Vấn đề định hướng giá trị đạo đức trong nghiên cứu và ứng dụng y sinh học hiện đại

Mộ t mặt, nó đem l ại nh ững lợi ích chưa t ừng t hấy cho xã h ội, cho s ự phát triển con người; mặt khác, việc sử dụng nó một cách thiếu ý thức đang tạo ra những nguy cơ ti ềm ẩn cho đ

VẤN ĐỀ ĐỊNH HƯ ỚNG G IÁ T RỊ ĐẠO ĐỨC TRO NG NGH IÊN C ỨU

VÀ Ứ NG D ỤNG Y - SINH HỌC HIỆ N ĐẠI

Khẳng định s ự phát t ri ển m ạnh m ẽ của y – sinh h ọc hi ện đ ại t rong vài th ập niên g ần đây không ch ỉ đem l ại nh ững lợi ích chưa t ừng th ấy cho xã h ội , cho s ự phát triển con người, mà còn t ạo ra những nguy cơ ti ềm ẩn cho đời sốgn văn hoá - xã hộ i, h ệ s inh thái và cho chính s ự tồn vong c ủa con ngư ời, tác gi ả bài vi ết đã phân tích và lu ận giải vì sao v ấn đ ề định hư ớng giá t rị đạo đức được đặt ra như một đòi hỏi cấp thiết và thu hút sự quan tâm cảu

cả cộgn đ ồgn nhân lo ại t rong nghi ên c ứu và ứng d ụng các t hành t ựu mới

củ a y – sinh h ọc hi ện đại

Chúng ta đều biết, sự phát triển mạnh mẽ của y – sinh học hiện đại (modern biomedici ne ) trong vài t h ập ni ên g ần đây đã t ạo ra nh ững h ệ q uả kép Mộ t mặt, nó đem l ại nh ững lợi ích chưa t ừng t hấy cho xã h ội, cho s ự phát triển con người; mặt khác, việc sử dụng nó một cách thiếu ý thức đang tạo ra

những nguy cơ ti ềm ẩn cho đ ời s ống văn hóa – xã hộ i, hệ sinh thái và cho chí nh s ự t ồn vong của con người Trong b ối cảnh này, khí a c ạnh đ ạo đức đối với việc nghiên cứu và ứng dụng y – sinh học hiện đại đã được đặt ra như một đòi hỏi cấp thiết

Có th ể hiểu y – sinh học hi ện đ ại l à ngành khoa học sử dụng s inh h ọ c hi ện đại, đặc biệt là các thành quả của sinh học phân tử và di truyền, vào việc nghi ên c ứu và ứng d ụng nh ững thành t ựu mới củ a y h ọc nh ằm chăm sóc và bảo v ệ s ức khỏe cho con ngư ời Trong vài th ập kỷ gần đây, v ới kh ả năng cắt – ghép – chép gen, y – sinh học hi ện đại đã vượt qua giới hạn củ a vi ệc

mô t ả s ự s ống đ ể vươn tới kh ả năng đi ều khi ển s ự sống Kh ả năng này đã làm cho vi ệc nghi ên cứu và ứng d ụng c ủa y – sinh h ọc hi ện đ ại trở thành một t rong những nhân t ố có ý nghĩa đ ố i v ới vi ệc nâng cao s ức khỏ e con người, mặc dù nó cũng chứa đựng một sự mạo hiểm nào đó

Xét v ề m ặt lợi í ch, y – si nh học hiện đ ại có th ể gi úp con ngư ờ i nâng cao khả năng ch ẩn đoán y h ọc đối với một số căn b ệnh hiểm nghèo có li ên quan đến di truyền Những kỹ thuật mới của y – sinh học hiện đại cũng đã được con người sử dụng để tạo ra nhiều loại protein khác nhau không nh ững với

số lượng lớn, m à còn có th ể biến đ ổi ch ất lượng Th ậm chí , v ới kỹ t hu ật t ạo dòng các gen, người ta có thể tung ra thị trường nhiều loại lương thực, thực phẩm gi àu các l o ại vitami n thi ết y ếu (nhưng thư ờ ng t hi ếu t rong cơ th ể), hoặc nh ững lo ại cây ch ứa s ẵn m ột s ố kháng si nh, v ắcxin ng ừa bệnh, v.v Một t rong những tiềm năng đ ặc bi ệt củ a y – sinh họ c hi ện đại là kh ả năng

ch ữa tr ị b ệnh nhờ “s ửa chữa” gen ho ặc t ạo ra m ột cơ th ể hoàn hảo đ ể t ừ đó,

“diệt” tận gốc những nguyên nhân gây bệnh có nguồn gốc từ di truyền trong

cơ thể người

Nhưng, chính trong những ứng dụng mang lại lợi ích to lớn đó, y – sinh học hiện đ ại cũng đang ti ềm ẩn bên t rong nh ững s ự m ạo hi ểm không nh ỏ Ngày nay, ngay c ả n hững người ít quan t âm đ ến vấn đ ề môi trường s ống cũng biết rằng, m ôi t rư ờng sống củ a con ngư ờ i đang bị hủy ho ại , t rái đ ất đang nóng d ần lên, m ưa axít, nư ớ c bi ển bị ô nhiễm , lỗ th ủng tầng ôzôn, n ạn khô hạn và bão lụt … Song, không nhi ều ngư ờ i bi ết đượ c những h ệ qu ả đó có thể xu ất phát t ừ những hi ểm họ a tiềm t ảng trong các công ngh ệ y – sinh họ c hiện đ ại Chúng tôi xin nêu m ột ví dụ điển hình Chúng t a t ừng vui m ừng vì

đã tạo ra được những cây chịu được thuốc diệt cỏ bằng việc truyền gen đặc biệt cho nó và nh ờ đó, gi ảm được rất nhi ều công làm c ỏ Song, hãy th ử tưởng tượng rằng, nếu các gen đặc biệt ấy nhiễm sang những loại cây

không mong mu ốn thì đi ều gì s ẽ xảy ra Khi đó, ch ắc ch ắn không còn cây nào số ng đượ c ngoài m ột vài loài có gen đ ặc biệt ấy và tính đa d ạng củ a hệ sinh thái cũng vì th ế mà biến mất Trong kỹ thuật ghép gen, chúng ta cũng chưa rõ hệ quả sẽ như thế nào, nếu những gen ấy được ghép vào đối tượng không có ch ức năng như d ự đoán Đi ểm đ ặc bi ệt hơn là, y – si nh h ọc hi ện đại không chỉ can thiệp vào tính di truyền của động – thực vật, mà còn vào tính di t ruy ền của b ộ gen ngư ời thông qua vi ệc can thi ệp vào t ế bào si nh

dục Kh ả năng này đư ợc gọi l à k ỹ t hu ật dòng m ầm (germ line) Vớ i k ỹ thuật

này, b ộ gen người , s ản ph ẩm của hàng tri ệu năm ti ến hóa, s ẽ b ị thay đổi, nhi ều gen cũ bị m ất đi, nhi ều gen mớ i xu ất hiện đ ể thỏ a m ãn ước mơ c ủa con người về thể lực và trí lực Không ai từ chối những phẩm chất mong muốn đó, nhưng ngư ời t a l ại chưa bi ết rõ những gen đượ c cho là t ốt t rong điều kiện hiện nay liệu có mang lại những bất lợi trong tương lai Việc thay đổi kết quả của hàng triệu năm tiến hóa trong bộ gen người phải chăng

đang dẫn loài người đến thảm họa hủy diệt trong tương lai? Tất cả những vấn đ ề đó đòi hỏi các n hà khoa h ọc ph ải nghi ên c ứu nhi ều năm nữa mới có thể tìm ra câu t r ả lời thỏa đáng

Nếu các nhà khoa h ọ c vượt qua đượ c nh ững thách th ức v ề chuyên môn cho các v ấn đề vừa phân tích, thì h ọ v ẫn ph ải đối m ặt với nh ững v ấn đề đượ c đặt ra từ khía cạnh đạo đức trong việc nghiên cứu và ứng dụng y – sinh học hiện đ ại Trong rất nhiều t rườ ng hợp, vi ệc ứng dụ ng y – sinh học hi ện đ ại

đã vô tình hay hữu ý biến con người thành những công cụ hữu ích, những

“con chuột đồng” cho thí nghiệm khoa học Việc người ta tung ra thị trường các sản ph ẩm bi ến đ ổi gen mà chưa có nh ững đ ảm b ảo ch ắc ch ắn về tính an toàn l à một ví dụ Ở đây, đ ể thỏ a m ãn mục đích nghi ên c ứu hay thu l ợi nhuận, người ta đã b ất ch ấp nh ững ti êu chu ẩn đ ạo đ ức xã h ội Đó là hành động hạ thấp phẩm giá con người và hơn nữa, còn là phá vỡ cả những giá trị căn bản nhất củ a con người Trường h ợp nhân b ản vô tính ngư ờ i l à m ột

ví dụ đi ển hình Gi ả sử, n ếu m ột ngày nào đó, tham v ọ ng t ạo ra nh ững đ ứa trẻ b ằng si nh sản vô tính củ a Ti ến sĩ S everino Antinori và c ộng sự đượ c thực hiện, l oài ngư ời ch ắc s ẽ ph ải bàng hoàng b ởi nó l ật ngượ c l ại các gi á trị t ruyền th ống g ắn với quan h ệ gi a đì nh, huy ết thống Sẽ có t ình t r ạng nhập nhằng trong vi ệc xác định quan h ệ g iữa đ ứa tr ẻ được tạo ra b ằng sinh sản vô tính vớ i ngườ i cho t ế bào đ ể thực hiện vi ệc nhân bản đó: hai ngư ời

sẽ có quan h ệ cha con hay anh em ? M ặt khác, đứa tr ẻ đượ c sinh ra như v ậy luôn ph ải m ang m ột gánh n ặng t âm lý b ởi ý nghĩ nó là m ột b ản s ao, một sự vay mượn, hay sự xuất hiện ở nó cảm giác lo âu về sự thay đổi cá tính Nhưng, điều đáng sợ nhất là, nó có thể trở thành điểm khởi đầu cho chu trình t ạo ra m ột xã h ội con người không còn bi ết đ ến t ổ ti ên, không rõ

nguồ n g ốc Đó m ới chỉ l à mộ t số h ệ qu ả t rong s ố rất nhiều h ệ quả có t hể xảy ra, n ếu y – si nh học hi ện đ ại không q uan t âm đ ến khía c ạnh đ ạo đức trong s ự phát t ri ển của mình

Điều nói trên cho thấy, khía cạnh đạo đức trong nghiên cứu và ứng dụng y – sinh học hiện đại là một vấn đề rất đáng được quan tâm Theo chúng tôi, với t ư cách m ột bi ểu hi ện l ý t ưởng của cái có ý n ghĩa v ề m ặt xã h ội đối với con người, giá trị đạo đức phải thực sự trở thành một trong những sự quan

tâm không t h ể thi ếu đượ c t rong nghi ên c ứu và ứng d ụng y – s inh h ọ c hi ện đại

Đánh giá một cách khách quan, mong mu ốn tách y – sinh học hiện đại khỏi

sự qu an t âm đ ến giá trị đạo đức có t hể xu ất phát t ừ mộ t đ ộng cơ đúng

Nhi ều nhà khoa h ọc không mu ốn bị chi phối b ởi các độ ng cơ chí nh t r ị khi ến cho vi ệc ứng dụ ng y – sinh h ọc hi ện đ ại b ị lợi dụng vì nh ững mục đí ch không chính đáng Song, cũng không lo ại trừ một nguyên nhân không kém phần quan t rọng l à, nhi ều nhà khoa h ọ c m uốn t hoát ra kh ỏi nh ững ràng buộc b ởi giá trị đ ạo đức chỉ vì m uốn đượ c t heo đuổi đến cùng ướ c m uốn cá nhân v ới ti nh t h ần khoa họ c chỉ vì khoa học

Theo chúng tôi, dù xu ất phát t ừ động cơ nào đi nữa thì khuynh hư ớng đó cũng đã có sự nhầm lẫn Trước hết, cần phải khẳng định rằng, y – sinh học hiện đ ại không th ể t ách rời gi á t rị đạo đức Khác với đa số các khoa h ọc tự nhi ên khác, y – sinh học hi ện đ ại l à khoa h ọc hướng t rực ti ếp đến s ự số ng con người; đối tượng của nó là khía cạnh sinh học của con người, song trong b ản ch ất củ a m ình, con ngư ời l à sự thống nh ất gi ữa cái s inh h ọ c và cái xã hội Vì v ậy, khi nghi ên c ứu con người, nó không th ể không quan tâm đến bản chất xã hội của con người, bên cạnh những yếu tố sinh học Như thế có nghĩ a l à, n ếu như đa s ố khoa h ọc t ự nhiên khác, ở mức nào đó, có thể không c ần ph ải quan t âm đ ến khía c ạnh đ ạo đức, thì y – si nh h ọc hi ện đại, trong mỗi bước phát triển của mình, đều phải tính đến

Việc một số nhà khoa h ọc cho rằng y – s i nh h ọc hi ện đ ại t ự do, trung l ập với các gi á t rị đạo đ ức là một sự nhầm l ẫn trong cách hi ểu v ề tính t rung

lập Xét ở bình di ện nhận thứ c, nhà khoa h ọc không đượ c phép có t hành

kiến, t hiên v ị, ch ủ quan trong nh ận th ức, và tri th ức khoa h ọc ph ải l à t ri thức phản ánh chân t h ực hi ện th ực khách quan, không vì l ợi í ch c ủa gi ai cấp này hay gi ai c ấp khác, hay vì nh ững mục đí ch ri êng t ư m à có s ự n gả

nghi êng, t hi ên v ị Xét ở bình di ện gi á trị đạo đức, s ự t rung l ập đó cũng

đồng nghĩa với sự vô trách nhiệm đối với những hậu quả liên quan đến việc nghi ên c ứu và ứng d ụng t hành t ựu khoa h ọc Ph ải chăng, l à m ột nhà khoa học tự nhiên, ngư ời t a chỉ cần tồn t ại v ới tư cách nhà khoa h ọ c mà không cần đến t ư cách m ột công dân? Theo chúng tôi , t rên phương di ện trách

nhi ệm xã hội , nhà khoa h ọ c v ới t ư cách nhà khoa h ọc luôn l uôn ph ải g ắn với nhà khoa h ọ c với tư cách m ột công dân Yêu cầu phát t ri ển đòi hỏi nhà

khoa h ọc ph ải t ận t âm vì khoa h ọ c, song nghi ên c ứu khoa họ c ch ỉ vì khoa học m à thi ếu quan t âm đ ến t rách nhi ệm xã h ội, trách nhi ệm công dân, t hì rất d ễ dẫn đ ến nh ững hậu quả khó l ường Yêu cầu này bu ộ c nhà khoa h ọc phải luôn l ấy s ự si nh tồn của con người l àm mụ c đí ch t rong m ọ i nghiên cứu

và ứng d ụng của mình

Xét cho cùng, khoa h ọc tự nhi ên nói chung, y – sinh họ c hi ện đại nói ri êng, không có m ụ c đí ch t ự thân, m à vì cu ộ c s ống con ngư ời Ngay t ừ t hời cổ đại, Platôn đã từng khẳng định rằng, trên đỉnh “Kim tự tháp” của các ý tưởng không phải là chân lý, mà là phúc lợi cho con người Quan niệm này

đã được C.Mác trình bày một cách thuyết phục trong Bản thảo kinh tế triết học năm 1844 ông cho rằng, trong l ị ch s ử, khoa học t ự nhi ên đã t ừng b ị

xem là xa l ạ với cu ộ c s ống hi ện th ực, “c ả đến m ôn s ử ký cũng ch ỉ nhân ti ện chú ý đến khoa họ c t ự nhiên như là nhân t ố củ a s ự khai s áng, củ a tí nh có ích của nh ững phát hi ện lớn cá biệt Nhưng khoa h ọ c tự nhi ên nhờ có công

nghi ệp mà càng t hâm nh ập một cách t hực tiễn vào đời sống con người , cải

tạo đời sống con ngư ời và chu ẩn bị cho vi ệc gi ải phóng con ngư ời, mặc d ầu

nó t rực t iếp buộ c phải hoàn tất vi ệc phi nhân hóa các quan h ệ con người

Do đó khoa học tự nhiên sẽ mất cái phương hướng vật chất trừu tượng hay, nói đúng hơn, cái phương hướng duy tâm chủ nghĩa của nó và sẽ trở thành

cơ sở của khoa học của con người,… thành cơ sở của đời sống con người hiện th ực, còn như l ấy một cơ sở này cho đời s ống và mộ t cơ s ở khác

cho khoa học thì ngay t ừ đầu đó là m ột sự nói láo”(1)

Những lập lu ận t rên cho phép chúng t a k ết lu ận: T ri t hức khoa họ c tự nhi ên nói chung, y – sinh h ọc hi ện đại nói ri êng có th ể t rung lậ p về mặt giá trị trong quan h ệ nh ận t hức, như ng ph ải thí ch h ợp về mặt giá trị trên bì nh diện đ ạo đức, xã hội Kh ả năng t rung l ập về mặt gi á t rị củ a tri thức trong

các khoa họ c này chưa ph ải là sự bảo đ ảm cho việc áp d ụng khoa h ọc vì lợi ích xã h ội Trên bì nh di ện đời s ống xã hội , khoa học tự nhi ên, y – sinh họ c hiện đại không có tính trung l ập; ở đây, những gi á trị văn hóa, gi á t r ị đạo đức luôn có vai trò của chúng – vai trò định hướng

Vai trò định hướng của các giá trị văn hóa, giá trị đạo đức đối với việc nghi ên c ứu và ứng d ụng y – sinh h ọc hi ện đ ại đượ c t h ể hi ện ở ch ỗ, mặc dù

là những mong mu ốn ch ủ quan của con người, song chúngg l ại xuất phát từ yêu cầu khách quan c ủ a ti ến bộ xã h ội và do vậy, th ể hi ện tính t ất y ếu, tí nh quy l u ật củ a s ự phát tri ển xã hội Thông qua nh ững định hướ ng gi á t rị này,

y – sinh học hi ện đại sẽ phát huy đượ c nh ững ti ềm năng to l ớ n và h ạn chế tối đa nh ững h ậu qu ả có th ể l à cực kỳ nguy hi ểm đối với sự tồ n vong củ a con người và hệ sinh thái

Yêu cầu m ang tí nh quy lu ật của ti ến bộ xã h ội không chỉ đòi h ỏi ph ải định hướng giá trị văn hóa, giá trị đạo đức cho y – sinh học hiện đại, mà nó còn đòi hỏi định hướng đó phải thật sự hợp lý để sao cho, vừa có thể hạn chế tới mức tối đa nh ững hậu quả xấu có th ể xảy ra, khi nghi ên c ứ u và ứng dụng các t hành qu ả của nó, v ừa có t hể tạo đi ều kiện cho nh ững bướ c phát tri ển t iếp theo c ủa chính khoa h ọc này Đảm b ảo yêu cầu khách quan này, những định hướng gi á t rị đó, đư ơng nhiên, không th ể l à nh ững định hướng tùy ti ện, m à ph ải có cách th ức phù hợp v ới đ ặc đi ểm đối tượ ng Đối với y – sinh học hiện đ ại, đ ặc điểm đó g ắn liền v ới hai lĩ nh v ực ch ủ y ếu là nghiên cứu và ứng d ụng các thành t ựu mới củ a nó Do v ậy, mục đí ch và nhi ệm v ụ

củ a các nhà nghi ên c ứu và các nhà k ỹ thu ật (ứng dụng) cũng có s ự phân biệt Tri ển khai nghi ên c ứu ch ủ y ếu l à th ể h iện năng l ực nh ận thức, còn tri ển khai ứng dụ ng chủ y ếu là th ể hiện nhu cầu xã hội Nếu các nhà nghiên cứu chủ yếu quan tâm đ ến những mối quan hệ hi ện ra t rướ c người quan s át

để phản ánh một cách đầy đủ và chính xác nhất về chúng, thì các nhà kỹ thu ật cố sáng t ạo ra những s ản phẩm mới cho xã hội trên cơ s ở sử dụ ng những t hông ti n có đư ợc từ vi ệc nghi ên c ứu

Với s ự khác nhau như v ậy, vi ệc định hướ ng các gi á t rị văn hóa, gi á t r ị đ ạo đức trong nghiên cứu và ứng dụng y – sinh học hiện đại cần phải phù hợp cho mỗi lĩnh v ực đ ặc thù này M ụ c ti êu c ụ th ể m à nghiên cứu hướng đ ến l à phát hi ện ra nh ững m ối quan h ệ hiển nhi ên nh ằm làm gi a t ăng nh ững hiểu biết v ề đ ối t ượng Nhờ những nghi ên c ứu, chúng t a m ới tìm ra nh ững tri thức mớ i, t ừ đó hình thành l ư ợng d ự t rữ khoa học làm cơ s ở cho các công nghệ ứng dụng S ự định hướ ng đối với nghiên cứu l à cần t hiết để đảm b ảo mục đí ch xã hội của nó, song đôi khi c ắt ngang, l àm đ ứt đo ạn những l ôgi c

cần t hiết củ a công vi ệc nghi ên c ứu rất có thể làm cho nó không th ể đạt được những kết quả mong muốn Mặt khác, bản thân mỗi thành tựu nghiên cứu l ại l uôn có nhi ều ứng d ụng khác nhau mà chúng t a không t h ể lườ ng hết được Do vậy, không nên ngăn ch ặn sự phát triển của nó chỉ vì khả năng ứng dụng có hại nào đó mà chúng ta đã bi ết Thêm nữa, các kết quả nghiên cứu mu ốn tác động đ ến hi ện t hực còn phải tr ải qua m ột khâu t rung gi an l à biến thành các k ỹ thuật ứng d ụng B ản thân nó, nếu không đư ợc sử dụng thông qua các gi ải pháp kỹ thuật , t hì không th ể gây nên những t ác độ ng l ợi, hại nào đó Vì th ế, t heo chúng t ôi, ch ỉ t rong nh ững trường h ợ p chắc chắn v ề tính bất lợi trong các nghi ên c ứu y – s inh học hi ện đ ại t hì vi ệc can t hi ệp vào h ướng phát tri ển nào đó m ớ i th ực s ự là điều có ý nghĩ a Trong nh ững trường hợp cần phải có sự lựa chọn một hướng nghiên cứu nào đó, vì chắc

ch ắn nó có th ể đem l ại l ợi í ch, song l ại ti ềm ẩn sự m ạo hiểm, thì chúng t a cần ph ải d ự kiến các gi ải pháp an t oàn đ ể ngăn ngừa nh ững tác hại có t hể xảy ra Ví dụ, chương trình h ỗ trợ b ộ gen người (HGP ) l à m ột chương t rình lớn và có ý nghĩa quan tr ọ ng đối với đời sống xã h ội và sự phát t ri ển con người, nên nó được rất nhiều nước, nhiều tổ chức phi chính phủ quan tâm

và hợp tác, song trong nó luôn ti ềm ẩn nguy cơ b ị lợ i d ụng vì m ục đí ch phi nhân b ản và do vậy, trư ớc và s au khi “b ản đồ sự số ng” hoàn t hành, ngư ời t a

đã ban hành những quy định bắt buộc, chẳng hạn, cấm không được thao tác trên gen si nh s ản

Tuy nhi ên, yêu c ầu đ ịnh hướ ng giá t rị đ ối với vi ệc phát tri ển k ỹ thu ật y – sinh học hiện đ ại thì l ại khác Nhà k ỹ t hu ật, như chúng ta đ ều biết , chủ yếu quan tâm đên những kết quả cuối cùng trong ứng dụng Để đạt được mục đích là sản phẩm kỹ thuật, người ta có thể chỉ quan tâm đến một tập nhỏ các nguyên lý cơ bản có được nhờ nghiên cứu khoa học Mục đích và

phương pháp đó mặc dù nhanh chóng đem lại những ứng dụng cho đời sống

và sản xuất, s ong nó có kh ả năng ph ạm nh ững s ai l ầm nguy hi ểm khi bỏ qua nhi ều m ối li ên h ệ củ a đ ối t ượng Với phương pháp như v ậy, k ỹ thu ật y – sinh học hiện đ ại luôn ti ềm ẩn nhi ều m ạo hiểm và t rở nên đ ặc biệt nguy hiểm , n ếu chỉ gắn v ớ i mục đí ch thu l ợi nhuận trong đi ều ki ện kinh t ế thị trường Chẳng hạn, trong điều kiện hiện nay, khi các nghiên c ứu y – sinh học hi ện đ ại còn chưa l àm rõ s ự tương t ác gi ữa các gen trong b ộ gen người

diễn ra như t hế nào, nhưng đã có nh ững nhà kỹ thu ật ch ủ t rương ghép các gen tr ội nh ằm t ạo ra những con ngườ i hoàn h ảo cả về th ể l ực l ẫn trí lực Những “s áng t ạo” kỹ thu ật không dựa t rên nh ững hi ểu bi ết đầy đủ v ề s ự tương tác của bộ gen người như vậy là hết sức nguy hiểm đối với các giá trị văn hóa, đạo đức Vì thế, người ta cho rằng, đối với các hoạt động ứng dụng nói chung, ứng dụng y – si nh họ c hi ện đại nói ri êng, cần phải có m ột

sự kiểm soát h ết s ức ch ặt ch ẽ bằng nh ững tiêu chu ẩn, gi á t rị văn hóa, đ ạo đức, đặc biệt là đối với những ứng dụng gắn với mục đích thu lợi nhuận Sở

dĩ nhân bản vô tính, biến đổi di truyền tế bào sinh sản, tạo phôi vì nhu cầu thẩm mỹ, v.v bị cả t hế giới lên ti ếng phản đối , đòi ngăn c ấm l à do nhi ều l ý

do, trong đó có một phần là vì nó có thể làm thay đổi kết quả của hàng tri ệu năm ti ến hóa t rong b ộ gen ngư ời và ch ứa đ ựng nguy cơ đưa loài ngư ời đến thảm họa hủy diệt trong tương lai

Với việc định hướng giá trị văn hóa, đ ạo đức t rong nghi ên c ứu và ứng dụng

y – sinh học hi ện đại , chắc chắn những nghiên cứu và ứng dụ ng của nó s ẽ thực hiện tốt không ch ỉ chức năng nh ận t hức, m à còn c ả ch ức năng xã h ội , tạo nên m ột hệ thố ng tri th ức có s ự t hống nhất gi ữa mô t ả và t i êu chu ẩn, giữa khoa h ọ c và giá trị văn hóa, đạo đ ức, góp phần t húc đ ẩy t iến bộ xã hội Thờ i đ ại bùng n ổ của các phát hi ện “Côpécních” trong y – sinh h ọc hiện đ ại đang mở ra cho loài ngư ời m ột s ức mạnh mới t rong vi ệc ki ểm soát

và điều khiển sự sống con người Nếu chúng ta biết kết hợp và thống nhất sức m ạnh đó với s ức mạnh v ốn có c ủa các gi á t rị văn hóa truy ền thống dân tộc và nhân lo ại , ch ắc ch ắn tương lai t ốt đẹp s ẽ chờ chúng t a ở phí a trướ c

1 Tiến sĩ , Trường C ao đẳng S ư phạm Long An

2 C.M ác và Ph.Ăngghen Toàn tập, t 42 Nxb Chí nh tr ị Quố c gia, Hà

Nội, 2000, tr 178 – 179