Khái quát về Tổng Cục Hải Quan Việt Nam

Luận Văn: Khái quát về Tổng Cục Hải Quan Việt Nam

MỤC LỤC

Trang

I- QU Á trình thành lập của Hải quan Việt Nam nói chung

1.Quá trình xây dựng và phát triển của Hải quan Việt Nam 3

II.Hệ thống tổ chức bộ máy theo quy định của Pháp lệnh

Hải quan và Nghị Định 16/CP của Chính phủ về chức năng ,

nhiệm vụ và tổ chức bộ máy của Tổng cục Hải quan

4

III.Hệ thống tổ chức bộ máy Hải quan Việt Nam theo quy

định của Luật Hải quan và Nghị định 96/2002/NĐ-CP ngày

19/11/2002:

1.Khái quát chung về tổ chức bộ máy:

11

11 2.Chức năng, nhiệm vụ của Hải quan các cấp 12 3.Mối quan hệ trong quản lý hoạt động hải quan 13

IV Một số vấn đề về tổ chức bộ máy Hải quan Việt Nam hiện

nay:

1 Đánh giá chung về tổ chức bộ máy Hải quan Việt Nam hiện nay

14

14 2.Một số nhân tố ảnh hởng đến tổ chức bộ máy trong tiến trình cải cách,

hiện đại hoá Hải quan Việt Nam

14

3.Chuẩn bị cơ sở cho quá trình đổi mới hải quan 15

V.Chiến lợc phát triển ngành Hải quan đến năm 2010: 17

A-MỞ ĐẦU

Trong bối cảnh hội nhập toàn cầu về kinh tế hiện nay cùng với việc gia nhập thương mại thế giới WTO của Việt Nam Sự hội nhập là bước ngoặt tạo ra cơ hội

và thách thức cho Việt Nam trong lĩnh vực giám sát và quản lý kinh tế - xã hội Một nền kinh tế hay một quốc gia không căn cứ vào số dân và diện tích để khẳng định vị thế của mình trong bản đồ kinh tế thế giới Để khẳng định vai trò đó đòi hỏi nhất thiết phải có sự minh bạch và các chính sách quản lý kinh tế vĩ mô phù hợp với công ước quốc tế Vì vậy, cần phải có một cơ quan trực thuộc chính phủ để quản lý vĩ mô nền kinh tế và giám sát sự biến đổi quan trọng của biến động trên thế giới Và ngành Hải quan ra đời dựa trên nhu cầu và những đòi hỏi của xã hội

Việt Nam là một quốc gia có diện tích nhỏ, dân số đông và có đường biên giới đường biển, đường bộ dài tiếp giáp với nhiều quốc gia, đặc biệt Việt Nam là cửa ngõ giao lưu của nhiều quốc gia có nền kinh tế lớn mạnh Chính vì vậy, ngay

từ khi mới thành lập nước Việt Nam dân chủ cộng hóa, chính phủ lâm thời Việt Nam đăng ký sắc lệnh cho phép thành lập một cơ quan quản lý đường biên giới đường biển, hàng hóa, phòng chống các tệ nạn… Đó chính là tiền thân của Tổng cục hải quan hiện nay

Tổng cục hải quan Việt Nam trong kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ đã trải qua nhiều thăng trầm trong quá trình xây dựng và hoạt động đã gặt hái được rất nhiều thành công và được khẳng định là bộ phận không thể tách rời trong quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước

Được sự giúp đỡ của giáo viên hướng dẫn PGS-TS: Đoàn Thị Thu Hà và Vụ hợp tác quốc tế - Tổng cục hải quan đã giúp đỡ em hoàn thành bản báo cáo trên Trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành bản báo cáo tổng hợp này, do có nhiều nguyên nhân khách quan lẫn chủ quan nên vẫn còn nhiều sai sót Mong cô tận tình giúp đỡ Em xin chân thành cảm ơn./

2

B- NỘI DUNG I-Quá trình thành lập của Hải quan Việt Nam nói chung và của Tổng cục Hải quan Việt Nam nói riêng

1.Quá trình xây dựng và phát triển của Hải quan Việt Nam

Ngay sau khi nớc Việt Nam dân chủ cộng hoà ra đời, ngày 10/9/1945 Bộ trởng Bộ Nội vụ Võ Nguyên Giáp thay mặt Chủ tịch Chính phủ lâm thời ký Sắc lệnh số 27/SL thành lập Sở Thuế quan và Thuế gián thu “ để đảm nhiệm công việc của Sở Tổng Thanh tra độc quyền muối và thuốc phiện và các Sở Thơng chính Bắc, Trung và Nam bộ” Sự kiện này có ý nghĩa lịch sử rất quan trọng , đánh dấu sự ra đời của Hải quan Việt Nam, không chỉ để đáp ứng nhu cầu của đất nớc, mà còn khẳng định Hải quan là một công cụ không thể thiếu của một quốc gia độc lập có chủ quyền

Quá trình xây dựng và phát triển của ngành Hải quan luôn gắn liền với các giai

đoạn lịch sử cách mạng trọng đại của đất nớc Trong 60 năm qua, ngành Hải quan

đã không ngừng trởng thành và lớn mạnh, thu đợc những thành tựu quan trọng, rất

đáng tự hào, đóng góp vào sự nghiệp cách mạng của đất nớc, dẫu rằng phải vợt qua

đợc rất nhiều khó khăn và thách thức

Quá trình hình thành và phát triển của Hải quan Việt Nam trải qua 5 giai

đoạn chính :

- Thuế quan cách mạng thời kì đầu thành lập ( 10/9/1945 – 19/12/1946)

- Thuế quan Việt Nam trong thời kì kháng chiến chống thực dân Pháp (19/12/1946 -20/7/1954)

- Hải quan Việt Nam trong sự nghiệp sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và đấu tranh thống nhất đất nớc (7/1954- 4/1975)

- Hải quan Việt Nam thời kì sau ngày đát nớc thống nhất và trớc đổi mới (5/1975- 1986)

- Hải quan Việt Nam trong thời kì đổi mới và hội nhập quốc tế (1987-2008)

2 Tổng cục Hải quan Việt Nam

Ngày 30/8/1984 Hội đồng Nhà nớc ra Quyết định số 547/NQ-HĐBT thành lập Tổng cục Hải quan là cơ quan thuộc Hội đồng Bộ trởng ( nay là Chính phủ ) và ngày 20/10/1984 , Hội đồng Bộ trởng (nay là Chính phủ) có Nghị định 139/HĐBT quy định nhiệm vụ , quyền hạn và tổ chức bộ máy của Tổng cục Hải quan Theo Nghị định này, Hải quan Việt Nam đợc tổ chức thành hệ thống bao gồm:

- Tổng cục Hải quan đóng trụ sở tại TP.Hà Nội và có bộ phận thờng trực đóng tại TP.Hồ Chí Minh

- Hải quan tỉnh, thành phố, đặc khu trực thuộc Trung ơng ở những tỉnh, thành phố, đặc khu có các cửa khẩu do Hội đồng Bộ trởng quy định

- Hải quan cửa khẩu ở những nơi có quy định của Hội đồng Bộ trởng là cửa khẩu biên giới đờng bộ, đờng biển , đờng sông , ga xe lửa liên vận quốc tế Các đội kiểm soát là hải quan

- Các đội kiểm soát cơ động của Tổng cục đóng tại Hà Nội, Hải Phòng , thành phố Hồ Chí Minh

Nh vậy, Hải quan Việt Nam đã đợc thiết lập trên nguyên tắc tập trung thống nhất với 3 cấp độ cơ bản :

- Tổng cục Hải quan

- Hải quan tỉnh, thành phố, đặc khu trực thuộc trung ơng

- Hứa quan cửa khẩu, đội kiểm soát Hải quan

Ngày 20/2/1990, Hội đồng Nhà nớc thông qua Pháp lệnh Hải quan quy định chức năng , nhiệm vụ, tổ chức bộ máy của Hải quan Việt Nam và quy định chế độ quản lý Nhà nớc về Hải quan nhng cho đến trớc khi có Nghị định 16/CP ngày 7/3/1994 thì hệ thống tổ chức bộ máy Hải quan vẫn tiếp tục đợc duy trì theo quy

định của Nghị định 139/HĐBT

II.Hệ thống tổ chức bộ máy theo quy định của Pháp lệnh Hải quan và Nghị Định 16/CP của Chính phủ về chức năng , nhiệm vụ và

tổ chức bộ máy của Tổng cục Hải quan

Hệ thống tổ chức bộ máy theo quy định của Pháp lệnh Hải quan và Nghị định 16/CP của Chính phủ về chức năng , nhiệm vụ và tổ chức bộ máy của Tổng cục Hải quan là mô hình tổ chức khá ổn định trongt một thời gian khá dài là sự kế thừa của mô hình tổ chức trớc đó và đã phát huy đợc hiệu quả tích cực trong thời kì đầu của kinh tế thị trờng với những kinh nghiệm phong phú trong xây dựng tổ chức bộ máy của Ngành Vì vậy, cần đợc phân tích đánh giá sâu sắc rút ra những vấn đề cần thiết cho việc hoàn thiện bộ máy tổ chức ở các giai đoạn tiếp theo

1.Khái quát chung về tổ chức bộ máy:

1.1 Về hệ thống tổ chức :

Theo Pháp Lệnh Hải quan và Nghị định 16/CP của Chinh phủ về chức năng , ngiệm vụ và tổ chức bộ máy của Tổng cục Hải quan thì Tổng cục Hải quan là cơ quan thuộc Chính phủ , đợc tổ chức theo nguyên tắc tập trung thống nhất, gồm 3 cấp :

- Cấp trung ơng ( Tổng cục Hải quan )

- Cấp tỉnh ( Cục Hải quan tỉnh, liên tỉnh, thành phố )

- Cấp cơ sở ( Hải quan cửa khẩu, Đội kiểm soát hải quan)

a- Vụ , Cục , đơn vị trực thuộc cơ quan Tổng cục ( có các phòng, đội trực thuộc : Có 12 Vụ , Cục, đơn vị trực thuộc với 57 phòng, đội và đơn vị tơng đơng)

b- Cục hải quan tỉnh , liên tỉnh , thành phố ( có các phòng, Hải quan cửa khẩu, Đội kiểm soát hải quan trực thuộc) :

4

- Có 30 Cục Hải quan tỉnh, liên tỉnh, thành phố với hơn 218 phòng , 146 Hải quan cửa khẩu và tơng đơng , 18 đội kiểm soát và 7 trạm kiểm soát liên hợp

- Hải quan cửa khẩu và một số phòng nghiệp vụ có các Đội nghiệp vụ trực thuộc

c- Trờng Cao đẳng Hải quan : Có 9 phòng , khoa.( Kể từ năm 2006, Trờng Cao đẳng Hải quan đợc sát nhập với phân viện Tài chính thành phố Hồ Chí Minh

2.Cơ cấu tổ chức của Tổng cục Hải quan:

2.1 Lãnh đạo Tổng cục Hải quan:

i Tổng cục trởng : Lê Mạnh Hùng

ii Phó Tổng cục trởng : Đặng Thị Bình An

iii Phó Tổng cục trởng : Vũ Ngọc Anh

iv Phó Tổng cục trởng : Đặng Văn Tạo

v Phó Tổng cục trởng : Đặng Hạnh Thu

Từ ngày 25/4/1984 đến ngày 4/9/2002 theo QQĐsố 113/2002/QĐ-TTg ban hành về việc Tổng cục Hải quan sẽ chuyển sang là đơn vị trực thuộc Bộ Tài chính

2.3- Chức năng của từng phũng ban :

Cục Kiểm Tra Sau Thông Quan i Phòng kế hoạch tổng hợp

ii Phòng nghiệp vụ I Miền Bắc iii Phòng nghiệp vụ II Miền Trung

iv Phòng nghiệp vụ III miền Nam Cục Điều tra chống buôn lậu i Phòng kế hoach tổng hợp

ii Phòng nghiệp vụ 1 ( đờng biển)

Đội nghiệp vụ 1 iii Phòng nghiệp vụ 2 ( đờng không)

Đội nghiệp vụ2

iv Phòng nghiệp vụ 3 ( đờng bộ )

Đội nghiệp vụ 3

v Phòng nghiệp vụ 4 ( ma tuý )

Đội nghiệp vụ 4

vi Bộ phận phía Nam Cục công nghệ thông tin và thống

kờ hảI quan

i Phòng thống kê

ii Phòng kế hoạch tổng hợp iii Phòng trung tâm dữ liệu

iv Phòng quản lý đảm bảo hệ thống

v Phòng công nghẹ thông tin

Vụ tổ chức cán bộ i Ban vì sự TBPN

ii Bảo vệ nội bộ iii Cán bộ

iv Tổ chức biên chế

v Đào tạo

Vụ kế hoạch – tài chính i Tài vụ cấp I

Tài vụ

ii Quản lý xây dựng cơ bản

Vật t- Kỹ thuật iii Tổng hợp

Vụ kiểm tra thu thuế XNK iv Phòng chế độ chính sách

v Giá thuế

Vụ giám sát quản lý i Phòng mậu dịch

ii Phòng phi mậu dịch iii Đầu t gia công

Vụ hợp tác quốc tế i Hợp tác đa phơng

ii Hợp tác song phơng iii Tổng hợp

3-Chức năng, nhiệm vụ đối với từng cấp:

3.1 Tổng cục Hải quan:

a/ Chức năng:

Tổng cục Hải quan là cơ quan thuộc chính phủ thực hiện chức năng quản lý Nhà nớc về lĩnh vực Hải quan và tổ chức thực hiện chế độ quản lý Nhà nớc về Hải quan trên phạm vi cả nớc

b/ Nhiệm vụ :

- Về nghiệp vụ :

+ Tiến hành thủ tục hải quan, thực hiện kiểm tra, giám sát, kiểm soát hải quan;

+ Đảm bảo thực hiện quy định của nhà nớc về xuất khẩu, nhập khẩu, về thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu và các nghĩa vụ khác trong phạm vi thẩm quyền do pháp luật quy định

+ Tiến hành những biện pháp phát hiện, ngăn ngừa , điều tra và xử lý hành vi buôn lậu hoặc vận chuyển trái phép hàng hoá, ngoại hối, tiền Việt Nam qua biên giới, hành vi vi phạm các quy định khác của Nhà nớc về hải quan trong phạm vi thẩm quyền do pháp luật quy định

+ Thực hiện thống kê Nhà nớc về hải quan

- Về xây dựng lực lợng:

+ Đào tạo, bồi dỡng đội ngũ nhân viên hải quan;

+ Hợp tác quốc tế với Hải quan các nớc;

- Kiến nghị Chính phủ:

Kiến nghị chủ trơng, biện pháp quản lý Nhà nớc đối với hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu , xuất cảnh , nhập cảnh, quá cảnh, mợn đờng Việt Nam ; hớng dẫn tổ chức cá nhân thực hiện quy định của Nhà nớc về hải quan

c) Địa bàn hoạt động và khu vực kiểm soát hải quan:

- Địa bàn hoạt động:

Khu vực cửa khẩu, cảng biển, cảng sông quốc tế, cảng hàng không dân dụng quốc tế, bu điện quốc tế

- Khu vực kiểm soát hải quan:

Dọc theo biên giới bờ biển, hải đảo, vùng tiếp giáp lãnh hải và những địa

điểm khác ở nội địa ( gắn với phân cấp cho các cấp chính quyền địa phơng )

3.2 Cục Hải quan tỉnh, liên tỉnh, thành phố:

a/ Chức năng:

Thực hiện chức năng quản lý Nhà nớc về hải quan ở địa phơng và những địa

điểm khác theo quy định của pháp luật và phân cấp cho các cấp của Tổng cục Hải quan

b/ Nhiệm vụ:

- Tổ chức giám sát, quản lý về hải quan;

- Tổ chức thu thuế XNK và thu khác;

8

- Tổ chức đấu tranh chống buôn lậu hoặc vận chuyển trái phép qua biên giới

và xử lý các vi phạm về hải quan;

- Tổ chức thống kê Nhà nớc về hải quan;

- Kiến nghị, đề xuất với Tổng cục Hải quan những vấn sửa đổi, bổ sung về chính sách, chế độ, quy trình nghiệp vụ trong hoạt động của Hải quan ở địa phơng;

- Thực hiện công tác tổ chức cán bộ và đào tạo;

- Tổ chức thanh tra và kiểm tra

c/ Địa bàn hoạt động và khu vực kiểm soát hải quan cụ thể:

- Địa bàn hoạt động:

+ Các khu vực cửa khẩu đờng bộ, bao gồm các cửa khẩu chính, cửa khẩu phụ dọc theo biên giới quốc gia;

+ Các cảng hàng không dân dụng quốc tế, cảng biển, cảng sông , có thông thơng với nớc ngoài bằng đờng biển, đờng sông ; Đối với cảng biển quốc tế, khu vực này còn bao gồm cả khu vực xung quanh phao số “O” và nơi quy định cho tàu thuyền xuất cảnh, nhập cảnh neo đậu để chờ vào cảng biển quốc tế và dọc theo các luồng lạch từ các khu vực nói trên vào cảng biển quốc

+ Các bu điện quốc tế có chuyển nhận th từ, bu kiện với nớc ngoài

+ Các địa điểm khác ở nội địa : Kho, bãi chuyên dụng chứa hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu; địa điểm đợc phép làm dịch vụ XNK, dịch vụ bán hàng thu ngoại tệ; bu cục kiểm quan; điểm kiểm tra hải quan và những địa điểm khác ở nội địa mà hải quan phát hiện có dấu hiệu hoạt động buôn lậu hoặc vận chuyển trái phép hàng hoá, ngoại hối qua biên giới

+ Các tuyến đờng quá cảnh mợn đờng Việt Nam tính từ cửa khẩu nhập đến cửa khẩu xuất

- Khu vực kiểm soát hải quan ( thực hiện phối hợp , không phải là lực lợng chủ trì)

+ Dọc theo biên giới đát liền: Các xã và các đơn vị hành chính tơng đơng trong khu vực biên giới

+ Trên sông suối biên giới là phần sông suối biên giới trong phạm vi các xã

và đơn vị hành tơng trong khu vực biên giới

+ Dọc theo bờ biển và hải đảo: Bao gồm các xã và các đơn vị hành chính

t-ơng đt-ơng ven biển và hải đảo

+ Trên biển: Bao gồm nội thuỷ, lãnh hải và vùng tiếp giáp lãnh hải

3.3.Hải quan cửa khẩu:

Hải quan cửa khẩu có chức năng nhiệm vụ:

Tổ chức thực hiện chế độ quản lý Nhà nớc về hải quan đối với hoạt động xuất nhập khẩu và đấu tranh chống buôn lậuhoặc vận chuyển trái phép hàng hoá , tiền tệ qua cửa khẩu

3.4.Đội kiểm soát Hải quan:

Đội kiểm soát Hải quan có chức năng , nhiệm vụ:

Tổ chức thực hiện công tác phòng ngừa, đấu tranh chống buôn lậu hoặc vận chuyển trái phép hàng hoá, ngoại hối, tiền Việt Nam qua biên giới

III.Hệ thống tổ chức bộ máy Hải quan Việt Nam theo quy định của Luật Hải quan và Nghị định 96/2002/NĐ-CP ngày 19/11/2002:

1.Khái quát chung về tổ chức bộ máy:

Tổ chức bộ mỏy đợc sắp xếp theo yêu cầu của Luật Hải quan và Nghị

định96/2002/NĐ-CP:

- Về căn bản, hệ thống tổ chức Hải quan Việt Nam vẫn đợc tổ chức theo nguyên tắc tập trung thống nhất theo 3 cấp :

+ Tổng cục Hải quan

+ Cục Hải quan tỉnh, liên tỉnh, thành phố

+ Chi cục Hải quan

- Sau khi Luật Hải quan đợc công bố , ngành Hải quan đã tiến hành sắp xếp lại bộ máy bên trong các Cục Hải quan tỉnh, thành phố, Chi cục Hải quan nhằm

đáp ứng yêu cầu của sự thay đổi căn bản về quy trình nghiệp vụ; khắc phục sự cồng kềnh của bộ máy gián tiếp

- Qua sắp xếp lại số lợng đàu mối cấp phòng thuộc Cục Hải quan tỉnh, thành phố từ 218 còn 118 đầu mối cấp phòng , bỏ cấp đội thuộc thuộc phòng và tăng c-ờng đợc 714 biên chế gián tiếp xuống các Chi cục cửa khẩu

- Ngày 4/9/2002, Thủ tớng Chính phủ có quyết định 113/2002/QĐ-CP chuyển Tổng cục Hải quan vào Bộ Tài chính

- Sau khi có Nghị định số 96/2002/NĐ-CP ngày 13/11/2002, ngành đã xây dựng và trình Bộ ký ban hành các quyết định quy định về chức năng nhiệm vụ của các Cục Hải quan tỉnh, thành phố, các Vụ, Cục thuộc cơ quan Tổng cục và các đơn

vị sự nghiệp Thành lập thêm Cục kiểm tra sau thông quan, 3 trung tâm phân tích phân loại hàng hoá; thành lập phòng kiểm tra sau thông quan, phòng Thanh tra và một số phòng Giá tính thuế ở các Cục Hải quan tỉnh, thành phố; Ngày 22/11/2005

Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành quyết định số 6641/QĐ-TTg thành lập Trờng Cao

đẳng Tài chính –Hải quan trên cơ sở tổ chức lại trờng Cao đẳng Tài chính- Kế toán 4, Trờng cao đẳng Hải quan và Phan viện TP Hồ Chí Minh thuộc Học viện Tài chính; Ngày 6/1/2006 Bộ trởng Bộ Tài chính ban hành Quyết định thành lập Trung tâm đào tạo, bồi dỡng công chức thuộc Tổng cục Hải quan

Về cơ bản đến nay, bộ máy tổ chức của ngành đã đợc tổ chức khá hoàn chỉnh trên cơ sở các quy định của Luật Hải quan

* Cơ cấu tổ chức bộ máy các cấp hiện nay:

10