PHÁT TRIỂN QUY TRÌNH THIẾT kế và tổ CHỨC CHỦ đề dạy học TÍCH hợp LIÊN môn TRONG VIỆC bồi DƯỠNG GIÁO VIÊN DEVELOPING THE DESIGN AND ORGANIZING PROCESS OF THE INTEGRATED TEACHING SUBJECT IN TEACHER TRAINING

Để có thể tổ chức dạy học hiệu quả các ch ủ đề “cứng” và thiết kế được các chủ đề “mềm” đòi hỏi các GV và các sinh viên SV sư phạm ph ải biết và vận dụng được quy trình để thiết kế một

PHÁT TRI ỂN QUY TRÌNH THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC CHỦ ĐỀ DẠY HỌC TÍCH HỢP

LIÊN MÔN TRONG VI ỆC BỒI DƯỠNG GIÁO VIÊN

TS PHÙNG VI ỆT HẢI,

Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng

S ố 459, Tôn Đức Thắng, Liên Chiểu, Đà Nẵng

Email: viethai8090@gmail.com ĐT: 0983.868055

Tóm t ắt: Trong chương trình giáo dục phổ thông tổng thể vừa được ban hành, dạy học

tích h ợp (DHTH) là một quan điểm dạy học nhằm hình thành năng lực học sinh Trong chương trình t ổng thể, ngoài các chủ đề DHTH liên môn được đưa ra trong chương trình/sách giáo khoa (ch ủ đề “cứng”), tùy theo thực tiễn địa phương, đối tượng, vùng miền, giáo viên (GV) cần thiết

k ế thêm các chủ đề DHTH cho phù hợp (chủ đề “mềm”) Để có thể tổ chức dạy học hiệu quả các

ch ủ đề “cứng” và thiết kế được các chủ đề “mềm” đòi hỏi các GV và các sinh viên (SV) sư phạm

ph ải biết và vận dụng được quy trình để thiết kế một chủ đề DHTH liên môn, hay GV/SV phải

có năng lực thiết kế chủ đề DHTH liên môn Bài báo đề xuất/phát triển quy trình thiết kế và tổ

ch ức chủ đề DHTH liên môn theo hướng cụ thể, chặt chẽ, dễ áp dụng để bồi dưỡng giáo viên phổ thông và sinh viên sư phạm hiện nay, góp phần đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông mới

T ừ khóa: Dạy học tích hợp, liên môn, quy trình thiết kế, giáo viên.

DEVELOPING THE DESIGN AND ORGANIZING PROCESS OF THE INTEGRATED TEACHING SUBJECT IN TEACHER TRAINING

Summary: In the general education curriculum has been promulgated, integrated

teaching is a teaching viewpoint to form the capacity of students In the overall program, in addition to the integrated topics introduced in the curriculum / textbook, depending on local practice, subjects, regions, teachers need to design more integrated topics accordingly In order

to be able to design and organize teaching effectively of topics, teachers / students must have the capacity to design integrated teaching topics The article proposes /develops the design and organizes process of the integrated teaching topics in a specific, tight and easy to apply way to train high school teachers and pedagogy students today, contributing to meet the new general education curriculum

Key words: integrated teaching, interdisciplinary, design process, teacher

1 Đặt vấn đề

Trong chương trình giáo dục phổ thông tổng thể vừa được ban hành [1], dạy học tích hợp (DHTH) được là một quan điểm dạy học nhằm hình thành năng lực học sinh Quan điểm này được thể hiện rõ nét thông qua các môn học cụ thể ở bậc Tiểu học (môn Tự nhiên và xã hội, khoa h ọc) và bậc THCS (môn Khoa học tự nhiên) và ở cả ba bậc học (hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp, nội dung giáo dục bắt buộc của địa phương, chuyên đề học tập (mức độ phân hóa

và tích hợp sâu)) Ngoài các chủ đề DHTH liên môn được đưa ra trong chương trình/sách giáo khoa (gọi là các chủ đề cứng), tùy theo thực tiễn địa phương, đối tượng, vùng miền, giáo viên

(GV) cần thiết kế thêm các chủ đề DHTH cho phù hợp (gọi là các chủ đề mềm) Để có thể tổ chức dạy học hiệu quả các chủ đề “cứng” và thiết kế được các chủ đề “mềm” đòi hỏi các GV và các sinh viên (SV) sư phạm phải biết và vận dụng được quy trình để thiết kế một chủ đề DHTH liên môn, hay GV/SV ph ải có năng lực thiết kế chủ đề DHTH liên môn Về xây dựng quy trình thi ết kế DHTH, cũng có nhiều tác giả như Nguyễn Văn Biên [3], Đỗ Hương Trà [5], Bộ Giáo

d ục và Đào tạo [2], tuy nhiên, hiệu quả vận dụng còn chưa được như mong muốn Do đó, việc nghiên c ứu, đề xuất/ phát triển quy trình thiết kế và tổ chức DHTH liên môn theo hướng cụ thể,

ch ặt chẽ, dễ áp dụng cho số đông GV phổ thông hiện nay là rất cần thiết

2 N ội dung và phương pháp nghiên cứu

- Nghiên c ứu lý luận về DHTH nói chung, tích hợp liên môn nói riêng trên các tài liệu đã công b ố, trong đó tập trung vào quy trình xây dựng chủ đề DHTH liên môn

- Nghiên cứu thực tiễn: thông qua trực tiếp tham gia, quan sát và trực tiếp bồi dưỡng các khóa tập huấn về xây dựng chủ đề DHTH liên môn lĩnh vực khoa học tự nhiên của cá nhân trong thời gian qua

3 K ết quả nghiên cứu và bàn luận

3.1 Quy trình xây d ựng chủ đề dạy học tích hợp hiện nay

Theo tác gi ả Bộ Giáo dục và đào tạo [2], Nguyễn Văn Biên [3], Đỗ Hương Trà [5], quy trình t ổ chức một chủ đề DHTH (bao gồm thiết kế chủ đề và tổ chức dạy học) thể hiện qua 7 bước, gồm: Bước 1 Lựa chọn chủ đề, Bước 2 Xác định các vấn đề cần giải quyết; Bước 3 Xác định các kiến thức cần thiết để giải quyết vấn đề; Bước 4 Xác định mục tiêu dạy học; Bước 5 Xây d ựng nội dung hoạt động học; Bước 6 Lập kế hoạch dạy học; Bước 7 Tổ chức dạy học và đánh giá

Thông qua nghiên c ứu, quan sát và thực tiễn bồi dưỡng, tập huấn cho giáo viên các cấp

về xây dựng chủ đề DHTH liên môn, chúng tôi thấy rằng khi thực hiện theo quy trình và nội dung cụ thể các bước trên, người học (GV/SV) gặp phải một số khó khăn là:

- Lúng túng trong cách xác định các vấn đề cần giải quyết (thể hiện dạng các câu hỏi) xung quanh chủ đề trong bước 2

- Ở bước 3, người học gặp khó khăn trong xác định các kiến thức chính từ các môn học khác nhau c ần đưa vào trong chủ đề đảm bảo sự liên môn một cách tự nhiên nhất, làm cho các

n ội dung trong chủ đề tích hợp dễ rơi vào thực trạng là sự “cộng lại” của các nội dung kiến thức

- Các tài li ệu [5], [3] là các nghiên cứu được công bố đầu tiên về tổ chức DHTH ở Việt Nam và được trình bày theo hướng mở nên các tác giả không trình bày nội dung trong bước 6 - lập kế hoạch dạy học (thiết kế tiến trình dạy học cụ thể) (mặc dù ở bước 5, từng nội dung dạy

h ọc, các tác giả đã đưa ra gợi ý phương án tổ chức dạy học) Do đó, người học khó hình dung được hình mẫu một bản thiết kế tiến trình dạy học cụ thể mang tính tổng thể của chủ đề như thế nào (dạy như thế nào?), từ đó gặp lúng túng trong việc vận dụng và tổ chức dạy học ở bước 7 để đảm bảo tính khả thi

- Bên c ạnh đó, trong bước 6, các tài liệu [2], [3], [5], cũng chưa trả lời rõ câu hỏi: Chủ đề

đã xây dựng sẽ áp dụng ở lớp nào? ai sẽ dạy? và dạy lúc nào? là phù hợp và khả thi nhất

3.2 Đề xuất quy trình thiết kế và tổ chức dạy học tích hợp

Trên cơ sở quy trình các tác giả đã công bố, nhằm khắc phục những khó khăn đã nêu, chúng tôi điều chỉnh, phát triển quy trình, được thể hiện qua hình 1

Hình 1 Quy trình thi ết kế và tổ chức dạy học tích hợp

Bước 1: Lựa chọn chủ đề

Đây là bước quan trọng bậc nhất trong quy trình xây dựng chủ đề DHTH

❖ Cách xác định chủ đề tích hợp

Để xác định được chủ đề DHTH, giáo viên có thể xuất phát từ [5]:

- Rà soát chương trình và sách giáo khoa các môn học hiện hành (trước hết là môn mà cá nhân đảm trách) để tìm nội dung kiến thức gần nhau, giao nhau

- Xu ất phát từ các đối tượng tự nhiên quen thuộc, gắn với thực tiễn cuộc sống xung quanh, g ắn với địa phương

- Xu ất phát từ các vấn đề thực tế xung quanh đang đối mặt như: ô nhiễm môi trường, nóng lên toàn c ầu, tai nạn giao thông…

- Đọc các tài liệu chuyên ngành có tính tích hợp: Thổ nhưỡng, lý sinh, y sinh…

Từ đó, thảo luận, lựa chọn chủ đề Kết thúc bước này là đặt tên chủ đề, tên chủ đề cần ngắn gọn, khái quát (thể hiện tính tích hợp, liên môn) và hấp dẫn học sinh

❖ Cách trình bày trong bước lựa chọn chủ đề

Để trình bày bước 1 (trong bản thiết kế chủ đề dạy học), giáo viên có thể trình theo cấu trúc sau:

- Nêu ng ắn gọn về ý nghĩa, tầm quan trọng của chủ đề trong đời sống/trong học tập của

h ọc sinh;

- Nêu ra các câu h ỏi/vấn đề cần quan tâm liên quan đến chủ đề;

- Trình bày s ự giải quyết các vấn đề đó trong các đơn môn học hiện nay, chỉ ra những vấn

đề mà chương trình hiện nay chưa giải quyết được hoặc chưa giải quyết trọn vẹn Từ đó thấy được tính hợp lý, cần thiết của chủ đề tích hợp sắp xây dựng

Bước 2: Xác định các vấn đề cần giải quyết

Là vi ệc đưa ra các câu hỏi xoay quanh chủ đề (các vấn đề cần giải quyết của chủ đề) có tính vừa sức, gắn với vốn kinh nghiệm của học sinh Các câu hỏi phải liên quan hữu cơ với chủ

đề cần nghiên cứu Nó bao gồm các câu hỏi khái quát – câu hỏi bậc 1 (là câu hỏi liên quan trực tiếp đến chủ đề) và các câu hỏi hỏi bộ phận – câu hỏi bậc 2 (là câu hỏi làm rõ thêm các nội dung của từng câu hỏi khái quát)

❖ Kỹ thuật xác định các vấn đề cần giải quyết:

- S ử dụng kỹ thuật 5W1H đề sơ bộ đưa ra các vấn đề chính/câu hỏi khái quát của chủ đề thông qua khai thác 6 câu h ỏi xung quanh một hiện tượng, quá trình là: What? When? Where? Who? Why? How?

- S ử dụng kỹ thuật bản đồ tư duy để phát triển thêm các ý tưởng (xây dựng thêm các câu

h ỏi khái quát) và các vấn đề bộ phận/câu hỏi bộ phận, trong đó có thể tập trung vào các câu hỏi

v ề tính ứng dụng kiến thức của chủ đề

K ết thúc của bước 2 là GV cần đưa ra được các vấn đề cần giải quyết xung quanh chủ đề (được thể hiện dưới dạng các câu hỏi khái quát hoặc khái quát và bộ phận)

Hình 2 Mô t ả cách xây dựng các vấn đề trong chủ đề

Bước 3: Xác định mạch phát triển kiến thức và địa chỉ tích hợp

Từ các vấn đề/câu hỏi đã xác định ở bước 2, GV thiết lập sơ bộ mạch phát triển kiến thức trong chủ đề (chính là bước xác định sơ bộ các nội dung dạy học của chủ đề) Trong đó, tương ứng với các câu hỏi khái quát là các nội dung chính, tương ứng với các câu hỏi bộ phận là các

n ội dung cụ thể Tiếp đó, giáo viên phải chỉ ra được địa chỉ tích hợp (các kiến thức trên nằm ở môn h ọc nào, lớp nào, bài học nào, mục nào, thời lượng bao nhiêu trong chương trình hiện hành) M ẫu trình bày bước 3 thể hiện qua bảng 1

B ảng 1 Mẫu trình bày sơ bộ mạch phát triển kiến thức và địa chỉ tích hợp

Tên ch ủ đề Các n ội dung

chính/ch ủ đề bậc 1

N ội dung cụ thể (chủ đề

b ậc 2, 3)

Địa chỉ tích hợp Th ời gian

1 (Tên n ội dung 1) Nội dung 1.1

Nội dung 1.2

……

Môn, l ớp, bài, mục…

Trang web, báo…

…phút/

ti ết

T ổng thời gian

Chú ý: Thời gian được thống kê trên cơ sở phân phối thời lượng dành cho dạy từng nội dung

kiến thức cụ thể tại các đơn môn học hiện nay Thời gian thống kê trên sẽ làm cơ sở để xây dựng thời gian dạy học chủ đề (thời gian dạy học chủ đề cần không vượt quá thời gian thống kê trên) Tùy theo mục đích, tính thẩm mỹ, GV có thể trình bày mạch phát triển nội dung của chủ đề dạng

sơ đồ tư duy (ví dụ hình 3)

Hình 3 N ội dung kiến thức chính của chủ đề “Mắt” – lớp 11

Thông qua bước này, GV có thể thấy rõ bức tranh tổng thể, khái quát về chủ đề cũng như

sự sắp xếp tự nhiên của kiến thức các môn học trong chủ đề tích hợp liên môn Từ đó có thể đánh giá, điều chỉnh hoặc lựa chọn lại chủ đề nếu không đảm bảo các yêu cầu của chủ đề liên môn Đây là bước quan trọng bậc nhất, đảm bảo cho chủ đề đã xây dựng có phải là tích hợp liên môn hay không

Bước 4 Xác định mục tiêu dạy học

Để xác định mục tiêu chủ đề tích hợp cần rà soát xem kiến thức cần dạy, kĩ năng cần rèn luy ện thông qua chủ đề tích hợp ở từng môn là những kiến thức, kĩ năng nào Đồng thời căn cứ

vào c ấu trúc các năng lực chung và năng lực chuyên biệt của môn khoa học tự nhiên để xác định

các năng lực của học sinh (đặc biệt là các năng lực xuyên môn) có thể được hình thành và phát tri ển thông qua chủ đề Việc xác định mục tiêu này đôi khi diễn ra đồng thời với việc xác định các n ội dung, các hoạt động học tập của chủ đề tích hợp

❖ Các lĩnh vực viết mục tiêu dạy học:

- Kiến thức: GV nên trình bày các kiến thức theo trật tự từng môn học liên quan đến chủ đề

- Kĩ năng ;

- Tình cảm, thái độ;

- Năng lực: Gồm các năng lực chung và năng lực chuyên biệt, mỗi chủ đề nên chọn một hay vài năng lực đặc trưng mà chủ đề sẽ hình thành và phát triển được cho học sinh Các năng lực phổ

bi ến có thể là: năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo, năng lực tự học, năng lực hợp tác…

Bước 5 Xây dựng nội dung các kiến thức cụ thể (thông tin trợ giúp)

Trong m ột chủ đề HDTH liên môn, các kiến thức thường nằm ở các môn học khác nhau, ở các l ớp khác nhau, có khi là các kiến thức ngoài sách giáo khoa, nên đòi hỏi giáo viên phải xây

d ựng/biên tập lại một cách cô đọng từng kiến thức cụ thể như là một tài liệu giáo khoa liên môn

để cung cấp thông tin trợ giúp giáo viên và học sinh trong học tập từng nội dung của chủ đề

❖ Các yêu cầu trong trình bày các nội dung kiến thức cụ thể:

- Các kiến thức (thông tin) được trình bày theo trật tự từng nội dung của chủ đề (Nội dung 1, nội dung 2, …)

- Trình bày kiến thức một cách cô đọng, ngắn gọn (dạng chữ, hình ảnh, đồ thị, bảng

bi ểu)

- Ph ải có nguồn trích dẫn thông tin rõ ràng và tin cậy (các báo, trang web uy tín, ngày truy c ập…)

Để thực hiện tốt bước này, GV có thể phối hợp các giáo viên bộ môn có liên quan đến

ch ủ đề cùng xây dựng các nội dung nhằm đảm bảo tính chính xác khoa học và sự phong phú của

ch ủ đề

Bước 6: Xây dựng các nội dung hoạt động dạy học và đánh giá

T ừ các mục tiêu, mạch phát triển

nội dung kiến thức của chủ đề, khả năng

nhận thức của HS và điều kiện ở địa

phương, GV thiết kế các nội dung hoạt

động dạy học cụ thể và đánh giá Cấu trúc

c ủa bước này được thể hiện qua hình 4

Bước 6.1 Xây dựng các nội dung dạy

h ọc cụ thể, mỗi nội dung chính sẽ được

GV xây d ựng thành một hoặc vài hoạt động

d ạy học nhằm chiếm lĩnh các nội dung kiến

th ức và phát triển năng lực theo mục tiêu đặt ra Các hoạt động trong DHTH của học sinh thường là: [5]

- Ti ến hành thí nghiệm;

- Đọc, tìm kiếm và xử lý thông tin (cho đoạn văn bản, yêu cầu xử lý thông tin thông qua trả lời các câu hỏi)

- Quan sát (thí nghiệm, mô hình, Clip… về chủ đề)

- Xây dựng mô hình sản phẩm

Các ki ểu dự án thường được sử dụng trong dạy học ở THPT là: Chế tạo một sản phẩm thực,

m ột mô hình sản phẩm; điều tra, khảo sát một vấn đề nào đó; đề xuất các giải pháp, một quy trình s ản xuất (mô hình lý thuyết); xây dựng một trang web, 1 bài thuyết trình/trình chiếu, 1 poster (bài áp phích) tuyên truy ền về nội dung nào đó gắn với chủ đề

Để phát triển tối đa các năng lực của HS, giáo viên có thể thiết kế các các hoạt động dạy học thành các phiếu học tập/nhiệm vụ học tập Mẫu phiếu xây dựng một hoạt động dạy học, thường

1 Tên hoạt động: ……… (… phút)

2 Mục tiêu hoạt động: (Nhằm đạt gì)

3 Vật liệu: gồm những gì? (liệt kê các dụng cụ cần dùng)

4 Cách th ức tiến hành và nhiệm vụ: bước 1, bước 2… (với các nhiệm vụ thí nghiệm)

5 Hình thức làm việc và trình bày

Hình 4 Sơ đồ cấu trúc hoạt động dạy học và đánh giá

Ví dụ: Phiếu học tập chủ đề “Mắt”

Phi ếu học tập số 3a: Tật cận thị

Th ời gian: 20 phút

Nhóm:…

1 Tên ho ạt động: Đọc, tìm kiếm và xử lý thông tin về Tật cận thị

2 M ục tiêu

Nêu được khái niệm, nguyên nhân, triệu chứng và các biện pháp phòng/chữa tật cận thị ở mắt Từ

đó có thể điều chỉnh hành vi, thói quen của cá nhân và tư vấn cho người thân bạn bè cách phòng tránh tật cận thị

3 V ật liệu: Sách giáo khoa, các nội dung trong mục 3.2 Thông tin trợ giúp giáo viên, từ internet, thí

nghiệm ảo về tật cận thị

4 Nhi ệm vụ

Đọc SGK hoặc nội dung mục 3.2, thảo luận nhóm để trả lời các câu hỏi sau:

- Nhiệm vụ 1: Em hiểu về tật cận thị là gì?

- Nhiệm vụ 2: Nguyên nhân của tật cận thị?

- Nhi ệm vụ 3: Triệu chứng của tật cận thị?

- Nhiệm vụ 4: Phải làm gì để phòng/chữa tật cận thị?

- Nhiệm vụ 5: Thao các trên máy tính để chứng tỏ đeo kính cận có thể sửa tật cho mắt

5 Hình th ức thực hiện và trình bày kết quả

- Tiến hành theo nhóm, ghi câu trả lời vào bảng phụ; trình bày trước lớp

6 K ết luận: Các nội dung của Tâị cận thị về: khái niệm, đặc điểm/triệu chứng, nguyên nhân, cách khắc

phục/sửa tật

❖ Bước 6.2 Xây dựng nội dung kiểm tra, đánh giá

Căn cứ vào mục tiêu chủ đề đã đưa ra, nội dung dạy học đã thực hiện, GV soạn hệ thống câu h ỏi kiểm tra, đánh giá kiến thức, kỹ năng, thái độ, năng lực cần hình thành của HS sau khi

h ọc xong chủ đề (ngoài nội dung đánh giá trong khi HS học các nội dung của chủ đề) Với việc đánh giá kiến thức, các câu hỏi tự luận/trắc nghiệm được phân theo 4 mức độ: Biết, hiểu, vận

d ụng thấp, vận dụng cao; với việc đánh giá kỹ năng, thái độ, năng lực thông qua các nhiệm

v ụ/thí nghiệm, tình huống cụ thể, đặc biệt là các tình huống gắn thực tiễn Để thực hiện bước này, GV c ần thực hiện 2 nhiệm vụ:

+ Nhi ệm vụ 1: Xây dựng bảng ma trận câu hỏi đánh giá chủ đề, thể hiện qua bảng 2:

Lĩnh vực

đánh giá

N ội dung đánh giá

Bi ết Hiểu V ận dụng thấp Vận dụng cao Kiến thức Nội dung 1

N ội dung 2

N ội dung …

Thái độ

Năng lực Năng lực 1 Các tình hu ống

Năng lực 2

…

+ Nhi ệm vụ 2: Viết các câu hỏi/tình huống cụ thể, rà soát và hoàn thiện

Ví dụ: Một số câu hỏi kiểm tra, đánh giá trong dạy học chủ đề “Mắt” – lớp 11

Câu 1: (Đánh giá kiến thức – mức vận dụng thấp và Năng lực vận dụng kiến thức vào

thực tiễn)

Anh Thanh đi kiểm tra thị lực, sau khi đo xong, kĩ thuật viên đưa ra một đơn kính

SPH (Sphere): Số độ đo của tròng kính diopters Là cận thị dấu (-) hoặc viễn thị dấu (+) CYL (Cylinder) Là số đo của loạn thị Nếu ở ô này bỏ trống hoặc ghi 000 có nghĩa là đơn kính không có loạn thị

a) Cho biết anh Thanh mắc tật gì? Độ tụ kính cần đeo?

b) Nếu đeo kính có độ tụ D=3dp, anh Thanh có thấy rõ không? Tại sao?

c) Khi đeo kính sát mắt, anh Thanh nhìn được vật gần nhất cách mắt bao nhiêu? d) Khi không đeo kính, anh Thanh nhìn được vật gần nhất cách mắt bao nhiêu?

Câu 2: (Đánh giá kiến thức – mức vận dụng cao)

Thầy giáo Hải đi khám mắt, bác sĩ kết luận thầy bị đau mắt đỏ và kê thuốc nhỏ mắt là Nước muối sinh lý 0,9% mà không dùng kháng sinh dòng cortizol Em hãy lý giải cơ chế chữa

b ệnh đau mắt đỏ bằng thuốc mà bác sĩ đã kê đơn cho thầy Hải?

Câu 3: Hãy cho bi ết quan điểm của cá nhân về những bức hình sau (đánh giá thái độ)

Câu 4: Đánh giá năng lực thực hành thí nghiệm

Thực hiện nhiệm vụ sau

Nhóm:………

THỬ LÀM BÁC SĨ (KIỂM TRA ĐỘ TỤ KÍNH CẬN)

1) Thiết bị, đồ dùng của góc

-Phiếu học tập góc 1.d, Thước kẻ có chia đến mm, giấy A 0 , bút lông

2) Mục tiêu

HS tính được độ tụ của kính cần đeo cho một bạn bị cận thị, từ đó kiểm tra lại độ tự của kính đang đeo

3) Hình thức làm việc: Nhóm

4) Nhiệm vụ:

Nhiệm vụ 1: Tìm điểm cực viễn của mắt cận

- Chọn một HS bị cận thị Yêu cầu HS đặt SGK ở một khoảng xa nhất mà tại đó vẫn có thể đọc được sách rõ ràng mà không đeo kính

- Dùng thước đo khoảng cách từ sách đến mắt Từ đó suy ra OC v

Nhiệm vụ 2: Tính độ tụ của kính cần đeo

- Tính tiêu cự của kính cần đeo: f k = - OC v và tính độ tụ của kính cần đeo

- So sánh độ tụ vừa đo được với độ tụ thật của kính mà học sinh bị cận đang đeo

5) Kết quả và trình bày: - Ghi vắn tắt kết quả vào giấy A0 Trình bày cách đo độ tụ của kính cận vừa làm trước lớp.

Bước 7 Lập kế hoạch dạy học

D ựa trên các nội dung dạy học cụ thể đã xây dựng ở bước 6, GV lập kế hoạch dạy học chủ đề đã xây dựng

Trình tự của bước này là:

- Th ảo luận để xác định đối tượng dạy học của chủ đề: HS lớp nào? Dạy thời điểm nào? GV bộ môn nào s ẽ dạy (chính)? Thời lượng dành cho chủ đề là bao nhiêu?

- Xác định phương pháp dạy học chính xuyên suốt chủ đề;

- L ập kế hoạch dạy học của chủ đề

M ẫu kế hoạch dạy học 1 chủ đề gồm các nội dung cơ bản, thể hiện qua bảng 3

B ảng 3 Mẫu kế hoạch dạy học 1 chủ đề tích hợp

Th ời gian Tiến trình dạy học Ho ạt động của

HS

HĐ của GV K ết quả sản

ph ẩm dự kiến

….phút

(có thể

xác định

theo tiết)

HĐ1: Hoạt động khởi

động/đề xuất vấn đề

Quan sát, thảo luận để xác định chủ đề

- Ví dụ: Chiếu video/ quan sát hình ảnh/đưa ra một hiện tượng/tình huống liên quan chủ đề …

Xác định được chủ đề học tập,

và các nội dung chính

… phút HĐ2: Hình thành nội dung

ki ến thức 1

Cần xác định Phương pháp/kỹ

thuật dạy học là gì?

Làm việc nhóm/cá nhân với các phiếu học tập số …

…

(bám mục tiêu

đã viết)

… phút HĐ3: Hình thành nội dung

ki ến thức 2

Cần xác định PPDH, KTDH là

gì?

… phút HĐ n+1: Vận dụng kiến thức

(N ội dung về ứng dụng kiến

thức, liên hệ kiến thức với thực

tiễn thường áp dụng DH dự án,

DH Tr ạm)

… phút HĐ n + 2: Củng cố, giao

nhi ệm vụ về nhà

Bước 8: Tổ chức dạy học và đánh giá

Tổ chức dạy học chủ đề theo kế hoạch dạy học đã lập Sau khi tổ chức dạy học chủ đề, giáo viên cũng cần đánh giá các mặt như: [5]

- Tính phù h ợp thực tế dạy học với thời lượng dự kiến

- M ức độ đạt được mục tiêu học tập qua đánh giá các hoạt động học tập

- S ự hứng thú của học sinh với chủ đề, thông qua quan sát và qua phỏng vấn

- M ức độ khả thi với điều kiện cơ sở vật chất

Trên cơ sở đó, đưa ra những điều chỉnh cần thiết trong nội dung và qui trình thực hiện chủ đề

4 K ết luận

Trên đây là kết quả nghiên cứu và phát triển quy trình thiết kế và tổ chức DHTH liên môn lĩnh vực khoa học tự nhiên theo hướng cụ thể, chặt chẽ, dễ áp dụng trong việc bồi dưỡng cho GV/SV sư phạm năng lực thiết kế chủ đề DHTH Quy trình 8 bước trên đã được chúng tôi

áp dụng trong đợt tập huấn cho trên 240 giáo viên Vật lý, Hóa học, Sinh học bậc THPT thuộc Thành phố Đà Nẵng và giáo viên bậc THCS của huyện Hòa Vang – Đà Nẵng về xây dựng chủ

đề DHTH liên môn do Trường đại học Sư phạm Đà Nẵng và Sở Giáo dục Đào tạo Đà Nẵng phối

h ợp tổ chức vào tháng 8/2016 cũng như bồi dưỡng sinh viên chuyên ngành sư phạm vật lý tại Trường đại học Sư phạm Đà nẵng và Trường Đại học Phạm Văn Đồng – Quảng Ngãi Kết quả thu được từ các lớp bồi dưỡng cho thấy, tất cả các nhóm GV/SV đều thiết kế được chủ đề DHTH liên môn đảm bảo đúng yêu cầu đặt ra, cũng như tạo được sự đồng thuận, thái độ tích cực trong giáo viên và sinh viên v ề dạy học tích hợp

L ời cảm ơn và tài liệu tham khảo

Chúng tôi xin chân thành c ảm ơn GS.TS Đỗ Hương Trà đã hỗ trợ và có những ý kiến góp ý sâu s ắc trong nghiên cứu này

[1] Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2017, Chương trình giáo dục phổ thông, chương trình tổng thể, Hà Nội

[2] Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2015, Dạy học tích hợp liên môn lĩnh vực khoa học tự nhiên (Tài liệu tập huấn)

[3] Nguyễn Văn Biên, “Qui trình xây dựng chủ đề tích hợp về khoa học tự nhiên”, Tạp chí khoa học, ĐHSP Hà Nội, số 60/02, 2015, tr 61-66

[4] Cao Thị Thặng, Xây dựng chủ đề tích hợp liên môn Vật lí, Hoá học, Sinh học và dạy học

theo dự án ở trường Trung học cơ sở (Báo cáo tổng kết đề tài cấp Viện, Viện KHGD Việt Nam,

2011

[5] Đỗ Hương Trà (chủ biên), Nguyễn Văn Biên, Trần Khánh Ngọc, Trần Trung Ninh, Trần Thị Thanh Thủy, Nguyễn Công Khanh, Nguỹen Vũ Bích Hiền, Dạy học tích hợp phát triển năng lực học sinh (quyển 1 – Khoa học tự nhiên), NXB Đại học Sư phạm, 2015

[6] Mai Sỹ Tuấn, “Dạy học Tích hợp môn Khoa học tự nhiên”, Tài liệu tập huấn Dạy học tích

hợp liên môn lĩnh vực KHTN, Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2015