Những vấn đề lý luận về nguyên tắc ngân sách tổng thể và nguyên tắc niên độ trong quản lý ngân sách nhà nước. Liên hệ

ĐỀ BÀI NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NGUYÊN TẮC NGÂN SÁCH TỔNG THỂ VÀ NGUYÊN TẮC NIÊN ĐỘ, LIÊN HỆ VỚI LUẬT NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC NĂM 2015 VÀ THỰC TIỄN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY.“Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”

BỘ TÀI CHÍNH

HỌC VIỆN TÀI CHÍNH

BÀI THI MÔN: QUẢN LÝ TÀI CHÍNH CÔNG

Hình thức thi: Tiểu luận Thời gian hoàn thành bài thi: 02 ngày

SỐ HIỆU ĐỀ: 17/2022

ĐỀ BÀI:

NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NGUYÊN TẮC NGÂN SÁCH TỔNG THỂ VÀ NGUYÊN TẮC NIÊN ĐỘ TRONG QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC; LIÊN HỆ VỚI LUẬT NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC NĂM 2015 VÀ THỰC TIỄN Ở

VIỆT NAM HIỆN NAY

Tháng 03 năm 2022

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG CHÍNH 1

I Những vấn đề lý luận chung 1

1.1 Tổng quan về ngân sách nhà nước 1

1.1.1 Khái niệm ngân sách nhà nước 1

1.1.2 Quản lý ngân sách nhà nước 2

1.2 Nguyên tắc ngân sách tổng thể 2

1.2.1 Khái niệm nguyên tắc ngân sách tổng thể 2

1.2.2 Các yêu cầu của nguyên tắc 3

1.2.3 Lý do phải tuân thủ 3

1.3 Nguyên tắc niên độ 3

1.3.1 Khái niệm nguyên tắc niên độ 3

1.3.2 Yêu cầu của nguyên tắc 3

1.3.3 Lý do tuân thủ nguyên tắc 4

II Liên hệ với luật ngân sách nhà nước năm 2015 và thực tiễn thực hiện ở Việt Nam hiện nay 4

2.1 Nguyên tắc ngân sách tổng thể 4

2.1.1 Liên hệ với luật Ngân sách nhà nước năm 2015 4

2.1.2 Thực tiễn thực hiện ở Việt Nam hiện nay 4

2.2 Nguyên tắc niên độ 6

2.2.1 Liên hệ với luật Ngân sách nhà nước năm 2015 6

2.2.2 Thực tiễn thực hiện ở Việt Nam hiện nay 9

KẾT LUẬN 10

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1

MỞ ĐẦU

Ngân sách nhà nước có vai trò rất quan trọng trong toàn bộ hoạt động kinh

tế, xã hội, an ninh, quốc phòng và đối ngoại của đất nước

Ngân sách nhà nước được thiết lập và vận hành bởi 7 nguyên tắc Trong

đó, nguyên tắc ngân sách tổng hợp và nguyên tắc niên độ là hai nguyên tắc cơ bản, quan trọng, tồn tại lâu dài và ngày càng được các nhà kinh tế, nhà lập pháp

về tài chính công thừa nhận tính lịch sử, tính khoa học Ở Việt Nam, hai nguyên tắc trên thể hiện cụ thể trong Luật Ngân sách nhà nước năm 2015

Với mong muốn tìm hiểu rõ hơn về vấn đề này tôi lựa chọn đề tài “Những vấn đề lý luận về nguyên tắc ngân sách tổng thể và nguyên tắc niên độ trong quản lý ngân sách nhà nước; liên hệ với luật ngân sách nhà nước năm 2015

và thực tiễn ở việt nam hiện nay.”

Bài tiểu luận bao gồm 2 phần:

Phần I : Những vấn đề lý luận chung

Phần II: Liên hệ với luật ngân sách nhà nước năm 2015 và thực tiễn thực hiện ở Việt Nam hiện nay

NỘI DUNG CHÍNH

I Những vấn đề lý luận chung

1.1 Tổng quan về ngân sách nhà nước

1.1.1 Khái niệm ngân sách nhà nước

Theo góc độ kinh tế, ngân sách nhà nước là một công cụ chính sách kinh tế của quốc gia, được sử dụng để đạt các mục tiêu: kỷ luật tài khóa, phân bổ nguồn lực theo thứ tự ưu tiên, và sử dụng nguồn lực hiệu quả

Theo góc độ chính trị, ngân sách nhà nước được trình cho cơ quan quyền lực nhà nước để để đảm bảo các đại biểu của người dân được giám sát, phê duyệt các quyết định về thu và chi ngân sách

2

Theo góc độ luật pháp, ngân sách nhà nước về hình thức là một văn bản pháp luật được phê duyệt bởi Quốc hội, giới hạn các quyền mà cơ quan hành pháp được phép thực hiện

Theo góc độ quản lý, ngân sách nhà nước là căn cứ để quản lý tài chính trong các đơn vị sử dụng ngân sách, cho biết số tiền đơn vị được phép chi, các nhiệm vụ chi và kế hoạch thực hiện, ngân sách phân bổ cho đơn vị

Ở Việt Nam, từ điển tiếng Việt thông dụng định nghĩa: “Ngân sách: tổng

số thu và chi của một đơn vị trong một thời gian nhất định’’ Luật Ngân sách nhà

nước năm 2015, đưa ra khái niệm “Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản

thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”.[1,tr26-27]

1.1.2 Quản lý ngân sách nhà nước

Quản lý ngân sách nhà nước là hoạt động của các chủ thể quản lý ngân sách nhà nước thông qua việc sử dụng có chủ định các nguyên tắc, phương pháp

và công cụ quản lý để tác động và điều khiển hoạt động của ngân sách nhà nước nhằm đạt được các mục tiêu đã định Thực chất đây là quá trình quản lý thu, chi ngân sách nhà nước và cân đối hệ thống ngân sách

Có 7 nguyên tắc quản lý nguồn ngân sách: Nguyên tắc một tài liệu duy nhất, nguyên tắc ngân sách tổng thể, nguyên tắc niên độ của ngân sách, nguyên tắc cân đối ngân sách, nguyên tắc chuyên dùng, nguyên tắc hiệu năng và nguyên tắc minh bạch

1.2 Nguyên tắc ngân sách tổng thể

1.2.1 Khái niệm nguyên tắc ngân sách tổng thể

Nguyên tắc ngân sách tổng thể được hiểu là tất cả các khoản thu được tập hợp vào một quỹ duy nhất để tài trợ chung cho các khoản chi [1]

3

1.2.2 Các yêu cầu của nguyên tắc

- Các khoản thu và các khoản chi phải được ghi vào ngân sách một cách riêng biệt, theo số tiền đầy đủ các khoản, nhằm cân đối thu, chi ngân sách, hạn chế tiêu cực như gian lận, biển thủ công quỹ

- Không được bù trừ giữa thu và chi, các khoản thu và chi phải được thể hiện rõ ràng trong mục lục ngân sách nhà nước

- Đồng thời, không dành riêng một khoản thu để trang trài cho một khoản chi nhất định

1.2.3 Lý do phải tuân thủ

- Việc tổng hợp đầy đủ các khoản thu để trang trải cho các khoản chi sẽ tránh lãng phí cho ngân sách nhà nước đồng thời tránh gây thất thoát, và chống tham nhũng

- Hiệu quả phê chuẩn ngân sách và phân bổ ngân sách cho từng nhiệm vụ chi được đảm bảo

- Xuất phát từ yêu cầu các khoản thu ngân sách từ thuế, phí, lệ phí không gắn với nhiệm vụ chi cụ thể, vì vậy một khoản chi bất kì có thể thực hiện bình thường mà không phụ thuộc vào một nguồn thu cụ thể nào đó

1.3 Nguyên tắc niên độ

1.3.1 Khái niệm nguyên tắc niên độ

Nguyên tắc niên độ được hiểu là dự toán ngân sách được cơ quan có thẩm quyền quyết định chỉ có hiệu lực trong thời hạn một năm [1]

1.3.2 Yêu cầu của nguyên tắc

- Nguyên tắc này đòi hỏi trong quyết định ngân sách, các khoản thu, chi ngân sách nhà nước chỉđược quyết định cho từng năm;

- Việc chấp hành và quyết toán ngân sách phải được thực hiện theo năm ngân sách

4

- Hạch toán và quyết toán ngân sách nhà nước phải thực hiện theo đúng niên độ hay năm ngân sách

- Không thực hiện chuyển nguồn ngân sách nhà nước từ năm trước sang năm sau

1.3.3 Lý do tuân thủ nguyên tắc

- Xác định niên độ của ngân sách theo năm giúp các nhà lập pháp kiểm tra việc thực hiện ngân sách hiệu quả hơn;

- Nguyên tắc niên độ góp phần đảm bảo độ tin cậy trong dự báo Ngân scah nhà nước, tính khả thi trong phân tích và đánh giá thực hiện Ngân sách nhà nước

II Liên hệ với luật ngân sách nhà nước năm 2015 và thực tiễn thực hiện ở Việt Nam hiện nay

2.1 Nguyên tắc ngân sách tổng thể

2.1.1 Liên hệ với luật Ngân sách nhà nước năm 2015

- Theo khoản 1, điều 7, Luật NSNN 2015 quy định: “Các khoản thu từ

thuế, phí, lệ phí và các khoản thu khác theo quy định của pháp luật được tổng hợp đầy đủ vào cân đối ngân sách nhà nước, theo nguyên tắc không gắn với nhiệm vụ chi cụ thể.”.[5]

- Trường hợp ngoại lệ, có khoản thu cần gắn với nhiệm vụ chi cụ thể theo quy định của pháp luật thì được bố trí tương ứng từ các khoản thu này trong dự toán chi ngân sách để thực hiện Các trường hợp ngoại lệ này có thể tạo ra những linh hoạt trong quản lý và điều hành ngân sách nhà nước, tuy nhiên để bảo vai trò kiểm soát của Quốc hội và tính minh bạch, các ngoại lệ này chỉ nên thuộc thẩm quyền quyết định của Quốc hội

2.1.2 Thực tiễn thực hiện ở Việt Nam hiện nay

Nguyên tắc ngân sách tổng thể trong quản lý Ngân sách nhà nước ở Việt Nam hiện nay tuân thủ chặt chẽ theo quy định của Luật ngân sách năm 2015

5

Bảng 1 Số liệu dự toán ngân sách nhà nước năm 2022

Đơn vị : Tỷ đồng

3 Thu từ hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu 199.000

5 Chi cải cách tiền lương, tính giản biên chế 1.000

Nguồn: [6]

Từ bảng 1, dự toán Ngân sách nhà nước năm 2022 (đã được quốc hội

quyết định) tuân thủ chặt chẽ và đảm bảo các yêu cầu của nguyên tắc ngân sách tổng thể theo quy định của luật Ngân sách nhà nước 2015

Tuy nhiên cũng cần nhận thấy rằng do tính chất phức tạp hiện nay của các hoạt động nhà nước trong bối cảnh nền kinh tế thị trường, việc áp dụng một cách cứng nhắc nguyên tắc một quỹ ngân sách duy nhất có thể gây khó khăn cho hoạt

6

động của cơ quan nhà và đáp ứng không kịp thời nhu cầu dịch vụ của khách hàng trong khu vực công Cho nên việc áp dụng linh hoạt quy định này đã trở nên cần thiết và tất yếu [4,tr63-64]

Theo đó, thời gian qua Chính phủ ban hành một số văn bản áp dụng cho trường hợp ngoại lệ khi thực hiện nguyên tắc ngân sách tổng thể

Nghị định 60/2021/ND- CP, điều 15, khoản 3: “Nguồn thu phí được để lại

đơn vị sự nghiệp công để chi theo quy định của pháp luật về phí, lệ phí” [3] Từ

đó giúp tiết kiệm thời gian, tăng tính hiệu quả trong quản lý tài chính công

Cụ thể hơn, các đơn vị sự nghiệp có thu là một đơn vị được thụ hưởng ngân sách nhà nước để hoạt động Và theo nguyên tắc thì phải nộp về Kho bạc Nhà nước tất cả các khoản thu được từ mọi hoạt động của trường rồi sau đó mới được cấp kinh phí trong ngân sách để phục vụ cho nhu cầu chi của trường Tuy nhiên trong thực tế, đơn vị đó có thể giữ lại các khoản thu được để tự chi tiêu trong hoạt động của mình, nếu thiếu có thể được cấp bổ sung và mọi hoạt động

đó phải được hạch toán, quyết toán và báo cáo lên cơ quan quản lý ngân sách

2.2 Nguyên tắc niên độ

2.2.1 Liên hệ với luật Ngân sách nhà nước năm 2015

- Theo điều 14, Luật NSNN 2015: “ Năm ngân sách bắt đầu từ ngày 01 tháng 01 và kết thúc vào ngày 31 tháng 12 năm dương lịch” [5]

- Theo điều 44, Luật NSNN 2015: Dự toán Ngân sách nhà nước được quyết định theo năm

Thời gian hướng dẫn lập, xây dựng, tổng hợp, quyết định và giao dự toán ngân sách nhà nước:

1 Trước ngày 15 tháng 5, Thủ tướng Chính phủ ban hành quy định về việc xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, dự toán ngân sách nhà nước năm sau

7

2 Trước ngày 20 tháng 9, Chính phủ trình các tài liệu báo cáo theo quy định tại khoản 1 Điều 47 của Luật này đến Ủy ban thường vụ Quốc hội để cho ý kiến

3 Các báo cáo của Chính phủ được gửi đến các đại biểu Quốc hội chậm nhất là

20 ngày trước ngày khai mạc kỳ họp Quốc hội cuối năm

4 Trước ngày 15 tháng 11, Quốc hội quyết định dự toán ngân sách nhà nước, phương án phân bổ ngân sách trung ương năm sau

5 Trước ngày 20 tháng 11, Thủ tướng Chính phủ giao dự toán thu, chi ngân sách năm sau cho từng bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, cơ quan khác ở trung ương và từng tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương

6 Trước ngày 10 tháng 12, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định dự toán ngân sách địa phương, phân bổ ngân sách cấp tỉnh năm sau Hội đồng nhân dân cấp dưới quyết định dự toán ngân sách địa phương, phân bổ ngân sách năm sau của cấp mình chậm nhất là 10 ngày, kể từ ngày Hội đồng nhân dân cấp trên trực tiếp quyết định dự toán và phân bổ ngân sách

7 Chậm nhất là 05 ngày làm việc, kể từ ngày Hội đồng nhân dân quyết định dự toán ngân sách, Ủy ban nhân dân cùng cấp giao dự toán ngân sách năm sau cho từng cơ quan, đơn vị thuộc cấp mình và cấp dưới; đồng thời, báo cáo Ủy ban nhân dân và cơ quan tài chính cấp trên trực tiếp, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh báo cáo Bộ Tài chính về dự toán ngân sách đã được Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định

8 Trước ngày 31 tháng 12, các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ,

cơ quan khác ở trung ương, Ủy ban nhân dân các cấp phải hoàn thành việc giao

dự toán ngân sách cho từng cơ quan, đơn vị trực thuộc và Ủy ban nhân dân cấp dưới [5]

- Theo khoản 1, điều 64, luật NSNN 2015: Thu, chi thuộc dự toán của ngân sách năm nào phải được thực hiện và quyết toán vào niên độ của ngân sách

8

năm đó Cụ thể: “Kết thúc năm ngân sách, các cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân

có liên quan đến thu, chi ngân sách thực hiện khóa sổ kế toán và lập báo cáo quyết toán ngân sách nhà nước” [5]

- Tuy nhiên, nguyên tắc này cũng có những ngoại lệ liên quan đến một số khoản chi được chuyển nguồn sang năm sau để thực hiện và hạch toán quyết toán vào ngân sách năm sau

Nghị định số 163/2016/NĐ-CP ngày 21/12/2016 của Chính phủ quy định

chi tiết thi hành một số điều của Luật Ngân sách nhà nước :

(i) Các khoản tăng thu, tiết kiệm chi được cấp có thẩm quyền quyết định cho phép sử dụng vào năm sau để giảm bội chi, tăng chi trả nợ; bổ sung quỹ dự trữ tài chính; bổ sung nguồn thực hiện chính sách tiền lương; thực hiện một số chính sách an sinh xã hội được chuyển sang năm sau tiếp tục sử dụng;

(ii) Các khoản dự toán chưa thực hiện hoặc chưa chi hết, các khoản đã tạm ứng trong dự toán, số dư tài khoản tiền gửi đến hết thời gian chinh lý quyết toán chưa thực hiện, hoặc chưa sử dụng hết, được chuyến sang năm sau tiếp tục sử dụng gồm: Chi đầu tư phát triển thực hiện chuyển sang năm sau theo quy định của Luật Đầu tư công; chi mua sắm trang thiết bị đã đầy đủ hồ sơ, hợp đồng mua sắm trang thiết bị ký trước ngày 31/12 năm thực hiện dự toán; chi mua tăng, mua

bù hàng dự trữ quốc gia; nguồn thực hiện chính sách tiền lương, phụ cấp, trợ cấp

và các khoản tính theo tiền lương cơ sở, bảo trợ xã hội; kinh phí được giao tự chủ của các đơn vị sự nghiệp công lập và các cơ quan nhà nước; các khoản viện trợ không hoàn lại đã xác định cụ thể nhiệm vụ chi; các khoản dự toán được cấp

có thẩm quyền bổ sung sau ngày 30/9 năm thực hiện dự toán, không bao gồm các khoản bổ sung do các đơn vị dự toán cấp trên điều chinh dự toán đã giao của các đơn vị dự toán trực thuộc; kinh phí nghiên cứu khoa học bố tri cho các đề tài,

9

dự án nghiên cứu khoa học được cấp có thẩm quyển quyết định đang trong thời gian thực hiện [2]

2.2.2 Thực tiễn thực hiện ở Việt Nam hiện nay

Việc thực hiện nguyên tắc niên độ trong quản lý ngân sách nhà nước được tuân thủ chặt chẽ theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước

- Năm ngân sách diễn ra trong khoảng thời gian nhất định theo luật định nên mỗi năm quốc hội sẽ biểu quyết ngân sách một lần, thông qua biểu quyết mỗi năm tạo điều kiện cho Quốc hội thực hiện vai trò giám sát, tổng kết và rút kinh nghiệm trong một năm

- Việc thực hiện nguyên tắc niên độ trong quản lý ngân sách nhà nước cũng được thể hiện qua các văn bản dự toán Ngân sách nhà nước Về việc tổ chức, thực hiện lập dự toán và quyết toán Ngân sách nhà nước năm 2021, có một

số các văn bản liên quan như:

+ Chỉ thị số 31/CT-TTg ngày 29/7/2020 của Thủ tướng Chính phủ về xây

dựng Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và Dự toán NSNN năm 2021

+ “Báo cáo công khai dự toán ngân sách nhà nước năm 2021 Chính phủ trình quốc hội” ngày 26/10/2020

+ Nghị quyết số 128/2020/QH14 ngày 12/11/2020 của Quốc hội về dự toán ngân sách nhà nước năm 2021

+ Quyết định số 1927/QD-BTC về việc công bố công khai dự toán NSNN

2021 ngày 3/12/2020

- Ngoài ra, đối với việc đảm bảo thu, chi thuộc dự toán của ngân sách năm nào phải được thực hiện và quyết toán vào niên độ của ngân sách năm đó cũng được tuân thủ theo đúng luật:

+ Quyết định số 1592/QD-BTC về việc công bố công khai quyết toán năm

2019 do Quốc hội phê duyệt ngày 19/8/2021