LỜI MỞ ĐẦU“ Học vấn là chìa khoá của mọi thành công của cuộc sống” , việc học là một phần không thể thiếu trong cuộc sống của con người bởi lẽ thành công trong cuộc sốngkhông chỉ đơn thu
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN - ĐHQG TP HCM
KHOA SINH HỌC – CÔNG NGHỆ SINH HỌC
🙞 🙞 🙞
-BÁO CÁO
MÔN TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN
ĐỔI VỀ CHẤT VÀ NGƯỢC LẠI ĐỐI VỚI QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN
CỦA NỀN GIÁO DỤC VIỆT NAM
Lớp: 21CSH1 HK: I Năm học: 2022 GVHD: TS MẠCH THỊ KHÁNH TRINH
Trang 2TP HCM, tháng 10/2022
1 Nguyễn Phan Thúy Triều 21180136 Lập sườn bài + Làm phần I mục 3 + Làm
bìa.
2 Huỳnh Quốc An 21180258 Làm phần mở đầu + Làm phần I mục 1, 2.
3 Nguyễn Trần Tiến Đạt 21180271 Làm phần I mục 4, 5 + Kết luận
4 Hoàng Lê Uyên Nhi 21180081 Làm phần II từ Giai đoạn trước CMT8
năm 1945 đến Giai đoạn 1954 – 1975.
5 Hồ Thị Phương Nga 21180065 Làm phần II từ Giai đoạn 1975 – 1986 đến
Giai đoạn 1996 – nay.
Trang 3NỘI DUNG 6 CHƯƠNG I: Quy luật chuyển hoá từ những thay đổi về lượng dẫn đến những
5 Vận dụng quy luật trong quá trình học tập của sinh viên 10
CHƯƠNG II: Vai trò của quy luật chuyển hóa lượng và chất đến sự phát triển
Trang 4LỜI MỞ ĐẦU
“ Học vấn là chìa khoá của mọi thành công của cuộc sống” , việc học là một
phần không thể thiếu trong cuộc sống của con người bởi lẽ thành công trong cuộc sốngkhông chỉ đơn thuần là những giá trị vật chất hiện hữu mà con người đạt được, nó còn
là sự phát triển và thay đổi về chất trong tư duy của mỗi con người Chính vì tầm quantrọng to lớn của giáo dục, nhất là đối với trẻ em và thanh thiếu niên, nhà nước ta đăcbiệt quan tâm và đầu tư phát triển về lĩnh vực này từ ban đầu Trải qua nhiều biến độnglịch sử, nền giáo dục Việt Nam đã có nhiều sự thay đổi to lớn, nổi bật là giáo dục cấpbậc phổ thông Thật vậy, quá trình xây và dựng nước đã tạo nên những bước ngoặt thayđổi về nền giáo dục, cũng như sự hội nhập quốc tế có nhiều tác động đến sự thay đổi vềchất lượng của giáo dục nền giáo dục Việt Nam
Để thực hiện hội nhập một cách trọn vẹn, giáo dục Việt Nam cần phải nắm bắtnhững xu hướng mới và thành tựu mới của thời đại nhưng không làm mất đi giá trị cốtlõi của dân tộc Việc đảm bảo yêu cầu cho quá trình hội nhập là một sự tích luỹ có thờigian về mọi mặt để củng cố cho giáo dục nhằm đào tạo ra thế hệ mới với chất chuẩn làcông dân toàn cầu, thế hệ 4.0
Quy luật lượng-chất chỉ ra cách thức chung nhất của sự vận động và phát triển,khi cho thấy sự thay đổi về chất chỉ xảy ra khi sự vật, hiện tượng đã tích luỹ những thayđổi về lượng đạt đến ngưỡng nhất định Quy luật này cũng chỉ ra sự vận động và pháttriển, khi cho thấy sự thay đổi về lượng của sự vật, hiện tượng diễn ra từ từ kết hợp với
sự thay đổi nhảy vọt về chất là cho sự vật, hiện tượng vừa tiến bước tuần tự, vừa cónhững bước đột phá vượt bậc Vì vậy, quy luật chuyển hoá từ những thay đổi về lượngdẫn đến những thay đổi về chất và ngược lại có vai trò rất lớn trong việc tái hiện lại quátrình phát triển của giáo dục Việt Nam cũng như mô phỏng, định hướng phát triển của
nó sau này
Nhằm có được nhận thức đúng đắn hơn về định hướng của Đảng và Nhà nước
Trang 5tài: “Quy luật chuyển hoá về những thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất
và ngược lại đối với quá trình phát triển của nền giáo dục Việt Nam.”
PHẠM VI NGHIÊN CỨU
Đề tài tập trung nghiên cứu quy luật vận hành của sự thay đổi về lượng dẫn đếnnhững thay đổi về chất; từ đó nhìn nhận về cách thức nền giáo dục nước ta thay đổi vàphát triển
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Đề tài được nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng,đặc biệt là quy luật chuyển hoá từ những thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi vềchất với cơ sở lý luận là về mối liên hệ phổ biến của phép biện chứng duy vật của cácnhà kinh điển chủ nghĩa Mác –Lênin, quan điểm của Đảng và Nhà nước ta để vận dụngtrong công tác hội nhập Quốc tế
KẾT CẤU ĐỀ TÀI
Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, đề tài gồm 2 chương, 9 tiểutiết
Trang 6NỘI DUNG
CHƯƠNG I: Quy luật chuyển hoá từ những thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất và ngược lại
1 Thay đổi về Lượng
Chất : là khái niệm dùng để chỉ tính quy định khách quan vốn có của sự vật, hiện
tượng; là sự thống nhất hữu cơ của các thuộc tính, yếu tố tạo nên sự vật, hiện tượnglàm cho sự vật , hiện tượng là chính nó mà không phải là sự vật, hiện tượng khác.Đặc điểm cơ bản của chất là nó thể hiện tính ổn định tương đối của sự vật hiệntượng
Ví dụ: Khi nói đến muối ăn thì ta sẽ suy đến vị mặn đó là chất của muối ăn Còn
về sự thống nhất hữu cơ các thuộc tính nghĩ yếu tố tạo nên sự vật, hiện tượng và làm
nó phân biệt với cái khác ở muối là cấu trúc tinh thể của nó được cấu tạo từ các ion
Na+ và Cl-, khi hoà tan các ion Na sẽ kích thích các cơ quan cảm giác của chúng tahay còn gọi là vị giác từ đó tạo ra vị mặn và từ đó cũng có thể phân biệt chất củamuối ăn khác với chất của đường, của bột ngọt
Chất và sự vật có mối quan hệ chặt chẽ, không tách rời nhau Trong hiện thực
khách quan không thể tồn tại sự vật không có chất và không thể có chất nằm ngoài
sự vật Chất của sự vật được biểu hiện qua những thuộc tính của nó Nhưng khôngphải bất kỳ thuộc tính nào cũng biểu hiện chất của sự vật Thuộc tính của sự vật cóthuộc tính cơ bản và thuộc tính không cơ bản Những thuộc tính cơ bản được tổnghợp lại tạo thành chất của sự vật Chính chúng quy định sự tồn tại, sự vận động và sựphát triển của sự vật, chỉ khi nào chúng thay đổi hay mất đi thì sự vật mới thay đổihay mất đi Nhưng thuộc tính của sự vật chỉ bộc lộ qua các mối liên hệ cụ thể với các
sự vật khác Bởi vậy, sự phân chia thuộc tính thành thuộc tính cơ bản và thuộc tínhkhông cơ bản cũng chỉ mang tính tương đối Trong mối liên hệ cụ thể này, thuộc tínhnày là thuộc tính cơ bản thể hiện chất của sự vật, trong mối liên hệ cụ thể khác sẽ cóthêm thuộc tính khác hay thuộc tính khác là thuộc tính cơ bản
Trang 7Ví dụ: Trong mối quan hệ giữa con người chúng ta với động vật thì các thuộc tính
như có khả năng sáng tạo, sử dụng công cụ, có tư duy là thuộc tính cơ bản của conngười và đặc trưng cho chất của con người còn những thuộc tính khác không phải làthuộc tính cơ bản Nhưng trong mối quan hệ giữa những con người cụ thể với nhauthì những thuộc tính của con người về nhân dạng, về dấu vân tay, mống mắt lại trởthành thuộc tính cơ bản
Chất của sự vật không những được quy định bởi chất của những yếu tố tạo thành
mà còn bởi phương thức liên kết giữa các yếu tố tạo thành, nghĩa là bởi kết cấu của
sự vật Trong hiện thực các sự vật được tạo thành bởi các yếu tố như nhau, song chấtcủa chúng lại khác nhau Trong một tập thể nhất định nếu phương thức liên kết giữacác cá nhân biến đổi thì tập thể đó có thể trở nên vững mạnh, hoặc sẽ trở thành yếukém, nghĩa là chất của tập thể biến đổi
Ví dụ: Kim cương và than chì đều có cùng thành phần hóa học do các nguyên tố
Carbon tạo nên nhưng do phương thức liên kết giữa các nguyên tử Carbon là khácnhau (hay đúng hơn là do cấu trúc mạng tinh thể của chúng khác nhau), vì thế chấtcủa chúng hoàn toàn khác nhau: kim cương rất cứng, còn than chì lại mềm Hay ởđộng vật, con người chúng ta được phân vào lớp thú nhưng khả năng vượt trội về tríthông minh giúp chúng ta sáng tạo ra các phương thức trao đổi xã hội từ đó tạo ranền văn minh loài người vững mạnh và vượt xa các ngành động vật cùng lớp thúkhác
Từ đó có thể thấy sự thay đổi về chất của sự vật phụ thuộc cả vào sự thay đổi cácyếu tố cấu thành sự vật lẫn sự thay đổi phương thức liên kết giữa các yếu tố ấy
2 Thay đổi về Chất
Lượng là phạm trù triết học dùng để chỉ tính quy định vốn có của sự vật về mặt
số lượng, quy mô, trình độ, nhịp điệu của sự vận động và phát triển cũng như cácthuộc tính của sự vật, biểu hiện bằng con số các thuộc tính, các yếu tố cấu thành nó.Lượng là cái khách quan, vốn có của sự vật, quy định sự vật ấy là nó Lượng của sựvật không phụ thuộc vào ý chí, ý thức của con người Lượng của sự vật biểu thị kích
Trang 8thước dài hay ngắn, số lượng nhiều hay ít, quy mô lớn hay nhỏ, trình độ cao haythấp, nhịp điệu nhanh hay chậm…
“Những lượng không tồn tại mà những sự vật có lượng hơn nữa những sự vật có vô vàn lượng mới tồn tại”
Trong thực tế lượng của sự vật thường được xác định bởi những đơn vị đo lượng
cụ thể như vận tốc của ánh sáng là 300.000 km trong một giây hay một phân tử nướcbao gồm hai nguyên tử hidro liên kết với một nguyên tử oxy,… bên cạnh đó cónhững lượng chỉ có thể biểu thị dưới dạng trừu tượng và khái quát như trình độ nhậnthức tri của một người ý thức trách nhiệm cao hay thấp của một công dân, trongnhững trường hợp đó chúng ta chỉ có thể nhận thức được lượng của sự vật bằng conđường trừu tượng và khái quát hoá
Có những lượng biểu thị yếu tố kết cấu bên trong của sự vật (số lượng nguyên tửhợp thành nguyên tố hoá học, số lượng lĩnh vực cơ bản của đời sống xã hội) cónhững lượng vạch ra yếu tố quy định bên ngoài của sự vật (chiều dài, chiều rộng,chiều cao của sự vật) Bản thân lượng không nói lên sự vật đó là gì, các thông số vềlượng không ổn định mà thường xuyên biến đổi cùng với sự vận động biến đổi của
sự vật, đó là mặt không ổn định của sự vật
3 Mối liên hệ giữa lượng và chất
Mỗi sự vật, hiện tượng là sự thống nhất giữa hai cặp đối lập chất và lượng Haimặt đối lập không tách rời nhau mà tác động qua lại biện chứng làm cho sự vậnđộng, biến đổi theo cách thức từ những sự thay đổi về lượng thành những sự thay đổi
về chất của sự vật và ngược lại
Mối quan hệ giữa các khái niệm cấu thành quy luật chỉ ra rằng, mỗi sự vật,hiện tượng là một thể thống nhất giữa hai mặt chất và lượng, chúng tác động biệnchứng lẫn nhau theo cơ chế khi sự vật, hiện tượng đang tồn tại, chất và lượng thốngnhất với nhau ở một độ; nhưng cũng trong phạm vi độ đó, chất và lượng đã tác độnglẫn nhau làm cho sự vật, hiện tượng dần biến đổi bắt đầu từ lượng Quá trình thay đổicủa lượng diễn ra theo xu hướng hoặc tăng hoặc giảm nhưng không lập tức dẫn đến
sự thay đổi về chất của sự vật, hiện tượng; chỉ khi nào lượng thay đổi đến giới hạn
Trang 9nhất định (đến độ) mới dẫn đến sự thay đổi về chất Như vậy, sự thay đổi về lượngtạo điều kiện cho chất đổi và kết quả là sự vật, hiện tượng cũ mất đi, sự vật, hiệntượng mới ta đời
Độ là khái niệm dùng để chỉ mối liên hệ thống nhất và quy định lẫn nhau giữa
chất và lượng; là giới hạn tồn tại của sự vật, hiện tượng mà trong đó sự thay đổi vềlượng chưa dẫn đến sự thay đổi về chất; sự vật, hiện tượng vẫn là nó, chưa chuyểnhóa thành sự vật, hiện tượng khác Ví dụ: con người từ khi sinh ra đến khi mất điđược 80 tuổi, như vậy giới hạn từ 0 đến 80 năm là “độ” của con người xét về mặttuổi; diễn đạt một cách chính xác hơn: sự thống nhất giữa trạng thái còn sống và sốtuổi từ 0 - 80 là “độ tồn tại” của con người; độ tồn tại của nước nguyên chất ở trạngthái lỏng từ 0℃đến 100℃; trong xã hội tư bản chủ nghĩa có sự đấu tranh của cácgiai cấp (mầm mống là chủ nghĩa cộng sản), quá trình đấu tranh này là độ
Trong giới hạn của một độ nhất định, lượng thường xuyên biến đổi còn chấttương đối ổn định Sự thay đổi về lượng của sự vật có thể làm chất thay đổi ngay lậptức nhưng cũng có thể làm thay đổi dần dần chất cũ Lượng biến đổi đến một giớihạn nhất định có xu hướng tích lũy đạt tới điểm nút, nếu có điều kiện sẽ diễn ra bướcnhảy làm thay đổi chất của sự vật
Điểm nút là thời điểm mà tại đó sự thay đổi về lượng đạt tới chỗ phá vỡ độ cũ,
làm cho chất của sự vật, hiện tượng thay đổi, chuyển thành chất mới Ví dụ: 0℃, 100
℃là điểm nút, tại những điểm nút đó nước từ thể lỏng chuyển sang thể rắn và thể hơi(thay đổi về chất); sự đấu tranh của các giai cấp diễn ra đến đỉnh điểm thì đó là điểmnút Độ được giới hạn bởi hai điểm nút và sự thay đổi về lượng đạt tới điểm nút trên
sẽ dẫn đến sự ra đời của chất mới Sự thống nhất giữa lượng mới với chất mới tạo ramột độ mới và điểm nút mới Muốn chuyển từ chất cũ sang chất mới phải thông quabước nhảy
Bước nhảy là khái niệm dùng để chỉ giai đoạn chuyển hóa cơ bản về chất của
sự vật, hiện tượng do những thay đổi về lượng trước đó gây ra, là bước ngoặt cơ bảntrong sự biến đổi về lượng Bước nhảy kết thúc một giai đoạn biến đổi về lượng, là
sự gián đoạn trong quá trình vận động liên tục của sự vật, hiện tượng Ví dụ: Sựchuyển hóa từ nước lỏng thành hơi nước là 1 bước nhảy, có bước nhảy này là donước lỏng có sự thay đổi về nhiệt độ và đạt 100℃; trong cuộc đấu tranh, khi mà chủ
Trang 10nghĩa tư bản bị lật đổ và chủ nghĩa cộng sản lên thay thế thì được gọi là bước nhảy;
kỳ thi đại học giúp chúng ta chuyển từ học sinh sang sinh viên là bước nhảy quantrọng trong cuộc đời
Khi chất mới ra đời, nó tác động trở lại lượng mới, làm thay đổi kết cấu, quy
mô, trình độ nhịp điệu của sự vận động, phát triển của sự vật, hiện tượng Ví dụ: nếuchúng ta đọc sách mỗi ngày thay vì đọc truyện hay chơi game thì sẽ thu nhận đượcnhiều kiến thức hơn, làm bài sẽ đạt được nhiều điểm cao, điểm tốt hơn
- Các hình thức bước nhảy:
+ Căn cứ vào nhịp điệu, có thể chia bước nhảy thành bước nhảy đột biến và
bước nhảy dần dần
● Bước nhảy đột biến: được thực hiện trong thời gian ngắn, làm thay đổi chất của
toàn bộ kết cấu cơ bản của sự vật
Ví dụ: Lượng Uranium 235 khi tích lũy đủ nhiều, đủ lượng giới hạn nhất định sẽtạo ra vụ nổ bom nguyên tử
● Bước nhảy dần dần: bước nhảy được thực hiện từ từ, từng bước, diễn ra trong
thời gian dài mới dẫn đến sự thay đổi về chất của sự vật
Ví dụ: Quá trình tiến hóa từ vượn người thành con người là quá trình tiến hóa lâudài; từ chất của học sinh sang chất của sinh viên phải có sự tích lũy kiến thứckhoảng 12 năm, sau đó vượt qua kỳ thi quan trọng mới có thể chuyển đổi được
+ Căn cứ vào quy mô: chia thành bước nhảy cục bộ và bước nhảy toàn bộ
● Bước nhảy cục bộ: là bước nhảy làm thay đổi chất ở mặt nào đó của sự vật
Ví dụ: Những kỳ thi kết thúc học phần trong quá trình đi học
● Bước nhảy toàn bộ: là bước nhảy làm thay đổi về chất tất cả các mặt, các bộ
phận, các yếu tố cấu thành sự vật
Ví dụ: Nước đun sôi tới điểm nút 100℃ thì bốc thành hơi Nếu hạ nhiệt độ 0℃
thì nước lỏng thành nước đá
4 Ý nghĩa của phương pháp luận
Trong nhận thức và thực tiễn cần phải coi trọng cả hai loại chỉ tiêu về phươngdiện chất và lượng, tạo nên sự nhận thức toàn diện về sự vật hiện tượng
Trang 11Cần từng bước tích lũy về lượng để có thể làm thay đổi về chất của sự vật, đồngthời phát huy tác động của chất mới theo hướng làm thay đổi về lượng của sự vật Ví
dụ như khi nghiên cứu về các chất trong hoá vô cơ hay hữu cơ, người ta không chỉnghiên cứu để xác định các tính chất hoá học cơ bản vốn có của nó mà còn phảinghiên cứu giải thích tính chất đó được tạo ra bởi số lượng các nguyên tố nào với cấutạo liên kết nào Nhờ đó có thể tạo ra sự biến đổi của các chất đó trên cơ sở làm thayđổi lượng tương ứng
Cần khắc phục tư tưởng nôn nóng tả khuynh (không chịu tích lũy về mặt lượng
mà lại muốn biến đổi về chất) và tư tưởng bảo thủ hữu khuynh (lượng đã tích lũy đếnđiểm nút nhưng không thực hiện bước nhảy) trong công tác thực tiễn Ví dụ như mộtngười thực hiện kinh doanh nhưng chưa tích lũy đủ kiến thức về lượng thì khả năngthất bại sẽ rất cao
Cần phải vận dụng linh hoạt các hình thức của bước nhảy cho phù hợp với từngđiều kiện, lĩnh vực cụ thể
Quy luật này còn yêu cầu phải nhận thức được sự thay đổi về chất còn phụ thuộcvào phương thức liên kết giữa các yếu tố tạo thành sự vật hiện tượng do đó phải biếtchọn phương pháp phù hợp với tác động và phương thức liên kết đó trên cơ sở hiểu
rõ bản chất quy luật của chúng
5 Vận dụng quy luật trong quá trình học tập của sinh viên:
Bước vào cánh cổng đại học, việc trở thành một sinh viên đóng góp một phần tolớn trong việc thay đổi tương lai của bản thân và xây dựng đất nước sau này Nhưngviệc thay đổi môi trường học tập, sinh hoạt so với thời học sinh khiến chúng ta khôngkhỏi không lo lắng và khó thích nghi Việc tìm kiếm một phương pháp học tập vàsinh hoạt phù hợp với bản thân sẽ rất quan trọng trong việc quyết định quá trình họctập và rèn luyện của chúng ta Bởi vì thế, sinh viên cần phải nghiêm túc xem xétngay từ khi bắt đầu những năm đầu của khóa học
Nguồn kiến thức của nhân loại là vô tận Ở mỗi giai đoạn khác nhau ở đời ngườichúng ta được tiếp nhận các lượng tri thức khác nhau: từ những điều cơ bản nhất đến
Trang 12những kiến thức về các lĩnh vực trong cuộc sống như văn học, toán học, địa lý… Bêncạnh đó, trong quá trình cắp sách đến trường chúng ta được tiếp thu thêm các kiếnthức về lĩnh vực tự nhiên và xã hội Đồng thời, mỗi người cần trang bị thêm cho bảnthân mình những kiến thức thực tiễn, những kỹ năng mềm cần thiết cho cuộc sốngsau này Quá trình tích lũy về lượng (tri thức) của mỗi người là quá trình dài, đòi hỏi
sự nỗ lực từ nhiều phía bao gồm gia đình, nhà trường, quan trọng nhất là sự nỗ lựccủa chính bản thân mỗi người Việc tích lũy kiến thức sẽ được đánh giá qua các kỳ,được thể hiện ở các kì thi học kì, sau đó lớn hơn là kỳ thi tốt nghiệp Chúng ta đượcgọi là học sinh cấp 3 khi chúng ta đang học lớp 10, 11 hay 12 (lượng) Khi chúng tatrải qua kỳ thi tốt nghiệp và vào đại học, chẳng ai gọi chúng ta là học sinh cấp 3 cả(chất đã thay đổi), mà khi đó chúng ta được gọi là sinh viên Việc tích lũy đủ lượngkiến thức cần thiết sẽ giúp chúng ta vượt qua các kì thi và chuyển qua giai đoạn họctiếp theo Quá trình học tập ở trước đó là nền móng để xây dựng trình độ học vấn chomỗi người, là cơ sở để thiết lập nên sự giáo dục ở Đại học Như vậy, có thể thấy, quátrình học tập tích lũy kiến thức chính là độ, các kì thi chính là điểm nút, việc vượtqua các kì thi là bước nhảy làm cho việc tiếp thu tri thức của mình bước qua giaiđoạn mới Bởi vậy, dù nhanh hay chậm thì sớm muộn, sự tích lũy về tri thức cũng sẽlàm con người có sự thay đổi nhất định, tức là có sự biến đổi về chất Do đó, tronghoạt động nhận thức, học tập của mỗi người phải biết từng bước tích lũy về lượng (trithức) làm biến đổi về chất (kết quả học tập) theo quy luật
Trong thực tiễn cũng như trong quá trình học tập của con người, muốn có sựthay đổi về chất, cần có sự tích lũy về lượng, sự tích lũy ấy là do mỗi bản thân chúng
ta phấn đấu, đổi lấy bằng chính sức lao động, chứ không nhờ vào một sự giúp đỡ nàokhác Chúng ta sinh ra ai cũng có điểm chung là phải sống và làm việc, còn thànhcông đến như nào là do sự nỗ lực, cố gắng, do sự rèn luyện mà nên Bởi thế, việcphải tự học tập, tìm kiếm, rèn luyện tích cực, trau dồi bản thân khi còn là 1 sinh viêntrên giảng đường là điều quan trọng và cần thiết Khi sinh viên biết tự giác học tập,tìm hiểu, nghiên cứu và họ trở nên tích cực, chủ động hơn trong công việc của mình
Ví dụ, trong một kì thi, nếu có sinh viên gian lận để có kết quả tốt thì chẳng khác nàongồi không cũng có quả ngọt Có thể nhờ gian lận, chúng ta có thể qua được kì thi,