Về mâu thuẫn đối kháng và mâu thuẫn không đối kháng

Đối với m âu thu ẫn không đối kháng thì nhìn chung, các ý kiến đ ều th ống nh ất cho rằng, đó là mâu thu ẫn giữa những l ực lư ợng xã hội, khuynh hướng xã h ội có chung l ợi í ch cơ b ả

Về mâu thu ẫn đối k háng và mâu thu ẫn không đ ối kháng

Mâu thu ẫn đ ối kháng và m âu t hu ẫn không đối kháng l à l o ại m âu thu ẫn đ ặc thù, chỉ có t rong xã h ội l oài người, m à cũng ch ỉ t rong các xã h ộ i có gi ai c ấp và đối kháng gi ai cấp Với t ư cách nh ững m âu thu ẫn xã h ội, mâu t hu ẫn đối kháng và mâu thu ẫn không đố i kháng có đ ầy đ ủ các đặc trưng cơ b ản củ a m âu thu ẫn xã hội Là m âu thu ẫn gi ữa nh ững con người, nên nó không ch ỉ có nh ững y ếu t ố khách quan thu ần t uý, m à bao gi ờ cũng chứa đ ựng một hàm s ố chủ quan nh ất định; việc giải quyết mâu thuẫn ở đây được thực hiện thông qua hoạt động có ý thức củ a con người , nên ch ịu sự can thi ệp mạnh m ẽ củ a nhân t ố chủ quan; bi ểu hiện chủ y ếu củ a nó là m âu thu ẫn v ề l ợi í ch mà trong đó, xét đ ến cùng, l ợ i í ch vật chất gi ữ vai trò quy ết đị nh, nên l ợi í ch chính l à m ắt khâu quan t r ọ ng nh ất tron g việc gi ải quy ết mâu thu ẫn; và do thường đượ c b ộc lộ qua các khâu trung gian hay các l ực lư ợ ng t rung gian, nên vi ệc nh ận th ức và giải quy ết nó t hườ ng gặp nhiều khó khăn, ph ức t ạp

Hiện đang có nhi ều ý ki ến khác nhau trong vi ệc nhận th ức m âu thu ẫn đ ối kháng

và mâu thuẫn không đ ối kháng cũng như phươ ng pháp gi ải quyết chúng t rong thực ti ễn Trong bài vi ết này, chúng t ôi xin đư ợ c góp t hêm ý ki ến, phân tí ch nhằm l àm s áng rõ quan đi ểm m ácxít v ề hai lo ại m âu thu ẫn này và v ề vi ệc l ựa chọ n các phương pháp gi ải quy ết mâu thu ẫn xã hộ i ở nước hi ện nay

1 Về định nghĩa mâu thu ẫn Đối với m âu thu ẫn không đối kháng thì nhìn chung,

các ý kiến đ ều th ống nh ất cho rằng, đó là mâu thu ẫn giữa những l ực lư ợng xã hội, khuynh hướng xã h ội có chung l ợi í ch cơ b ản, chỉ đối l ập về lợi í ch không

cơ bản, cục bộ, tạm thời Đối với mâu thuẫn đối kháng thì hiện vẫn còn có nhiều

ý ki ến khác nhau Gi áo tr ình tri ết họ c Mác-L êni n viết : “M âu t hu ẫn đ ối kháng là

mâu thu ẫn gi ữa nh ững gi ai c ấp, nh ững t ập đoàn người, nh ững xu hướng xã hội

có lợi í ch cơ b ản đố i lập nhau”(1) Trong Từ điển Tri ết họ c, “mâu thu ẫn đố i kháng là nh ững m âu thu ẫn đặc t hù c ủa quan hệ xã hội củ a xã h ội bóc l ột; cơ sở của những m âu thuẫn này l à l ợi í ch không th ể đi ều hoà của các gi ai cấp, các t ập đoàn, các lực lượng xã hội đối địch”(2)

Như vậy, hiểu theo định nghĩa thứ nhất thì mâu thuẫn đối kháng là sự đối lập giữa những giai cấp, những t ập đoàn ngườ i, nh ững xu hướng xã h ội có lợi í ch cơ bản đố i l ập nhau Đây th ực ch ất l à m ột cách hi ểu nh ằm “m ềm hoá” khái ni ệm mâu thu ẫn, b ởi vì “l ợi í ch cơ b ản đối l ập nhau” t hì chưa đ ủ để k hẳng định l à mâu thu ẫn đố i kháng hay không đ ối kháng, ch ẳng h ạn lợi í ch cơ b ản củ a giai c ấp công nhân v ới giai c ấp nông dân l à th ống nh ất với nhau nhưng không có nghĩ a l à không có đối lập nhau Do đó, vấn đề là ở chỗ, sự đối lập nhau về lợi ích cơ bản

ấy phải ở tính chất nào, mức độ nào thì mới trở thành mâu thuẫn đối kháng Hiểu t heo cách th ứ hai t hì xem ra l ại hơi “c ứng” Bởi l ẽ, nếu cho rằng lợi í ch cơ bản trong m âu t hu ẫn đối kháng là “không thể đi ều hoà đượ c” t hì s ẽ khó gi ải thích nhiều hiện t ượ ng m âu thu ẫn đố i kháng v ẫn “có th ể điều hoà đượ c” lợi ích

cơ bản thông qua sự dàn xếp trên bàn thương lượng, qua biện pháp ngoại giao,

Vì th ế, theo chúng t ôi, có t h ể định nghĩ a mâu thu ẫn đố i kháng l à ph ạm t rù t ri ết

học dùng để chỉ sự đ ối lập thuộ c về b ản chất củ a l ợi í ch cơ b ản gi ữa các giai

cấp, các l ực lư ợng xã h ội, các khuynh hư ớng xã hội đố i đị ch

Những mâu thuẫn đố i kháng thường đượ c đề cập tới là m âu t hu ẫn gi ữa gi ai c ấp chủ nô và giai c ấp nô l ệ, địa chủ và nông nô, tư s ản và vô s ản, gi ữa các nướ c đi xâm lược và các dân tộc bị xâm lược, giữa chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa xã hội, giữa đ ịch và t a,… Nh ững m âu thu ẫn không đ ối kháng thường đượ c nh ắc đ ến l à mâu thu ẫn gi ữa gi ai cấp công nhân và gi ai c ấp nông dân, gi ai c ấp công nhân và đội ngũ trí thức, giữa dân chủ và tập trung, dân chủ và chuyên chính, gi ữa quá trình lị ch sử - tự nhi ên của sự phát tri ển xã hội và hoạt động t ự gi ác, có ý th ức trong việc sáng t ạo xã h ội m ới củ a con người, mâu t hu ẫn t rong các đ ảng cộng sản, m âu thu ẫn trong n ội bộ nhân dân, mâu thu ẫn gi ữa xoá bỏ giai c ấp và chuyên chí nh giai cấp, giữa việc nhà nướ c ti êu vong và s ự t ăng cườ ng nhà nư ớc…

Như vậy, phải nhận thức rõ vấn đề bản chất đối kháng và hiện tượng đối kháng trong hai lo ại m âu thuẫn trên, chúng ta m ới gi ải t hí ch đượ c nh ững bi ểu hi ện đa dạng, ph ức t ạp của chúng trong th ực t ế Mâu thu ẫn đ ối kháng có th ể đượ c bi ểu

hiện thông qua hi ện t ư ợng không đ ối kháng; ngượ c l ại , m âu thuẫn không đ ố i kháng có khi l ại biểu hi ện ở hi ện tượng đối kháng Đối kháng là khái ni ệm dùng

để chỉ sự xung đột gay gắt giữa các cá nhân, nhóm, tầng lớp, giai cấp, khuynh hướng xã hội, do chỗ giữa chúng có lợi ích đối lập nhau

2 Về căn cứ đ ể phân bi ệt mâu thu ẫn Vấn đề này cũng có nhi ều quan đi ểm khác

nhau M.M Rôđent an cho r ằng, cơ s ở của những m âu thuẫn đ ối kháng l à “l ợi ích không th ể đi ều hoà c ủa các gi ai c ấp, các t ập đoàn, các l ực l ượ ng xã hội đối nghị ch”(3) Tác gi ả Nguyễn Ngọ c Hà l ại cho r ằng, “khi căn c ứ vào lợi ích đ ối lập là cơ b ản hay không cơ b ản để phân biệt m âu thuẫn đ ối kháng v ới m âu t hu ẫn không đối kháng chúng ta sẽ gặp phải khó khăn trong vi ệc xác định tiêu chuẩn phân biệt lợi ích cơ b ản với lợi ích không cơ b ản” Và, do v ậy theo tác gi ả, nếu hiểu theo cách này t hì s ẽ không t hể gi ải t hích đượ c t ại sao t rong th ực t ế, nhi ều mâu thu ẫn đố i kháng h ết s ức gay gắt v ẫn có th ể đượ c dàn x ếp trên bàn thương lượng, chứ không phải nhất thiết dẫn đến tình trạng một mất một còn giữa các mặt đối lập B ởi vì , hoạt đ ộng của con người l à ho ạt động có ý th ức, chí nh ý thức giúp con ngư ời có th ể đi ều hoà đư ợc lợi í ch c ủa nhau đ ể cùng t ồn t ại và phát t riển Từ đó, t ác gi ả cho r ằng, m ột đặc t rưng để phân bi ệt mâu thu ẫn đối kháng với mâu thuẫn không đ ối kháng l à “có hay không có t ính ch ất b ạo lực trong quan h ệ gi ữa con ngườ i vớ i con người ”(4) Chúng tôi cho r ằng, n ếu hi ểu theo cách này, s ẽ gặp ph ải khó khăn khi nh ận d ạng m âu thu ẫn đối kh áng lúc còn

ở giai đoạn chưa chín muồi, tức là ở giai đoạn mà sự đấu tranh giữa các mặt đối

lập chưa diễn ra gay g ắt , chưa có d ấu hiệu bạ o lự c Mặt khác, vi ệc hi ểu theo

cách này cũng sẽ mâu thuẫn với khẳng định trước đó của tác giả cho rằng, có nhi ều m âu th uẫn đ ối kháng h ết s ức gay g ắt v ẫn có th ể đượ c dàn x ếp trên bàn thương lượng, chứ không nhất thiết phải sử dụng bạo lực

Chúng tôi nh ất trí vớ i cách hiểu củ a t ác giả R ôdent an, nhưng c ần ph ải giải thí ch

rõ hơn vấn đề tại sao lợi ích của các lực lượng xã hội ấy lại không thể điều hoà được để từ đó, có thể nhận thức được những biểu hiện hết sức đa dạng, phức tạp

củ a m âu thu ẫn đ ối kháng t rong t h ời đại ngày nay

3 Về nguồn gố c củ a mâu thu ẫn Nhìn chung, các ý ki ến đều t h ống nh ất cho

rằng, nguồn gố c xu ất hi ện hai lo ại m âu thuẫn này là t ừ sự đối lập v ề lợi í ch, nhưng ở các mức độ và tính chất khác nhau V.E.Côdơl ốpxki cho rằng, “mâu

thu ẫn đối kháng xã h ội, đó l à m âu thu ẫn được đ ặc t rưng bằng s ự thù đị ch không thể đi ều hoà củ a nhữ ng lợi í ch gi ai cấp, b ằng vi ệc khôn g th ể g iải quy ết nó một cách căn bản, có tính cách mạng mà lại không thủ tiêu cơ sở kinh tế làm nảy sinh và t ái si nh mâu thu ẫn đó, tức l à sở h ữu t ư nhân đ ối với tư liệu s ản xu ất”(5) Theo quan điểm này thì mâu thuẫn đối kháng có nguồn gốc hay nguyên nhân từ

ch ế độ chi ếm hữu t ư nhân đ ối với t ư li ệu sản xu ất và do v ậy, nó chỉ đượ c gi ải quy ết t ri ệt để khi th ủ tiêu ch ế đ ộ chi ếm h ữu t ư nhân v ề tư li ệu sản xuất Tác gi ả Nguyễn Ngọ c Hà cho r ằng, s ở h ữu tư nhân đ ối với tư li ệu sản xuất không phải l à nguồn gốc, l à nguyên nhân duy nh ất l àm xuất hi ện m âu t hu ẫn đối kháng, m à ngoài nguyên nhân đó, còn có nguyên nhân t ừ sự thiếu thốn, “làm không đủ ăn”,

“cung không đủ cầu” và ở chính “ý thức” của con người Theo đó, mâu thuẫn đối kháng có ngu ồn g ốc từ cả nh ững nguyên nhân khách quan và nguyên nhân ch ủ quan C húng t ôi cho r ằng, cần phải hi ểu nguồn gố c củ a mâu t huẫn đố i kháng m ột cách toàn di ện (ngu ồ n gố c kinh t ế, xã hộ i ; ngu ồn gố c s âu xa, t rực ti ếp) đ ể t ừ đó,

đề ra giải pháp khắc phục việc phát sinh mâu thuẫn này một cách triệt để, có hiệu quả

4.Về hình thứ c bi ểu hiện của mâu t huẫn Hầu h ết các quan đi ểm từ trướ c đ ến nay

đều đồng nhất mâu thuẫn đối kháng với mâu thuẫn giữa giai cấp bóc lột và giai cấp bị bóc lột (ch ủ nô và nô l ệ, đị a ch ủ và nông nô, t ư s ản và vô s ản) Vớ i cách hiểu này, tính ch ất phức t ạp và những biểu hi ện phong phú củ a m âu thu ẫn đối kháng có th ể bị l àm đơn gi ản hoá B ở i l ẽ, trên thực tế, m âu thuẫn đố i kháng có thể là gi ữa các nướ c đế quốc với nhau, ch ẳng h ạn trong Đ ại chiến th ế gi ới l ần thứ nhất, đó là cuộ c đấu tranh của các nư ớc t ư bản nhằm phân chia l ại th ế giới , giành t hị t rường, thu ộc đị a và ph ạm vi ảnh hưởng - đây rõ ràng không ph ải là mâu thu ẫn gi ai c ấp, nhưng tí nh ch ất b ạo lực của cuộc đấu t ranh l ại rất gay g ắt và quy ết li ệt Trong ch ủ nghĩ a tư b ản hiện đ ại, nh ững m âu thu ẫn giữa các nướ c t ư bản v ẫn h ết s ức gay gắt , có khi ph ải s ử dung bạo l ực, chi ến tranh đ ể g iải quy ết Mặt khác, không ph ải lúc nào quan h ệ giữa giai c ấp bóc lột và giai c ấp bị bóc lột cũng có t ính đ ối kháng, có nh ững t hời đi ểm hai gi ai c ấp này còn là đ ồng minh của nhau, cùng h ợp tác với nhau đ ể chố ng lại một gi ai c ấp khác, ho ặc chống kẻ thù t ừ bên ngoài xâm lư ợc Ví d ụ, quan h ệ hợp t ác gi ữa gi ai c ấp t ư sản

dân tộ c với giai cấp vô s ản trong thờ i k ỳ Cách m ạng dân tộ c dân ch ủ ở nướ c t a trước đây; quan hệ hợp tác giữa giai cấp tiểu tư sản và giai cấp vô sản ở Pháp trong cu ộc Cách m ạng 1848 – 1850( 6 )… Ngoài ra, mâu thuẫn đối kháng cũng có thể xuất hi ện t rong quan h ệ g iữa các nhóm, các c ộ ng đồng người t rong xã h ộ i (gi ữa các t hị t ộc, b ộ lạc, các c ộng đồ ng tôn gi áo, các dân t ộc, )

Trong xu th ế mở cửa, hội nh ập quố c t ế h i ện nay, quan ni ệm cứng nhắc v ề m âu thu ẫn này l à không t hích h ợ p, ảnh hưở ng đến chủ trương, chính s ách c ủa Đảng

ta, trong đó có chủ trương mở rộng hợp tác về nhiều mặt, khuyến khích đầu tư từ nước ngoài, kể cả với các nước tư bản, thậm chí cả những nước mà trước đây vốn l à k ẻ thù củ a dân tộ c t a, đ ể phát t ri ển kinh t ế của đất nướ c Nhưng n ếu

không th ấy rõ bản ch ất củ a hai lo ại mâu t huẫn này thì l ại d ễ rơi vào “h ữu

khuynh”, chỉ thấy mặt “hợp tác”, không thấy mặt “đấu tranh” trong thế giới ngày nay, khi m à các th ế l ực thù đị ch v ẫn không ng ừng chống phá s ự nghi ệp cách m ạng của Đảng và nhân dân t a b ằng những âm mưu, t h ủ đoạn r ất tinh vi , xảo quyệt Văn kiện Đại hội IX củ a Đ ảng ta đã kh ẳng định: “Toàn c ầu hoá kinh

tế l à m ột xu t hế khách quan, l ôi cu ố n ngày càng nhi ều nướ c tham gia; xu th ế này đang bị một số nước phát triển và các tập đoàn kinh tế tư bản xuyên quốc gia chi phối, chứa đựng nhi ều m âu t hu ẫn, v ừa có mặt t ích cực vừa có mặt t iêu cực, vừa

có hợp tác vừa có đ ấu tranh Các m âu thu ẫn cơ b ản trên th ế g i ới bi ểu hi ện dướ i những hình th ức và mức độ khác nhau v ẫn tồn t ại và phát t ri ển, có m ặt s âu sắc hơn Đấu tranh dân tộc và đấu tranh giai cấp tiếp tục diễn ra găy gắt”(7)

5 Về tính chất và phương pháp gi ải quy ết mâu thuẫn Hầu h ết các quan đi ểm

đều cho rằng, mâu thuẫn đối kháng có xu hướng phát triển và tính chất ngày càng gay gắt và t heo quy l u ật chung, nó thư ờng đượ c gi ải quyết bằng phương pháp b ạo lực M âu thuẫn không đối kháng có xu hư ớng và tí nh ch ất ngày càng đi đến thống nhất các mặt đối lập và theo quy luật chung, nó thường được giải

quy ết bằng phương pháp gi áo d ụ c, thuy ết phục, phê và t ự phê bình Từ đi ển Triết học viết: “M âu thu ẫn đối kháng đượ c giải quyết b ằng đ ấu tranh giai c ấp

cách m ạng và b ằng cách m ạng xã hội làm thay đ ổi ch ế độ xã h ội hi ện hành… Trong quá t rình phát tri ển, m âu thu ẫn ngày càng gay g ắt t hêm, sâu s ắc thêm và

cuộ c đ ấu t ranh gi ữa các mâu thu ẫn dẫn đ ến sự xung đột gay g ắt Nh ững hì nh thức giải quyết xung đột này đượ c quy đị nh b ởi những điều ki ện lịch s ử cụ thể

củ a cu ộc đ ấu t ranh… Mâu thu ẫn không đố i kháng đượ c khắc phục b ằng cách c ải tạo từng bướ c và có k ế hoạch những đi ều ki ện kinh tế, xã hội , v.v gây nên những m âu thuẫn ấy”(8)

Theo chúng tôi, gi ải quy ết m âu thuẫn đ ối kháng thông t hư ờ ng phải s ử d ụng b ạo lực, như C.M ác đã kh ẳng đ ịnh: chừng nào chủ nghĩa tư b ản còn tồ n t ại, thì tình trạng đối kháng gi ữa gi ai cấp vô s ản và giai c ấp tư sản v ẫn còn l à m ột cuộ c đấu tranh giữa gi ai c ấp và gi ai cấp, cu ộc đ ấu tranh ấy, đến gi ai đo ạn cao nh ất củ a

nó, sẽ trở thành m ột cuộ c cách m ạng t oàn di ện Tuy nhiên, trong m ột s ố t rườ ng hợp cụ th ể, không nh ất t hiết phải s ử d ụng bạo l ực m à có t h ể s ử dụng các hình thức khác, như đ ấu t ranh ngh ị t rườ ng, hợ p pháp Hình th ức này hi ện đang đư ợc nhi ều ngư ời ủ ng hộ t rong các nư ớc tư b ản phát t ri ển, nguyên nhân ch ủ y ếu l à những biến đổi giai cấp do giai c ấp t ư s ản chủ động điều chỉnh Còn m âu thu ẫn không đối kháng nhìn chung được giải quyết bằng phương pháp “cải tạo tuần tự các điều kiện kinh tế”, cải tạo nền kinh tế tiểu nông phân tán và biến nó thành một n ền đ ại công nghi ệp xã hội ch ủ nghĩ a, đấu t ranh chống t âm lý ti ểu t ư s ản

củ a giai c ấp nông dân dư ới s ự l ãnh đạo của Đ ảng Cộng s ản C uộc đ ấu tranh ấy

ch ẳng nh ững không phá vỡ mà t rái l ại, còn củng cố thêm s ự t hống nh ất , li ên minh giữa giai cấp công nhân và gi ai c ấp nông dân

Trong điều kiện đa dạng hoá các hình thức sở hữu trong nền kinh tế hàng hoá nhi ều t hành ph ần ở nước t a hi ện nay, vi ệc nh ận thức và gi ải quyết mâu th uẫn không đối kháng là vấn đề phức tạp, nhạy cảm, yêu cầu phải tính toán rất kỹ lưỡng để không ảnh hưởng đến các vấn đề chính trị trong quan hệ đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta

6 Về sự chuyển hoá mâu thu ẫn Hi ện cũng đang có nhi ều ý ki ến khác nhau,

thậm chí t rái ngư ợc nhau v ề vấn đề này Một s ố quan điểm cho r ằng, không th ể

có sự chuy ển hoá mâu thu ẫn đ ối kháng thành m âu t hu ẫn không đối kháng và ngược lại…, vì đối với mâu thuẫn đối kháng thì “lợi ích cơ bản” giữa các mặt đối lập là không thể điều hoà được Một số quan điểm khác lại khẳng định có sự

chuyển hoá gi ữa hai loại mâu t hu ẫn này Trong N guyên l ý tri ết họ c

Mác – Lênin, một số tác gi ả Li ên Xô vi ết: “M ặc dù có sự khác biệt s âu sắc,

nhưng giữa mâu thuẫn đối kháng và mâu thuẫn không đối kháng không có m ột cái h ố ngăn cách”(9) V.I.Lênin cho r ằng, trong trư ờng h ợp có sự sai l ầm về chí nh s ách ho ặc s ai l ầm t ừ hoạt đ ộng th ực tiễn, m âu thuẫn không đ ối kháng có thể trở nên gay gắt , s âu s ắc và t rong nh ững đi ều ki ện nh ất định, có nh ững nét

củ a m âu thu ẫn đ ối kháng Tác gi ả Nguyễn T ấn Hùng cho rằng, “sai l ầm t rong đường lối, chính sách của nhà nước có thể làm cho mâu thuẫn vốn không đối kháng trở thành đ ối kháng”; “s ự kích đ ộng c ủa các ph ần t ử cực đoan, quá khí ch

có th ể đưa m âu t hu ẫn hi ện tượ ng từ chỗ không đ ối kháng tr ở thành đối

kháng”(10) Tác gi ả Nguyễn Ngọc Hà cũng cho r ằng, “n ếu con người không bi ết điều hoà lợi ích của mình thì những mâu thuẫn không đối kháng giữa họ đều có thể chuy ển thành các mâu thuẫn đ ối kháng”(11)

Chúng tôi cũng nhất trí cho rằng, có sự chuyển hoá giữa hai loại mâu thuẫn này

Việc nh ận th ức sự đ ố i kháng có tí nh b ả n chất và sự đ ối kháng không có tính b ản chấ t như trên đã t rình bày cho phép gi ải t hích đượ c s ự chuy ển hoá ấy m ột cách

thích h ợp nh ất m à không m âu thu ẫn v ới đ ị nh nghĩ a v ề chúng B ởi vì, với b ản

ch ất biện ch ứng của mình, hai l o ại m âu t huẫn này luôn v ận đ ộng, phát tri ển và

có th ể chuyển hoá l ẫn nhau t rong nh ững điều ki ện nh ất định Vì v ậy, t rong t h ực tiễn ph ải tuỳ từng đi ều ki ện cụ thể đ ể lựa ch ọn phương pháp gi ải quy ết thí ch hợp đối với t ừng lo ại mâu thu ẫn, đảm b ảo vi ệc gi ải quy ết mâu thu ẫn l à ngu ốc gốc củ a s ự phát t riển Th ực t ế cho th ấy, một m âu thu ẫn không đối kháng có th ể chuyển hoá thành đ ố i kháng, ho ặc bi ểu hi ện có tính ch ất đối kháng m à các nhà nghi ên c ứu ở Liên Xô g ọi l à “có những nét ” củ a m âu thu ẫn đố i kháng m ột khi có

sự s ai lầm kéo dài v ề đườ ng lối (của Đảng c ầm quy ền), phương pháp gi ải quy ết mâu thu ẫn thô b ạo, b ất ch ấp th ực t ế (quy luật ) khách quan, có s ự can t hi ệp, xúi giục, kích đ ộng của các th ế l ực thù đị ch t ừ bên ngoài S ự đ ổ v ỡ của chế độ xã hội ch ủ nghĩ a ở Li ên Xô và các n ước Đông Âu đã ch ứng minh cho quan đi ểm này Nhi ều cuộ c xung đột dân tộ c, sắc tộ c, tôn gi áo t rong l ịch sử ở k hắp nơi t rên thế giới , nhi ều khi xuất phát t ừ m âu thuẫn không đối kháng, có th ể đượ c gi ải quyết bằng con đường hoà bình, t hương l ư ợng, nhưng do b ị xúi gi ục, kí ch đ ộng

bởi những ph ần t ử cầm đ ầu quá khích đã d ẫn tới nh ững cuộ c b ạo động, chém giết và đ ổ m áu không c ần thi ết Mâu thu ẫn nội bộ nhân dân m à phát t ri ển t hành

“điểm nóng” thì sẽ có nguy cơ chuyển hoá thành mâu thuẫn đối kháng một khi không được giải quyết kịp thời, thích hợp Ngược lại, có những mâu thuẫn đối kháng vẫn có th ể được giải quy ết b ằng con đường ngo ại giao, trên bàn t hương lượng,… chứ không nhất thiết phải sử dụng bạo lực trên chiến trường Thực tiễn lịch sử cũng đã chứng mi nh cho l ập lu ận này

Nước ta đang trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, công cuộc đổi mới đất nước đã đạt được những thành tựu quan trọng, to lớn về nhiều mặt, nhưng cũng đang phải đối mặt với những thách thức không nhỏ do xu thế toàn cầu hoá và hội nhập quốc t ế đưa l ại , cùng v ới nh ững b ất cập v ề nhi ều m ặt củ a xã hộ i và tì nh trạng tham nhũng đang có xu hư ớng gi a t ăng N ền ki nh tế thị trư ờng nư ớc t a còn

ở trình độ thấp, trong đó các mâu thuẫn giữa những yếu tố cũ, mới đan xen và diễn bi ến ph ức t ạp Tình hình an ninh chính t r ị và tr ật tự, an toàn xã h ội về cơ bản đượ c gi ữ vững, nhưng nh ững mâu thuẫn xã h ội, nh ất là ở một s ố vùng nông thôn nh ững năm gần đây có chi ều hướng gia tăng, có nơi, có l úc phát t ri ển trở thành “điểm nóng” Cùng một lúc, chúng ta phải giải quyết nhiều mâu thuẫn trong các lĩnh vực khác nhau, với những tính chất khác nhau Điều đó, về mặt lý luận đòi h ỏi ph ải n ắm vững nh ững nguyên t ắc có tí nh phương pháp lu ận về nh ận thức và gi ải quy ết m âu thu ẫn bi ện chứng để làm cơ sở cho vi ệc l ựa chọ n những hình thức đ ấu t ranh, gi ải quyết có hiệu qu ả các mâu t hu ẫn này theo hư ớng có l ợi cho cách m ạng, cho s ự nghi ệp xây dựng chủ nghĩ a xã hội, đồ ng th ời ch ủ đ ộng ngăn chặn kịp thời những biến cố gây bất lợi Giải quyết có hiệu quả những mâu thu ẫn xã hội s ẽ góp phần t o lớ n vào th ắng lợi của sự nghi ệp công nghi ệp hoá, hiện đại hoá đ ất nư ớ c vì mục t iêu dân gi àu, nư ớ c m ạnh, xã hộ i công bằng, dân chủ , văn minh

(*) Họ c vi ện An ni nh nhân dân

(1) Giáo trình t ri ết h ọc Mác - L ênin Nxb Chính trị Quố c gi a, Hà N ội, 1999,

tr.329

(2) Từ điển Tri ết họ c Nxb Ti ến bộ, M átxcơva, 1986, tr.361 -362

(3) Từ điển Tri ết họ c Sđd., t r.362

(4) Tạ p chí T riết h ọc, số 4, 1995, tr.48 - 49

(5) Dẫn theo: Tạ p chí Tri ết h ọc, s ố 4, 1995, t r 49

(6) Xem : Đấ u tr anh giai cấ p ở Pháp Trong: C.M ác và P h.Ăngghen Toàn t ập,

t.7 Nxb Chính tr ị Quốc gi a, Hà Nội , 1993

(7) Đảng Cộng sản Việt Nam Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ

IX Nxb C hính t rị Qu ốc gi a, Hà N ội, 2001, tr.64 -65

(8) Từ điển Tri ết họ c Sđd., t r.361 -362

(9) Nguyên l ý tri ết h ọc Mác – L êni n Nxb Chính t r ị, Mát xcơva, 1979, tr.102

(ti ếng Nga)

(10) T ạp chí Tri ết họ c, số 3, 1995, t r.20, 21

(11) T ạp chí Tri ết họ c, số 4, 1995, t r.51