Ứng dụng công nghệ blockchain trong tài trợ thương mại quốc tế theo phương thức thanh toán tín dụng chứng từ tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần quân đội – MB.

’Ứng dụng công nghệ blockchain trong tài trợ thương mại quốc tế theo phương thức thanh toán tín dụng chứng từ tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần quân đội – MB.’Ứng dụng công nghệ blockchain trong tài trợ thương mại quốc tế theo phương thức thanh toán tín dụng chứng từ tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần quân đội – MB.’Ứng dụng công nghệ blockchain trong tài trợ thương mại quốc tế theo phương thức thanh toán tín dụng chứng từ tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần quân đội – MB.’Ứng dụng công nghệ blockchain trong tài trợ thương mại quốc tế theo phương thức thanh toán tín dụng chứng từ tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần quân đội – MB.’Ứng dụng công nghệ blockchain trong tài trợ thương mại quốc tế theo phương thức thanh toán tín dụng chứng từ tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần quân đội – MB.’Ứng dụng công nghệ blockchain trong tài trợ thương mại quốc tế theo phương thức thanh toán tín dụng chứng từ tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần quân đội – MB.’Ứng dụng công nghệ blockchain trong tài trợ thương mại quốc tế theo phương thức thanh toán tín dụng chứng từ tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần quân đội – MB.’Ứng dụng công nghệ blockchain trong tài trợ thương mại quốc tế theo phương thức thanh toán tín dụng chứng từ tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần quân đội – MB.’Ứng dụng công nghệ blockchain trong tài trợ thương mại quốc tế theo phương thức thanh toán tín dụng chứng từ tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần quân đội – MB.

BỘ GIÁО DỤС VÀ ĐÀО ТẠО ТRƯỜNG ĐẠI HỌС NGОẠI ТHƯƠNG

-*** -

LUẬN VĂN ТHẠС SĨ

ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ BLOCKCHAIN TRONG TÀI TRỢ THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ THEO PHƯƠNG THỨC THANH TOÁN TÍN DỤNG CHỨNG TỪ TẠI NGÂN HÀNG

THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN QUÂN ĐỘI Ngành: Тài сhính – Ngân hàng

PHẠM THỊ HẢI YẾN

Hà Nội - 2022

BỘ GIÁО DỤС VÀ ĐÀО ТẠО ТRƯỜNG ĐẠI HỌС NGОẠI ТHƯƠNG

LUẬN VĂN ТHẠС SĨ

ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ BLOCKCHAIN TRONG TÀI TRỢ THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ THEO PHƯƠNG THỨC THANH TOÁN TÍN DỤNG CHỨNG TỪ TẠI NGÂN HÀNG

THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN QUÂN ĐỘI

i

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan kết quả nghiên cứu trong luận văn là công trình riêng của bản thân Nội dung lý thuyết trong luận văn, tôi có sử dụng một số tài liệu tham khảo như đã trình bày trong phần tài liệu tham khảo Các số liệu, thông tin và những kết quả trong luận văn là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ một công trình nào khác

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm với những cam đoan trên

ii

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT v

DANH MỤC BẢNG vi

DANH MỤC HÌNH vi

TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU LUẬN VĂN vii

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ BLOCKCHAIN TRONG TÀI TRỢ THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ THEO PHƯƠNG THỨC THANH TOÁN TÍN DỤNG CHỨNG TỪ 10

1.1 Tổng quan về công nghệ blockchain 10

1.1.1 Khái niệm và phương thức hoạt động của blockchain 10

1.1.2 Phân loại blockchain 14

1.1.3 Lợi ích và hạn chế của blockchain 16

1.2 Hoạt động tài trợ thương mại quốc tế và phương thức thanh toán tín dụng chứng từ 20

1.2.1 Khái niệm và các phương thức tài trợ thương mại quốc tế 20

1.2.2 Phương thức thanh toán tín dụng chứng từ 22

1.3 Ứng dụng công nghệ blockchain trong tài trợ TMQT theo phương thức thanh toán tín dụng chứng từ 25

1.3.1 So sánh thanh toán tín dụng chứng từ truyền thống và thanh toán tín dụng chứng từ ứng dụng blockchain trong tài trợ TMQT 25

1.3.2 Các nhân tố ảnh hưởng tới quyết định ứng dụng công nghệ blockchain trong tài trợ TMQT theo phương thức thanh toán tín dụng chứng từ 30

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 33

iii

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ BLOCKCHAIN TRONG TÀI TRỢ THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ THEO PHƯƠNG THỨC THANH TOÁN TÍN DỤNG CHỨNG TỪ TẠI NGÂN HÀNG TMCP QUÂN ĐỘI 34 2.1 Kinh nghiệm ứng dụng blockchain trong tài trợ thương mại quốc tế theo phương thức thanh toán tín dụng chứng từ tại các ngân hàng trên thế giới và Việt Nam 34

2.1.1 Kinh nghiệm ứng dụng blockchain trong TTTMQT theo phương thức TTTDCT tại các ngân hàng trên thế giới 34 2.1.2 Kinh nghiệm ứng dụng blockchain trong TTTMQT theo phương thức TTTDCT tại các ngân hàng Việt Nam 37 2.1.3 Bài học kinh nghiệm về việc ứng dụng blockchain trong TTTMQT theo phương thức TTTDCT 41

2.2 Thực trạng ứng dụng blockchain trong tài trợ thương mại quốc tế theo phương thức thanh toán tín dụng chứng từ tại NH TMCP Quân đội 42

2.2.1 Thực tiễn ứng dụng công nghệ blockchain trong tài trợ thương mại quốc tế theo phương thức thanh toán tín dụng chứng từ tại Ngân hàng TMCP Quân đội MB 42 2.2.2 Đánh giá thực trạng ứng dụng công nghệ blockchain trong tài trợ thương mại quốc tế theo phương thức thanh toán tín dụng chứng từ tại NH TMCP Quân đội 55 2.2.3 Nguyên nhân của những hạn chế trong việc ứng dụng công nghệ blockchain trong tài trợ thương mại quốc tế theo phương thức thanh toán tín dụng chứng từ tại NH TMCP Quân đội 59

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 61 CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ BLOCKCHAIN TRONG TÀI TRỢ THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ THEO PHƯƠNG THỨC THANH TOÁN TÍN DỤNG CHỨNG TỪ TẠI NH TMCP QUÂN ĐỘI 62 3.1 Định hướng phát triển của MB từ năm 2020 đến năm 2025 62

iv

3.2 Một số giải pháp thúc đẩy ứng dụng công nghệ blockchain trong TTTMQT theo Phương thức thanh toán TDCT tại Ngân hàng TMCP Quân

đội MB 66

3.2.1 Hoàn thiện hành lang pháp lý 66

3.2.2 Nâng cấp cơ sở hạ tầng công nghệ và chuẩn hoá dữ liệu 67

3.2.3 Phát triển nguồn nhân lực 69

3.2.4 Thúc đẩy các bên tham gia vào mạng lưới blockchain 69

3.2.5 Hoàn thiện quy trình và sản phẩm phù hợp với công nghệ blockchain 71

3.2.6 Xây dựng cơ chế quản lý quyền truy cập 72

3.2.7 Tăng cường công tác truyền thông 73

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 75

KẾT LUẬN 76

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 78

v

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

STT Từ viết tắt Giải thích nghĩa

1 L/C Letter credit – Thư tín dụng

2 MB Military Joint Stock Commercial Bank – Ngân hàng

Thương mại Cổ phần Quân đội

3 MOU Memorandum of Understanding - biên bản ghi nhớ

4 NHPH Ngân hàng phát hành

5 TDCT Tín dụng chứng từ

6 TMCP Thương mại cổ phần

7 TTTM Tài trợ thương mại

8 TTTM QT Tài trợ thương mại quốc tế

vi

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1 Các bên tham gia giao dịch L/C 23 Bảng 1.2 So sánh giao dịch L/C truyền thống và L/C trên blockchain 28 Bảng 2.1 Giai đoạn ký Beta agreement (giai đoạn thí điểm) 48 Bảng 2.2 Các mốc thời gian giao dịch giữa Saigon Plastic Chemical JSC(Người đề nghị) và SCG Performance Chemicals Co., Ltd (Người thụ hưởng) 49 Bảng 2.3 Các mốc thời gian giao dịch giữa Opec Plastics JSC (Người đề nghị) – SCG Plastics Co., Ltd (Người thụ hưởng) 49

DANH MỤC HÌNH

Hình 1.1 Quá trình phát triển của blockchain 11 Hình 1.2 Quy trình thanh toán theo phương thức tín dụng chứng từ 24 Hình 2.1 Mô hình giao dịch L/C ứng dụng blockchain tại ngân hàng Mizuho 35 Hình 2.2 Luồng xử lý tại các node dọc theo vòng đời tài trợ thương mại trên R3 Corda 36 Hình 2.3 Tổng quan về giao dịch giữa Duy Tân và INEOS Styrolution trên nền tảng Voltron 40

vii

TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU LUẬN VĂN

Luận văn nghiên cứu hoạt động ứng dụng công nghệ blockchain trong tài trợ thương mại quốc tế theo phương thức thanh toán tín dụng chứng từ tại Ngân hàng TMCP Quân đội (MB) trong khoảng thời gian từ năm 2019 tới tháng 12/2021 tương ứng là từ giai đoạn nghiên cứu tới giai đoạn áp dụng chính thức, phân tích cũng như đánh giá thực trạng ứng dụng tại MB, nêu ra các ưu điểm và nhược điểm khi ứng dụng công nghệ mới vào nghiệp vụ truyền thống của ngân hàng, tìm hiểu các nguyên nhân dẫn đến những hạn chế đó để đưa ra các giải pháp nhằm thúc đẩy và hoàn thiện ứng dụng công nghệ blockchain trong TTTM QT theo phương thức TDCT tại MB Luận văn gồm 3 chương, trong đó:

Chương 1: Luận văn đã hệ thống các cơ sở lý luận cơ bản về ứng dụng công nghệ blockchain bao gồm: khái niệm, phương thức hoạt động, phân loại blockchain, lợi ích và hạn chế của công nghệ chuỗi khối Luận văn cũng hệ thống hóa lại các lý thuyết về các phương thức TTTM QT Trên cơ sở đó, luận văn phân tích sự khác biệt của phương thức TDCT truyền thống so với phương thức TDCT ứng dụng công nghệ blockchain Từ đó, phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới quyết định của các bên tham gia trong việc ứng dụng công nghệ blockchain vào TTTM QT theo phương thức TDCT

Chương 2: Luận văn đề cập tới kinh nghiệm của các ngân hàng trên thế giới và Việt Nam đã ứng dụng thành công blockchain trong TTTM QT theo phương thức TDCT, qua đó, rút ra các bài học kinh nghiệm cho MB Ở phần này, luận văn cũng phân tích và đánh giá thực trạng ứng dụng blockchain trong TTTM QT theo phương thức TDCT tại MB Cụ thể, luận văn nêu ra những ưu điểm và nhược điểm của phương thức TDCT ứng dụng blockchain so với nghiệp vụ truyền thống Đồng thời chỉ ra các nguyên nhân dẫn đến những khó khăn trở ngại trong quá trình ứng dụng blockchain trong phương thức TDCT Những đánh giá này sẽ gợi ý cho các giải pháp được đưa ra ở Chương 3

viii Chương 3: Trên cơ sở kết hợp nghiên cứu lý thuyết và thực tiễn, căn cứ vào định hướng phát triển ứng dụng công nghệ chuỗi khối trong hoạt TTTM QT tại MB, luận văn đã đề xuất các giải pháp nhằm thúc đẩy ứng dụng công nghệ blockchain trong phương thức TDCT tại MB ngày càng hiệu quả và toàn diện.

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong cách mạng công nghiệp 4.0, chuyển đổi số là xu hướng tất yếu bởi nó được coi là chiến lược mũi nhọn tạo ra sự cạnh tranh giữa các tổ chức và doanh nghiệp Trong cuộc đua chuyển đổi số, ngân hàng được đánh giá là một trong những ngành thay đổi số khá nhanh và toàn diện Do lĩnh vực ngân hàng có đặc thù nghiệp

vụ đa dạng, việc ứng dụng chuyển đổi số vào toàn bộ các khâu và quy trình tại ngân

hàng là điều không dễ dàng đặc biệt là ‘’nghiệp vụ tài trợ thương mại quốc tế’’ Bởi

các phương thức tài trợ thương mại quốc tế truyền thống – cụ thể là thanh toán TDCT được thực hiện trên nhiều hệ thống khác nhau, có nhiều bên tham gia vào cùng một giao dịch và dựa trên chứng từ giấy bản cứng là chủ yếu – gây ra hạn chế cho các giao dịch thương mại trên toàn cầu Việc tích hợp công nghệ vào các phương thức TTTM QT sẽ giúp tối ưu hóa thời gian xử lý và tiết kiệm chi phí cho toàn bộ chu trình – từ đó góp phần thúc đẩy tăng trưởng giá trị tài trợ thương mại trên toàn thế giới Tài trợ thương mại quốc tế đóng một vai trò quan trọng trong dòng chảy thương mại toàn cầu Tuy nhiên, các phương thức tài trợ truyền thống hoạt động chủ yếu dựa trên hệ thống giấy tờ, chứng từ in/viết tay lạc hậu, thủ công

đã hạn chế sự phát triển của thương mại thế giới, như: tốc độ thanh toán chậm, chi phí cao, rủi ro trong thanh toán nhiều, chưa tạo nên các chuỗi tài trợ và thanh toán gắn kết với nhau, Đây là một trong những nguyên nhân khiến cho các doanh nghiệp có xu hướng sử dụng phương thức chuyển tiền nhiều hơn phương thức thanh toán bằng thư tín dụng L/C Cuộc cách mạng công nghệ lần thứ tư đánh dấu tầm quan trọng của công nghệ blockchain qua việc cung cấp cho người sử dụng một hệ thống dữ liệu minh bạch, có thể dễ dàng truy cập và kiểm chứng, cắt giảm các chi phí không cần thiết, duy trì tính toàn vẹn, hiệu quả và nâng cao mức độ tin tưởng và bảo mật Trong các kỹ thuật hiện đại thì công nghệ blockchain ngày càng khẳng định các ưu điểm của mình trong việc thay đổi triệt để cách thức thực hiện các giao dịch TTTM do giảm thiểu được sự phụ thuộc vào các chứng từ in giấy và giúp minh bạch thông tin giữa các bên tham gia

2 Báo cáo về thị trường tài trợ thương mại toàn cầu giai đoạn 2019 - 2023: “Kết hợp công nghệ và tài trợ thương mại để thúc đẩy tăng trưởng của Technavio cũng chỉ ra rằng Việt Nam nằm trong khu vực Châu Á - Thái Bình Dương (APAC), là khu vực dẫn đầu thị trường tài trợ thương mại quốc tế trong năm 2018 Nghiên cứu trên còn cho thấy trong vòng năm năm tới, khu vực APAC dự báo sẽ đóng góp khoảng 57% vào sự tăng trưởng của thị trường tài trợ thương mại toàn cầu Như vậy, tiềm năng phát triển của thị trường tài trợ thương mại quốc tế tại Việt Nam là tương đối lớn Bên cạnh đó, chính phủ Việt Nam rất khuyến khích các doanh nghiệp, ngân hàng ứng dụng công nghệ vào kinh doanh, sản xuất, trong đó bao gồm công nghệ blockchain Hiện tại, nhiều ngân hàng và các tổ chức tài chính khác trên thế giới đã nghiên cứu, ứng dụng công nghệ blockchain vào các hoạt động nghiệp

vụ của mình Điều này đã làm tăng hiệu suất, sự minh bạch, tiết kiệm chi phí trung gian, giảm thời gian xử lý giao dịch, đồng thời cải thiện trải nghiệm của khách hàng Tuy còn nhiều hạn chế trong việc ứng dụng công nghệ blockchain một cách toàn diện vào các giao dịch TTTM QT, song không thể phủ nhận được blockchain cũng mang lại một số những thành công nhất định cho các ngân hàng trên thế giới Mặc dù còn tồn tại một số quan điểm trái chiều về tính riêng tư, cũng như khả năng ứng dụng của blockchain, nhưng chúng ta không thể phủ nhận được những thành công nhất định của công nghệ này trong các lĩnh vực cuộc sống nói chung và tài trợ thương mại nói riêng Theo dự báo của các chuyên gia, trong tương lai, blockchain

sẽ làm thay đổi triệt để nghiệp vụ tài trợ thương mại, bằng cách giảm sự phụ thuộc vào các chứng từ giấy Đến năm 2050, blockchain được kỳ vọng có thể cung cấp bản ghi kỹ thuật số lưu thông tin về các giao dịch, điều này sẽ làm giảm chứng từ giấy và cải thiện tính minh bạch giữa các bên Blockchain có thể lưu trữ dữ liệu chi tiết về các giao dịch trước đó và do đó cung cấp được lịch sử giao dịch để tạo điều kiện đánh giá rủi ro cho các bên Đồng thời, do được số hóa dựa trên công nghệ blockchain nên việc phát hành và chuyển tiếp các chứng từ phát sinh cũng trở nên nhanh chóng hơn, rút ngắn được thời gian, nhờ đó mà giảm thiểu chi phí phát sinh trong giao dịch Để bắt kịp xu hướng tất yếu của toàn cầu cũng như tăng tính cạnh tranh trên thị trường, các ngân hàng tại Việt Nam cần chủ động nghiên cứu về triển

3 vọng ứng dụng và thực hiện công nghệ này vào các phương thức TTTM QT Nhận thức được tầm quan trọng đó, học viên đã chọn đề tài ‘’Ứng dụng công nghệ blockchain trong tài trợ thương mại quốc tế theo phương thức thanh toán tín dụng chứng từ tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần quân đội – MB’’ để thực hiện nghiên cứu

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu

2.1 Tổng quan nghiên cứu nước ngoài

Khi blockchain trở thành xu hướng công nghệ mới của thế giới, việc ứng dụng của blockchain vào lĩnh vực thương mại nói chung và tài trợ thương mại quốc tế nói riêng đã trở thành đề tài cấp thiết được nhiều học giả trên thế giới lựa chọn nghiên cứu

A.V Bogucharskov và các cộng sự (2018) phân tích mối quan hệ mật thiết giữa công nghệ và tài trợ thương mại Cụ thể, việc phát triển các công cụ tài trợ thương mại có hiệu quả hay không phụ thuộc rất nhiều vào việc nâng cấp công nghệ

và việc thực hiện các giải pháp mà blockchain mang lại Mục tiêu chính của bài viết

là kiểm tra các lĩnh vực và cách thức ứng dụng blockchain trong tài trợ thương mại

và để xác định các khía cạnh chính của việc cải thiện quy trình giao dịch Các tác giả đã chỉ ra khả năng tương tác giữa các bên tham gia trong một vòng đời của thư tín dụng, bao thanh toán khi ứng dụng blockchain và hiển thị hiệu ứng của nó trên các công cụ tài trợ thương mại phổ biển này Qua đó đề xuất các phương pháp nâng cao hiệu quả của ứng dụng blockchain trong tài trợ thương mại nhằm giúp các công

ty và tổ chức đẩy nhanh được tốc độ của dòng tiền và tài liệu trong suốt chuỗi cung ứng toàn cầu

Alisa DiCaprio và Benjamin Jessel (2018) đã chỉ ra rằng có tới 80% các giao dịch thương mại trên toàn cầu yêu cầu tài trợ để cung cấp thanh khoản và giảm thiểu rủi ro Tuy nhiên trong đó vẫn còn rất nhiều các giao dịch không được cấp vốn

do sự thiếu hiệu quả của tài trợ thương mại Những nỗ lực để giải quyết những thiếu hụt này khó thực hiện do hạn chế đến từ tính chất phi tập trung của thương mại Có rất nhiều ý kiến đưa ra cho rằng công nghệ blockchain sẽ thay đổi bộ mặt của

4 thương mại toàn cầu nhưng câu hỏi đặt ra là công nghệ này sẽ tác động như thế nào đến các vấn đề nan giải nhất trong tài trợ thương mại Trong bài viết, các tác giả phân tích việc áp dụng công nghệ blockchain vào tài trợ thương mại sẽ tác động trực tiếp đến luồng thông tin, cách thức tuân thủ và lợi nhuận theo những cách có thể đóng góp vào một cấu trúc tài chính thương mại toàn diện hơn

Chang, Luo và Chen (2019) đã chỉ ra tiềm năng của việc ứng dụng công nghệ blockhain có thể thay đổi mô hình tài trợ thương mại Cụ thể, nghiên cứu này phân tích tính khả thi của việc đổi mới trong tài trợ thương mại theo hình thức thanh toán L/C dựa trên blockchain hiện đại Theo tài trợ thương mại truyền thống, có nhiều bên tham gia vào một quy trình và phụ thuộc vào nhiều chứng từ giấy đã tạo ra hiệu suất kém, thiếu tính linh hoạt và minh bạch, và thông tin dễ bị thay đổi Blockchain, như một công nghệ sổ cái phân tán (DLT), có khả năng cải thiện tốc độ và tính minh minh bạch của các phương thức tài trợ thương mại như thanh toán bằng thư tín dụng (L/ C) Bài viết cũng nghiên cứu về các chủ đề liên quan đến thương mại như thủ tục hải quan, bảo hiểm và các ứng dụng hậu cần cần được giải quyết trong tương lai để tạo ra một môi trường tin cậy toàn diện và tạo thuận lợi cho việc tự động hóa thương mại

Ermakov và các cộng sự (2017), theo ý kiến của tác giả, công nghệ có thể trở thành một trong những cách đầy hứa hẹn trong việc cải tiến phương thức thanh toán tín dụng chứng từ cho các giao dịch quốc tế Công nghệ chuỗi khối có thể giúp giải quyết một trong những các vấn đề chính trong thương mại toàn cầu - luồng tài liệu khổng lồ trong khi thực hiện các giao dịch giữa các bên tham gia Việc sử dụng công nghệ blockchain sẽ tiết kiệm thời gian và chi phí cho khách hàng và cuối cùng

nó có thể làm thay đổi cách thức vận hành của tài trợ thương mại vì lợi ích của các doanh nghiệp trên toàn thế giới

Haitham Mohamed Elsaid Youssef, Ph.D (2020) thảo luận về những lợi ích tiềm năng của việc sử dụng công nghệ blockchain cho các hoạt động tài trợ thương mại và nêu bật những thách thức đáng kể mà việc ứng dụng blockchain phải đối mặt Cụ thể, trước khi đi vào phân tích lợi ích và thách thức của việc ứng dụng công nghệ hiện đại này vào tài trợ thương mại, tác giả đã chỉ ra rằng hầu hết các hoạt

5 động tài trợ thương mại còn phụ thuộc nhiều vào chứng từ giấy để trao đổi thông tin qua lại giữa các bên tham gia như nhà nhập khẩu, nhà xuất khẩu, ngân hang, công ty bảo hiểm, công ty vận tải…Việc phụ thuộc này dẫn đến việc phát sinh chi phí và thời gian để chuẩn bị, chuyển giao và kiểm tra các chứng từ Bên cạnh đó, dưới sự ảnh hưởng của dịch Covid-19, các doanh nghiệp và tổ chức cần nhanh chóng sử dụng công nghệ hiện đại vào thương mại bằng cách tạo ra hệ sinh thái kỹ thuật số giúp giảm chi phí và tăng hiệu quả tài trợ thương mại bằng cách thay thế giấy tờ bằng các luồng dữ liệu kỹ thuật số

Như vậy, các nghiên cứu chủ yếu tập trung vào vai trò và lợi ích của blockchain trong tài trợ thương mại đồng thời đưa ra các chương trình, chính sách

và giải pháp để gia tăng triển vọng ứng dụng blockchain vào tài trợ thương mại một cách toàn diện và hiệu quả nhất Bên cạnh đó, có thể thấy trong các phương thức tài trợ thương mại thì thanh toán bằng thư tín dụng chứng từ là được chủ đề được quan tâm nhất khi có nhiều bài nghiên cứu tập trung vào phương thức cụ thể này

2.2 Tổng quan nghiên cứu trong nước

Tại Việt Nam, khái niệm blockchain ngày càng trở nên quen thuộc và nhận được sự quan tâm của nhiều cơ quan và tổ chức do các ưu điểm vượt trội của công nghệ này Việc nghiên cứu công nghệ blockchain để ứng dụng vào các lĩnh vực kinh tế xã hội là vô cùng cấp thiết và hứa hẹn sẽ mang lại nhiều tiềm năng trong tương lại

Tác giả Hồ Thị Thu Hoà và Bùi Thị Bích Liên (2018) nghiên cứu về ứng dụng công nghệ blockchain trong quản trị logistics và chuỗi cung ứng của Việt Nam Trong chuỗi cung ứng, blockchain giúp cho các hệ thống minh bạch, mạnh mẽ và ít phụ thuộc hơn vào các bên trung gian nhờ việc truy xuất nguồn gốc một cách rõ ràng, dễ dàng hơn khi truy cứu trách nhiệm trong chuỗi logistics vì blockchain giúp

dễ dàng theo dõi lộ trình, xem thời gian giao hàng và tìm ra việc hư hỏng của lô hàng đến từ đâu trong quá trình đưa hàng hoá từ điểm đầu đến điểm tiêu thụ cuối cùng

6 Tác giả Phan Thị Hương Giang, Kim Hương Trang (2020) với bài viết về ứng dụng công nghệ blockchain, nâng cao hiệu quả chuỗi cung ứng nông sản tại Việt Nam Trong đó, ứng dụng blockchain trong truy xuất nguồn gốc nông sản hứa hẹn đem đến nhiều lợi ích đáng kể, tạo ra cuộc cách mạng trong quản trị chuỗi cung ứng toàn cầu Bài viết nghiên cứu toàn diện về ứng dụng blockchain trong truy xuất nguồn gốc nông sản rau, củ, quả tại Việt Nam, nhấn mạnh vào thiết kế khung hệ thống, các yêu cầu kĩ thuật, các thuận lợi cũng như thách thức, tạo tiền đề cho các nghiên cứu kỹ thuật chuyên sâu trong tương lai

Tác giả Trần Thị Thu Trang, Bùi Thị Thu (2019) với bài viết “Triển vọng ứng dụng công nghệ blockchain trong kế toán kiểm toán tại Việt Nam” Nhóm tác giả đã chỉ ra blockchain là công nghệ then chốt và có tầm ảnh hưởng lớn đến lĩnh vực tài chính ngân hàng Trong bài viết của mình, nhóm nghiên cứu đã tìm hiểu về công nghệ blockchain và những ứng dụng của công nghệ này trong lĩnh vực kế toán, kiểm toán đồng thời nhóm nghiên cứu tiến hành khảo sát thực tế về nhu cầu ứng dụng công nghệ chuỗi khối vào lĩnh vực kế toán, kiểm toán của các doanh nghiệp Kết quả khảo sát trên địa bàn thành phố Hà Nôi cho thấy nhận thức về công nghệ blockchain của các chủ thể liên quan (kế toán, kiểm toán viên, nhà quản trị doanh nghiệp) còn nhiều hạn chế do tâm lý e dè ngại thay đổi Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, các tác giả đưa ra một số đề xuất nhằm nâng cao hiểu biết và tính khả thi của công nghệ blockchain tại Việt Nam trong thời gian tới

Tác giả Giang Thị Thu Huyền (2018) đã chỉ ra blockchain là một trong những công nghệ quan trọng trong cách mạng công nghệ lần thứ tư, nó cung cấp cho người dùng một hệ thống dữ liệu minh bạch, có thể truy cập, kiểm chứng dễ dàng, loại bỏ các chi phí không cần thiết, duy trì tính toàn vẹn, hiệu quả cũng như nâng cao mức độ tin tưởng và bảo mật Sự xuất hiện của Blockchain đã mang đến nhiều tiện ích và tăng cường tính bảo mật cho ngân hàng Công nghệ Blockchain vẫn đang trong giai đoạn sáng tạo phát triển, có nghĩa là phạm vi ứng dụng của Blockchain có thể chưa được khám phá đầy đủ Mục tiêu của bài báo này là để làm rõ Blockchain là gì, phân tích hoạt động của nó, thảo luận về một số trường hợp sử dụng trong ngành ngân hàng, ứng dụng sao cho hợp lý để blockchain có

7 thể trở thành giải pháp công nghệ tiềm năng cho ngành tài chính ngân hàng trong tương lai

Tác giả ThS Phạm Thị Thái Hà và ThS Nguyễn Thị Thanh Trầm (2020) đã đưa ra vấn đề việc ứng dụng công nghệ blockchain là một đặc trưng của cách mạng công nghiệp 4.0 Công nghệ này cải thiện tốc độ, quy trình và hoàn toàn loại

bỏ giấy tờ trong thanh toán quốc tế Đặc biệt, trong phương thức thanh toán tín dụng chứng từ được xem là phương thức thanh toán phổ biến, trong hoạt động tài trợ thương mại quốc tế hiện nay, nhưng vẫn tồn tại nhiều hạn chế đó là việc thanh toán chủ yếu dựa vào chứng từ, với quy trình phức tạp dẫn đến chi phí chứng từ tốn kém, ngân hàng phải kiểm tra tính chính xác của chứng từ; việc kiểm tra thủ công sẽ có nhiều sai sót, tốc độ thanh toán chậm, tranh chấp xảy ra,… Do đó việc ứng dụng công nghệ chuỗi khối để đổi mới phương thức thanh toán thư tín dụng chứng từ truyền thống là rất cần thiết

Tác giả Văng Nguyễn Phương Thảo (2021) tìm hiểu nền tảng Contour và khả năng ứng dụng trong hoạt động tài trợ thương mại của ngân hàng thương mại Trên thế giới ngày càng có nhiều công ty công nghệ cung cấp nền tảng blockchain trong nhiều lĩnh vực khác nhau, thì đây là bài viết mang tính đột phá khi nghiên cứu về một mạng lưới blockchain cụ thể - mạng lưới Contour – là một nền tảng blockchain tiêu biểu được ứng dụng cho nghiệp vụ tài trợ thương mại của các ngân hàng Mục tiêu của bài viết là làm rõ khái niệm về Countour, phân tích hoạt động của nền tảng này, giới thiệu một số trường hợp ứng dụng trong ngành ngân hàng, chỉ ra lợi ích và thách thức khi gia nhập

Qua đó có thể nhận xét, các bài viết trong nước nghiên cứu về blockchain khá

đa dạng ở nhiều lĩnh vực nhưng trong lĩnh vực tài chính ngân hàng lại khiếm tốn hoặc tiếp cận theo hướng tổng quát chứ chưa đi vào sâu phân tích một trường hợp

cụ thể Do dó, khoảng trống mà luận văn muốn khai thác đó là: nghiên cứu việc ứng dụng blockchain vào một nghiệp vụ cụ thể trong lĩnh vực tài chính ngân hàng – cụ thể hơn là nghiệp vụ TTTM QT theo phương thức TDCT tại ngân hàng TMCP Quân đội MB Bài viết tập trung vào việc đánh giá quá trình thực hiện, kết quả đạt

8 được cũng như các khó khăn gặp phải để từ đó đề xuất ra các biện pháp cụ thể để việc ứng dụng blockchain vào nghiệp vụ TTTM QT theo phương thức TDCT đạt được hiệu quả và toàn diện nhất

3 Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích thực trạng ứng dụng blockchain vào TTTM QT theo phương thức TDCT tại ngân hàng TMCP Quân đội MB Qua

đó đánh giá kết quả đạt được đồng thời cũng đưa ra các hạn chế trong quá trình thực hiện và nguyên nhân Dựa trên việc phân tích các kết quả đạt được và các hạn chế nêu trên để đưa ra một số kiến nghị nhằm tiếp tục phát huy kết quả đạt được và khắc phục hạn chế để có thể ứng dụng blockchain một cách toàn diện nhất vào TTTM

QT theo phương thức TDCT

Các mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm:

✓ Làm rõ hơn những vấn đề lý luận cơ bản về ứng dụng blockchain trong TTTM QT theo phương thức TDCT

✓ Thực trạng ứng dụng công nghệ blockchain trong TTTM QT theo phương thức TDCT tại ngân hàng TMCP Quân đội MB

✓ Đề xuất một số giải pháp phù hợp nhằm phát huy các kết quả đạt được và giảm thiểu các hạn chế trong quá trình ứng dụng

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là thực trạng ứng dụng công nghệ blockchain trong TTTM QT theo phương thức TDC

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu hoạt động ứng dụng blockchain trong TTTM QT theo phương thức TDCT tại Ngân hàng TMCP Quân đội MB trong khoảng thời gian từ năm 2019 đến tháng 12/2021

5 Kết cấu của đề tài

9 Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương như sau:

Chương 1 Cơ sở lý luận về ứng dụng công nghệ blockchain trong tài trợ

thương mại quốc tế theo phương thức thanh toán tín dụng chứng từ

Chương 2 Thực trạng ứng dụng công nghệ blockchain trong tài trợ thương

mại quốc tế theo phương thức thanh toán tín dụng chứng từ tại Ngân hàng TMCP Quân Đội

Chương 3 Giải pháp thúc đẩy ứng dụng công nghệ blockchain trong tài trợ

thương mại quốc tế theo phương thức thanh toán tín dụng chứng từ tại Ngân hàng TMCP Quân Đội

10

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ

BLOCKCHAIN TRONG TÀI TRỢ THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ THEO PHƯƠNG THỨC THANH TOÁN TÍN DỤNG CHỨNG TỪ

1.1 Tổng quan về công nghệ blockchain

1.1.1 Khái niệm và phương thức hoạt động của blockchain

* Khái niệm

‘’Blockchain là chính là một dạng công nghệ sổ cái phân tán (Distributed Ledger Technology), trong đó việc lưu giữ các bản ghi kỹ thuật số được cập nhật liên tục và độc lập bởi người tham gia trên mạng’’(Satoshi Nakamoto,2008) Khái niệm blockchain lần đầu tiên ra đời vào năm 2008 và được hiện thực hóa vào năm sau đó như là một phần cốt lõi của bitcoin, khi công nghệ blockchain đóng vai trò như là một cuốn sổ cái cho tất cả các giao dịch Sổ cái phân tán có một mạng lưới các nút (máy tính được kết nối với mạng) với cơ sở dữ liệu được sao chép và đồng

bộ hóa, hiển thị cho bất kỳ người tham gia trong mạng Toàn bộ chuỗi bản ghi được bảo vệ bằng các thuật toán toán học phức tạp nhằm đảm bảo tính toàn vẹn và bảo mật của dữ liệu Do đó, một bản ghi đầy đủ về tất cả các hoạt động có trong cơ sở

dữ liệu được đảm bảo Sổ cái phân tán với các khối đã xác nhận được tổ chức trong một chuỗi tuần tự sử dụng các liên kết mật mã và dữ liệu đã được ghi lại thì không thể xóa hoặc sửa đổi mà chỉ thêm các bản ghi mới vào cuối ‘’Blockchain được thiết kế để chống giả mạo và tạo ra các bản ghi sổ cái cuối cùng, dứt khoát và bất biến’’ (ISO, 2020)

‘’Blockchain là một cơ sở dữ liệu toàn diện, theo trình tự thời gian của các giao dịch’’ (Carla L Reyes, 2016) “Các giao dịch được nhóm thành các “khối” riêng lẻ, được đóng dấu thời gian và sau đó được kết nối với khối trước đó” (Fiammetta S Piazza, 2017) Blockchain lưu giữ các giao dịch trên hàng nghìn máy tính khác nhau chạy một ứng dụng phần mềm chung “Mỗi máy tính được kết nối với cùng một mạng ngang hàng chạy theo cùng một tập hợp các quy tắc hoạt động của toàn bộ mạng, được gọi là giao thức” (Josias N Dewey, Michael D Emerson, 2017) Mạng lưới các máy tính hoạt động trên cơ chế “đồng thuận”, tức là trước khi

11 một thay đổi nào đó được người tham gia cập nhật vào blockchain, phải có sự thống nhất giữa tất cả các máy tính có trong mạng Hệ thống tự động cập nhật trên mỗi nút

để các bên tham gia đều có thông tin mới nhất

Thực tế, ý tưởng về các chuỗi khối ra đời từ những năm 90s của thế kỷ trước trong bài viết ‘’ How to Time-Stamp a Digital Document’’ của hai tác giả W Scott Stornetta và Stuart Haber Bài báo đã đưa ra các vấn đề cần giải quyết cho bài toán đóng dấu thời gian chính xác cho các tệp dữ liệu nhằm ghi nhận thời gian thực để không bị chỉnh sửa và giả mạo Tuy nhiên, cách giải thích của Stornetta và Haber được coi là không hoàn chỉnh và giới chuyên gia cho rằng vẫn cần một bên thứ ba

để đảm bảo Sau đó công nghệ blockchain được đổi mới từ các nhà khoa học máy tính khác cho tới năm 2008 với sự ra đời của bitcoin, Satoshi Nakamoto đã được ghi nhận là người phát minh ra Blockchain Từ năm 2008 tới nay, blockchain đã trải qua nhiều cột mốc phát triển và trở nên phổ biến rộng rãi chỉ khi được các doanh nghiệp và tổ chức ứng dụng vào các lĩnh vực khác nhau của đời sống, cụ thể như minh họa ở hình 1.1

* R3 (R3CEV LLC) là một công ty chuyên về công nghệ sổ cái phân tán (DLT), được hỗ trợ bởi hiệp hội của hơn 70 tổ chức tài chính lớn nhất thế giới về nghiên cứu và phát triển việc sử dụng cơ sở dữ liệu blockchain trong hệ thống tài chính có trụ sở tại thành phố New York

Hình 1.1 Quá trình phát triển của blockchain

Nguồn: Pioneer Discover

12 Hiện nay trên thị trường tiền số, tiền điện tử, phần lớn nhiều người đang đánh đồng khái niệm bitcoin và blockchain Nhưng bản chất, đây là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau Cụ thể, bitcoin là một dạng tiền kỹ thuật số, được dùng làm phương tiện trao đổi sử dụng với mục đích trao đổi trong một mạng lưới người dùng Còn blockchain được hiểu là công nghệ là nền tảng để phát triển và xây lên những loại tiền kỹ thuật số Như vậy bitcoin hay tiền điện tử chỉ là một ứng dụng của công nghệ blockchain Tuy nhiên, do sự nổi tiếng của đồng bitcoin mà tại thời kỳ đầu blockchain chỉ thu hút sự quan tâm của thế giới do nó đóng vai trò là nền tảng cho các loại tiền ảo Tới những năm gần đây, blockchain mới thực sự được các công ty

và tổ chức khai thác tiềm năng để ứng dụng trong các ngành từ dịch vụ tài chính, sản xuất và khu vực công cho đến chuỗi cung ứng, giáo dục và năng lượng Và càng ngày blockchain càng khẳng định tác động sâu sắc của công nghệ này đối với thương mại toàn cầu Công nghệ blockchain hiện đã và đang nhận được rất nhiều quan tâm không chỉ của các công ty công nghệ mà còn là của các chính phủ, cơ quan quản lý, các tập đoàn và doanh nghiệp trong nhiều lĩnh vực khác nhau như y

tế, kiểm toán, bảo hiểm, quản lý chuỗi cung ứng, bất động sản, đăng ký sở hữu trí tuệ, lưu trữ dữ liệu…Công nghệ blockchain cũng được kỳ vọng mang lại những thay đổi rất đáng tích cực và hứa hẹn mang tới một kỷ nguyên số cho hoạt động tài chính ngân hàng nhờ khả năng đột phá về công nghệ, giúp thay đổi các quy trình nghiệp vụ truyền thống của ngân hàng, đẩy nhanh tốc độ giao dịch của các dịch vụ, giảm thiểu bớt chi phí vận hành và mang lại độ bảo mật cao trong hoạt động ngân hàng Diễn đàn kinh tế thế giới (World Economic Forum – WEF) đã kết luận rằng công nghệ blockchain “sẽ thay đổi một cách cơ bản cách thức kinh doanh của định chế tài chính trên toàn thế giới” trong nghiên cứu mới nhất của họ với tiêu đề

“Tương lai cơ sở hạ tầng tài chính” xuất bản tháng 12/2016 Trong nghiên cứu này, WEF khẳng định rằng công nghệ blockchain “có tiềm năng lớn để thúc đẩy sự tinh giản hóa và tính hiệu quả trong các dịch vụ tài chính và sẽ tác động đến tính phù hợp của các mô hình kinh doanh hiện tại, đặt ra bài toánvề việc thay đổi phương thức quản lý và kinh doanh đối với các nhà quản lý và kinh doanh”

13

* Các nguyên lý hoạt động của blockchain

tháng 10 năm 2020, tại chương 2 - Taking a Look at How Blockchain Works, tác giả đã làm sáng tỏ câu hỏi ‘’ Why It’s Called “Blockchain” – bằng việc phân tích hai nguyên lý hoạt động của blockchain đó là nguyên lý mã hóa và nguyên lý tạo khối

➢ Nguyên lý mã hóa

Trên thực tế, cuốn sổ cái luôn được duy trì bởi các máy tính trong mạng ngang hàng được kết nối với nhau Ví dụ: Trong hệ thống ngân hàng, chúng ta chỉ biết các giao dịch và thông tin của riêng mình thì trên blockchain bạn có thể xem các giao dịch của những người khác cùng tham gia vào hệ sinh thái này Hệ thống blockchain bảo đảm độ tin cậy có được thông qua các hàm mã hóa toán học đặc biệt Khi một thông tin được mã hóa bằng một khóa công khai cụ thể thì chỉ chủ sỡ hữu của khóa riêng tư này mới có thể giải mã và đọc được nội dung thông tin Cụ thể là khi mã hóa một yêu cầu giao dịch bằng khóa riêng tư, có nghĩa là người tham gia đang tạo ra một chữ ký điện tử được các máy tính trong mạng lưới blockchain

sử dụng để kiểm tra chủ thể gửi và tính xác thực của giao dịch Chữ ký này là một chuỗi văn bản và là sự kết hợp của yêu cầu giao dịch và khóa riêng tư của người dùng Chỉ cần một ký tự đơn trong mã khóa yêu cầu giao dịch này bị thay đổi thì chữ ký điện tử sẽ thay đổi theo Vì thế, hacker khó có thể thay đổi yêu cầu giao dịch của người dùng

➢ Nguyên lý tạo khối

Các giao dịch sau khi được gửi lên trên mạng lưới blockchain sẽ được nhóm vào các khối và các giao dịch trong cùng 1 khối (block) được coi là đã xảy ra cùng thời điểm Mỗi nút có thể nhóm các giao dịch với nhau thành một khối và gửi nó vào mạng lưới như một hàm ý cho các khối tiếp theo được gắn vào sau đó Bất kỳ nút nào cũng có thể tạo ra một khối mới Để được thêm vào blockchain, mỗi khối phải chứa một đoạn mã đóng vai trò như một đáp án cho một vấn đề toán học phức tạp được tạo ra bằng hàm mã hóa không thể đảo ngược Mạng lưới quy định mỗi

14 khối được tạo ra sau một quãng thời gian là 10 phút một lần, bởi vì trong mạng lưới luôn có một số lượng lớn các máy tính đều tập trung vào việc đoán ra dãy số này Nút nào giải quyết được vấn đề toán học như vậy sẽ được quyền gắn khối tiếp theo lên trên chuỗi và gửi nó tới toàn bộ mạng lưới Do xác suất việc xây dựng các block đồng thời là rất thấp nên hầu như không có trường hợp nhiều khối được giải quyết cùng một lúc và nhiều lần tạo ra các khối nối đuôi khác nhau Do đó, toàn bộ chuỗi-khối sẽ nhanh chóng ổn định và hợp nhất lại khi mà mọi nút đều đồng thuận

1.1.2 Phân loại blockchain

Trong bài viết ‘’ A Review on BlockChain Security’’ của hai tác giả Remya Stephen and Aneena Alex (năm 2018-xuất bản bởi IOP Conference Series: Materials Science and Engineering) đã chỉ ra blockchain gồm có ba loại với khả năng truy cập và xác thực khác nhau như sau:

➢ Blockchain công khai (Public blockchain) là blockchain phổ biến nhất và được sử dụng ở hầu hết các sổ cái Đây là blockchain cho phép bất kỳ người dùng nào tham gia mà không có sự hạn chế về quyền truy cập Blockchain công khai được thiết kế với mục đích phi tập trung hoàn toàn Không có sự kiểm soát của bất

kì cá nhân hay tổ chức nào với các giao dịch được lưu trữ hoặc xử lí trên chuỗi khối Ví dụ điển hình của blockchain công khai chính là đồng bitcoin và ethereum

Ưu điểm mạnh nhất của public blockchain đó là tính phi tập trung, không bị chi phối bởi bất kỳ bên thứ ba, tổ chức nào, kể cả khi các tổ chức cố gắng ngăn chặn phá hủy mạng lưới thì nó vẫn có thể chạy, chỉ cần có những máy tính còn kết nối và đóng góp cho mạng lưới Blockchain công khai mang tính minh bạch cao, thông tin

có thể được kiểm chứng mà không cần phụ thuộc vào một bên thứ ba nào (trustless) Tuy nhiên tùy vào công nghệ của mạng lưới mà mạng có thể bị quá tải dẫn đến chậm trễ vì có quá nhiều người sử dụng đồng thời Public blockchain với tính mở, không phụ thuộc và ngang hàng có rất nhiều ứng dụng, đặc biệt trong tài chính phi tập trung, chuyển tiền xuyên biên giới hay là lưu trữ giá trị như Bitcoin

➢ Blockchain riêng tư (Private blockchain) Không giống như public blockchain với tính chất không cần cấp quyền, các private blockchain tự đặt ra

15 những quy tắc về việc những ai có thể tham gia và ghi dữ liệu vào blockchain Private blockchain không phải là hệ thống phi tập trung vì blockchain riêng tư được kiểm soát bởi tổ chức như tập đoàn hay chính phủ, nhưng nó vẫn là hệ thống mạng phân tán, mỗi node vẫn lưu trữ một bản sao của blockchain Các private blockchain sinh ra để thiết lập cho doanh nghiệp, tổ chức chính phủ, giúp tận hưởng các thuộc tính của blockchain như tính minh bạch, toàn vẹn dữ liệu, đồng thời vẫn có thể bảo

vệ mạng lưới không bị người ngoài truy cập nhòm ngó Ưu điểm của blockchain riêng tư là tính bảo mật, nó sử dụng nhiều giải pháp bảo mật cho doanh nghiệp với mục tiêu hàng đầu là bảo vệ thông tin, đối với bất kỳ doanh nghiệp hay tổ chức nào, thông tin chính là tuyệt mật và cần được bảo vệ bằng mọi biện pháp Nhược điểm của nó là khó để đạt được sự tin tưởng hoàn toàn vào thông tin, vì các nút tập trung xác định những gì là hợp lệ, với số lượng nút nhỏ cũng có thể đồng nghĩa với việc bảo mật kém hơn Nếu chẳng may một vài trong mạng lưới không hoạt động, phương pháp đồng thuận có thể lợi dụng tấn công 51% Tính đóng của private blockchain đồng thời vẫn giữ được tính toàn vẹn thông tin giúp các công ty có thể chọn tận dụng lợi thế của công nghệ blockchain trong khi không từ bỏ lợi thế cạnh tranh của mình cho các bên thứ ba Họ có thể sử dụng các blockchain riêng để quản

lý hồ sơ, bí mật thương mại và dễ dàng để kiểm toán lại thông tin đó

➢ Blockchain liên hợp (Consortium blockchain) là blockchain lai giữa private blockchain và public blockchain Điểm khác biệt ở chỗ nhiều thành viên tổ chức cộng tác trên một mạng phi tập trung Về cơ bản, blockchain liên hợp là một blockchain riêng tư với quyền truy cập hạn chế vào một nhóm cụ thể, loại bỏ các rủi ro đi kèm với chỉ một thực thể kiểm soát mạng trên một blockchain riêng.Trong một blockchain liên hợp, các cơ chế đồng thuận được kiểm soát bởi các nút đặt trước Có một node xác thực để khởi tạo, nhận và xác thực các giao dịch Các nút thành viên có thể nhận hoặc bắt đầu giao dịch Blockchain liên hợp có xu hướng an toàn hơn, có thể mở rộng

và hiệu quả hơn một mạng blockchain công cộng Giống như blockchain riêng tư và hỗn hợp, nó cũng cung cấp các quyền kiểm soát truy cập tương ứng với các thực thể khác nhau Blockchain liên hợp kém minh bạch hơn blockchain công khai Nó vẫn có thể bị xâm phạm nếu một node thành viên có vấn đề, các quy định riêng của

16 blockchain có thể làm giảm chức năng của mạng Ứng dụng của loại blockchain này chủ yếu trong lĩnh vực ngân hàng và thanh toán Các ngân hàng khác nhau có thể kết hợp với nhau và tạo thành một blockchain liên hợp, quyết định các nút nào sẽ xác thực các giao dịch Các tổ chức nghiên cứu có thể tạo ra một mô hình tương tự, cũng như các tổ chức muốn theo dõi thực phẩm, đồng thời blockchain liên hợp, lý tưởng cho các chuỗi cung ứng, đặc biệt là các ứng dụng thực phẩm và y học

1.1.3 Lợi ích và hạn chế của blockchain

Lợi ích của blockchain:

Với cơ chế hoạt động như đã nêu trên, blockchain có những đặc tính với ưu điểm nổi trội như sau:

Bảo toàn dữ liệu: Cấu trúc phi tập trung là đặc điểm nổi bật và quan trọng

nhất của blockchain Cơ chế này ngược lại với mô hình truyền thống – cơ sở dữ liệu được tập trung và được dùng để quản lý và xác thực giao dịch Blockchain phân phối quyền lực thông qua một mạng lưới ngang hàng, không có bất kỳ điểm kiểm soát nào, loại bỏ rủi ro đi kèm với dữ liệu được tổ chức lưu trữ tập trung Mô thức này tạo ra cơ chế hoạt động an toàn cao hơn hẳn mô thức giao dịch qua một sổ cái trung tâm Không một tổ chức nào có thể đơn phương tắt hệ thống giao dịch Trong mạng không có các điểm tập trung dễ bị tổn thương cho hệ thống, không có các điểm trung tâm làm cho hệ thống dừng hoạt động, giảm sự thiệt hại do các cuộc tấn công vào máy chủ làm thất thoát dữ liệu, ngay cả khi một tổ chức nào đó tham gia

hệ thống bị loại bỏ thì hệ thống vẫn tồn tại Chính điều này đã khiến blockchain trở thành công nghệ tuyệt vời cho các lĩnh vực lưu trữ hồ sơ tài chính hoặc các giao dịch, dữ liệu được ghi lại vĩnh viễn trên một sổ cái phân tán và công khai

Tính minh bạch: Tất cả các dữ liệu lưu trữ trên blockchain có thể được xem

xét công khai bởi các bên, tạo sự minh bạch Lần đầu tiên trong lịch sử, chúng ta có một nền tảng đảm bảo uy tín trong giao thương và thông tin luôn được ghi nhận bất

kể động thái nào của bên đối tác tham gia Các bên có thể xác định thời gian và nguồn gốc của mọi dữ liệu nhập trong một blockchain

17

Tính bất biến: Sự bất biến này là kết quả của việc kết hợp các yếu tố bao gồm

mật mã được sử dụng trong blockchain, cơ chế đồng thuận và bản chất phân tán của

nó Dữ liệu được lưu trên hàng nghìn máy tính khác nhau nên không thể thay đổi thông tin trên blockchain Khi không nắm được 51% số nút trong mạng, dữ liệu mạng không thể bị kiểm soát và sửa đổi Do đó, bản thân blockchain đã trở nên tương đối an toàn và có thể tránh việc sửa đổi dữ liệu Do tính bất biến này, blockchain có thể được sử dụng như một trọng tài độc lập trong các quy trình

Loại bỏ nhiều khâu trung gian: Hiện nay trong hầu hết các phương thức thanh

toán truyền thống, các giao dịch sẽ được bảo chứng bởi một bên trung gian Nhưng khi sử dụng công nghệ blockchain sẽ loại bỏ quá trình trung gian này thông qua các nút phân tán xác minh giao dịch Với một hệ thống blockchain thì sẽ loại bỏ tối đa được rủi ro từ việc tin tưởng vào một tổ chức duy nhất

Thời gian giao dịch nhanh hơn, chi phí giao dịch thấp: Việc sổ cái thiết lập

trên nền tảng blockchain cho phép loại bỏ đơn vị trung gian và các lớp xác nhận trong giao dịch Các giao dịch thay vì cần nhiều sổ cái riêng biệt thì có thể được thiết lập trên một sổ cái chung, từ đó giảm thiểu chi phí kiểm nhận, xác thực và thẩm tra một giao dịch trên các tổ chức khác nhau, cũng như giảm tải việc lưu trữ bằng giấy truyền thống Giải pháp blockchain cũng sẽ làm giảm chi phí và gánh nặng tài chính đối với ngân hàng và khách hàng Ước tính rằng các công nghệ blockchain có thể làm giảm chi phí cơ sở hạ tầng của ngân hàng khoảng 15-20 tỷ USD một năm vào năm 2022 - như tuyên bố trong “FinTech 2.0 Paper” của Santander InnoVentures Tốc độ giao dịch cũng nhờ đó trở nên nhanh hơn so với nhiều hệ thống hiện có

Khả năng xác thực: Xác minh danh tính là một trong những vấn đề quan trọng

của tài trợ thương mại Thông thường, khi đề cập tới các giao dịch quốc tế, hầu hết các công ty, ngân hàng đều phải xác minh uy tín của đối tác và các bên liên quan để phòng ngừa lừa đảo Trên nền tảng blockchain, hai bên không biết nhau và không xác định được uy tín của nhau vẫn có thể cùng giao dịch và kinh doanh Xác minh danh tính và thiết lập sự tin tưởng không còn là đặc quyền của các bên trung gian nữa Blockchain cũng có thể thiết lập sự tín nhiệm bằng cách xác minh danh tính và

18 khả năng của bất kỳ tổ chức, cá nhân nào thông qua tập hợp lịch sử các giao dịch quá khứ trên blockchain, điểm uy tín được dựa trên đánh giá tổng hợp và các chỉ số kinh tế, xã hội khác

Tạo cơ sở xác định quyền sở hữu: Blockchain có thể cung cấp bằng chứng về

quyền sở hữu lô hàng một cách minh bạch và thông tin cập nhật theo thời gian thực bởi các sự kiện được ghi nhận tự động Bằng chứng về quyền sở hữu cho thấy nhà xuất khẩu không còn sở hữu hàng hóa nữa và mà chuyển giao toàn bộ quyền định đoạt lô hàng cho nhà nhập khẩu Tuy nhiên, khi có tranh chấp xảy ra, việc xác minh trở nên khá phức tạp, đặc biệt trong trường hợp giao dịch quốc tế Nhưng giao dịch tài trợ thương mại ứng dụng blockchain có thể làm cho vấn đề này đơn giản hơn nhiều Việc thay đổi quyền sở hữu sẽ diễn ra trên nền tảng blockchain và cả hai bên

có thể trao đổi tài liệu cùng chữ ký số của mình để thiết lập thỏa thuận Sau đó nhà nhập khẩu có thể sử dụng các tài liệu này một cách hợp pháp

Bằng cách đơn giản hóa và tăng hiệu quả các giao dịch, công nghệ blockchain đang chuyển đổi mạnh mẽ cách thức kinh doanh của doanh nghiệp và người dân, tại mỗi nước và trên toàn cầu Không thể phủ nhận rằng công nghệ blockchain sẽ mang lại nhiều lợi ích to lớn Trên thực tế, có một số quốc gia cấm giao dịch bằng các đồng tiền mã hóa, tiền thuật toán, nhưng chính phủ lại dành một khoản hỗ trợ không hoàn lại, đầu tư để các công ty phát triển blockchain Trung Quốc là một ví

dụ điển hình Quốc gia này tuy cấm sử dụng bitcoin nhưng lại có những chính sách phát triển công nghệ blockchain, ủng hộ các công ty khởi nghiệp mới trong lĩnh vực công nghệ, đồng thời hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho blockchain sau khi nhận thấy những tính năng ưu việt của công nghệ này

Hạn chế của blockchain

Bên cạnh những lợi ích mà blockchain đem lại, hệ thống tài chính cũng nhận thấy một số mặt hạn chế của công nghệ này:

Khả năng tích hợp vào hệ thống lõi: Câu hỏi được đặt ra là: làm sao để các

giải pháp blockchain có thể tích hợp với các hệ thống thanh toán của ngân hàng hiện tại, đặc biệt là trong hệ thống độc quyền Để thực hiện chuyển đổi, cần phải có

19

sự hợp tác và nhất trí giữa các bên liên quan và đòi hỏi nhiều thời gian Ngân hàng BNY Mellon cho rằng sẽ mất từ 7 đến 10 năm để phát triển một hệ thống thanh toán dựa trên blockchain cho thanh toán thương mại, thanh toán liên ngân hàng… Các ngân hàng đều có những quy định riêng ứng dụng đối với công nghệ blockchain Mặt khác, đến nay vẫn chưa có tiêu chuẩn hay tổ chức chịu trách nhiệm giám sát và điều chỉnh các giao thức blockchain Các tổ chức cần có thời gian để xây dựng các quy định đạt được sự đồng thuận cao nhất và được quốc tế chấp thuận

Thiếu quy định pháp lý: Công nghệ nói chung và blockchain nói riêng phát

triển quá nhanh so với hệ thống pháp luật hiện hành Các sản phẩm ứng dụng công nghệ dựa trên những đổi mới và sáng tạo liên tục, do đó, nhiều trường hợp các quy định của pháp luật hiện hành chưa theo kịp Điều này cũng chính là một trong những nguyên nhân tiềm ẩn rủi ro cao, do chưa có chế tài rõ ràng nên chưa làm hạn chế các hành vi phạm tội bởi công nghệ

Nguy cơ an ninh mạng: Sự thuận tiện của công nghệ làm cho khách hàng đôi

khi sử dụng mà chưa hiểu về sản phẩm, thậm chí không hề biết cách bảo mật các thông tin cá nhân Đây sẽ là kẽ hở cho tội phạm tấn công, ví dụ: tội phạm lập các website giả mạo làm người dùng lộ tài khoản và mật khẩu để chiếm đoạt quyền truy cập, tài sản, Nguy cơ bị tấn công bởi chính công nghệ vẫn tồn tại, bởi lẽ đồng hành với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thì trình độ, mức độ tinh vi của tội phạm công nghệ cũng ngày càng cao Các ngân hàng cũng phải thấy rằng blockchain vẫn chưa loại bỏ được tất cả các loại gian lận Ví dụ như vào tháng 8/2016, gần 120000 đơn vị tiền tệ bitcoin, trị giá khoảng 72 triệu USD đã bị đánh cắp từ nền tảng trao đổi Bitfinex ở Hồng Kông

Tính riêng tư: Vấn đề đảm bảo tính riêng tư của dữ liệu cũng được đặt ra cho

các giao dịch trên nền tảng ứng dụng blockchain Với một hệ thống sổ cái mở thì sẽ khó để đảm bảo sự riêng tư của dữ liệu khách hàng cho dù điều này có thể được giảm bớt bằng cách sử dụng các blockchain riêng tư hoặc phân quyền người dùng

Cắt giảm nhân sự: Công nghệ blockchain làm tăng hiệu quả công việc cũng

đồng nghĩa với việc một lượng lớn nhân viên ngân hàng đang làm việc theo phương thức truyền thống sẽ bị thay thế Xu hướng “ngân hàng không giấy”, “tổ chức tài

20 chính không giấy”, trí tuệ nhân tạo, robot sẽ ngày càng phổ biến Do đó, để không

bị đào thải khỏi thị trường, các nhân viên ngân hàng phải không ngừng học hỏi, nâng cao kiến thức và kỹ năng

Mặc dù còn tồn tại một số hạn chế, blockchain vẫn là một công nghệ được sự quan tâm của rất nhiều bên, bao gồm các chính phủ, ngân hàng và doanh nghiệp Blockchain có thể là giải pháp công nghệ tiềm năng cho ngành tài chính ngân hàng tuy nhiên nó vẫn cần phải tiếp tục được hoàn thiện, phát triển để khắc phục được

các vấn đề đang tồn tại

1.2 Hoạt động tài trợ thương mại quốc tế và phương thức thanh toán tín dụng chứng từ

1.2.1 Khái niệm và các phương thức tài trợ thương mại quốc tế

Khi thương mại quốc tế hàng hoá và dịch vụ ngày càng phát triển theo xu hướng toàn cầu hoá cũng là lúc khái niệm tài trợ thương mại quốc tế ra đời nhằm mục đích đáp ứng các nhu cầu về tài chính của các doanh nghiệp xuất nhập khẩu đồng thời cũng là biện pháp để giảm thiểu rủi ro cho các doanh nghiệp này khi tham gia trao đổi mua bán hàng hoá xuyên quốc gia Khi ngân hàng cung cấp dịch vụ TTTM QT cho doanh nghiệp không đơn thuần chỉ là về vốn, chuyển đổi tiền tệ mà còn nâng cao kiến thức, tạo điều kiện về môi trường pháp lý, hiểu biết về chính sách thương mại quốc tế, về phương thức thanh toán…để làm được những điều này chúng ta cần phải hiểu rõ hơn về khái niệm TTTM QT

Theo giáo trình Thanh toán quốc tế của GS TS Đặng Xuân Trình(Nhà xuất bản Khoa học và Kỹ thuật, năm 2014) đã nêu định nghĩa của tài trợ thương mại quốc tế như sau: “Tài trợ thương mại quốc tế là một hiện tương kinh tế khách quan,

là tập hợp tổng thể các chính sách hoặc giải pháp hỗ trợ tài chính trực tiếp hay gián tiếp cho các doanh nghiệp kinh doanh thương mại quốc tế trong một hoặc một số hay tất cả các công đoạn của quy trình tài sản đầu tư, sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường thế giới nhằm mục đích sinh lời.”

Trước khi đi vào làm rõ các phương thức tài trợ thương mại quốc tế, tác giả giới thiệu khái quát một số phương thức thanh toán quốc tế phổ biến hiện nay trong

21 thương mại quốc tế Đầu tiên là “Chuyển tiền bằng điện (TTR) là phương thức trong đó nhà nhập khẩu yêu cầu chuyển một số tiền nhất định để thanh toán cho người hưởng lợi qua hệ thống Swift – Hệ thống thanh toán liên ngân hàng toàn cầu Tiếp theo là “Nhờ thu” mà theo đó, bên bán (nhà xuất khẩu) sau khi giao hàng hay cung ứng dịch vụ, ủy thác cho ngân hàng phục vụ mình xuất trình bộ chứng từ thông qua ngân hàng đại lý cho bên mua (nhà nhập khẩu) để được thanh toán, chấp nhận hối phiếu hay chấp nhận các điều kiện và điều khoản khác Cuối cùng là phương thức “Tín dụng chứng từ” là một sự thỏa thuận, trong đó một ngân hàng theo yêu cầu của người xin mở thư tín dụng cam kết sẽ trả một số tiền nhất định cho một người thứ ba hoặc chấp nhận hối phiếu do người thứ ba ký phát khi họ xuất trình cho ngân hàng bộ chứng từ thanh toán phù hợp với những quy định trong thư tín dụng Dựa vào các phương thức thanh toán trên mà NHTM cung cấp các phương thức tài trợ thương mại quốc tế cho khách của mình - bao gồm hai nhóm chính là tài trợ xuất khẩu và tài trợ nhập khẩu:

(1) Với nhóm tài trợ xuất khẩu lại chia ra các phương thức tài trợ như sau: (a) Chiết khấu bộ chứng từ xuất khẩu: là việc NHTM mua lại các hối phiếu đòi nợ (ký phát đòi tiền ngân hàng khác không phải ngân hàng tài trợ) và/ hoặc BCT khi xuất trình phù hợp, bằng cách trả tiền trước hoặc ứng tiền trước cho người thụ hưởng vào hoặc trước ngày làm việc ngân hàng mà vào ngày đó tiền phải được hoàn trả cho ngân hàng tài trợ Các hình thức thanh toán có thể chiết khấu bao gồm tín dụng chứng từ (trả ngay, trả chậm), nhờ thu (trả ngay, trả chậm), TTR trả ngay (NHTM chỉ chuyển bộ chứng từ gốc cho nhà nhập khẩu khi đã nhận đủ tiền thanh toán)

(b) Cho vay dựa trên bộ chứng từ TTR xuất khẩu: là hình thức mà NHTM cấp tín dụng cho khách hàng là nhà xuất khẩu căn cứ vào bộ chứng từ do nhà xuất khẩu lập để đòi tiền nhà nhập khẩu thanh toán theo phương thức TTR sau khi nhà xuất khẩu giao hàng theo hợp đồng ngoại thương đã ký kết

(c) Tài trợ xuất khẩu trước giao hàng theo L/C gốc: là sản phẩm nhằm mục đích bổ sung vốn lưu động cho khách hàng làm hàng xuất khẩu được đảm bảo bằng

22 nguồn thu từ phương án L/C xuất khẩu Sau đó, NHTM sẽ thu nợ khách hàng khi tiền thanh toán từ đối tác về qua tài khoản của ngân hàng đó

(d) Bao thanh toán: là một trong những hình thức cấp tín dụng do các ngân hàng, tổ chức tín dụng cấp cho doanh nghiệp thông qua việc mua lại các khoản phải thu phát sinh từ hoạt động mua, bán hàng hóa Tất cả các quyền và nghĩa vụ của bên mua và bên bán được thỏa thuận cụ thể trong hợp đồng Lúc này, các tổ chức tín dụng sẽ đóng vai trò là bên bao thanh toán, cung cấp nguồn vốn cho các doanh nghiệp hoạt động sản xuất kinh doanh và thương mại

(2) Nhóm tài trợ nhập khẩu

(a) UPAS L/C (Usance Letter of Credit Payable at Sight) là loại L/C trả chậm

do NHTM phát hành theo yêu cầu của nhà nhập khẩu, trong đó có điều kiện người thụ hưởng (nhà xuất khẩu) có thể nhận tiền ngay/ hoặc tại một thời điểm nhất định trong tương lai khi xuất trình bộ chứng từ phù hợp Đây thực chất là việc ngân hàng phát hành cung cấp tín dụng cho khách hàng của mình để thực hiện nghĩa vụ thanh toán với nhà xuất khẩu

(b) Tài trợ vốn lưu động để thanh toán TTR, Nhờ thu, L/C nhập khẩu là chương trình cấp tín dụng cho khách hàng có nhu cầu nhập khẩu hàng hóa từ nước ngoài với lãi suất ưu đãi

1.2.2 Phương thức thanh toán tín dụng chứng từ

Khái niệm: Phương thức tín dụng chứng từ là một sự thoả thuận theo đó một ngân hàng (Ngân hàng mở thư tín dụng) theo yêu cầu của một khách hàng (người yêu cầu mở thư tín dụng) hoặc nhân danh chính mình cam kết sẽ trả một số tiền nhất định cho một người thứ ba (người hưởng lợi) hoặc phải chấp nhận hối phiếu do người hưởng lợi ký phát và trả tiền khi đáo hạn với điều kiện là các chứng từ do người hưởng lợi lập khi xuất trình phải phù hợp với các điều khoản của thư tín dụng

23

Bảng 1.1 Các bên tham gia giao dịch L/C

Doanh nghiệp Người đề nghị mở L/C Yêu cầu ngân hàng phát hành

L/C, thường là người mua Người thụ hưởng Nhận cam kết thanh toán của

ngân hàng phát hành khi xuất trình chứng từ phù hợp, thường là người bán

Ngân hàng Ngân hàng phát hành Phát hành L/C theo yêu cầu của

người đề nghị Ngân hàng thông báo Nhận L/C từ ngân hàng phát hành

và thông báo L/C cho người thụ hưởng

Ngân hàng được chỉ định Được ngân hàng phát hành chỉ

định thực hiện việc xác nhận L/C hoặc thanh toán hoặc thương lượng

Ngân hàng hoàn trả Giữ tài khoản của ngân hàng phát

hành và được ủy quyền để hoàn trả tiền cho ngân hàng được chỉ định

Bên liên quan ICC Thiết lập thông lệ, tập quán quốc

tế, hướng dẫn và tư vấn SWIFT Kênh trao đổi thông tin và thanh

toán giữa các ngân hàng Hải quan Kiểm soát thông quan hàng hóa

và cấp tờ khai hải quan

24

Công ty vận tải Vận chuyển hàng hóa và cấp phát

chứng từ vận tải Công ty bảo hiểm Bảo hiểm hàng hóa và cấp phát

chứng từ bảo hiểm Các cơ quan kiểm định,

chứng nhận hàng hóa

Kiểm định hàng hóa và cấp phát chứng từ về hàng hóa

Công ty chuyển phát nhanh Chuyển giao chứng từ giữa các

ngân hàng Chính phủ, Ngân hàng Nhà

nước

Ban hành quy định pháp lý và quản lý, giám sát

Nguồn: Tác giả tổng hợp

Hình 1.2 Quy trình thanh toán theo phương thức tín dụng chứng từ

Nguồn: Giáo trình Thanh toán quốc tế - Trường Đại học Ngoại Thương – GS.TS Đinh Xuân Trình

25 (1) Gửi đơn yêu cầu phát hành thư tín dụng và tiến hành ký quỹ (nếu có)

(2) Phát hành L/C qua Ngân hàng đại lý cho Người xuất khẩu hưởng lợi

(3) Ngân hàng thông báo tiến hành thông báo L/C và chuyển bản gốc L/C cho người hưởng lợi

(4) Giao hàng

(5) Xuất trình chứng từ đòi tiền Ngân hàng phát hành L/C

(6) Ngân hàng phát hành thông báo kết quả kiểm tra chứng từ cho Người yêu cầu

(7) Người yêu cầu chấp nhận hoặc từ chối thanh toán

(8) Ngân hàng phát hành thông báo chấp nhận hoặc từ chối nhận chứng từ

1.3 Ứng dụng công nghệ blockchain trong tài trợ TMQT theo phương thức thanh toán tín dụng chứng từ

1.3.1 So sánh thanh toán tín dụng chứng từ truyền thống và thanh toán tín dụng chứng từ ứng dụng blockchain trong tài trợ TMQT

Blockchain không phải là một phương thức thanh toán mới trong các giao dịch thương mại xuyên quốc gia mà là công nghệ mới để ứng dụng vào các phương thức thanh toán truyền thống Ứng dụng công nghệ chuỗi khối vào giao dịch L/C nghĩa

là thực hiện các giao dịch L/C trên nền tảng công nghệ blockchain Loại blockchain liên hợp là thích hợp cho mô hình giao dịch L/C trên nền tảng Blockchain Về mặt

lý thuyết, mô hình giao dịch L/C thông qua blockchain bao gồm tất cả các bên như

đã trình bày ở Hình 1.1 nhưng không có sự tham gia của SWIFT và công ty chuyển phát nhanh vì các ngân hàng có thể trao đổi thông tin, thanh toán trên blockchain và chứng từ giấy không cần được chuyển giao mà thay vào đó là chứng từ kỹ thuật số Chính phủ, Ngân hàng Trung ương và ICC cũng không tham gia vào blockchain nhưng vẫn giữ vai trò là người ban hành các quy định pháp lý, giám sát, hỗ trợ và tư vấn Ngoài ra, mô hình này có thêm sự tham gia của công ty cung cấp công nghệ blockchain Đó là các tập đoàn lớn với mạng lưới bao gồm một số ngân hàng sử dụng công nghệ blockchain

26 Khác với giao dịch L/C truyền thống được thực hiện trên nhiều hệ thống công nghệ khác nhau, toàn bộ các bước của một giao dịch L/C thông qua blockchain được thực hiện trên một nền tảng công nghệ duy nhất với sự tham gia của tất cả các bên, mỗi bên giữ vai trò là một nút tham gia vào mạng blockchain Nếu công nghệ SWIFT và các công nghệ được sử dụng trong giao dịch L/C truyền thống cho phép hai bên truyền thông tin và thực hiện các giao dịch theo từng đôi một thì công nghệ blockchain cho phép tất cả các chủ thể tham gia có thể truyền thông tin, theo dõi, kiểm soát mọi giao dịch của nhau bất cứ lúc nào Trong giao dịch L/C ứng dụng blockchain, các bên tham gia sẽ cùng thỏa thuận một hợp đồng thông minh Hợp đồng thông minh được lập trình trên blockchain phù hợp với các thỏa thuận quy định trong các hợp đồng thương mại và các điều kiện, điều khoản của L/C Giao dịch L/C trên blockchain thực hiện thanh toán thông qua tính năng tự thực thi của hợp đồng thông minh, hợp đồng thông minh còn có thể ghi lại việc chuyển quyền sở hữu (Shuchih Ernest Chang, Hueimin Louis Luo, YiChian Chen, 2019) Mô hình các bên tham gia vào giao dịch tín dụng chứng từ trên nền tảng blockchain được minh hoạ như sau:

Hình 1.3 Mô hình các bên tham gia giao dịch L/C trên nền tảng blockchain

Nguồn: Tác giả tổng hợp

27 Một mô hình giao dịch L/C trên nền tảng công nghệ blockchain được xem là

lý tưởng khi tất cả các bước của một giao dịch L/C đều được thực hiện thống nhất trên cùng một mạng lưới blockchain, từ khâu phát hành và thông báo L/C đến khâu xuất trình và kiểm tra chứng từ cho đến khâu thanh toán Trong khâu phát hành và thông báo L/C, người đề nghị tạo đơn mở L/C trong mạng blockchain Sau đó, ngân hàng phát hành xem xét và lưu trữ trên blockchain Sau khi ngân hàng phát hành chấp nhận yêu cầu của người đề nghị, quyền truy cập sẽ tự động được cung cấp cho các ngân hàng liên quan khác trước khi được gửi cho người thụ hưởng Người thụ hưởng có thể kiểm tra điều kiện và điều khoản của L/C Sau khi được người thụ hưởng chấp thuận, L/C được hoàn thiện như một hợp đồng giữa ngân hàng phát hành và người thụ hưởng Bất kỳ sửa đổi hoặc cập nhật nào trên L/C đều có thể được biết và có sự chấp thuận của các bên liên quan Trong khâu xuất trình và kiểm tra chứng từ, khác với việc xuất trình chứng từ giấy trong giao dịch L/C truyền thống, chứng từ sẽ được xuất trình dưới dạng chứng từ điện tử (Emad Mohammad Al-Amaren, Che Thalbi Bt Md Ismail, Mohd Zakhiri bin Md Nor, 2020) Việc kiểm tra chứng từ được thực hiện theo cơ chế tự động hóa Khâu thanh toán cũng được thực hiện trên mạng blockchain mà không phải thanh toán qua một hệ thống công nghệ hay một trung gian khác Qua đó, có thể nhận thấy giao dịch L/C ứng dụng công nghệ blockchain có những ưu điểm vượt trội hơn so với giao dịch L/C truyền thống, được tóm tắt trong Bảng 1.2

28

Bảng 1.2 So sánh giao dịch L/C truyền thống và L/C trên blockchain

Tiêu chí Giao dịch L/C truyền

thống Giao dịch L/C trên blockchain

Minh bạch

- Thực hiện trên các hệ thống công nghệ khác nhau, các bên không nắm bắt được mọi thông tin

- Có thể gian lận, giả mạo chứng từ hoặc thay đổi các điều khoản thỏa thuận mà các bên còn lại không biết

- Các bên cùng tham gia trên một chuỗi khối và có thể nắm bắt mọi thông tin

- Cơ chế bảo mật dữ liệu bằng mật mã, thông tin lưu trữ trên blockchain là bất biến và chỉ được thay đổi khi có sự đồng thuận của các bên, giúp giảm rủi ro gian lận, giả mạo

Chứng từ Chứng từ giấy được kiểm tra

Nhanh và thông suốt theo cơ chế

tự động hóa và cơ chế đồng thuận

Thời gian Kéo dài, chậm trễ do bao

gồm nhiều khâu giao dịch Rút ngắn và nhanh

Chi phí Chi phí giấy tờ và chuyển

giao chứng từ Giảm chi phí liên quan đến giấy tờ

Nguồn: Tác giả tổng hợp

Với việc tích hợp công nghệ blockchain, đã có sự thay đổi trong quy trình, cách thức vận hành, kiểm soát rủi ro của các phương thức tài trợ thương mại so với phương thức truyền thống

Khác biệt đầu tiên là cách thức lưu trữ và xử lý thông tin Cũng như các công nghệ khác, mọi dữ liệu trên chứng từ giấy truyền thống sẽ được số hóa trên

29 blockchain Theo đó, phương thức truyền tải thông tin giữa các bên sẽ thay đổi từ chuyển phát nhanh chứng từ qua đường bưu điện thành đường truyền dữ liệu internet một cách tự động theo các sự kiện phát sinh, do đã được thiết kế từ trước trên cơ sở các điều kiện, điều khoản của hợp đồng thương mại Đồng thời, hệ thống cũng tự động thiết lập căn cứ để người mua có thể nhận hàng mà không cần xuất trình vận đơn bằng giấy như trong phương thức truyền thống Việc trao đổi các chứng từ như vận đơn theo thời gian thực của blockchain giúp giảm thời gian giữ hàng hóa, đồng thời ngăn chặn hành vi thao túng chứng từ để giữ hàng hoặc cung cấp hàng kém chất lượng - điều mà phương thức truyền thống chưa làm được Cách thức kiểm soát sự gian lận trong phương thức tài trợ thương mại ứng dụng blockchain cũng không giống truyền thống Công nghệ blockchain thực hiện một mô hình lưu trữ dữ liệu không thay đổi Đây là một lợi thế quan trọng trong sự phát triển ứng dụng công nghệ này trong lĩnh vực tài trợ thương mại so với cơ sở dữ liệu thông thường Tức là, một khi đã ghi lại thông tin về giao dịch, xuất xứ hàng hóa, vận đơn cũng như các thông tin đánh giá sự tin cậy của các bên tham gia vào

hệ thống blockchain, sẽ gần như không thể thay đổi nó hoặc bất cứ thông tin mới phát sinh đều sẽ thông báo ngay lập tức cho các bên liên quan Do đó, sẽ có thể sử dụng thông tin từ các blockchain như các tài liệu pháp lý tiêu chuẩn, có mức độ tin cậy cao và công khai, giảm thiểu các vụ lừa đảo tài liệu giữa các công ty

Cuối cùng, nếu phương thức truyền thống kiểm soát mức độ rủi ro chủ yếu qua các bên trung gian thì blockchain lại kiểm soát rủi ro bằng cơ chế đồng thuận Với các bên trung gian, tiềm ẩn rủi ro chưa được loại bỏ hoàn toàn bởi trong quá trình tác nghiệp, nhân viên ngân hàng thu thập thông tin và xử lý dữ liệu một cách thủ công, còn với blockchain mọi thông tin đều được xử lý, đối chiếu tự động, rủi ro giảm xuống mức tối thiểu Blockchain còn xây dựng một cơ sở dữ liệu lớn giữa các thành viên nên các bên có thể dễ dàng xác minh được uy tín doanh nghiệp, xuất xứ

lô hàng mà không phải qua nhiều khâu như trong phương thức truyền thống

30

1.3.2 Các nhân tố ảnh hưởng tới quyết định ứng dụng công nghệ blockchain trong tài trợ TMQT theo phương thức thanh toán tín dụng chứng từ

1.3.2.1 Khung pháp lý liên quan đến công nghệ blockchain

Để ứng dụng được công nghệ blockchain trong đời sống, công nghệ này cần thời gian để nghiên cứu cũng như xây dựng các quy định để quản lý Việc quy định khung pháp lý cho blockchain là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến quá trình ứng dụng công nghệ này vào các lĩnh vực khác nhau đặc biệt là tài chính ngân hàng Ngày 23/3/2020, Bộ Tư pháp đã có Báo cáo số 70/BC-BTP trình Thủ tướng Chính phủ về việc rà soát khung khổ pháp lý liên quan đến việc ứng dụng, phát triển các sản phẩm, dịch vụ được phát triển trên nền tảng công nghệ blockchain và một số đề xuất cụ thể đối với công nghệ chuỗi khối này Báo cáo gồm những nội dung quan trọng: Tổng quan về công nghệ và quản trị trên nền tảng công nghệ blockchain, thực tiễn ứng dụng và phát triển các sản phẩm, dịch vụ dựa trên nền tảng công nghệ blockchain và kinh nghiệm quản lý của một số quốc gia trên thế giới, thực tiễn và một số vấn đề pháp lý của việc ứng dụng , phát triển một số sản phẩm dịch vụ trên nền tảng công nghệ blockchain ở Việt Nam và định hướng xây dựng, hoàn thiện chính sách, pháp luật và một số đề xuất Cụ thể trong lĩnh vực ngân hàng: cần rà khung pháp lý cho việc ứng dụng công nghệ blockchain trong các giao dịch cơ bản truyền thống của ngân hàng như gửi tiền, vay vốn, thanh toán Khung khổ pháp lý này phải chỉ ra các tiêu chí để đánh giá khi ứng dụng công nghệ mới Nhiều vấn đề pháp lý liên quan đến chính sách, quy trình tự động giao dịch trên môi trường mạn hay mô hình kinh doanh, kênh phân phối qua sử dụng App hoàn toàn khác với mô hình truyền thống, tiền điện tử, tài sản số dùng trong các giao dịch tài chính, ngân hàng là những vấn đề rất lớn cần được bàn thảo, trao đổi rộng hơn, kỹ hơn Một công nghệ mới tiềm năng nhận được sự quan tâm của các bên sẽ không thuận lợi đi vào đời sống nếu nó vẫn đang gặp các vướng mắc rào cản về pháp lý Do đó, việc xây dựng khung pháp lý cho công nghệ blockchain sẽ là tiền đề quyết định sự thành công của công nghệ này trong các ứng dụng thực tiễn