TIỂU LUẬN MÔN VĂN HÓA NGHỆ THUẬT MỞ ĐẦU Sau hơn 30 năm đổi mới, văn hóa, nghệ thuật nước ta đã có bước phát triển mới cả về nội dung và hình thức thể hiện, đạt được nhiều thành tựu trên các phương diện sáng tác, lý luận, phê bình, sản xuất, trình diễn, quảng bá tác phẩm…Xuất hiện nhiều xu hướng ở nhiều lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật với những tín hiệu tích cực cũng như biểu hiện tiêu cực cần được nhận diện, phân tích, đánh giá; từ đó tìm ra các giải pháp thúc đẩy văn học, nghệ thuật Việt Nam tiếp tục phát triển. Bức tranh văn hóa, nghệ thuật nước ta hiện nay khá sôi động, đa dạng trên cả bình diện sáng tác, tiếp nhận tác phẩm lẫn nghiên cứu, lý luận, phê bình, làm phong phú đời sống tinh thần, văn hóa, đáp ứng nhu cầu thưởng thức, tiếp nhận ngày càng cao của đại bộ phận nhân dân. Tuy nhiên, dưới tác động của kinh tế thị trường, của chủ trương xã hội hóa, của công nghệ thông tin và hội nhập quốc tế, đã có thêm nhiều loại hình văn học, nghệ thuật mới ra đời, tác động đến các xu hướng vận động văn học, nghệ thuật hiện nay. Bên cạnh những xu hướng tích cực, đã xuất hiện không ít những vấn đề, hiện tượng phức tạp cần được phân tích, lý giải như: xu hướng thương mại; xu hướng bạo lực, giật gân, câu khách; xu hướng tập trung phê phán cái xấu, cái ác; xu hướng thể nghiệm, cách tân hình thức, cải biên; xu hướng nghệ thuật đại chúng; xu hướng hậu hiện đại… Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói: Để văn hóa soi đường cho quốc dân đi. Văn hóa nghệ thuật là món ăn tinh thần không thể thiếu của nhân dân, có khả năng định hướng quan điểm, định hướng dư luận. Do vậy, văn hóa nghệ thuật có vị trí rất quan trọng, phải được định hướng để phù hợp với mục tiêu chung của đất nước. Cuộc đấu tranh của dân tộc ta cuộc chiến đấu toàn diện, trên tất cả các lĩnh vực, trong đó văn hóa, nghệ thuật là một mặt trận đặc biệt quan trọng. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định “Văn hóa nghệ thuật cũng là một mặt trận. Anh chị em là chiến sĩ trên mặt trận ấy. Cũng như các chiến sĩ khác, chiến sĩ nghệ thuật có nhiệm vụ nhất định, tức là phụng sự kháng chiến, phụng sự Tổ quốc, phụng sự nhân dân, trước hết là công, nông, binh. Văn hóa nghệ thuật cũng như mọi hoạt động khác không thể đứng ngoài mà phải ở trong kinh tế và chính trị”. Trong bối cảnh hiện nay thì việc xây dựng, hình thành một đời sống tinh thần lành mạnh trong xã hội có vai trò hết sức quan trọng, với lý do đó, tôi lựa chọn vấn đề “Tìm hiểu thực trạng, xu hướng phát triển và vai trò của văn hóa nghệ thuật trong xây dựng đời sống tinh thần ở nước ta hiện nay” làm đề tài tiểu luận của mình.
Trang 22.2 Xu hướng và giải pháp phát triển văn học, nghệ thuật hiện nay 20
2.2.1 Xu hướng
2.2.2 Giải pháp
III VAI TRÒ CỦA VĂN HÓA NGHỆ THUẬT TRONG XÂY DỰNG ĐỜI
3.1 Vai trò bồi dưỡng những phẩm chất chính trị 25 3.2 Vai trò bồi dưỡng những phẩm chất về đạo đức, lối sống 26 3.3 Vai trò bồi dưỡng những phẩm chất về năng lực thẩm mỹ 27 3.4 Vai trò hỗ trợ, thúc đẩy sự hình thành và xuất hiện hành vi sáng tạo 27 3.5 Vai trò trong đấu tranh chống âm mưu, hoạt động “diễn biến hòa bình” 28
Bức tranh văn hóa, nghệ thuật nước ta hiện nay khá sôi động, đa dạng trên cả bình diện sáng tác, tiếp nhận tác phẩm lẫn nghiên cứu, lý luận, phê bình, làm phong phú đời sống tinh thần, văn hóa, đáp ứng nhu cầu thưởng thức, tiếp nhận ngày càng cao của đại bộ phận nhân dân Tuy nhiên, dưới tác động của kinh tế thị trường, của chủ trương xã hội hóa, của công nghệ thông tin
và hội nhập quốc tế, đã có thêm nhiều loại hình văn học, nghệ thuật mới ra đời, tác động đến các
xu hướng vận động văn học, nghệ thuật hiện nay Bên cạnh những xu hướng tích cực, đã xuất hiện không ít những vấn đề, hiện tượng phức tạp cần được phân tích, lý giải như: xu hướng
Trang 3xu hướng thể nghiệm, cách tân hình thức, cải biên; xu hướng nghệ thuật đại chúng; xu hướng hậu hiện đại…
Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói: "Để văn hóa soi đường cho quốc dân đi" Văn hóa nghệ thuật là món ăn tinh thần không thể thiếu của nhân dân, có khả năng định hướng quan điểm, định hướng dư luận Do vậy, văn hóa nghệ thuật có vị trí rất quan trọng, phải được định hướng để phù hợp với mục tiêu chung của đất nước Cuộc đấu tranh của dân tộc ta cuộc chiến đấu toàn diện, trên tất cả các lĩnh vực, trong đó văn hóa, nghệ thuật là một mặt trận đặc biệt quan trọng Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định “Văn hóa nghệ thuật cũng là một mặt trận Anh chị em là chiến sĩ trên mặt trận ấy Cũng như các chiến sĩ khác, chiến sĩ nghệ thuật có nhiệm vụ nhất định, tức là phụng sự kháng chiến, phụng sự Tổ quốc, phụng sự nhân dân, trước hết là công, nông, binh Văn hóa nghệ thuật cũng như mọi hoạt động khác không thể đứng ngoài mà phải ở trong kinh tế và chính trị”
Trong bối cảnh hiện nay thì việc xây dựng, hình thành một đời sống tinh thần lành mạnh
trong xã hội có vai trò hết sức quan trọng, với lý do đó, tôi lựa chọn vấn đề “Tìm hiểu thực
trạng, xu hướng phát triển và vai trò của văn hóa nghệ thuật trong xây dựng đời sống tinh thần ở nước ta hiện nay” làm đề tài tiểu luận của mình
Trang 4NỘI DUNG
I- MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG
1- Quan niệm về văn hóa
Theo chủ nghĩa Mác-Lênin: Văn hóa là toàn bộ những giá trị vật chất và tinhthần do con người sáng tạo ra bằng lao động và hoạt động thực tiễn trong quá trìnhlịch sử của mình
Trong một số ghi chép ở trang cuối cùng của tập thơ “Nhật ký trong tù”
(1942-1943) lãnh tụ Hồ Chí Minh viết “Ý nghĩa của văn hóa: Vì lẽ sinh tồn cũng như mụcđích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết,đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ chosinh hoạt hằng ngày về ăn, mặc, ở và các phương thức sử dụng, toàn bộ những sángtạo và phát minh đó tức là văn hóa” Từ nhận thức ấy, Hồ Chí Minh đưa ra kháiniệm về văn hóa: “Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng vớibiểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng với những nhu cầucủa đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn”.Có thể nói, đây là một cách tiếp cận vănhóa từ ý nghĩa khái quát, đặc trưng nhất của nó, một định nghĩa cô đọng và chínhxác về văn hóa Quan niệm của Hồ Chí Minh về văn hóa là xuất phát từ cách tiếpcận mác-xít và rất gần gũi với nhận thức hiện đại, khi coi văn hóa không chỉ đơnthuần là đời sống tinh thần của con người - xã hội mà từ trong bản chất của mình,
nó chính là linh hồn, sức mạnh trường tồn của cả dân tộc, là sức sống vươn lên củathời đại Văn hóa không phải là toàn bộ đời sống con người xã hội, mà là phần cốt
tử, là tinh hoa được chưng cất, kết tụ nên cái bản chất, bản sắc, tính cách của dân
Trang 5tộc, của thời đại Nó được xuất phát từ cuộc sống, từ năng lực, trình độ và phươngthức sống của mỗi cá nhân, mỗi cộng đồng Và đến lượt mình, văn hóa hiện diệntrong mọi hoạt động từ suy tư đến hành động thực tế, từ hoạt động cá nhân đếnnhững vận động xã hội, từ hoạt động vật chất đến những sáng tạo tinh thần nhữngphát minh, sáng chế, tạo ra những giá trị mới của sản xuất vật chất, khoa học - kỹthuật - công nghệ, văn học - nghệ thuật
Năm 1970, Hội nghị liên chính phủ về các chính sách văn hóa UNESCO đãthừa nhận khái niệm do Ph.Mây-ơ (F Mayor) nguyên Tổng Giám đốc của tổ chứcnày đưa ra là khái niệm chung, chính thức của cộng đồng quốc tế về văn hóa:
“Văn hóa bao gồm tất cả những gì làm cho dân tộc này khác với dân tộc khác, từ những sản phẩm tinh vi hiện đại nhất cho đến tín ngưỡng, phong tục, tập quán, lối sống và lao động”
Nghị quyết Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương lần thứ 5 (khóa VIII), Đảng
ta khẳng định: Văn hóa Việt Nam là tổng thể những giá trị vật chất và tinh thần docộng đồng các dân tộc Việt Nam sáng tạo ra trong quá trình dựng nước và giữnước…, là kết quả giao lưu và tiếp thu tinh hoa của nhiều nền văn minh thế giới đểkhông ngừng hoàn thiện mình Văn hóa Việt Nam đã hun đúc nên tâm hồn, khíphách, bản lĩnh Việt Nam, làm rạng rỡ lịch sử vẻ vang của dân tộc
Tuy được dùng theo nhiều nghĩa khác nhau, nhưng suy cho cùng, kháiniệm văn hoá bao giờ cũng có thể qui về hai cách hiểu chính: theo nghĩa hẹp vàtheo nghĩa rộng
Theo nghĩa hẹp, văn hoá được giới hạn theo chiều sâu hoặc theo chiều rộng,
theo không gian hoặc theo thời gian… Giới hạn theo chiều sâu, văn hóa được hiểu lànhững giá trị tinh hoa của nó (nếp sống văn hoá, văn hoá nghệ thuật…) Giới hạntheo chiều rộng, văn hoá được dùng để chỉ những giá trị trong từng lĩnh vực (văn hoágiao tiếp, văn hoá kinh doanh…) Giới hạn theo không gian, văn hoá được dùng đểchỉ những giá trị đặc thù của từng vùng (văn hoá Tây Nguyên, văn hoá Nam Bộ…)
Trang 6Giới hạn theo thời gian, văn hoá được dùng để chỉ những giá trị trong từng giai đoạn(văn hoá Hoà Bình, văn hoá Đông Sơn…).
Theo nghĩa rộng, văn hoá thường được xem là bao gồm tất cả những gì do con
người sáng tạo ra
Chính với cách hiểu rộng này, văn hoá đã trở thành đối tượng của văn hoá
học (culturology, culture studies, science of culture) - khoa học nghiên cứu về văn
hóa Trong lĩnh vực này, khởi đầu từ định nghĩa của E.B.Tylor trong cuốn Văn hoánguyên thuỷ (Primitive culture) xuất bản ở London năm 1871, đến nay đã có rấtnhiều định nghĩa khác nhau Vào năm 1952, hai nhà nhân học người Mỹ là A.Kroeber và C Kluckhohn đã viết một cuốn sách chuyên bàn về các định nghĩa vănhóa nhan đề: Văn hóa - tổng luận phê phán các quan niệm và định nghĩa (Culture: acritical review of concepts and definitions), trong đó đã dẫn ra và phân tích 164 địnhnghĩa về văn hoá Trong lần xuất bản thứ hai của cuốn sách này, số định nghĩa vănhoá đã tăng lên đến trên 200 Còn hiện nay thì số lượng định nghĩa về văn hóa khó
mà biết chính xác được, có người bảo là 400, có người nói là 500, lại có người quảquyết rằng chúng lên đến con số nghìn
2 Quan niệm về văn hóa nghệ thuật
2.1 Quan niệm về nghệ thuật
Mỹ học xưa nay luôn coi trọng việc nghiên cứu nghệ thuật – hình thái caonhất, tập trung nhất của mối quan hệ thẩm mỹ của con người với thực tại Trongthực tế, khái niệm “nghệ thuật” thường được sử dụng theo nghĩa rộng hẹp khác
nhau Theo nghĩa rộng nhất, nghệ thuật đồng nghĩa với tài nghệ Không xa lạ với
hoạt động nghệ thuật khi một vận động viên đạt tới một mức độ cao, điêu luyệntrong bộ môn của mình Người chứng kiến thường đưa ra những nhận xét tương tự
như những đánh giá nghệ thuật đích thực Hẹp hơn và phổ biến hơn là người ta đưa
ra khái niệm “nghệ thuật” để chỉ mọi hoạt động, mọi sản phẩm được sáng tạo theo
qui luật của cái đẹp Một quan niệm như vậy về nghệ thuật vốn có truyền thống từ
rất xa xưa ở phương Đông cũng như ở phương Tây Trong ngôn ngữ của nhiều dân
Trang 7tộc phương Tây, nghề thủ công và nhiều hình thức hoạt động khác nhau của conngười đều được gọi chung là nghệ thuật Chẳng hạn, người Hy Lạp cổ đại chỉ dùng
một từ duy nhất để chỉ nghệ thuật và nghề thủ công là techne Những nghệ sỹ đầu
tiên là những thợ gốm, tạc đá, làm mộc cùng những người lao động tạo ra nhữngvật dụng hữu ích khác Rất lâu về sau và cho tới ngày nay người ta vẫn duy trì mộtquan niệm khá rộng như thế về nghệ thuật Nhà mỹ học người Mỹ T Macro chorằng các loại hình nghệ thuật không chỉ gồm văn chương, hội họa, âm nhạc… màcòn gồm trang điểm, nấu ăn… Ông liệt kê ra có tới gần 400 loại hình nghệ thuậtkhác nhau
“Nghệ thuật” theo nghĩa hẹp nhất, chặt chẽ nhất là chỉ hoạt động và thành
phẩm sáng tạo của người nghệ sỹ Ở đây lao động nghệ thuật mang tính đặc thù
nhằm tạo ra tác phẩm nghệ thuật độc nhất vô nhị Mọi định nghĩa về nghệ thuậttrước nay hầu như đều xoay quanh ý nghĩa này của nghệ thuật Tuy nhiên, thật khóthống nhất được quan niệm “thế nào là nghệ thuật?” Văn hào L.Tôlxtôi
trong Nghệ thuật là gì? có đưa ra gần 70 định nghĩa, song không một định nghĩa nào khiến ông hài lòng Có hai khuynh hướng chính trong việc đi tìm bản thể của nghệ thuật theo nghĩa hẹp nhất này:
- Xác định bản chất của nghệ thuật trong mối liên hệ với thực tại Theo xuhướng này, người ta coi nghệ thuật là sự thống nhất sinh động của nhận thức hìnhtượng về hiện thực và sự tái hiện cảm tính hiện thực trong một chất liệu nhất địnhnhờ lao động sáng tạo của người nghệ sỹ
- Tìm bản chất của nghệ thuật trong mối liên hệ với con người, và người ta đưa raquan niệm sau: nghệ thuật là phương tiện bộc lộ tư tưởng, tình cảm của con người
Có thể chấp nhận đồng thời cả hai quan niệm đó Bởi vì, nghệ thuật là mộtlĩnh vực vô cùng phong phú và phức tạp Nhiều cách tiếp cận sẽ bổ sung cho nhau,góp phần xác lập một quan niệm đầy đủ và thấu đáo về một trong những hiện tượngtinh thần kỳ diệu vào bậc nhất của con người và xã hội là nghệ thuật
Trang 8Nghiên cứu kỹ sẽ thấy mối quan hệ sâu xa của hai quan niệm vừa nêu Trungtâm của hiện thực là đời sống của con người Hơn thế, con người là con người xãhội Nghệ thuật vì xã hội cũng chính là nghệ thuật vì con người Có điều, quanniệm đầu có phần “hướng ngoại” còn quan niệm sau thì “hướng nội” nhiều hơn.Khi “hướng ngoại”, nội dung phản ánh được đề cao, trong khi “hướng nội” thì lạicoi trọng nội dung tư tưởng Do thế, việc kết hợp hai cách xem xét bản chất củanghệ thuật là hoàn toàn cần thiết.
Cần phân biệt khái niệm nghệ thuật theo nghĩa nghiêm ngặt này với khái niệm thẩm mỹ Nhiều người đồng nhất chúng, thậm chí có người coi đời sống nghệ thuật chỉ là một bộ phận của đời sống thẩm mỹ Có thể thấy sự khác biệt của thẩm
mỹ và nghệ thuật qua một số biểu hiện chủ yếu sau đây:
- Nhìn chung, khái niệm thẩm mỹ rộng hơn khái niệm nghệ thuật Cái thẩm
mỹ có thể tồn tại trong thiên nhiên, xã hội, con người và trong cả nghệ thuật
- Nghệ thuật là lĩnh vực hoạt động độc lập của người nghệ sỹ Cái thẩm mỹ thìkhác, bao giờ cũng chỉ là một yếu tố trong các hoạt động, các sản phẩm, các hiệntượng khách quan
- Về phương diện nội dung, nghệ thuật phong phú hơn thẩm mỹ Ngoài nộidung thẩm mỹ, nghệ thuật còn bao gồm những nội dung khác như nội dung chínhtrị, khoa học, đạo đức, tôn giáo…
- Những hiện tượng thẩm mỹ có thể hình thức không đẹp Đối với tác phẩmnghệ thuật, bất kể nội dung ra sao, hình thức bao giờ cũng phải đẹp Tsecnưsepxki
từng nhận xét chính xác rằng: vẽ một khuôn mặt đẹp hoàn toàn khác với vẽ một
cách đẹp.
Như vậy, mặc dù có nhiều điểm giống nhau, thẩm mỹ và nghệ thuật là haikhái niệm riêng biệt, độc lập
Trang 9Khái niệm nghệ thuật: Nghệ thuật là một hình thái ý thức xã hội đặc thù phản ánh đời sống
xã hội con người bằng phương thức hình tượng Nghệ thuật là một trong những đặc trưng quan trọng nhất biểu hiện phẩm chất người.
2.2 Quan niệm về văn hóa nghệ thuật
Văn hóa nghệ thuật là quá trình sáng tạo tác phẩm, tổ chức sản xuất, bảo quản, phân phối, truyền thông, cảm thụ, đánh giá các giá trị nghệ thuật nhằm phát triển năng lực nghệ thuật của con người (nghệ sĩ, công chúng, giai cấp, dân tộc, cộng đồng) cùng các cơ quan, tổ chức, thiết chế bảo đảm cho quá trình hoạt động đó.
Cấu trúc của văn hóa nghệ thuật:
- Tiếp cận từ góc độ loại hình, văn hóa nghệ thuật gồm: văn học, âm nhạc, mỹ thuật, kiến trúc, sân khấu, múa, điện ảnh.
- Tiếp cận từ góc độ cơ cấu hoạt động gồm:
+ Nghệ sĩ (sáng tác và biểu diễn).
+ Tác phẩm nghệ thuật.
+ Công chúng nghệ thuật.
+ Công tác quản lý, lãnh đạo văn hóa nghệ thuật.
Chức năng của văn hóa nghệ thuật:
Văn hóa có chức năng gì thì văn hóa nghệ thuật vó chức năng ấy Cụ thể văn hóa nghệ thuật gồm các chức năng sau:
- Chức năng nhận thức (thông tin, hiểu biết, phát kiến, khám phá, sáng tạo vềthế giới)
- Chức năng giáo dục (thức tỉnh, thanh lọc, thay đổi tư tưởng, tình cảm, hành vicon người)
- Chức năng thẩm mỹ (khoái cảm, hưng phấn, xúc động, đền bù)
- Chức năng giải trí (cân bằng, điều hòa, tái tạo)
- Chức năng dự báo
- Chức năng giao tiếp (kết nối, tiếp biến, giao lưu, đối thoại)
Trang 10II THỰC TRẠNG VĂN HÓA NGHỆ THUẬT Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
2.1 Các loại hình nghệ thuật cơ bản
2.1.1 Nghệ thuật kiến trúc
Một công trình kiến trúc được ra đời, trước hết nhằm thỏa mãn nhu cầu tạodựng nơi ăn, chốn ở, điều kiện sinh hoạt của cá nhân, gia đình hay của cộng đồng xãhội Như vậy, kiến trúc luôn gắn với công việc sản xuất vật chất Nhưng những côngtrình kiến trúc một khi vừa mang tính hoàn thiện, vừa mang tính hoàn mỹ, nó lạiđược thừa nhận như một tác phẩm nghệ thuật và trở thành nghệ thuật kiến trúc Cũngnhư trang trí - thực dụng, nghệ thuật kiến trúc vừa có chức năng thực dụng vừa cóchức năng thẩm mỹ
Sự phát triển của nghệ thuật kiến trúc nói chung và của phong cách kiến trúcnói riêng, một mặt phụ thuộc vào nhu cầu và trình độ xã hội, mặt khác, phụ thuộcvào điều kiện tự nhiên và đặc điểm tâm lý dân tộc, thời đại
Kiến trúc là loại hình nghệ thuật mang tính biểu hiện Bởi lẽ, nó không phảnánh một cái gì có sẵn trong hiện thực mà nói với chúng ta rất nhiều điều về conngười và thời đại, nó được ghi nhận như một nhân chứng của lịch sử Các công trìnhkiến trúc lớn thường là những “bức thông điệp” để lại cho đời sau, mà từ đó toát lên
ý nghĩa chung về toàn bộ thời đại, biểu hiện tập trung và khái quát hàng loạt đặcđiểm lịch sử - xã hội của mỗi dân tộc
Ở những công trình kiến trúc lớn thường chứa đựng nhiều tác phẩm nghệ thuậtthuộc các loại hình nghệ thuật khác (điêu khắc, hội họa, trang trí - thực dụng) Sự cómặt của các loại hình nghệ thuật đó vừa có ý nghĩa như một bộ phận hợp thành, vừagóp phần điểm xuyết, làm tăng thêm vẻ đẹp của công trình kiến trúc
Khi thiết kế và xây dựng một công trình kiến trúc, cần đặc biệt lưu ý ba yêu cầu
cơ bản sau đây: Một là, tính công dụng của công trình kiến trúc Phải xuất phát từmục đích sử dụng để đi tìm một quy mô và phong cách kiến trúc, kiểu kiến trúc thíchhợp Hai là, phải xuất phát từ điều kiện tự nhiên (như vị trí địa lý, điều kiện khí hậu,
Trang 11thời tiết…) và khả năng cung cấp vật liệu, trình độ khoa học kỹ thuật cho phép Ba
là, mối tương quan giữa công trình kiến trúc và môi trường xung quanh
1.2 Điêu khắc
Điêu khắc là tác phẩm nghệ thuật ba chiều được tạo ra bằng các tạo hình hoặckết hợp vật liệu như (như gỗ, đá, đất sét…) hoặc nhân tạo (như thạch cao, đồng, hợpkim…) để miêu tả con người và cảnh vật trong không gian ba chiều Cũng như nghệthuật trang trí - thực dụng, nghệ thuật điêu khắc vừa nói lên óc thẩm mỹ tinh tế, vừakết tụ nét tài hoa của bàn tay sáng tạo của người nghệ sĩ Ai đó có nhận xét rất đúngrằng: “Bàn tay khéo léo của nhà điêu khắc đã buộc gỗ, đá phải từ bỏ số phận hẩm hiucủa nó để bước vào cuộc sống làm người”!
Tượng là “sản phẩm” cơ bản của điêu khắc Tượng gồm hai loại: tượng tròn vàtượng chạm nổi (còn gọi là phù điêu) Có ba loại tượng chính: tượng đài, tượng chândung và tượng trang trí Đối tượng miêu tả của tượng đài thường là các bậc vĩ nhân,các anh hùng dân tộc hoặc các danh nhân văn hóa mà tên tuổi và chiến tích của họ đã
có những đóng góp quan trọng đối với sự phát triển của dân tộc hay thời đại Tượngđài thường to hơn nguyên mẫu, thường được đặt ở những vị trí trang trọng nhưquảng trường, công viên văn hóa… Tượng đài có ý nghĩa giáo dục rất cao, là niềm tựhào cho nhiều thế hệ
Tượng chân dung cũng có đối tượng miêu tả là những nhân vật lịch sử Tượngchân dung được dùng cho thờ phụng, cho sinh hoạt có tính chất lễ nghi, khánh tiết.Tượng chân dung cần giống với nguyên mẫu, xét cả trên phương diện ngoại hìnhcũng như bản chất tính cách
Tượng trang trí cần đẹp và đối tượng miêu tả chủ yếu của nó cũng dành cho
“phái đẹp” Đứng trên giác độ nào đó mà xét, trong nhiều trường hợp, tượng trang trícũng được coi như là một hiện vật của nghệ thuật trang trí - thực dụng
1.3 Hội họa
Trang 12Là loại hình nghệ thuật xuất hiện sớm nhất Từ trước khi con người sáng tạo rachữ viết và biết nói, khi con người còn "ăn hang ở lỗ", con người đã biết sáng tạo hộihọa Hội họa đã phát triển song song với tiến trình phát triển của loài người, bất cứthời đại, quốc gia, nền văn hóa nào cũng có hội họa và những nhà họa sĩ Nhờ đườngnét, màu sắc và vận dụng luật xa - gần (tức là cách xử lý ánh sáng hay bóng tối) họa
sĩ có thể miêu tả hầu như bất kỳ một sự vật, hiện tượng nào trong thế giới kháchquan mà chúng ta có thể nhìn thấy được Cũng là nghệ thuật tạo hình, nhưng nếuđiêu khắc phản ánh hiện thực theo không gian ba chiều thì hội họa lại phản ánh hiệnthực trên mặt phẳng Tuy nhiên, do biết phối hợp khéo léo độ đậm nhạt của màu sắcvới các đường nét hình học, họa sĩ vẫn đem lại cho ta cảm giác về chiều sâu của đốitượng cũng như tầm vóc, kích cỡ của nó dưới hình thức “đồng dạng phối cảnh”.Hội họa có khả năng tạo hình rất lớn Song tính tạo hình ở đây không vì mụcđích tự thân mà là nhằm biểu đạt tư tưởng, tình cảm của con người trong cuộc sống.Một đường nét, màu sắc trong tranh vừa là đường nét, màu sắc “thực”, vừa làphương tiện thể hiện mối quan hệ thẩm mỹ của con người đối với hiện thực Vì vậy,
có những đường nét, màu sắc trong tranh khác với đường nét, màu sắc của sự vật,hiện tượng ngoài đời, nhưng vẫn gợi lên trong ta ấn tượng đúng đắn về bản chất củađối tượng mà nghệ thuật miêu tả, phản ánh
Là loại hình nghệ thuật thuộc nhóm không gian, song hội họa vẫn có khả năngmang tính thời gian; bởi lẽ “thời gian” trong hội họa dường như được dồn nén tớimức đậm đặc ở những khoảnh khắc tiêu biểu nhất Mạch thời gian trong tranh đượcchúng ta cảm nhận như xu hướng phát triển tất yếu của đối tượng phản ánh đã, đang
và sẽ diễn ra trong cuộc sống hiện thực
Do sự khác biệt về đề tài phản ánh, hội họa được chia thành những loại thể lớn:tranh lịch sử, tranh chân dung, tranh phong cảnh và tranh tĩnh vật
Tranh lịch sử mô tả những sự kiện lịch sử Tính điển hình, khái quát và ý nghĩachân thực là những đòi hỏi bắt buộc của loại tranh này Tranh chân dung đòi hỏi phải
Trang 13mô tả chính xác cả ngoại hình lẫn thần thái của nhân vật Tranh phong cảnh (baogồm cả cảnh vật tự nhiên hoặc cảnh sinh hoạt) đòi hỏi phải đẹp, phải mang tính thẩm
mỹ cao, vì loại tranh này chủ yếu dùng cho trang trí Đề tài của tranh tĩnh vật thường
là các loại trái cây, các vật dụng gần gũi, thân thương với con người trong cuộc sốngthường nhật Trong tĩnh vật thể hiện khát vọng của con người về cuộc sống ấm no,hạnh phúc
1.4 Âm nhạc
Nói tới âm nhạc là nói tới nghệ thuật sử dụng âm thanh Hai thuộc tính cơ bảncủa âm thanh nói chung cũng như của chất giọng con người nói riêng là cao độ (độtrầm bổng) và trường độ (độ nhanh chậm) Sự kết hợp nhuần nhuyễn và sự biến hóa
kỳ diệu của hai thuộc tính này làm cho âm thanh vật lý dường như được “nhân tínhhóa”, thấm đượm màu sắc tình cảm và có giá trị thẩm mỹ sâu sắc
Âm nhạc trước hết biểu hiện những xúc cảm, những rung động thẩm mỹ củacon người trước hiện thực trong một quá trình phát triển liên tục với nhiều sắc thái và
sự chuyển hóa muôn màu, muôn vẻ Nếu âm nhạc có hạn chế trong khả năng miêu tảthế giới hữu hình thì việc thể hiện sự vận động và diễn biến thế giới tâm hồn, tìnhcảm của con người, nó lại tỏ ra có ưu thế đặc biệt
Những yếu tố cơ bản của ngôn ngữ âm nhạc để xây dựng hình tượng là giaiđiệu, hòa âm, phối khí…
Âm nhạc bao gồm hai loại lớn: thanh nhạc và khí nhạc Thanh nhạc là âm thanhcủa giọng hát con người; khí nhạc là âm thanh được phát ra từ các loại nhạc cụ Trênthực tế, giữa thanh nhạc và khí nhạc có sự gắn bó chặt chẽ với nhau, hỗ trợ cho nhau,
vì vậy, trong ngôn ngữ hàng ngày, người ta thường gọi âm nhạc là ca - nhạc
Âm nhạc là loại hình nghệ thuật vừa mang tính thời gian vừa mang tính biểudiễn Một tác phẩm âm nhạc chỉ thực sự được cảm nhận và phát huy tác dụng của nóthông qua diễn xuất của diễn viên (của nhạc công hay của ca sĩ) Ở đây, vai trò
Trang 14“đồng sáng tạo” của nhạc công hay ca sĩ giữ một vị trí rất quan trọng Nó làm tănghiệu quả hoặc hạn chế rất nhiều giá trị vốn có của một bản nhạc.
Âm nhạc là nghệ thuật biểu hiện cảm xúc, thấm đượm chất trữ tình Do vậygiữa âm nhạc và thơ ca có mối quan hệ khăng khít Đó là lý do cắt nghĩa vì sao nhiềunhạc sĩ thường chọn những bài thơ hay để phổ nhạc Nhiều ca khúc hay đã làm tăngthêm giá trị của một bài thơ, và ngược lại, nhiều bài thơ hay đã giúp cho nhạc sĩ cóđược cảm hứng và chất liệu cần thiết để sáng tác những ca khúc nổi tiếng
1.5 Nghệ thuật văn chương
Văn chương là loại hình nghệ thuật giữ vị trí đặc biệt trong hệ thống các loạihình nghệ thuật Điều này được ghi nhận ở chỗ, người ta thường coi văn chương làloại hình nghệ thuật chủ đạo trong một nền nghệ thuật nói chung và xếp nó ngangbằng với tổng số các loại hình nghệ thuật còn lại
Văn chương là nghệ thuật của sự tái tạo hình ảnh và sử dụng ngôn từ Nhữnghình ảnh cụ thể, sinh động được nhà văn, nhà thơ tạo dựng thông qua thứ ngôn ngữ
có nghệ thuật là phương tiện để mô tả hiện thực cũng như bày tỏ tư tưởng, tình cảmcủa con người trước cuộc sống
So với các loại hình nghệ thuật khác, văn chương có nhiều ưu thế rõ rệt Một là,văn chương có khả năng phản ánh hiện thực một cách sâu rộng nhất, nhạy bén nhất
Nó có khả năng miêu tả những biến động phức tạp của lịch sử xã hội cũng như khaithác, mổ xẻ những diễn biến tâm lý muôn màu, muôn vẻ trong thế giới tâm hồn, tìnhcảm của con người, điều mà ít có loại hình nghệ thuật nào có thể so sánh được Hai
là, văn chương thường đi trước trong việc đề cập và giải quyết các nhiệm vụ bức xúccủa thời đại Vì vậy, nó tác động mạnh mẽ tới sự phát triển và chiều hướng tư tưởngcủa các loại hình nghệ thuật khác Ba là, văn chương có thể cung cấp cho nghệ sĩsáng tác thuộc các loại hình nghệ thuật khác nguồn đề tài phong phú và khơi dậytrong họ những cảm hứng sáng tạo Riêng với sân khấu và điện ảnh, nó cung cấp cáckịch bản văn chương mà thiếu chúng, những người làm công tác sân khấu và điện