BÀI TẬP MÔN THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ_ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI Công ước Viên 1980 hay còn gọi là Công ước của Liên Hợp Quốc về hợp đồng mua bán quốc tế trong tiếng Anh là United Nations Convention on Contracts for the International Sale of Goods, viết tắt là CISG, được soạn thảo bởi Ủy ban của Liên Hợp quốc về Luật thương mại quốc tế (UNCITRAL) trong một nỗ lực hướng tới việc thống nhất nguồn luật áp dụng cho hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế. Công ước này thiết lập một loạt những quy tắc điều chỉnh những mặt cụ thể trong việc ký kết và thực hiện các hợp đồng thương mại giữa người bán và người mua mà trụ sở thương mại của họ ở các nước khác nhau. Bằng việc thừa nhận nó, một nước sẽ cam kết với các nước khác cũng thừa nhận Công ước này sẽ thừa nhận các quy tắc của Công ước như một phần của pháp luật nước đó. Vấn đề miễn trách nhiệm cũng không nằm ngoài sự điều chỉnh của CISG.
Trang 1MỤC LỤC
MỞ ĐẦU
I Khái quát về vấn đề miễn trách nhiệm của bên bán khi vi phạm hợp
2 Trách nhiệm của bên bán khi vi phạm hợp đồng 1
3 Miễn trách nhiệm cho bên bán khi vi phạm hợp đồng theo CISG 2
3.1 Miễn trách nhiệm do sự xuất hiện “trở ngại” (trường hợp bất khả
3.2 Miễn trách nhiệm trong hợp đồng do lỗi của bên bị vi phạm 3 3.3 Miễn trách nhiệm khi người thứ ba có quan hệ với một bên trong hợp
3.4 Hệ quả pháp lý khi xảy ra các trường hợp miễn trách nhiệm do vi
II Án lệ điển hình về miễn trách nhiệm cho người bán vi phạm hợp đồng
2 Quan điểm của các bên và bên bán và phán quyết của cơ quan tài phán 6
3 Bình luận án lệ về vấn đề miễn trách nhiệm của bên bán 7
3.1 Các phán quyết dẫn đến sự hình thành án lệ 7 3.2 Bình luận về cách áp dụng điều 79 CISG của án lệ 9
III Các vấn đề rút ra từ án lệ đối với Doanh nghiệp khi tham gia ký kết một hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế theo CISG 10
Trang 2MỞ ĐẦU
Công ước Viên 1980 hay còn gọi là Công ước của Liên Hợp Quốc về hợp đồng mua bán quốc tế trong tiếng Anh là United Nations Convention on Contracts for the International Sale of Goods, viết tắt là CISG, được soạn thảo bởi Ủy ban của Liên Hợp quốc về Luật thương mại quốc tế (UNCITRAL) trong một nỗ lực hướng tới việc thống nhất nguồn luật áp dụng cho hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế Công ước này thiết lập một loạt những quy tắc điều chỉnh những mặt cụ thể trong việc ký kết và thực hiện các hợp đồng thương mại giữa người bán và người mua mà trụ sở thương mại của họ ở các nước khác nhau Bằng việc thừa nhận nó, một nước sẽ cam kết với các nước khác cũng thừa nhận Công ước này sẽ thừa nhận các quy tắc của Công ước như một phần của pháp luật nước đó Vấn đề miễn trách nhiệm cũng không nằm ngoài sự điều chỉnh của CISG Với chủ đề
“Vấn đề miễn trách nhiệm trong trường hợp vi phạm hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế của bên bán theo quy định của CISG và án lệ điển hình” Nhóm chúng e
đã đưa ra các trường hợp mà người bán trong mua bán hàng hóa quốc tế được miễn trách nhiệm khi vi phạm hợp đồng cùng với đó là đi sâu phân tích một án lệ khá nổi bật liên quan đến vấn đề này
Trang 3NỘI DUNG
I Khái quát về vấn đề miễn trách nhiệm của bên bán khi vi phạm hợp đồng theo CISG
1 Nghĩa vụ của bên bán
Về nguyên tắc, nghĩa vụ của bên mua và bên bán được xác định theo hợp đồng và theo CISG, với tư cách luật áp dụng cho hợp đồng Tuy nhiên, theo quy định tại Điều 9, các bên bị ràng buộc bởi bất kì tập quán nào mà họ đã thỏa thuận, hoặc bởi bất kỳ thói quen nào mà họ đã thiết lập Do đó, bên mua và bên bán phải thực hiện các nghĩa vụ theo hợp đồng, theo CISG, và các thói quen và tập quán Theo CISG, bên mua phải tuân theo các nghĩa vụ quy định tại Chương II của công
ước Theo đó“Người bán có nghĩa vụ giao hàng, giao chứng từ liên quan đến hàng hoá và chuyển giao quyền sở hữu về hàng hoá theo đúng quy định của hợp đồng và của Công ước này.” (Điều 30) Các nghĩa vụ này được quy định cụ thể
hơn từ Điều 31 đến Điều 44 CISG:
- Bên bán phải giao hàng: Việc giao hàng của bên bán phải thỏa mãn các yếu tố: Đúng thời gian, đúng địa điểm, đúng đúng số lượng, phẩm chất và mô tả như quy định trong hợp đồng, và đúng bao bì hay đóng gói như hợp đồng yêu cầu
- Bên bán phải giao các chứng từ liên quan đến hàng hóa: Nếu người bán phải
có nghĩa vụ phải giao các chứng từ liên quan đến hàng hóa thì họ phải thi hành nghĩa vụ này đúng thời hạn, đúng địa điểm và đúng hình thức như quy định trong hợp đồng
- Bên bán phải giao quyền sở hữu về hàng hoá theo đúng quy định của hợp
đồng và của Công ước
2 Trách nhiệm của bên bán khi vi phạm hợp đồng
Trách nhiệm của bên bán phát sinh khi bên bán thực hiện không đúng,
không đủ nghĩa vụ của mình hoặc thực hiện không đúng thời điểm như đã thỏa thuận trước Cụ thể, tại Điều 45 Công ước quy định các trách nhiệm sau của người bán khi vi phạm hợp đồng
- Trách nhiệm bồi thường thiệt hại (quy định từ Điều 74 đến Điều 77 CISG)
Trang 4- Thực hiện các yêu cầu của người mua quy định từ Điều 46 đến Điều 52 Công ước
Việc xác định trách nhiệm của bên bán cần dựa trên các điều kiện thực tế, khách quan, yếu tố lỗi và mức độ thiệt hại do hành vi vi phạm của bên bán gây ra
3 Miễn trách nhiệm cho bên bán khi vi phạm hợp đồng theo CISG.
3.1 Miễn trách nhiệm do sự xuất hiện “trở ngại” (trường hợp bất khả
kháng)
Khoản 1 Điều 79 CISG quy định: “Một bên không chịu trách nhiệm về việc
không thực hiện bất kỳ một nghĩa vụ nào đó của họ nếu chứng minh được rằng việc không thực hiện ấy là do một trở ngại nằm ngoài sự kiểm soát của họ và người ta không thể chờ đợi một cách hợp lý rằng họ phải tính tới trở ngại đó vào lúc ký kết hợp đồng hoặc là tránh được hay khắc phục các hậu quả của nó”.
Theo quy định này, căn cứ để các bên giải thoát khỏi các chế tài do vi phạm hợp đồng chính là sự xuất hiện của một “trở ngại”, một rào cản từ bên ngoài, tuy nhiên, CISG lại không đưa ra giải thích cụ thể trường hợp nào được xác định là một “trở ngại” Dựa trên thực tế áp dụng Điều 79, có thể xác định các yếu tố cần thiết để xác định bên bán có được miễn trừ trách nhiệm khi vi phạm hợp đồng hay không gồm1: Xảy ra ngoài tầm kiểm soát của các bên; Không thể lường trước một cách hợp lý tại thời điểm ký kết hợp đồng; Sự kiện và hậu quả của nó không thể tránh được hoặc không thể khắc phục được và; Có mối quan hệ nhân quả trực tiếp giữa việc vi phạm hợp đồng và sự kiện trở ngại Thiếu 1 trong 4 yếu tố nêu trên,
bên bán sẽ không nhận được sự “miễn trừ” theo quy định tại Điều 79 CISG
Khi gặp sự kiện bất khả kháng, để được miễn khỏi trách nhiệm do vi phạm hợp đồng, bên vi phạm phải thực hiện những nghĩa vụ nhất định đó là nghĩa vụ thông báo và nghĩa vụ chứng minh
Nghĩa vụ thông báo: Khoản 4 Điều 79 CISG
Nghĩa vụ chứng minh: có 2 yếu tố bên bán cần chứng minh gồm:
1 trích Án lệ: http://www.unilex.info/cisg/case/1346?
fbclid=IwAR3BqoDN7_ZJ9xD39Hu57p3lZ65ap9NHPftF41y0RADim8AmjBOirRu SHK0
Trang 5Thứ nhất, chứng minh sự tồn tại của sự kiện bất khả kháng trong thời gian thực hiện hợp đồng
Thứ hai, bên vi phạm phải chứng minh được mối quan hệ nhân quả giữa sự kiện bất khả kháng và việc vi phạm hợp đồng hay việc không thực hiện được nghĩa
vụ hợp đồng của một bên là do một trở ngại
3.2 Miễn trách nhiệm trong hợp đồng do lỗi của bên bị vi phạm
Điều 80 CISG quy định: “Một bên không được viện dẫn một sự không thực hiện nghĩa vụ của bên kia trong chừng mực mà sự không thực hiện nghĩa vụ đó là
do những hành vi hay sơ suất của chính họ”
Theo quy định này, bên bị vi phạm có thể được miễn trách nhiệm khi lỗi của bên có quyền là nguyên nhân trực tiếp và duy nhất dẫn đến sự vi phạm và quy trách nhiệm cho sự thất bại trong thực hiện hợp đồng cho bên bị vi phạm Bên bị vi phạm hoàn toàn có thể biết trước được những thiệt hại có thể xảy ra nhưng vẫn không tự mình hay cho bên vi phạm biết để phòng tránh và khắc phục Kết quả là, khi có hành vi vi phạm và thiệt hại xảy ra trên thực tế, bên bị vi phạm mất quyền
áp dụng các biện pháp chế tài nhằm khắc phục hậu quả đối với bên vi phạm
3.3 Miễn trách nhiệm khi người thứ ba có quan hệ với một bên trong
hợp đồng gặp sự kiện bất khả kháng
Trường hợp này được ghi nhận tại Khoản 2 Điều 79 CISG Cụ thể: “Nếu một
bên không thực hiện nghĩa vụ của mình do người thứ ba mà họ nhờ thực hiện toàn phần hay một phần hợp đồng cũng không thực hiện điều đó thì bên ấy chỉ được miễn trách nhiệm trong trường hợp:
a Ðược miễn trách nhiệm chiếu theo quy định của khoản trên, và
b Nếu người thứ ba cũng sẽ được miễn trách nếu các quy định của khoản trên được áp dụng cho họ”.
Trong trường hợp này, bên vi phạm cũng được miễn trách nhiệm trên cơ sở sự tồn tại của một sự kiện bất khả kháng nhưng sự kiện đó không xảy ra trực tiếp với
họ mà là “bên thứ ba” có quan hệ với bên vi phạm Ở đây, “người thứ ba” được hiểu là bên độc lập nhưng có quan hệ hợp đồng với bên vi phạm và việc thực hiện
Trang 6hợp đồng giữa người thứ ba và bên vi phạm có liên quan mật thiết đến việc thực hiện hợp đồng giữa bên vi phạm và bên bị vi phạm Việc miễn trách nhiệm chỉ xảy
ra khi bên thứ ba gặp bất khả kháng mà bên vi phạm không thể biết trước hay lường trước được vào lúc ký kết hợp đồng
Khi có sự vi phạm hợp đồng, bên vi phạm được mặc nhiên là có lỗi và phải chịu trách nhiệm trước bên bị thiệt hại Do đó, thể được miễn trách nhiệm trong trường hợp này, bên vi phạm cần chứng minh mình không có lỗi với những nội
dung cụ thể sau: Thứ nhất, chứng minh bên thứ ba gặp bất khả kháng là bên có
quan hệ hợp đồng với bên vi phạm Thứ hai, chứng minh bên thứ ba có quan hệ với bên vi phạm gặp phải sự kiện bất khả kháng Thứ ba, chứng minh mối quan hệ nhân quả giữa sự kiện bất khả kháng mà bên thứ ba gặp phải với việc vi phạm hợp đồng của bên vi phạm
3.4 Hệ quả pháp lý khi xảy ra các trường hợp miễn trách nhiệm do vi
phạm hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế.
Bên xảy ra các trường hợp miễn trách nhiệm do vi phạm HĐMBHHQT, bên
vi phạm sẽ được miễn trách nhiệm trước bên bị vi phạm
Khoản 5 Điều 79 CISG quy định: “Các sự quy định của điều này không cản trở từng bên được sử dụng mọi quyền khác ngoài quyền được bồi thường thiệt hại chiếu theo Công ước này” Như vậy, theo quy định này, khi một bên được miễn trách nhiệm do vi phạm HĐMBHHQT do gặp sự kiện bất khả kháng hoặc do bên thứ ba có quan hệ với một bên trong hợp đồng gặp sự kiện bất khả kháng thì họ chỉ được giải thoát khỏi trách nhiệm bồi thường thiệt hại còn họ vẫn có thể phải chịu các chế tài khác trước bên bị vi phạm như: buộc thực hiện đúng hợp đồng, phạt hợp đồng, hủy hợp đồng,… mà không đương nhiên được miễn tất cả các trách nhiệm
Cũng theo quy định tại Khoản 3 điều này, “Sự miễn trách được quy định tại điều này chỉ có hiệu lực trong thời kỳ tồn tại trở ngại đó” Như vậy, trở ngại mang tính tạm thời đối với việc thực hiện nghĩa vụ không còn, bên không thực hiện nghĩa vụ sẽ lại phải chịu trách nhiệm đối với việc vi phạm nghĩa vụ của mình Điều này có nghĩa là nếu như trở ngại không còn và hợp đồng vẫn tồn tại thì bên có nghĩa vụ vẫn phải thực hiện nghĩa vụ của mình
Trang 7Đối với trường hợp miễn trách nhiệm do lỗi của bên bị vi phạm có những khác biệt so với hệ quả pháp lý tại Điều 79 Theo quy định tại Điều 80, bên có bị vi phạm mất quyền dựa vào sự thất bại trong việc thực hiện hợp đồng của bên vi phạm Điều này có nghĩa rằng không chỉ có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại, mà còn tất cả các biện pháp khắc phục hậu quả khác được áp dụng cho một sự thất bại thực hiện nghĩa vụ hợp đồng, chẳng hạn như yêu cầu thực hiện cụ thể, quyền hủy hợp đồng, hoặc phải để giảm giá mua, được loại trừ Như vậy, bên vi phạm được giải thoát khỏi mọi nghĩa vụ trước bên bị vi phạm nếu việc vi phạm hợp đồng của
họ là hoàn toàn do lỗi của bên có quyền
II Án lệ điển hình về miễn trách nhiệm cho người bán vi phạm hợp đồng theo CISG.
Nguồn án lệ: http://www.unilex.info/cisg/case/1346?
fbclid=IwAR3BqoDN7_ZJ9xD39Hu57p3lZ65ap9NHPftF41y0RADim8AmjBOirRu SHK0
1 Tóm tắt án lệ
Công ty Mỹ là công ty xuất khẩu thực phẩm đến nhiều quốc gia khác nhau, đã
ký các hợp động mua bán bằng các ngôn ngữ khác nhau Trong đó có ký hợp đồng với một công ty tại Romania về cung cấp đùi gà Hợp đồng có đề cập đến vấn đề giao hàng
Thỏa thuận vào ngày 14/4/2006, đùi gà sẽ được chuyển đến cho bên mua có địa chỉ tại Bucharest, Romania Thời gian giao hàng như sau
Số 38268-38297: 24/4/06 + 1-2 tuần
Số 38298-30297: 5/1/06 + 1-2 tuần
Số 38328-38353: 5/8/06 + 1-2 tuần
Số 38354,38379: 15/5/06 + 1-2 tuần
Số hàng phải được vận chuyển đến cho bên mua không muộn hơn ngày 29/5/2006, Hợp đồng chịu sự điều chỉnh của Công ước Liên hợp quốc về Mua bán Hàng hóa Quốc tế ("CISG")
Trang 8Xác định được rằng trong quá trình giao dịch thông thường trong ngành, cũng như giữa hai bên tham gia thủ tục này, đôi khi được phép linh hoạt trong giao hàng, mặc dù các công ty trong ngành sử dụng ngôn ngữ đặt hàng hơi khác (chứ không phải thống nhất) về điều khoản giao hàng
Sau khi giao hàng, giá gà tăng rất mạnh và bên bán không thể giao hàng kịp thời
Để giải thích một đợt bùng phát dịch cúm gia cầm đã khiến chính phủ Rumani cấm nhập khẩu thịt gà không được chứng nhận kể từ ngày 7 tháng 6 năm 2006 Bản tin Rumani đề cập đến hạn chế nêu rõ rằng: "Các phương tiện vận chuyển được xếp hạng trong vòng 5 ngày kể từ ngày 2 tháng 6 năm 2006 sẽ được phép nhập khẩu vào Romania” Tuy nhiên, Người bán đã không thể xác nhận tất cả số gà còn lại trong đơn đặt hàng kịp thời, nên việc giao hàng cuối cùng bị thiếu hụt Người mua sau đó đề xuất Người bán vận chuyển số dư của đơn đặt hàng gà đến một địa điểm bên ngoài Romania, đề xuất một số cảng nhất định Người bán cuối cùng đã từ chối đề nghị, cho rằng các phần chưa được thực hiện của Hợp đồng đã
bị vô hiệu do hành động của chính phủ Romania, điều này được coi là một sự kiện bất khả kháng Người bán sau đó đã bán con gà chưa giao cho một người mua khác với lợi nhuận đáng kể Người mua hiện tìm kiếm biện pháp khắc phục thiệt hại liên quan đến sản phẩm chưa được giao theo Hợp đồng
2 Quan điểm của các bên và bên bán và phán quyết của cơ quan tài phán
Bên mua nhận định bên bán đã không thực hiện những nghĩa vụ cơ bản
theo hợp động và dẫn đến những sự thiệt hại cho bên mua, yêu cầu bồi thường được đặt ra
Bên bán nhận định hành vi của họ trên thực tế không phải là vi phạm cơ
bản hợp đồng mà bởi các sự kiện khách quan “bất khả kháng” nên họ xứng đáng được miễn trừ các trách nghiệm theo Điều 79 – Công ước viên về Hợp đồng mua bán hàng hóa (CISG)
Phán quyết của cơ quan tài phán liên quan đến việc miễn trách nhiệm của bên bán: Phán quyết đồng ý sự kiện lệnh cấm của chính phủ Romania đã thỏa
mãn điều kiện để được miễn trừ theo điều 79 CISG Tuy nhiên, Bị đơn đã không
Trang 9thực hiện đầy đủ các biện pháp thương mại thay thế hợp lí trong khả năng của mình để vượt qua lệnh cấm nhập khẩu nên Bị đơn không thể viện dẫn lệnh cấm nhập khẩu như là một trường hợp bất khả kháng để được miễn trừ trách nhiệm
3 Bình luận án lệ về vấn đề miễn trách nhiệm của bên bán.
3.1 Các phán quyết dẫn đến sự hình thành án lệ
Vấn đề 1: Lệnh cấm từ chính phủ Romania có ảnh hưởng đến việc thực hiện nghĩa vụ của bên bán hay không?
Một khi xác định được hành vi của bên bán trên thực tế đã không đúng quy định trong hợp đồng là cơ sở để xác định yêu cầu bồi thường của bên mua là hợp lý và các quyền khác từ Điều 46 đến Điều 52 có thể được thực hiện
Căn cứ theo Điều 33 CISG thì người bán phải giao hàng Vào bất kỳ thời điểm nào trong khoảng thời gian được hợp đồng ấn định hay có thể xác định được khoảng thời gian giao hàng bằng cách tham chiếu vào hợp đồng, nếu như không thể căn cứ vào các tình tiết để biết ngày giao hàng mà người mua ấn định là ngày nào Mà hợp đồng đã chia cụ thể những lần giao hàng vào những lần khác nhau Điều 35 cũng có khẳng định Người bán giao hàng đúng số lượng, phẩm chất và
mô tả như quy định trong hợp đồng, và đúng bao bì hay đóng gói như hợp đồng yêu cầu.
Như vậy có thể thấy kể từ thời hạn muộn nhất để giao hang theo hợp đồng đến thời điểm mà Chính phủ Romania xác nhận dịch cúm gia cầm bùng phát và
đưa ra các hạn chế đã là một khoảng thời gian Tuy nhiên như vậy không thể kết luận những ảnh hưởng của dịch cúm và lệnh hạn chế của Chính Phủ Romania không ảnh hưởng hay liên quan gì đến hợp đồng, có nghĩa khi hết thời hạn trong hợp đồng không thể kết luận bên bán đã vi phạm nghĩa vụ ngay Thứ nhất, trong
quá trình hai bên thực hiện giao dịch thì cũng đã thỏa thuận, thống nhất trước với nhau là mọi nghĩa vụ có thể được thực hiện linh hoạt căn cứ theo hoàn cảnh thực
tế, đây cũng là thông lệ trong ngành Thứ hai, sự linh hoạt cũng đã nhận được sự
phản hồi của người mua, và giữa người mua và người bán dường như đã có sự thỏa thuận về việc sửa đổi hợp đồng theo CISG ít nhất là trong một khoảng thời gian giới hạn, thông qua giao dịch tiếp tục của họ, dựa trên chuỗi email được phản ánh
Trang 10trong hồ sơ chứng minh Căn cứ theo Điều 29 CISG thì Một hợp đồng có thể được sửa đổi hay chấm dứt bằng thỏa thuận đơn thuần giữa các bên Như vậy, trong
thời gian được sửa đổi thì bên bán vẫn chưa vi phạm nghĩa vụ và bên mua chưa được phép hủy bỏ hợp đồng theo Khoản 1 Điều 49
Và như vậy án lệ xác định hành vi không tuân thủ hợp đồng không đến ngay
từ thời điểm mà thời hạn giao hàng đã kết thúc là có cơ sở và phù hợp, hay nói cách khác, việc án lệ xác định lệnh cấm từ chính phủ romania có ảnh hưởng đến quá trình thực hiện nghĩa vụ của bên bán là hợp lý.
Vấn đề thứ hai: Khẳng định việc không thể giao hàng bởi lệnh hạn chế của Chính Phủ Romania phù hợp với tiêu chí được xác định trong Điều 79 CISG Tuy nhiên, hoạt động chứng minh của bên bán khi viện dẫn Điều 79 CISG vẫn chưa đủ yêu cầu để kết luận đây là trường hợp được “miễn trách nghiệm”.
Án lệ chỉ ra rằng việc xác định hành vi trong thực tế của bên bán có được miễn trách nghiệm hay không phụ thuộc vào hoạt động chứng minh của họ
- Tại Điều 79 quy định trước hết để được xem là một trường hợp được
miễn trách nghiệm cần phải tồn tại một trở ngại trên thực tế Thông thường, thứ nhất, trở ngại này bắt nguồn tự các tình thế cấp thiết, hoặc từ sự biến đổi bất thường từ những hoạt động nhà nước hoặc các vụ đình công, hoặc thiên tai Thứ hai, trở ngại này phải nằm ngoài sự kiểm soát của các bên trong trong hợp đồng.
Tức có thể tại thời điểm ký kết hoặc ngay tại thời điểm thực hiện hợp đồng các bên không thể biết trước được sẽ có sự xuất hiện của trở ngại đó
Trong vụ việc này, Trọng tài thương mại giải quyết đã đồng ý có sự hiện diện của cả hai điều kiện, có nghĩa công nhận lệnh hạn chế của Chính phủ Romania là một trở ngại Điều này là hợp lý bởi đây dựa trên chức năng của một nhà nước mà các bên không thể nào can thiệp hoặc thay đổi được Nguyên nhân tự lệnh hạn chế này cũng đến từ dịch cúm gia cầm đột ngột bùng phát, cũng là một vấn đề mà các bên không thể kiểm soát
- Căn cứ theo Khoản 3 Điều 79 thì Sự miễn trách được quy định tại điều này chỉ có hiệu lực trong thời kỳ tồn tại trở ngại đó Bên bán đã chứng minh được