HỌC PHẦN VĂN HỌC THIẾU NHI BÀI THUYẾT TRÌNH NHÓM TRUYỀN THUYẾT

Truyền thuyết anh hùng với các vấn đề về nguồn gốc giống nòi dân tộc và những kỳ tích văn hóa thời kì dựng nước trong cảm hứng ngợi ca.. Định nghĩa Truyền thuyết là những truyện kể dân

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ

KHOA SƯ PHẠM

BỘ MÔN GIÁO DỤC TIỂU HỌC – MẦM NON

HỌC PHẦN VĂN HỌC THIẾU NHI (SG425)

BÀI THUYẾT TRÌNH NHÓM 2/01

TRUYỀN THUYẾT

Sinh viên thực hiện: Giảng viên giảng dạy:

ThS Lữ Hùng Minh

2 Nguyễn Thúy Ngân - B2112855

3 Trương Thị Mỹ Huyền - B2112847

MỤC LỤC

2.Nguồn gốc, quá trình và phân loại truyền thuyết 4

3.1 Tồn tại nhờ phương thức truyền miệng là chínhCần Thơ, tháng 8 năm 2022 6

3.2 Truyền thuyết kể về nhân vật lịch sử và sự kiện có liên hệ với lịch sử. 6

3.3 Truyền thuyết có sử dụng các yếu tố tưởng tượng, hư cấu. 7

3.4 Truyền thuyết thường thể hiện thái độ, đánh giá nhân dân về nhân vật, các sự

1.1 Truyền thuyết anh hùng với các vấn đề về nguồn gốc giống nòi dân tộc và

những kỳ tích văn hóa thời kì dựng nước trong cảm hứng ngợi ca. 8

1.2 Truyền thuyết lịch sử với vấn đề đấu tranh giữ nước trong trường kì lịch sử của

1.3 Truyền thuyết lịch sử với vấn đề đấu tranh giai cấp trong các phong trào khởi

nghĩa nông dân chống phong kiến. 9

1.4 Một số phương diện nội dung khác của truyền thuyết. 9

2 Những phương diện cơ bản về hình thức nghệ thuật 10

2.1 Hình thức cấu tạo cốt truyện 10

2.2 Nghệ thuật xây dựng nhân vật 11

BẢNG PHÂN CÔNG CÔNG VIỆC NHÓM

1 Mai Thị Ý B2112881

Tìm và soạn nội dung Những vấn đề

chung của thể loại, sửa word, tổng hợp thành bài báo cáo.

2 Nguyễn Thúy Ngân

B2112855

Tìm và soạn nội dung Đặc trưng thể

loại, những phương diện cơ bản về nội dung(1.1 và 1.2), soạn powerpoint.

3 Trương Thị Mỹ

Huyền B2112847

Tìm và soạn nội dung những phương

diện cơ bản về nội dung(1.3 và 1.4), phương diện về nghệ thuật, phân tích tác phẩm.

TRUYỀN THUYẾT

I NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THỂ LOẠI

1 Định nghĩa

Truyền thuyết là những truyện kể dân gian về các sự kiện và nhân vật lịch sử hoặc tôn giáo đã được trí tưởng tượng dân gian tô vẽ thêm bằng các yếu

tố không có thật.(Chu Xuân Diên)

Truyền thuyết là những truyện kể về lịch sử những thời quá khứ được trí tưởng tượng dân gian thêu dệt thêm, thể hiện mối quan hệ riêng, thái độ và cách đánh giá riêng của nhân dân đối với một số sự kiện và nhân vật lịch sử (Đỗ Bình Trị)

Truyền thuyết là một thể loại truyện kể truyền miệng nằm trong loại hình tự sự dân gian Nội dung cốt truyện kể lại truyện tích các nhân vật lịch sử hoặc giải thích các phong vật địa phương theo quan điểm của nhân dân (Kiều Thu Hoạch)

2.Nguồn gốc, quá trình và phân loại truyền thuyết

2.1.Nguồn gốc

Giai đoạn sơ khai của truyền thuyết là cũng có thể coi là giai đoạn quá

độ từ thời đại thần thoại sang thời đại truyền thuyết Đó là khi con người đã hoàn toàn thoát khỏi đời sống dã man, kiêu hãnh bước vào thời kỳ của kĩ thuật chế tác đồ đồng và đồ sắt Nhờ đó con người đã đạt được những thành tựu mới, dẫn đến có những cuộc chiến tranh giành lãnh thổ, sản phẩm lao động Chiến tranh giữa các bộ tộc xảy ra liên miên nhằm thâu tóm lẫn nhau hoặc đoàn kết để chống lại các bộ tộc lớn mạnh khác Hoàn cảnh đó đã tạo nên một không khí thời đại thật sôi động và hào hùng Các thành viên trong cộng đồng

có điều kiện bộc lộ phẩm chất anh hùng, ý thức về tiếng nói, về quyền lực, chủ quyền lãnh thổ, dân tộc làm xuất hiện cá nhân anh hùng và tập thể anh hùng

Và truyền thuyết ra đời nhằm tôn vinh sức mạnh, phẩm chất anh hùng của mình, cộng đồng của mình

Tóm lại, thời đại truyền thuyết là một bước nhảy vọt từ đồ đá sang đồ

đồng sắt, từ hái lượm săn bắt sang trồng trọt lúa nước, từ bộ lạc sang liên minh

bộ lạc và nhà nước phôi thai Và truyền thuyết ra đời từ nhu cầu tôn vinh, nhu cầu được tự hào về những chiến công vĩ đại cả về mặc ăn ở, về chiến đấu của con người thời đại anh hùng

2.2.Quá trình

Thời kì dựng nước: mang tính chất sử thi, phản ánh anh hùng ca ngợi Hùng Vương dựng nước và trình độ khá văn minh của người Văn Lang Các truyền thuyết tiêu biểu của thời kì này Lạc Long Quân – Âu Cơ, Sơn Tinh-Thuỷ Tinh, Thánh Gióng,…

Thời kì Bắc thuộc: là thời kỳ bị xâm lược và chiến đấu giành độc lập của dân tộc Việt Nam: thể hiện rõ qua truyền thuyết An Dương Vương Còn phản ánh các cuộc vũ trang khởi nghĩa chống xâm lược như: Hai Bà Trưng, Bà Triệu,…

Thời kì phong kiến độc lập tự chủ:

+ Từ thế kỉ X đến thế kỉ XV: xây dựng và bảo vệ nhà nước Đại Việt, củng cố nền độc lập dân chủ

+ Từ thế kỉ XVI đến thế kỉ XIX: suy sụp của các triều đại phong kiến

Các truyền thuyết nổi bật trong thời kỳ gồm các nhóm như: truyền thuyết về anh hùng chống ngoại xâm (Nguyễn Trãi, Trần Hưng Đạo), truyền thuyết về danh nhân văn hoá (Trạng Trình), truyền thuyết về lịch sử địa danh (Sự tích

Hồ Gươm), truyền thuyết anh hùng nông dân (Ba Vành),…

2.3 Phân loại

Truyền thuyết anh hùng: ra đời trong thời đại anh hùng – thời đại hình thành thể loại, có tính chất hoành tráng, hào hùng Phản ánh mối quan hệ giữa đất nước, giống nòi và bộ tộc làm trục cơ bản, lấy triết lí tự nhiên, tình cảm huyết thống và ý thức đoàn thể làm nội dung chính, lấy những nhân vật anh hùng khai sáng văn hoá và bảo vệ tập thể làm biểu tượng Ví dụ: Truyền thuyết Thánh Gióng( lấy hình tượng Thánh Gióng làm biểu tượng anh hùng vĩ đại,

bất tử là niềm tin của nhân dân vào thần phật Đó cũng là hình tượng anh hùng bảo vệ đất nước)

Truyền thuyết danh nhân văn hoá: đây là bộ phận truyền thuyết dân tộc

có giá trị nhất, tiêu biểu nhất về đặc trưng thi pháp Chủ ý của người kể truyện hướng về một danh nhân văn hoá hoặc của một tổ nghề nhằm:

+ Khắc họa danh nhân văn hóa trên phương diện về con người tài năng, nhân hậu, trung nghĩa

+ Khắc họa danh nhân văn hóa trên phương diện về nhà giáo dục, sáng tạo văn hoá Ví dụ: Trên phương diện về sáng tạo văn hóa: Lang Liêu - người anh hùng văn hóa đã sáng tạo ra bánh chưng bánh giầy, loại bánh được làm bằng gạo và đã đi nào phong tục Tết Việt Nam từ những ngày ấy

Truyền thuyết về các nhân vật tôn giáo: số lượng truyền thuyết này không nhiều và thường có nội dung không thuần khiết, nên chỉ có thể xem nhóm này như một biệt loại

3 Đặc trưng thể loại truyền thuyết

3.1 Tồn tại nhờ phương thức truyền miệng là chính

Ra đời từ thời kỳ chưa có chữ viết, nên truyền thuyết cũng như các thể loại văn học dân gian khác được truyền đi theo phương thức truyền miệng Trong thời phong kiến, truyền thuyết lại được các nhà nho ghi chép thành văn bản và được các vương triều biên soạn thành thần tích Trong khi đó nó vẫn được nhân dân kể lại và lưu truyền theo cách của mình

3.2 Truyền thuyết kể về nhân vật lịch sử và sự kiện có liên hệ với lịch sử.

Đề tài chủ yếu của truyền thuyết thường bắt nguồn từ các nhân vật lịch

sử, sự kiện mang tính lịch sử, hoặc những câu chuyện lịch sử có ý nghĩa quan trọng, to lớn đối với dân tộc

Truyền thuyết có phản ánh lịch sử ở một mức độ nhất định, nhưng rốt

cuộc truyền thuyết vẫn là một thể tài văn học dân gian chứ không phải là một thể tài sử học Lịch sử phản ánh chính xác sự kiện, nhân vật Còn truyền thuyết

lựa chọn một cách có nghệ thuật các sự kiện, nhân vật để lay động tình cảm và niềm tin của người nghe đối với các sự kiện đó Truyền thuyết không chỉ là một đối tượng riêng của khoa nghiên cứu văn học dân gian, mà còn là đối tượng nghiên cứu của sử học và nhiều ngành khoa học xã hội khác

Trong truyền thuyết, những danh từ riêng chỉ tên người, tên đất, tên thời

kì lịch sử rất được coi trọng (như An Dương Vương, Lạc Long Quân, Hai Bà Trưng, Lê Lợi ) vì những tên này gắn liền với những con người thật, vùng đất thật Đặc điểm này góp phần vào việc dựng lại không khí lịch sử, tăng tính xác thực của truyện, thực hiện chức năng cơ bản của thể loại

3.3 Truyền thuyết có sử dụng các yếu tố tưởng tượng, hư cấu.

Thủ tướng Phạm Văn Đồng nhận xét: “Những truyền thuyết dân gian thường có một cái lõi là sự thật lịch sử mà nhân dân qua nhiều thế hệ, đã lý tưởng hóa, gửi gắm vào đó tâm tình thiết tha của mình cùng với thơ và mộng, chắp đôi cánh của sức tưởng tượng và nghệ thuật dân gian làm nên những tác phẩm văn hóa mà đời đời con người ưa thích.”

Tuy lấy sự kiện và nhân vật lịch sử làm đề tài, nhưng truyền thuyết vẫn

sử dụng những biện pháp nghệ thuật phổ biến là khoa trương, phóng đại đồng thời sử dụng yếu tố hư ảo thần kỳ (nhờ trí tưởng tượng bay bổng của người xưa bắt nguồn từ một tư duy mộc mạc) như cổ tích và thần thoại; nó khác cổ tích ở chỗ không nhằm phản ánh xung đột gia đình, sinh hoạt xã hội và số phận cá nhân mà thường phản ánh những vấn đề thuộc phạm vi quốc gia, dân tộc rộng lớn; nó khác thần thoại ở chỗ nhào nặn Tự nhiên và Xã hội trên cơ sở

sự thật lịch sử cụ thể có tính xác thực chứ không phải hoàn toàn trong trí

tưởng tượng và bằng trí tưởng tượng.

Chi tiết hư cấu kì ảo vừa tạo nên sức hấp dẫn của truyền thuyết, vừa là cách để nhân dân ta thần thánh hóa hình tượng, phi thường hóa chiến công, năng lực của của những bậc anh hùng mà nhân dân yêu mến, ngưỡng vọng

3.4 Truyền thuyết thường thể hiện thái độ, đánh giá nhân dân về nhân vật, các sự kiện lịch sử có thật.

Theo lối kể chuyện của dân gian, các nhân vật và sự kiện lịch sử trở nên lung linh huyền ảo vì được viền quanh bằng một hào quang của thần thoại: bọc trăm trứng của bố Rồng mẹ Tiên sinh ra dân tộc Việt Nam hay ngựa sắt Thánh Gióng phun lửa tiêu diệt giặc Ân… Các huyền thoại dân gian đó đã thể hiện thái độ và cách đánh giá của nhân dân đối với các dòng sự kiện và nhân vật lịch sử được kể với thái độ ngợi ca và sự đánh giá cao, sự tôn vinh trân trọng của nhân dân ta

II TRUYỀN THUYẾT CÁC DÂN TỘC VIỆT NAM

1 Những phương diện cơ bản về nội dung

1.1 Truyền thuyết anh hùng với các vấn đề về nguồn gốc giống nòi dân tộc

và những kỳ tích văn hóa thời kì dựng nước trong cảm hứng ngợi ca.

Truyền thuyết anh hùng với các vấn đề về nguồn gốc giống nòi dân tộc:

Từ thời viễn cổ VHDG đã có sự gắn bó khăng khít và đặc thù với lịch sử và truyền thuyết không phải là lịch sử, nhưng truyền thuyết phản ánh lịch sử một cách độc đáo Trong truyền thuyết Lạc Long Quân - Âu Cơ “ Cái bọc trăm trứng nở ra một trăm con” ngụ một ý nghĩa sâu xa rằng: toàn thể nhân dân Việt Nam ta đều sinh ra cùng một nơi, cùng chung một nòi giống tổ tiên Từ đó mà

có hai tiếng “đồng bào” thiêng liêng ruột thịt, cùng chung một nòi giống tổ tiên của mình, cùng chung Bố Rồng và Mẹ Tiên

Truyền thuyết về những kỳ tích văn hóa thời kì dựng nước trong cảm hứng ngợi ca: Trong truyền thuyết thời Hùng Vương đã kể rằng chính các chàng rể là những anh hùng sáng tạo nên những kỳ tích văn hóa Văn Lang thời dựng nước Đó là Chử Đồng Tử - Tiên Dung, đã biến cải những vùng đầm lầy, thành làng mạc đông đúc, họ dong buồm vượt trùng khơi, để trao đổi hàng hóa

1.2 Truyền thuyết lịch sử với vấn đề đấu tranh giữ nước trong trường kì lịch sử của dân tộc chống xâm lược.

Truyền thuyết về An Dương Vương cho ta thấy vai trò của nhân dân Âu Lạc trong công cuộc giữ nước Từ việc thần Rùa vàng bày cách xây Loa thành, hay việc chế tạo nỏ Liên Châu bắn ra hàng ngàn mũi tên đồng khiến đạo quân xâm lược của Triệu Đà nhiều lần bại trận Những chi tiết trên cho ta thấy tài trí tuyệt vời của quân dân Âu Lạc trong việc đấu tranh giữ nước chống quân xâm lược

Truyền thuyết Thánh Gióng là anh hùng tiêu biểu về lòng yêu nước và tinh thần chống giặc ngoại xâm Từ cậu bé ba tuổi bỗng trở thành một tráng sĩ oai phong, khỏe mạnh “ Tráng sĩ bước lên vỗ vào mông ngưa, ngựa hí dài mấy tiếng vang dội Ngựa phun lửa, tráng sĩ thúc ngựa phi thẳng đến nơi có giặc, đánh giết hết lớp này tới lớp khác

Nhân dân kể chuyện Hai Bà Trưng, Bà Triệu, Lý Bôn, Phùng Hưng, Đinh Bộ Lĩnh, … Điều cần nhấn mạnh là mở đầu cho những truyền thuyết lịch

sử chống xâm lược thời kì Bắc thuộc lại là hai truyền thuyết được kết nối vào nhau và đều kể về vai trò của người phụ nữ trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc

Những truyền thuyết về người anh hùng Lý Thường Kiệt làm nức lòng tướng sĩ đang chặn bước ngoại xâm, cũng như bao truyền thuyết khác nói về các vị anh hùng dân tộc Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Nguyễn Trãi, Quang Trung,

… tiếp tục nối dài trong niềm tin và sự ngưỡng mộ của nhân dân, khẳng định sức mạnh vô song của chủ nghĩa anh hùng tập thể trong mọi cuộc chiến chống ngoại xâm của dân tộc Hệ thống truyền thuyết Tây Sơn cuối thế kỉ XVIII kể

về người anh hùng áo vải cờ đào Nguyễn Huệ - Hoàng đế Quang Trung trong cuộc chiến đại phá quân xâm lược nhà Thanh Hệ thống này có cả hai phương diện nội dung đều cần khai thác: phản ánh và ngợi ca Nguyễn Huệ người anh hùng chống quân xâm lược; là bộ phận nằm trong hệ thống những truyền thuyết phản ánh cuộc đấu tranh giai cấp, ngợi ca các vị anh hùng nông dân khởi nghĩa

1.3 Truyền thuyết lịch sử với vấn đề đấu tranh giai cấp trong các phong trào khởi nghĩa nông dân chống phong kiến.

Vào giữa thế kỉ 18, Trương Phúc Loan nắm hết quyền hành nhà Nguyễn, tự xưng “thái phó” Mua quan bán chức, cường thủ hào đoạt, đàn áp bóc lột, cường lấn ruộng đất ngày càng nhiều Nỗi uất hận ngày càng đẩy lên cao, cuộc khởi nghĩa chàng Lía đã bùng lên trong hoàn cảnh đó Cuộc khởi nghĩa nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình của đông đảo nông dân nghèo, nghĩa quân Lía hoạt động với chủ trương “cướp của người giàu chia cho người

nghèo” Tuy nhiên, cuộc khởi nghĩa lại thất bại do sự phản bội của người thân cận nhất - vợ Lía, chuốc rượu, dẫn binh triều đình đến diệt gọn nghĩa quân chàng Lía Sau cùng chỉ còn mình chàng Lía trốn thoát được nhưng lại uất hận

mà tự sát Tuy cuộc khởi nghĩa thất bại nhưng trong lòng người dân, chàng Lía lại trở thành một huyền thoại

1.4 Một số phương diện nội dung khác của truyền thuyết.

Có một bộ phận truyền thuyết về các doanh nhân văn hóa Mở đầu có lẽ

là nhóm truyện về Lý Thái Tổ dời đô từ Hoa Lư về Thăng Long Sau đó là cả một hệ thống các mẫu kể về các nhà văn hóa đã từng để lại những dấu ấn đặc biệt về nhân cách cao cả và tài năng lỗi lạc của họ trong sự nghiệp chung từ thế hệ này đến thế hệ khác để bảo vệ và chấn hưng nền văn hiến nước nhà

Ngoài những truyền thuyết về danh nhân văn hóa, còn phải điểm đến một bộ phận truyện kể về những nhân vật tôn giáo ít nhiều có tính truyền thuyết, chủ yếu trong đạo Phật và đạo Mẫu Ngoài những mẫu kể về công đức

và thành tựu kì lạ trong việc đúc chuông, dựng tháp, xây chùa như trong chuỗi truyền thuyết về thiền sư Khổng Lộ ở Đồng bằng Bắc Bộ, còn phải kể đến một

số truyện kể truyền miệng về nhà sư Từ Đạo Hạnh đắc đạo tại chùa Thầy ở Sơn Tây, về bà Mẫu Liễu Hạnh ở thánh địa tín ngưỡng thờ Mẫu tại Phủ Giầy, huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định

2 Những phương diện cơ bản về hình thức nghệ thuật

Không gian và thời gian trong truyền thuyết:

Về không gian: Không gian truyền thuyết là không gian đời thường, không gian chiến trường và không gian xã hội, đất nước, khác với thần thoại chủ yếu là không gian vũ trụ, không gian thiên nhiên Không gian truyền thuyết gắn liền với các địa danh, di tích cụ thể như làng Phù Đổng, hồ Tả Vọng, Những địa danh di tích ấy đều gắn liền với sự nghiệp của nhân vật truyền thuyết Đặc biệt, trong không gian truyền thuyết còn trú ngụ của các vị thần, để từ đó yếu tố thần thánh hóa được phát huy tối đa

Về thời gian: Thời gian truyền thuyết là thời gian lịch sử, thời gian thời đại, triều đại nó được xác định cụ thể, chi tiết hơn so với thời gian thần thoại Tuy nhiên thời gian của truyền thuyết không ghi rõ thời điểm, ngày tháng, câu chuyện xảy ra bao lâu Nhân vật trong truyền thuyết xác định được thời gian sinh thành và kết thúc Nhân vật truyền thuyết là bất tử, nhưng có lý lịch rõ ràng, trải qua các bước đường của cuộc đời như: Lê Lợi, Hai Bà Trưng,…