liệu hiệu quả, giảm thời gian đi đường
• Self-Driving/Driveless Car: Xe kết nối thông minh tiên tiến được tạo ra để hỗ trợ xe
tự hành mà không cần con người Những chiếc xe này đem lại cho con người trải nghiệm và dịch vụ mới trong phương tiện công cộng lẫn cá nhân Xe tự hành này
có thể làm đảo lộn ngành công nghiệp, định hình lại thành phố, cung cấp những lựa chọn cho những việc cần làm trong khi lái xe Một vài ví dụ về ứng dụng đơn giản của xe tự hành đó là bãi đỗ xe tự phục vụ, dịch vụ sạc xe điện từ xa
• Sharing Services: Tiến bộ trong công nghệ phương tiện cho phép người dùng chia
sẻ cơ sở vật chất trong xe thuận tiện hơn, dẫn đến tiến bộ mới trong dịch vụ chia sẻ
xe ra đời Các dịch vụ chia sẻ xe ra đời vẫn cần tài xế, tuy nhiên xe hơi tự hành sẽ định hình lại dịch vụ chia sẻ, không chỉ chia sẻ xe, mà còn chia sẻ chỗ ngồi hay 1 phần không gian chở hàng của phương tiện Hàm ý về xe tự hành chia sẻ trong tương lai là quyền sở hữu xe cá nhân gần như không còn
• Autonomous Taxi: Phương tiện truyền thống vận hành theo 2 hướng: phương tiện
công cộng với phí bảo trì thấp nhưng độ tiện lợi cũng thấp, phương tiện cá nhân với giá cao nhưng lại tiện lợi cao Với sự ra đời của các dịch vụ di chuyển tự hành theo yêu cầu, người dùng được hưởng lợi từ việc với chi phí thấp nhưng độ tiện lợi lại cao Taxi tự lái là 1 phương thức di chuyển mới kết hợp chi phí quản lý thấp của giao thông công cộng và sự thuận tiện của nhu cầu di chuyển cá nhân
• Entertainments: Hệ thống giải trí trên xe cung cấp audio, video, game, … Hình thức
thông tin và giải trí trên xe truyền thống bao gồm audio và hệ thống dẫn đường, dẫn tới những cải tiến để bao gồm trình phát video, game, và các nội dung tiên tiến khác kết nối với internet
• Remote Care and Maintenance: Cải tiến trong công nghệ kết nối không dây và hệ
thống mạng nhúng trong xe với cảm biến được dùng để phân tích và bảo trì phương tiện từ xa Update OTA là cách phổ biến để phân phối các phần mềm mới hoặc update các phần mềm trên điện thoại Đối với xe hơi thông minh cũng vậy
• Mobile Office: Xe tự hành giải phóng người lái khỏi việc tập trung vào việc lái xe
Thay vào đó họ có thể nghỉ ngơi hay làm các công việc khác Xe hơi tự hành -> văn phòng di động khi người dùng có thể làm việc trên đường đi làm
2.3 Vấn đề bảo mật an ninh mạng của xe thông minh
Mối đe doạ và tấn công tiềm tàng ở phương tiện thông minh có thể được phân loại
4 mục như đồ thị 4: tấn công từ xa thông qua VANET, tấn công mạng thông qua internet, tấn công thụ động bằng cách giả mạo dữ liệu cảm biến, cố gắng kết nối trái phép với kiến trúc trong xe
Trang 8• Threat of V2X communication: Kết nối V2X có thể bị đe doạ nghiêm trọng về bảo
mật và sự an toàn của phương tiện và có thể dẫn đến gián đoạn luồng giao thông
Xe thông minh cần thu thập thông tin như môi trường giao thông, tình trạng giao thông tức thời và dữ liệu để vận hành việc lái xe Kết nối V2X dễ dàng bị tấn công bởi truyền thông tin giả mạo hay giả mạo thông điệp 1 trong những thử thách của công nghệ Blockchain cho xe thông minh là sự dự phòng trong mạng kết nối V2X bảo mật trước thông điệp tin cậy từ các phương tiện khác hay cơ sở hạ tầng cũng như sự rò rỉ quyền riêng tự
• Passive attack: Là 1 loại tấn công độc hại, làm cho phương tiện tiếp nhận thông tin
sai bằng cách làm giả tín hiệu giao thông hoặc biển báo đường bộ hoặc cung cấp thông tin giả
• Attempting direct attacks on the in-vehicle network: Kẻ tấn công có thể tạo ra 1 kết
nối không tin cậy tới mạng nội bộ, nhờ đó có thể điểu khiển những chức năng quan trọng nhất của phương tiện thông qua cổng giao tiếp của mạng nội bộ
• Internet connection and/or vehicular cloud: Kết nối internet biến xe thông minh
thành hệ thống mạng vật lý và mỗi phương tiện được coi như là 1 node trong IoT
Do đó, phương tiện sẽ hiện diện trước kẻ tấn công thông qua nhiều kênh khác nhau
để truy cập vào quyền điều khiển hay mạng nội bộ Điều này khiến xe thông minh phải đối mặt với hàng loạt mối đe doạ như tấn công mã độc, theo dõi vị trí, kết nối không tin cậy, chiếm quyền điều khiển từ xa Mối đe doạ mạng này là rủi ro lớn nhất đối với các phương tiện tự hành Các thực thể độc hại có thể chiếm quyền điều khiển xe, dẫn tới không chỉ gây ra nguy hiểm cho phương tiện mà còn chính cả hành khách
Các phương pháp bảo mật thông thường mà được dùng trong PC hay mạng đám mây có xu hướng không hiệu quả đối với phương tiện thông minh do sự khác biệt trong việc dễ dàng tấn công mạng
3 CHƯƠNG 3: MẠNG LƯỚI TIN CẬY DỰA TRÊN BLOCKCHAIN GIỮA
CÁC PHƯƠNG TIỆN THÔNG MINH
Xe thông minh (IV) đang trải qua sự tăng trưởng mang tính cách mạng trong nghiên cứu và công nghiệp, nhưng vẫn phải chịu nhiều lỗ hổng bảo mật Tận dụng cơ hội của xe thông minh như một nền tảng công nghệ thông tin mới, chúng ta cần vượt qua một số thách thức trong việc triển khai mạng lưới tin cậy và an toàn giữa các phương tiện thông minh Trong giao tiếp an toàn hiện đại, tất cả giao tiếp dữ liệu được mã hóa và xác thực bằng cơ
sở hạ tầng khóa công khai và khóa riêng tư với sự xác thưc lẫn nhau dựa trên các nút được kết nối hoặc máy chủ đám mây Mặc dù xác thực lẫn nhau đảm bảo rằng cả hai thiết bị đều
có thể xác minh tính xác thực của nhau, các phương pháp bảo mật truyền thống này vẫn dễ
Trang 9bị chia sẻ dữ liệu an toàn giữa các phương tiện thông minh Một yêu cầu cơ bản của ITSs
là đảm bảo nguồn gốc, khả năng chống chịu và mạng lưới chống lỗi giữa các phương tiện thông minh
Các đặc điểm được mô tả như sau:
• Nguồn gốc: Mỗi người tham gia biết tài sản đến từ đâu và quyền sở hữu của nó
đã thay đổi như thế nào thông qua các giao dịch
• Bất biến: Không người tham gia nào có thể giả mạo giao dịch sau khi nó đã được ghi lại trong cơ sở dữ liệu (Sổ cái)
• Khả năng phục hồi: Nếu một giao dịch bị lỗi, tham nhũng sẽ dễ dàng xuất hiện
và mọi người đều nhận thức được điều đó Một giao dịch mới có thể được sử dụng để khôi phục lỗi và giao dịch sau đó được khôi phục Trong trường hợp một số nút ngoại tuyến hoặc bị tấn công, toàn bộ mạng hoạt động như bình thường
Blockchain đã được công nhận là một công nghệ mới nổi với tiềm năng phá vỡ tất cả các ngành công nghiệp truyền thống Tác động của công nghệ blockchain đã được trải nghiệm trong lĩnh vực tài chính với các loại tiền điện tử như Bitcoin, Ethereum và các đồng tiền mã hóa khác Hiện tại, công nghệ blockchain đã khai thác các ứng dụng như danh bạ thông minh, y tế và chăm sóc sức khỏe và hậu cần kinh doanh, sau đó, các nỗ lực đang được thực hiện để kết hợp blockchain vào các lĩnh vực phức tạp hơn như bảo mật của IoT Trong phần sau, chúng tôi sẽ thảo luận về "Cách blockchain có thể tăng cường khả năng bảo mật và quyền riêng tư trong mạng truyền thông xe thông minh dựa trên môi trường đáng tin cậy"
3.1 Đánh giá mang lưới tin cậy dựa trên Blockchain hoạt động như thế nào
Blockchain sử dụng một khóa riêng tư hoặc công khai không đối xứng và cơ chế hàm băm để xác thực các giao dịch Khóa riêng được sử dụng để ký các giao dịch được thực hiện bởi mỗi nút Tất cả các giao dịch được ký bằng khóa riêng được phát đến tất cả nút mạng Tất cả các nút mạng khai thác của mạng thu thập các giao dịch mới và làm việc
để tìm ra một giải pháp cho một quy tắc đồng thuận nhất định Khi một nút tìm thấy sự đồng thuận của cơ chế đã cho, nó sẽ phát khối đến tất cả các nút Tất cả các nút khác nhận được khối và, chỉ khi tất cả các giao dịch trong đó là hợp lệ, tất cả các nút thể hiện sự chấp nhận của họ đối với khối bằng cách tạo khối tiếp theo trong chuỗi Nút đầu tiên gói gọn khối thành công, tức là tìm một giải pháp đồng thuận, có được phần thưởng của tiền điện
tử, có thể là một mục tiêu đáng giá, để thúc đẩy mỗi nút khai thác xây dựng để tìm sự đồng thuận của khối tiếp theo Sự đồng thuận này với hệ thống khen thưởng và ưu đãi trở thành động lực để những người tham gia duy trì blockchain mà không bị hỏng
Dữ liệu giao dịch có trong các khối này trở nên bất biến và điều này có thể được coi là đáng tin cậy và bảo mật, bởi vì các giao dịch được ghi lại bằng thời gian được đồng
bộ hóa và được nhóm thành các khối được bảo mật bằng mật mã được tổ chức theo chuỗi
Trang 10Tùy thuộc vào độ mở của nó, chúng tôi phân loại blockchain với các kiến trúc công cộng như Bitcoin và Ethereum, hoạt động với những người tham gia ẩn danh không đáng tin cậy với quyền truy cập không được phép hoặc với quyền truy cập được phép, chỉ liên quan đến các thành viên được phê duyệt Trong blockchain công cộng, mỗi nút có thể tham gia vào quá trình đồng thuận, trong đó, các giao dịch được tự động phê duyệt và ghi lại bởi sự tham gia hàng loạt
Hình 1: Tổng quan về cơ chế của Blockchain
3.2 Mạng lưới tin cậy dựa trên Blockchain giữa các phương tiện thông minh
Blockchain có thể đảm bảo ba rủi ro lớn để xây dựng một mạng lưới tin cậy giữa các phương tiện thông minh mà không có cơ quan kiểm soát trung tâm, bảo vệ riêng tư và bảo mật chống lại các cuộc tấn công mạng, và đảm bảo khả năng phục hồi dưới thất bại không thể đoán trước hoặc tấn công vào mạng đám mây xe cộ
Công nghệ Blockchain dựa trên các kết nối ngang hàng cho phép các phương tiện thông minh tương tác với nhau mà không cần bất kỳ sự can thiệp nào của các cơ quan đáng tin cậy thứ ba Một số lượng lớn các nút xe đảm bảo khả năng phục hồi của mạng blockchain, và ngay cả khi một số nút không khả dụng do các nút bị nhiễm với phần mềm độc hại hoặc các nút bị tấn công mạng, blockchain chính xác vẫn có thể truy cập được đối với các phương tiện Ngay cả khi một số nút ngoại tuyến hoặc bị tấn công, blockchain có thể làm cho mạng xe cộ hoạt động như bình thường Tất cả các giao dịch trong blockchain đều được đóng dấu thời gian và được mã hóa bằng khóa riêng để người dùng xe có thể dễ dàng theo dõi lịch sử giao dịch và theo dõi tài khoản tại bất kỳ thời điểm lịch sử nào Tính năng này cũng cho phép mỗi người tham gia theo dõi và theo dõi nguồn gốc của dữ liệu hoặc tài sản, tức là thông tin hợp lệ liên quan đến nguồn tài sản và quyền sở hữu của nó đã thay đổi như thế nào thông qua các giao dịch Khả năng theo dõi này ngăn chặn cuộc tấn công tiềm năng bằng cách gửi dữ liệu gian lận hoặc tin nhắn giả mạo trong các thông báo V2X, bảo mật mạng chống lại bảo mật gian lận Kẻ tấn công có thể cố gắng xác định ID của xe hoặc theo dõi thông tin quyền riêng tư của người dùng và mỗi giao dịch chứa dữ liệu nhạy cảm về quyền riêng tư gây nguy hiểm cho quyền riêng tư của người dùng
