(TIỂU LUẬN) TIỂU LUẬN GIỮA kỳ học PHẦN NHÀ nước PHÁP LUẬT đại CƯƠNG

Hiện nay, chínhthể quân chủ chuyên chế chỉ tồn tại ở một số quốc gia Hồi giáo nhưArập Xêút, vương quốc Qatar, vương quốc Ôman, Va-ti-căng, Brunei. Ví dụ cụ thể về hình thức này:  Vươn

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

Hà Nội,2021

Câu 1: Phân loại các hình thức chính thể và các hình thức cấu trúc của nhà nước

Trước hết, để tìm hiểu thì ta cần hiểu khái niệm Nhà nước và hình thức nhànước là gì? Nhà nước được hiểu rằng: Hình thức nhà nước là cách thức tổ chứcquyền lực nhà nước và những phương pháp để thực hiện quyền lực nhà nước Hìnhthức nhà nước được chia thành hai loại bao gồm hình thức chính thể và hình thứccấu trúc nhà nước

o Hình thức chính thể quân chủ:

Hình thức chính thể quân chủ bao gồm hình thức chính thể quân chủ tuyệt đối

và hình thức chính thể quân chủ lập hiến ( quân chủ hạn chế) Với hình thức này,

cơ chế quyền lực tập trung một phần hoặc toàn bộ vào tay của người đứng đầu nhànước, thường được xưng vua, quốc vương, quân vương, Phương thức trao quyềnlực ở hình thức này hầu hết đều theo con đường thừa kế ( cha truyền con nối) với 3nguyên tắc: trọng nam; trọng trưởng; bất phân lãnh thổ

 Về hình thức quân chủ tuyệt đối: Quyền lực toàn bộ đều tập trung vàotay vua Vua là người có quyền lực tối cao trong nước, là người duynhất đặt ra pháp luật, vừa là người có quyền bổ nhiệm, miễn nhiệm, bãinhiệm bất kì quan lại cao cấp nào trong bộ máy nhà nước, đồng thời,cũng là người có quyền tối hậu trong việc xét xử Hình thức này phổ

biến ở các nhà nước chủ nô và nhà nước phong kiến Hiện nay, chínhthể quân chủ chuyên chế chỉ tồn tại ở một số quốc gia Hồi giáo nhưArập Xêút, vương quốc Qatar, vương quốc Ôman, Va-ti-căng, Brunei.

 Ví dụ cụ thể về hình thức này:

 Vương quốc Hồi giáo Brunei, tại đây thì Quốc vương Hassanal Bolkiah

là người đứng đầu nhà nước và chính phủ Brunei, là người có quyền lựctối cao nhất, hiến pháp tại nước này chỉ có tác dụng làm quyền lực củaQuốc Vương thêm toàn diện, vô hạn.Các thành viên trong dòng tộc đềulần lượt nắm giữ các chức vụ để kiểm soát và điều hành từ Trung ươngđến địa phương; cơ quan lập pháp được thành lập chỉ là nơi tư vấn choQuốc Vương và Quốc Vương sẽ không nhất thiết phải làm theo và nhiềuđiều hơn thế nữa

 Tại Arap Xeut: Nước này không có cơ quan lập pháp, chỉ có Hội đồng tưvấn được thành lập từ tháng 12- 1993 Các thành viên Hội đồng này doQuốc vương bổ nhiệm, có quyền đề xuất lập pháp, tranh luận các chínhsách của chính phủ, nhưng không có quyền lập pháp, không có quyềnthành lập hay bãi miễn chính phủ

 Về hình thức quân chủ lập hiến: Quyền lực của Vua ( Nữ hoàng) bịhạn chế bởi Hiến pháp Người đứng đầu nhà nước chỉ nắm một phầnquyền lực tối cao và bên cạnh đó còn có một số cơ quan khác nữanhư :nghị viện, nội các, chính phủ, Bên cạnh đó, chính thể quân chủlập hiến lại có ba biến dạng là quân chủ đại diện đẳng cấp, quân chủnhị hợp (nhị nguyên) và quân chủ đại nghị (nghị viện) Ngày nay, hìnhthức quân chủ lập hiến vẫn còn tồn tại ở một số quốc gia, tiêu biểuphải kể đến một số nước như Vương quốc Anh, Nhật Bản, Thụy ĐiểnCanada,

 Ví dụ cụ thể về hình thức này:

 Ở Vương quốc Anh, Nữ hoàng Elizabeth là nguyên thủ quốc gia, “trongkhi một thủ tướng được bổ nhiệm lãnh đạo chính phủ dưới hình thứcQuốc hội Anh Được ban cho tất cả các quyền lập pháp, Nghị viện baogồm Hạ viện, các thành viên trong số đó được bầu bởi nhân dân và Hạviện bao gồm các thành viên đã được bổ nhiệm hoặc đã kế thừa ghế củahọ”

 Ở Canada, Quốc Vương của Canada cũng đóng vai trò là nguyên thủquốc gia, trong khi người dân Canada “được điều hành bởi một thủ tướngđược bầu chọn và một quốc hội lập pháp Tại quốc hội Canada, tất cả cácđạo luật đều do Hạ viện được bầu cử phổ biến đề xuất và phải đượcThượng viện được hoàng gia bổ nhiệm.”

 Các nước theo quân chủ Nhị Nguyên có thể kể đến như: Mô-na-ca, rốc, Xoa-di-len, Nepal, Butan, Cô-oét, Ba-ranh, Qua-ta, Gioóc-đa-ni vàTông-ga

Ma-o Hình thức chính thể cộng hòa

Hình thức này quy định quyền lực tối cao của nhà nước thuộc về một cơ quan( ví dụ: Việt Nam có Quốc hội) hoặc một số cơ quan ( Nghị viện, Tổng thống vàTòa án tối cao ở Mỹ) trong một thời gian nhất định Hiến pháp của các nước theohình thức này đều quy định rõ ràng trình tự, thủ tục để thành lập cơ quan đó Đểthiết lập được chính thể này, phương thức trao quyền thường diễn ra dưới hình thức

là các cuộc bầu cử theo các nhiệm kỳ Vì thông qua bầu cử nên đã xuất hiện haihình thức là hình thức chính thể cộng hòa quý tộc và hình thức chính thể cộng hòadân chủ

 Về hình thức cộng hòa quý tộc: Quyền bầu cử và được bầu cử vào các cơquan tối cao quyền lực của nhà nước chỉ giới hạn tới tầng lớp quý tộc,

những người ngoài tầng lớp quý tộc sẽ không được tham gia bầu cử hayđược bầu cử Chính thể này tồn tại ở một số nước như: La Mã, Sparta,

 Về hình thức cộng hòa dân chủ: Quyền bầu cử và ứng cử vào cơ quantối cao của quyền lực nhà nước thuộc về mọi công dân đáp ứng đủ điềukiện theo luật định Sự tồn tại của chính thể này được thể hiện ở nhiềuquốc gia hiện nay như Việt Nam, Lào, Congo, Và trong chính thể cộnghòa lại có những loại hình hình thức sau đây:

 Cộng hòa tổng thống: Tổng thống được trao quyền hành rất lớn, vừa

đứng đầu nhà nước, vừa đứng đầu Chính Phủ Tổng thống do nhân dântrực tiếp bầu ra, không phụ thuộc vào bầu cử cơ quan lập pháp Quyềnlực nhà nước được phân tách rạch ròi, rõ ràng Cơ quan lập pháp không

có quyền giải tán chính phủ và tổng thống cũng không có quyền giải tán

cơ quan lập pháp Ví dụ: Hợp chủng Quốc Hoa kỳ,

 Cộng Hòa Đại Nghị: Tổng thống do cơ quan lập pháp bầu ra, Chính phủ

do tổng thống thành lập với sự tín nhiệm của cơ quan lập pháp Thủtướng chính phủ là thủ lĩnh của Đảng chiếm ưu thế trong nghị viện.Chính phủ chịu trách nhiệm trước Tổng thống và Nghị Viện Nghị Viện

có quyền bỏ phiếu không tín nhiệm Chính phủ, buộc Chính phủ phải giảitán Tổng thống thì có quyền giải tán hạ viện Tiêu biểu ở một số nướcnhư: Albania, Hy Lạp, Bulgaria, Italy, Estonia, Ireland, Iceland, Đức, BaLan, Bồ Đào Nha,

 Cộng hòa Lưỡng tính: Là sự pha trộn giữa hình thức cộng hòa tổng thống

và cộng hòa đại nghị Điều đáng lưu ý ở đây là Tổng thống: do nhân dânbầu ra; đứng đầu nhà nước; có quyền bổ nhiệm thủ tướng Chính phủnhưng phải thông qua Nghị Viện Tiêu biểu một số nước như: Pháp, Nga,Hàn Quốc,

 Cộng Hòa dân chủ nhân dân: Tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân

dân; đảm bảo vai trò lãnh đạo của Đảng cộng sản; nguyên tắc tập trungdân chủ trong tổ chức và hoạt động bộ máy nhà nước; đảm bảo sự bìnhđẳng và đoàn kết giữa các dân tộc, bảo vệ quyền con người và công dân;quyền lực là thống nhất và sự phân công, phối hợp và kiểm soát quyềnlực trong bộ máy nhà nước Tiểu biểu một số nước như: Việt Nam, TrungQuốc, Cuba, Triều Tiên, Lào

 Hình thức cấu trúc nhà nước

Trước hết, Hình thức cấu trúc nhà nước là sự cấu tạo ( tổ chức) nhà nước thànhcác đơn vị hành chính- lãnh thể và xác lập những mối liên hệ qua lại giữa các cơquan nhà nước với nhau, giữa Trung ương và địa phương Dựa trên 4 yếu tố: ChủQuyền, Hệ thống cơ quan nhà nước, hệ thống pháp luật và yếu tố quốc tịch thì hìnhthức cấu trúc nhà nước có thể chia thành hai loại là hình thức cấu trúc nhà nướcđơn nhất và hình thức cấu trúc nhà nước liên bang

o Hình thức cấu trúc nhà nước Đơn nhất:

 Nhà nước đơn nhất có chủ quyền chung và duy nhất, chủ quyền quốc gia

do chính quyền trung ương nắm giữ, địa phương là những đơn vị hànhchính- lãnh thổ không có chủ quyền; chính quyền gồm hai cấp cơ bản làTrung ương và Địa phương, mối quan hệ giữa hai cấp này là mối quan hệgiữa cấp trên và cấp dưới, ; có hệ thống cơ quan nhà nước và pháp luậtthống nhất; công dân chỉ có duy nhất một quốc tịch Một số quốc gia tiêubiểu có thể kể đến như: Lào, Việt nam, Nhật Bản, Italia, Vatican, Phân tích

kỹ hơn thì Việt Nam là một nước mang hình thức cấu trúc nhà nước đơnnhất, chỉ do một Đảng cộng sản Việt nam lãnh đạo, có một lãnh thổ duy nhất

là dải đất hình chữ S giáp với Lào, Campuchia, Trung Quốc và có lãnh thổ

trên biển đã được công ước về Luật Biển năm 1995 công nhận; người dânViệt Nam chỉ mang một quốc tịch duy nhất,

o Hình thức cấu trúc nhà nước Liên bang

 Nhà nước liên bang là nhà nước có hai hay nhiều nước thành viên hợpthành, vừa có chủ quyền nhà nước liên bang ( mang tính quyết định nhất),vừa có chủ quyền nhà nước thành viên ( phụ thuộc lớn vào nhà nước liênbang); chính quyền bao gồm ba cấp chính là Liên bang, bang và địaphương, sự phân chia quyền lực ở đây được thể hiện rõ ràng trong cả ba lĩnhvực lập pháp, hành pháp và tư pháp; có hai hệ thống cơ quan nhà nước, cơquan nhà nước Liên bang và cơ quan Bang; có hai hệ thống pháp luật; côngdân mang hai quốc tịch Tiêu biểu có thể kể đến một số nước như: Cộng hòaliên bang Đức, Hợp chủng quốc Hoa kỳ, Cộng hòa liên bang Nga, Ấn độ, Với Cộng hòa liên bang Đức: gồm 16 bang ( Berlin, Bremen, Hamburg,Hesse, ); Các bang có những thẩm quyền về các lĩnh vực an ninh nội địa,trường phổ thông, trường đại học, văn hóa và hành chính địa phương riêng;

bộ máy hành chính của các bang thực thi những đạo luật của bang và đạoluật của liên bang Chính phủ các bang tham gia trực tiếp vào công tác lậppháp của liên bang thông qua đại diện của mình trong Hội đồng Liên bang

Câu 2: Khái niệm thực hiện pháp luật và các hình thức thực hiện pháp luật

Trước hết, Giáo trình Đại cương về Nhà nước và pháp luật đã nêu khái niệmcủa Thực hiện pháp luật như sau: “Thực hiện pháp luật là quá trình hoạt động cómục đích nhằm hiện thực hóa các quy định pháp luật vào cuộc sống trở thànhnhững hành vi hợp pháp của các chủ thể pháp luật” Để làm rõ hơn về khái niệmnày, ta sẽ tìm hiểu một số hành vi thực hiện pháp luật vẫn đang diễn ra hàng ngày:

 Trên đường phố đi lại hàng ngày, hầu hết người tham gia giao thông ( xemáy, xe đạp, ô tô, người đi bộ) đều sẽ dừng lại hoặc di chuyển theo các biển

báo, theo đèn giao thông hoặc người điều khiển giao thông Ở ngã tư, cóbiển báo cấm người tham gia giao thông rẽ phải thì mọi người tham gia giaothông sẽ không rẽ phải Đó là việc các công dân đang thực hiện luật giaothông đường bộ

 Hay ví dụ thêm nữa là: về những người cảnh sát giao thông khi thực hiện xửphạt người vi phạm quy định về nồng độ cồn, lái xe lượn lách đánh võng,điều khiển xe vượt quá tốc độ cho phép, ; hay những người tham gia giaothông đội mũ bảo hiểm ; Cơ quan đăng ký doanh nghiệp cấp giấy chứngnhận kinh doanh cho các doanh nghiệp đủ điều kiện; Hay thực hiện việc lyhôn giữa vợ và chồng;

Phân loại các hình thức thực hiện pháp luật: Hiện nay, có nhiều cách phân loạihình thức thực hiện pháp luật dựa vào các tiêu chí khác nhau

 Căn cứ vào lĩnh vực hoạt động xã hội, ta có thể phân thành các hình thứctrong các lĩnh vực sau: Giao thông, vệ sinh an toàn- thực phẩm ( ví dụ: các

cơ quan chịu trách nhiệm về kiểm định vệ sinh an toàn thực phẩm sẽ kiểmtra đột xuất hoặc có báo trước với các cơ sở kinh doanh ăn uống; các cơ sởkinh doanh ăn uống phải đảm bảo về chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩmcho khách hàng); Xuất bản ( các nhà xuất bản phải có đơn xin xét duyệt lêncác cơ quan có thẩm quyền để xin xuất bản các tác phẩm, đầu sách trước khiđưa ra thị trường); Môi trường ( giữ gìn bảo vệ môi trường là trách nhiệmchung của toàn xã hội,.); Giáo dục- đào tạo;

 Căn cứ vào chủ thể có thể phân chia thành hình thức thực hiện pháp luật củacác cá nhân ( các cá nhân phải tuân thủ pháp luật, tố cáo, ngăn chặn nhữnghành vi chia rẽ dân tộc, ), cơ quan nhà nước ( thực hiện đúng các điều luật

đã ban hành để bảo vệ quyền lợi cho nhân dân,.), các tổ chức kinh tế, xã hội( thực hiện và tuân thủ các điều luật về môi trường, quyền lợi,.),

 Căn cứ vào chức năng, thẩm quyền của các cơ quan nhà nước thì phân chiathành việc thực hiện pháp luật của cơ quan lập pháp ( Quốc Hội ban hànhcác điều luật), cơ quan hành chính( Chính phủ là cơ quan hành chính nhànước cao nhất của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam và là cơ quanchấp hành của Quốc hội), cơ quan tư pháp ( gồm Tòa án nhân dân các cấp,Viện Kiểm Sát nhân dân các cấp)

 Căn cứ vào tính chất, chủ thể thực hiện pháp luật, các loại quy phạm phápluật có thể chia thành bốn hình thức thực hiện pháp luật: Tuân thủ pháp luật,thi hành pháp luật, sử dụng pháp luật và áp dụng pháp luật Đây cũng là hìnhthức được sử dụng nhiều nhất khi nói về phân chia các hình thức thực hiệnpháp luật

 Tuân thủ pháp luật: các chủ thể pháp luật kiềm chế để không tiến hành

những hoạt động mà pháp luật ngăn cấm Ở hình thức này, hành vi củachủ thể pháp luật được thể hiện dưới dạng không hành động Chủ thể làmọi cá nhân và tổ chức Ví dụ: Pháp luật ngăn cấm những hành vi như tựtiện chặt phá rừng; săn bắt động vật quý hiếm; không sử dụng công cụ cótính chất hủy diệt để đánh bắt thủy, hải sản;

 Thi hành pháp luật: các chủ thể pháp luật thực hiện nghĩa vụ pháp lý của

mình bằng những hành động tích cực Có nghĩa là mọi chủ thể bắt buộcphải thực hiện những việc mà nhà nước yêu cầu, họ không thể viện lý do

để từ chối Ở hình thức này, hành vi của chủ thể thi hành pháp luật đượcthể hiện dưới dạng hành động Chủ thể là mọi cá nhân, tổ chức và đượcthực hiện thông qua các quy phạm bắt buộc Ví dụ: Điều 30 ,Luật Nghĩa

vụ quân sự năm 2015 : “Công dân đủ 18 tuổi được gọi nhập ngũ; độ tuổigọi nhập ngũ từ đủ 18 tuổi đến hết 25 tuổi; công dân được đào tạo trình

độ cao đẳng, đại học đã được tạm hoãn gọi nhập ngũ thì độ tuổi gọi nhậpngũ đến hết 27 tuổi" Hay nghĩa vụ đóng thuế thu nhập cá nhân với người

lao động có mức lương từ 10 triệu trở lên trong 1 tháng Hay các cơ sởkinh doanh phải đảm bảo việc xử lý rác thải, chất ô nhiễm để tránh tổnhại đến môi trường; nghĩa vụ chăm sóc người già,

 Sử dụng pháp luật: các chủ thể pháp luật thực hiện quyền chủ thể mà

pháp luật quy định Nếu như thi hành pháp luật chủ yếu là việc thực hiệncác nghĩa vụ pháp lý thì sử dụng pháp luật lại chủ yếu liên quan đến việcthực hiện các quyền chủ thể thông qua các quy phạm về trao quyền Từ

đó, ta thấy rằng chủ thể ở đây là mọi cá nhân, tổ chức Nhưng khác vớihai hình thức ở trên là các chủ thể pháp luật có thể sử dụng khai thác haykhông sử dụng, khai thác, hưởng quyền mà luật đã dành cho mình, cònhai hình thức trên mang tính bắt buộc Ví dụ: Pháp luật cho phép vợ,chồng được ly hôn khi mục đích hôn nhân không thể thực hiện Chị A đãthỏa thuận ly hôn với chồng khi người chồng không thực hiện được cácnghĩa vụ cơ bản đối với gia đình, mục đích của hôn nhân không đượcđảm bảo Hay Pháp luật cho phép người dân được bảo đảm về quyềnnhân thân, danh dự Công dân có quyền trình báo cơ quan chức năng khidanh dự, nhân phẩm, sức khỏe của mình bị xâm phạm

 Áp dụng pháp luật: hình thức này chỉ dành cho cơ quan nhà nước hay các

nhà chức trách có thẩm quyền Đây là hình thức mà nhà nước thông qua

cơ quan của mình hoặc người có thẩm quyền tổ chức cho các chủ thểpháp luật thực hiện các quy định của pháp luật, hoặc tự mình căn cứ vàocác quy định của pháp luật để tạo ra các quyết định làm phát sinh, thayđổi, chỉ định hoặc chấm dứt những quan hệ pháp luật cụ thể Hoặc hiểumột cách đơn giản thì hình thức áp dụng pháp luật nghĩa là các chủ thể

có thẩm quyền do pháp luật quy định giải quyết các vụ việc cụ thể xảy ratrong đời sống, nhằm xác định quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm pháp lý…cho các chủ thể trong những trường hợp cụ thể Có thể nói rằng đây là